Aṃśa 4 · Chapter 12

क्रोष्टोश् च यदुपुत्रस्यात्मजो वृजिनीवान् । ततश् च स्वाहिस् ततो रुषङ्कुः । रुषङ्कोश् चित्ररथः । तत्तनयः शशबिन्दुश् चतुर्दशमहारत्नश् चक्रवर्त्य् अभवत् । तस्य च शतसहस्रं पत्नीनाम् अभवत् । दशलक्षसंख्याश् च पुत्राः ॥

kroṣṭoś ca yaduputrasyātmajo vṛjinīvān | tataś ca svāhis tato ruṣaṅkuḥ | ruṣaṅkoś citrarathaḥ | tattanayaḥ śaśabinduś caturdaśamahāratnaś cakravarty abhavat | tasya ca śatasahasraṃ patnīnām abhavat | daśalakṣasaṃkhyāś ca putrāḥ ||

तेषां च पृथुयशाः पृथुकर्मा पृथुजयः पृथुकीर्तिः पृथुदानः पृथुश्रवाश् च षट् पुत्राः प्रधानाः ॥

teṣāṃ ca pṛthuyaśāḥ pṛthukarmā pṛthujayaḥ pṛthukīrtiḥ pṛthudānaḥ pṛthuśravāś ca ṣaṭ putrāḥ pradhānāḥ ||

पृथुश्रवसश् च पुत्रस् तमः । तस्माद् उशना यो वाजिमेधानां शतम् आजहार । तस्य च शितपुर् नाम पुत्रो ऽभूत् । तस्यापि रुक्मकवचः । ततः परावृत् परावृतो रुक्मेषुपृथुज्यामघपालितहरितसंज्ञास् तस्य पञ्चात्मजा बभूवुः ॥

pṛthuśravasaś ca putras tamaḥ | tasmād uśanā yo vājimedhānāṃ śatam ājahāra | tasya ca śitapur nāma putro 'bhūt | tasyāpi rukmakavacaḥ | tataḥ parāvṛt parāvṛto rukmeṣupṛthujyāmaghapālitaharitasaṃjñās tasya pañcātmajā babhūvuḥ ||

अत्राप्य् अयम् अद्यापि ज्यामघस्य श्लोको गीयते ।

atrāpy ayam adyāpi jyāmaghasya śloko gīyate |

स त्व् एकदा अतिप्रभूतगजतुरगरथसंमर्दातिदारुणे महाहवे युध्यमानः सकलम् एवारातिचक्रम् अजयत् । तच् चारिचक्रम् अपास्तपुत्रकलत्रबन्धुबलकोशं स्वम् अधिष्ठानं परित्यज्य दिशः प्रविद्रुतम् ॥

sa tv ekadā atiprabhūtagajaturagarathasaṃmardātidāruṇe mahāhave yudhyamānaḥ sakalam evārāticakram ajayat | tac cāricakram apāstaputrakalatrabandhubalakośaṃ svam adhiṣṭhānaṃ parityajya diśaḥ pravidrutam ||

तस्मिंश् च विद्रुते ऽतित्रासलोलायतलोचनयुगलं त्राहि त्राहि ताताम्ब भ्रातर् इत्य् आकुलविलापविधुरं राजकन्यारत्नम् अद्राक्षीत् ॥

tasmiṃś ca vidrute 'titrāsalolāyatalocanayugalaṃ trāhi trāhi tātāmba bhrātar ity ākulavilāpavidhuraṃ rājakanyāratnam adrākṣīt ||

तद्दर्शनाच् च तस्याम् अनुरागानुगतान्तरात्मा स नृपो ऽचिन्तयत् । साध्व् इदं ममापत्यविरहितस्य वन्ध्याभर्तुः साम्प्रतं विधिनापत्यकारणं कन्यारत्नम् उपपादितम् । तद् एतत् उद्वहाम्य् अथैनां स्यन्दनम् आरोप्य स्वम् अधिष्ठानं नयामि ॥

taddarśanāc ca tasyām anurāgānugatāntarātmā sa nṛpo 'cintayat | sādhv idaṃ mamāpatyavirahitasya vandhyābhartuḥ sāmprataṃ vidhināpatyakāraṇaṃ kanyāratnam upapāditam | tad etat udvahāmy athaināṃ syandanam āropya svam adhiṣṭhānaṃ nayāmi ||

तयैव देव्या शैब्ययाहम् अनुज्ञातः समुद्वक्ष्यामीत्य् अथैनां रथम् आरोप्य स्वनगरम् अगच्छत् ॥

tayaiva devyā śaibyayāham anujñātaḥ samudvakṣyāmīty athaināṃ ratham āropya svanagaram agacchat ||

विजयिनं च राजानम् अशेषपौरभृत्यपरिजनामात्यसमवेता शैब्या द्रष्टुम् अधिष्ठानद्वारम् आगता ॥

vijayinaṃ ca rājānam aśeṣapaurabhṛtyaparijanāmātyasamavetā śaibyā draṣṭum adhiṣṭhānadvāram āgatā ||

सा चावलोक्य राज्ञः सव्यपार्श्ववर्तिनीं कन्याम् ईषदुद्भूतामर्षस्फुरदधरपल्लवा राजानम् अवोचत् । अतिचपलचित्तात्र स्यन्दने केयम् आरोपितेत्य् असाव् अप्य् अनालोचितोत्तरवचनो ऽतिभयात् ताम् आह स्नुषा ममेयम् इति ॥

sā cāvalokya rājñaḥ savyapārśvavartinīṃ kanyām īṣadudbhūtāmarṣasphuradadharapallavā rājānam avocat | aticapalacittātra syandane keyam āropitety asāv apy anālocitottaravacano 'tibhayāt tām āha snuṣā mameyam iti ||

अथैनं शैब्योवाच ।

athainaṃ śaibyovāca |

इत्य् आत्मेर्ष्याकोपकलुषितवचनमुषितविवेकतया दुरुक्तपरिहारार्थम् इदम् अवनीपतिर् आह । यस् ते जनिष्यत्य् आत्मजस् तस्येयम् अनागत एव भार्या निरूपितेत्य् आकर्ण्योद्भूतमृदुहासा तथेत्य् आह प्रविवेश च राज्ञा सहाधिष्ठानम् ॥

ity ātmerṣyākopakaluṣitavacanamuṣitavivekatayā duruktaparihārārtham idam avanīpatir āha | yas te janiṣyaty ātmajas tasyeyam anāgata eva bhāryā nirūpitety ākarṇyodbhūtamṛduhāsā tathety āha praviveśa ca rājñā sahādhiṣṭhānam ||

अनन्तरं चातिशुद्धलग्नहोरांशकावयवोक्तकृतपुत्रजन्मालापगुणाद् वयसः परिणामम् उपगतापि शैब्या स्वल्पैर् एवाहोभिर् गर्भम् अवाप ॥

anantaraṃ cātiśuddhalagnahorāṃśakāvayavoktakṛtaputrajanmālāpaguṇād vayasaḥ pariṇāmam upagatāpi śaibyā svalpair evāhobhir garbham avāpa ||

कालेन च कुमारम् अजीजनत् । तस्य च विदर्भ इति पिता नाम चक्रे । स च तां स्नुषाम् उपयेमे ॥

kālena ca kumāram ajījanat | tasya ca vidarbha iti pitā nāma cakre | sa ca tāṃ snuṣām upayeme ||

तस्यां चासौ क्रथकैशिकसंज्ञौ पुत्राव् अजनयत् । पुनस् तृतीयं रोमपादसंज्ञं कुमारम् अजीजनत् । रोमपादाद् बभ्रुः बभ्रोः पुत्रो धृतिः । धृतेः कैशिकः कैशिकस्यापि चेदिः पुत्रो ऽभूद् यस्य संततौ चैद्या भूपालाः । क्रथस्य स्नुषापुत्रस्य कुन्तिर् अभवत् ॥

tasyāṃ cāsau krathakaiśikasaṃjñau putrāv ajanayat | punas tṛtīyaṃ romapādasaṃjñaṃ kumāram ajījanat | romapādād babhruḥ babhroḥ putro dhṛtiḥ | dhṛteḥ kaiśikaḥ kaiśikasyāpi cediḥ putro 'bhūd yasya saṃtatau caidyā bhūpālāḥ | krathasya snuṣāputrasya kuntir abhavat ||

कुन्तेर् वृष्णिर् वृष्णेर् निर्वृतिः । निर्वृतेर् दशार्हस् ततश् च व्योमः । तस्माद् अपि जीमूतस् ततो विकृतिस् ततश् च भीमरथः । तस्मान् नवरथस् तस्यापि दशरथस् ततश् च शकुनिस् तत्तनयः करम्भिः करम्भेर् देवरातो ऽभवत् । तस्यापि देवक्षत्रो देवक्षत्रान् मधुर् मधोर् अनवरथो ऽनवरथात् कुरुवत्सस् ततश् चानुरथः ततः पुरुहोत्रो जज्ञे । ततश् चांशुस् ततश् च सत्वतः सत्वताद् एते सात्वताः इत्य् एतां ज्यामघसंततिं सम्यग् छ्रद्धासमन्वितः श्रुत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥

kunter vṛṣṇir vṛṣṇer nirvṛtiḥ | nirvṛter daśārhas tataś ca vyomaḥ | tasmād api jīmūtas tato vikṛtis tataś ca bhīmarathaḥ | tasmān navarathas tasyāpi daśarathas tataś ca śakunis tattanayaḥ karambhiḥ karambher devarāto 'bhavat | tasyāpi devakṣatro devakṣatrān madhur madhor anavaratho 'navarathāt kuruvatsas tataś cānurathaḥ tataḥ puruhotro jajñe | tataś cāṃśus tataś ca satvataḥ satvatād ete sātvatāḥ ity etāṃ jyāmaghasaṃtatiṃ samyag chraddhāsamanvitaḥ śrutvā sarvapāpaiḥ pramucyate ||

[[इति श्रीविष्णुपुराणे चतुर्थे ऽंशे द्वादशो ऽध्यायः ]]

[[iti śrīviṣṇupurāṇe caturthe 'ṃśe dvādaśo 'dhyāyaḥ ]]