श्रुत्वा कुमारं जातं सा देवयानी शुचिस्मिता चिन्तयाविष्टदुःखार्ता शर्मिष्ठां प्रति भारत
śrutvā kumāraṃ jātaṃ sā devayānī śucismitā cintayāviṣṭaduḥkhārtā śarmiṣṭhāṃ prati bhārata
ततो ऽभिगम्य शर्मिष्ठां देवयान्यब्रवीदिदम् किमर्थं वृजिनं सुभ्रूः कृतं ते कामलुब्धया
tato 'bhigamya śarmiṣṭhāṃ devayānyabravīdidam kimarthaṃ vṛjinaṃ subhrūḥ kṛtaṃ te kāmalubdhayā
ऋषिर् अभ्यागतः कश्चिद् धर्मात्मा वेदपारगः स मया तु वरः कामं याचितो धर्मसंहतम्
ṛṣir abhyāgataḥ kaścid dharmātmā vedapāragaḥ sa mayā tu varaḥ kāmaṃ yācito dharmasaṃhatam
नाहमन्यायतः कामम् आचरामि शुचिस्मिते तस्माद् ऋषेर् ममापत्यम् इति सत्यं ब्रवीमि ते
nāhamanyāyataḥ kāmam ācarāmi śucismite tasmād ṛṣer mamāpatyam iti satyaṃ bravīmi te
पद्येतदेवं शर्मिष्ठे न मन्युर्विद्यते मम अपत्यं यदि ते लब्धं ज्येष्ठाच्छ्रेष्ठाच्च वै द्विजात्
padyetadevaṃ śarmiṣṭhe na manyurvidyate mama apatyaṃ yadi te labdhaṃ jyeṣṭhācchreṣṭhācca vai dvijāt
शोभनं भीरु सत्यं चेत् कथं स ज्ञायते द्विजः गोत्रनामाभिजनतः श्रोतुमिच्छामि तं द्विजम्
śobhanaṃ bhīru satyaṃ cet kathaṃ sa jñāyate dvijaḥ gotranāmābhijanataḥ śrotumicchāmi taṃ dvijam
ओजसा तेजसा चैव दीप्यमानं रविं यथा तं दृष्ट्वा मम संप्रष्टुं शक्तिर् नासीच्छुचिस्मिते
ojasā tejasā caiva dīpyamānaṃ raviṃ yathā taṃ dṛṣṭvā mama saṃpraṣṭuṃ śaktir nāsīcchucismite
अन्योन्यमेवम् उक्त्वा च सम्प्रहस्य च ते मिथः जगाम भार्गवी वेश्म तथ्यमित्यभिजानती
anyonyamevam uktvā ca samprahasya ca te mithaḥ jagāma bhārgavī veśma tathyamityabhijānatī
ययातिर्देवयान्यां तु पुत्राव् अजनयन्नृपः यदुं च तुर्वसुं चैव शक्रविष्णू इवापरौ
yayātirdevayānyāṃ tu putrāv ajanayannṛpaḥ yaduṃ ca turvasuṃ caiva śakraviṣṇū ivāparau
तस्मादेव तु राजर्षेः शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी द्रुह्यं चानुं च पूरुं च त्रीन्कुमारानजीजनत्
tasmādeva tu rājarṣeḥ śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī druhyaṃ cānuṃ ca pūruṃ ca trīnkumārānajījanat
ततः काले च कस्मिंश्चिद् देवयानी शुचिस्मिता ययातिसहिता राजञ् जगाम हरितं वनम्
tataḥ kāle ca kasmiṃścid devayānī śucismitā yayātisahitā rājañ jagāma haritaṃ vanam
ददर्श च तदा तत्र कुमारान्देवरूपिणः क्रीडमानान् तु विस्रब्धान् विस्मिता चेदमब्रवीत्
dadarśa ca tadā tatra kumārāndevarūpiṇaḥ krīḍamānān tu visrabdhān vismitā cedamabravīt
कस्यैते दारका राजन् देवपुत्रोपमाः शुभाः वर्चसा रूपतश्चैव दृश्यन्ते सदृशास्तव
kasyaite dārakā rājan devaputropamāḥ śubhāḥ varcasā rūpataścaiva dṛśyante sadṛśāstava
एवं पृष्ट्वा तु राजानं कुमारान्पर्यपृच्छत किं नामधेयगोत्रे वः पुत्रका ब्राह्मणः पिता
evaṃ pṛṣṭvā tu rājānaṃ kumārānparyapṛcchata kiṃ nāmadheyagotre vaḥ putrakā brāhmaṇaḥ pitā
विब्रूत मे यथातथ्यं श्रोतुकामास्म्यतो ह्य् अहम् ते ऽदर्शयन्प्रदेशिन्या तमेव नृपसत्तमम्
vibrūta me yathātathyaṃ śrotukāmāsmyato hy aham te 'darśayanpradeśinyā tameva nṛpasattamam
शर्मिष्ठां मातरं चैव तस्या ऊचुः कुमारकाः इत्युक्त्वा सहितास्तेन राजानम् उपचक्रमुः
śarmiṣṭhāṃ mātaraṃ caiva tasyā ūcuḥ kumārakāḥ ityuktvā sahitāstena rājānam upacakramuḥ
नाभ्यनन्दत तान्राजा देवयान्यास् तदान्तिके रुदन्तस्ते ऽथ शर्मिष्ठाम् अभ्ययुर् बालकास्तदा
nābhyanandata tānrājā devayānyās tadāntike rudantaste 'tha śarmiṣṭhām abhyayur bālakāstadā
दृष्ट्वा तेषां तु बालानां प्रणयं पार्थिवं प्रति बुद्ध्वा च तत्त्वतो देवी शर्मिष्ठामिदमब्रवीत्
dṛṣṭvā teṣāṃ tu bālānāṃ praṇayaṃ pārthivaṃ prati buddhvā ca tattvato devī śarmiṣṭhāmidamabravīt
मदधीना सती कस्माद् अकार्षीर्विप्रियं मम तमेवासुरधर्मं त्वम् आस्थिता न बिभेषि किम्
madadhīnā satī kasmād akārṣīrvipriyaṃ mama tamevāsuradharmaṃ tvam āsthitā na bibheṣi kim
यदुक्तमृषिरित्येव तत्सत्यं चारुहासिनि न्यायतो धर्मतश्चैव चरन्ती न बिभेमि ते
yaduktamṛṣirityeva tatsatyaṃ cāruhāsini nyāyato dharmataścaiva carantī na bibhemi te
यदा त्वया वृतो राजा वृत एव तदा मया सखीभर्ता हि धर्मेण भर्ता भवति शोभने
yadā tvayā vṛto rājā vṛta eva tadā mayā sakhībhartā hi dharmeṇa bhartā bhavati śobhane
पूज्यासि मम मान्या च श्रेष्ठा ज्येष्ठा च ब्राह्मणी त्वत्तो हि मे पूज्यतरो राजर्षिः किं न वेत्सि तत्
pūjyāsi mama mānyā ca śreṣṭhā jyeṣṭhā ca brāhmaṇī tvatto hi me pūjyataro rājarṣiḥ kiṃ na vetsi tat
श्रुत्वा तस्यास्ततो वाक्यं देवयान्यब्रवीद् इदम् राजन्नाद्येह वत्स्यामि विप्रियं मे त्वया कृतम्
śrutvā tasyāstato vākyaṃ devayānyabravīd idam rājannādyeha vatsyāmi vipriyaṃ me tvayā kṛtam
सहसोत्पतितां श्यामां दृष्ट्वा तां साश्रुलोचनाम् तूर्णं सकाशं काव्यस्य प्रस्थितां व्यथितस्तदा
sahasotpatitāṃ śyāmāṃ dṛṣṭvā tāṃ sāśrulocanām tūrṇaṃ sakāśaṃ kāvyasya prasthitāṃ vyathitastadā
अनुवव्राज संभ्रान्तः पृष्ठतः सान्त्वयन्नृपः न्यवर्तत न सा चैव क्रोधसंरक्तलोचना
anuvavrāja saṃbhrāntaḥ pṛṣṭhataḥ sāntvayannṛpaḥ nyavartata na sā caiva krodhasaṃraktalocanā
अविब्रुवन्ती किंचिच्च राजानं साश्रुलोचना अचिरादेव सम्प्राप्ता काव्यस्योशनसो ऽन्तिकम्
avibruvantī kiṃcicca rājānaṃ sāśrulocanā acirādeva samprāptā kāvyasyośanaso 'ntikam
सा तु दृष्ट्वैव पितरम् अभिवाद्याग्रतः स्थिता अनन्तरं ययातिस्तु पूजयामास भार्गवम्
sā tu dṛṣṭvaiva pitaram abhivādyāgrataḥ sthitā anantaraṃ yayātistu pūjayāmāsa bhārgavam
अधर्मेण जितो धर्मः प्रवृत्तमधरोत्तरम् शर्मिष्ठा यातिवृत्तास्ति दुहिता वृषपर्वणः
adharmeṇa jito dharmaḥ pravṛttamadharottaram śarmiṣṭhā yātivṛttāsti duhitā vṛṣaparvaṇaḥ
त्रयो ऽस्यां जनिताः पुत्रा राज्ञानेन ययातिना दुर्भगाया मम द्वौ तु पुत्रौ तात ब्रवीमि ते
trayo 'syāṃ janitāḥ putrā rājñānena yayātinā durbhagāyā mama dvau tu putrau tāta bravīmi te
धर्मज्ञ इति विख्यात एष राजा भृगूद्वह अतिक्रान्तश्च मर्यादां काव्यैतत्कथयामि ते
dharmajña iti vikhyāta eṣa rājā bhṛgūdvaha atikrāntaśca maryādāṃ kāvyaitatkathayāmi te
धर्मज्ञस्त्वं महाराज यो ऽधर्मम् अकृथाः प्रियम् तस्माज्जरा त्वाम् अचिराद् धर्षयिष्यति दुर्जया
dharmajñastvaṃ mahārāja yo 'dharmam akṛthāḥ priyam tasmājjarā tvām acirād dharṣayiṣyati durjayā
ऋतुं यो याच्यमानाया न ददाति पुमान्वृतः भ्रूणहेत्युच्यते ब्रह्मन् स चेह ब्रह्मवादिभिः
ṛtuṃ yo yācyamānāyā na dadāti pumānvṛtaḥ bhrūṇahetyucyate brahman sa ceha brahmavādibhiḥ
ऋतुकामां स्त्रियं यस्तु गम्यां रहसि याचितः नोपैति यो हि धर्मेण ब्रह्महेत्युच्यते बुधैः
ṛtukāmāṃ striyaṃ yastu gamyāṃ rahasi yācitaḥ nopaiti yo hi dharmeṇa brahmahetyucyate budhaiḥ
इत्येतानि समीक्ष्याहं कारणानि भृगूद्वह अधर्मभयसंविग्नः शर्मिष्ठाम् उपजग्मिवान्
ityetāni samīkṣyāhaṃ kāraṇāni bhṛgūdvaha adharmabhayasaṃvignaḥ śarmiṣṭhām upajagmivān
न त्व् अहं प्रत्यवेक्ष्यस्ते मदधीनो ऽसि पार्थिव मिथ्याचरणधर्मेषु चौर्यं भवति नाहुष
na tv ahaṃ pratyavekṣyaste madadhīno 'si pārthiva mithyācaraṇadharmeṣu cauryaṃ bhavati nāhuṣa
क्रोधेनोशनसा शप्तो ययातिर्नाहुषस्तदा पूर्वं वयः परित्यज्य जरां सद्यो ऽन्वपद्यत
krodhenośanasā śapto yayātirnāhuṣastadā pūrvaṃ vayaḥ parityajya jarāṃ sadyo 'nvapadyata
अतृप्तो यौवनस्याहं देवयान्यां भृगूद्वह प्रसादं कुरु मे ब्रह्मञ् जरेयं मा विशेत माम्
atṛpto yauvanasyāhaṃ devayānyāṃ bhṛgūdvaha prasādaṃ kuru me brahmañ jareyaṃ mā viśeta mām
नाहं मृषा वदाम्येतज् जरां प्राप्तो ऽसि भूमिप जरां त्व् एतां त्वमन्यस्मिन् संक्रामय यदीच्छसि
nāhaṃ mṛṣā vadāmyetaj jarāṃ prāpto 'si bhūmipa jarāṃ tv etāṃ tvamanyasmin saṃkrāmaya yadīcchasi
राज्यभाक् स भवेद्ब्रह्मन् पुण्यभाक्कीर्तिभाक्तथा यो दद्यान्मे वयः पुत्रस् तद्भवाननुमन्यताम्
rājyabhāk sa bhavedbrahman puṇyabhākkīrtibhāktathā yo dadyānme vayaḥ putras tadbhavānanumanyatām
संक्रामयिष्यसि जरां यथेष्टं नहुषात्मज मामनुध्याय तत्त्वेन न च पापमवाप्स्यसि
saṃkrāmayiṣyasi jarāṃ yatheṣṭaṃ nahuṣātmaja māmanudhyāya tattvena na ca pāpamavāpsyasi
वयो दास्यति ते पुत्रो यः स राजा भविष्यति आयुष्मान्कीर्तिमांश्चैव बह्वपत्यस् तथैव च
vayo dāsyati te putro yaḥ sa rājā bhaviṣyati āyuṣmānkīrtimāṃścaiva bahvapatyas tathaiva ca