44 ॥ इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे मुक्ताफलप्रमाणादिवर्णनं नाम मुक्ताफलपरीक्षा नामैकोनसप्ततितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 70 सूत उवाच । दिवाकरस्तस्य महामहिम्नो महासुरस्योत्तमरत्नबीजम् । असृग्गृहीत्वा चरितुं प्रतस्थे निस्त्रिंशनीलेन नभः स्थलेन
44 // iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe muktāphalapramāṇādivarṇanaṃ nāma muktāphalaparīkṣā nāmaikonasaptatitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 70 sūta uvāca / divākarastasya mahāmahimno mahāsurasyottamaratnabījam / asṛggṛhītvā carituṃ pratasthe nistriṃśanīlena nabhaḥ sthalena
1 ॥ जेत्त्रा सुराणां समरेष्वजस्त्रं वीर्यावलेपोद्धतमानसेन । लङ्काधिपेनार्धपथे समेत्य स्वर्भानुनेव प्रसभं निरुद्धः
1 // jettrā surāṇāṃ samareṣvajastraṃ vīryāvalepoddhatamānasena / laṅkādhipenārdhapathe sametya svarbhānuneva prasabhaṃ niruddhaḥ
2 ॥ तत्सिंहलीचारुनितम्बबिम्बविक्षो भितागाधमहाह्रदायाम् । पूगद्रुमाबद्धतटद्वयायां मुमोच सूर्यः सरिदुत्तमायाम्
2 // tatsiṃhalīcārunitambabimbavikṣo bhitāgādhamahāhradāyām / pūgadrumābaddhataṭadvayāyāṃ mumoca sūryaḥ sariduttamāyām
3 ॥ ततः प्रभृति सा गङ्गा तुल्यपुण्यफलोदया । नाम्ना रावणगङ्गेति प्रथिमानमुपागता
3 // tataḥ prabhṛti sā gaṅgā tulyapuṇyaphalodayā / nāmnā rāvaṇagaṅgeti prathimānamupāgatā
4 ॥ ततः प्रभृत्येव च शर्वरीषु कूलानि रत्नैर्निचितानि तस्याः । सुवर्णनाराचशतैरिवान्तर्बहिः प्रदीप्तैर्निशितानि भान्ति
4 // tataḥ prabhṛtyeva ca śarvarīṣu kūlāni ratnairnicitāni tasyāḥ / suvarṇanārācaśatairivāntarbahiḥ pradīptairniśitāni bhānti
5 ॥ तस्यास्तटेपूज्ज्वचारुरागा भवन्ति तोयेषु च पद्मरागाः । सौगन्धिकोत्थाः कुरुविन्दजाश्च महागुणाः स्फाटिकसंप्रसूताः
5 // tasyāstaṭepūjjvacārurāgā bhavanti toyeṣu ca padmarāgāḥ / saugandhikotthāḥ kuruvindajāśca mahāguṇāḥ sphāṭikasaṃprasūtāḥ
6 ॥ बन्धू कगुञ्जासकलेन्द्रगोपजवासमासृक्समवर्णशोभाः । भ्राजिष्णवो दाडिमबीजवर्णास्तथापरे किशुकपुष्पभासः
6 // bandhū kaguñjāsakalendragopajavāsamāsṛksamavarṇaśobhāḥ / bhrājiṣṇavo dāḍimabījavarṇāstathāpare kiśukapuṣpabhāsaḥ
7 ॥ खिन्दुरपद्मोत्पलकुङ्कुमानां लाक्षारसस्यापि समानवर्णः । सांद्रे ऽपि रागे प्रभया स्वयैव भान्ति स्वलक्ष्याः स्फुटमध्यशोभाः
7 // khindurapadmotpalakuṅkumānāṃ lākṣārasasyāpi samānavarṇaḥ / sāṃdre 'pi rāge prabhayā svayaiva bhānti svalakṣyāḥ sphuṭamadhyaśobhāḥ
8 ॥ भानोश्च भासामनुवेधयोगामासाद्य रशमि प्रकरेण दूरम् । पार्श्वानि सर्वाण्यनुरञ्जयन्ति गुणापपन्नाः स्फटिकप्रसूताः
8 // bhānośca bhāsāmanuvedhayogāmāsādya raśami prakareṇa dūram / pārśvāni sarvāṇyanurañjayanti guṇāpapannāḥ sphaṭikaprasūtāḥ
9 ॥ कुसुंभनीलव्यतिमिश्ररागप्रत्युग्ररक्ताबुजतुल्यभासः । तथापरे ऽरुष्करकण्टकारिपुष्पत्विषो हिङ्गुलवत्त्विषो ऽन्ये
9 // kusuṃbhanīlavyatimiśrarāgapratyugraraktābujatulyabhāsaḥ / tathāpare 'ruṣkarakaṇṭakāripuṣpatviṣo hiṅgulavattviṣo 'nye
10 ॥ चकोरपुंस्कोकिलसारसानां नेत्रावभासश्च भवन्ति केचित् । अन्ये पुनः सन्ति च पुष्पितानां तुल्यत्विषा कोकनदोत्तमानाम्
10 // cakorapuṃskokilasārasānāṃ netrāvabhāsaśca bhavanti kecit / anye punaḥ santi ca puṣpitānāṃ tulyatviṣā kokanadottamānām
11 ॥ प्रभावकाठिन्यगुरुत्वयोगैः प्रायः समानाः स्फटिकोद्भवानाम् । आनीलरक्तोत्पलचारुभासः सौगन्धिकोत्था मणयो भवन्ति
11 // prabhāvakāṭhinyagurutvayogaiḥ prāyaḥ samānāḥ sphaṭikodbhavānām / ānīlaraktotpalacārubhāsaḥ saugandhikotthā maṇayo bhavanti
12 ॥ कामं तु रागः कुरुविन्दजेषु स नैव यादृक् स्फटिकोद्भवेषु । निरर्चिषो ऽन्तर्बहुला भवन्ति प्रभाववन्तो ऽपि नतैः समस्तैः
12 // kāmaṃ tu rāgaḥ kuruvindajeṣu sa naiva yādṛk sphaṭikodbhaveṣu / nirarciṣo 'ntarbahulā bhavanti prabhāvavanto 'pi nataiḥ samastaiḥ
13 ॥ ये तु रावणगङ्गायां जायन्ते कुरुविन्दकाः । पद्मरागघनं रागं बिभ्राणाः स्फटिकार्चिषः
13 // ye tu rāvaṇagaṅgāyāṃ jāyante kuruvindakāḥ / padmarāgaghanaṃ rāgaṃ bibhrāṇāḥ sphaṭikārciṣaḥ
14 ॥ वर्णानुयायिनस्तेषा मान्ध्रदेशे तथा परे । न जायन्ते हि ये केचिन्मूल्यलेशमवाप्नुयुः
14 // varṇānuyāyinasteṣā māndhradeśe tathā pare / na jāyante hi ye kecinmūlyaleśamavāpnuyuḥ
15 ॥ तथैव स्फाटिकोत्थानां देशे तुम्बुरुसंज्ञके । सधर्माणः प्रजायन्ते स्वल्पमूल्या हि ते स्मृताः
15 // tathaiva sphāṭikotthānāṃ deśe tumburusaṃjñake / sadharmāṇaḥ prajāyante svalpamūlyā hi te smṛtāḥ
16 ॥ वर्णाधिक्यं गुरुत्वं च स्निग्धता समताच्छता । अर्चिष्मत्ता महत्ता च मणीनां गुणसंग्रहः
16 // varṇādhikyaṃ gurutvaṃ ca snigdhatā samatācchatā / arciṣmattā mahattā ca maṇīnāṃ guṇasaṃgrahaḥ
17 ॥ ये कर्करच्छिद्रमलोपदिग्धाः प्रभाविमुक्ताः परुषा विवर्णाः । न ते प्रशस्ता मणयो भवन्ति समानतो जातिगुणैः समस्तैः
17 // ye karkaracchidramalopadigdhāḥ prabhāvimuktāḥ paruṣā vivarṇāḥ / na te praśastā maṇayo bhavanti samānato jātiguṇaiḥ samastaiḥ
18 ॥ दोषोपसृष्टं मणिमप्रबोधाद्विभर्ति यः कश्चन कञ्चिदेव । तं शोकचिन्तामयमृत्युवित्तनाशादयो दोषगणा भजन्ते
18 // doṣopasṛṣṭaṃ maṇimaprabodhādvibharti yaḥ kaścana kañcideva / taṃ śokacintāmayamṛtyuvittanāśādayo doṣagaṇā bhajante
19 ॥ कामं चारुतराः पञ्च जातीना प्रतिरूपकाः । विजा तयः प्रयत्नेन विद्वांस्तनुपलक्षयेत्
19 // kāmaṃ cārutarāḥ pañca jātīnā pratirūpakāḥ / vijā tayaḥ prayatnena vidvāṃstanupalakṣayet
20 ॥ कलशपुरोद्भवसिंहलतुम्बुरुदेशोत्थमुक्तपाणीयाः । श्रीपूर्णकाश्च सदृशा विजातयः पद्मरागाणाम्
20 // kalaśapurodbhavasiṃhalatumburudeśotthamuktapāṇīyāḥ / śrīpūrṇakāśca sadṛśā vijātayaḥ padmarāgāṇām
21 ॥ तुषोपसर्गात्कलशाभिधानमाताम्रभावादपि तुम्बुरूत्थम् । कार्ष्ण्यात्तथा सिंहलदेशजातं मुक्ताभिधानं नभसः स्वभावात्
21 // tuṣopasargātkalaśābhidhānamātāmrabhāvādapi tumburūttham / kārṣṇyāttathā siṃhaladeśajātaṃ muktābhidhānaṃ nabhasaḥ svabhāvāt
22 ॥ श्रीपूर्णकं दीप्तिविनाकृतत्वाद्विजातिलिङ्गाश्रय एव भेदः । यस्ताम्रिकां पुष्यति पद्मरागो योगात्तुषाणामिव पूर्णमध्यः
22 // śrīpūrṇakaṃ dīptivinākṛtatvādvijātiliṅgāśraya eva bhedaḥ / yastāmrikāṃ puṣyati padmarāgo yogāttuṣāṇāmiva pūrṇamadhyaḥ
23 ॥ स्त्रेहप्रदिग्धः प्रतिभाति यश्च यो वा प्रघृष्टः प्रजहाति दीप्तिम् । आक्रान्तमूर्धा च तथाङ्गुलिभ्यां यः कालिकां पार्श्वगतां बिभर्ति
23 // strehapradigdhaḥ pratibhāti yaśca yo vā praghṛṣṭaḥ prajahāti dīptim / ākrāntamūrdhā ca tathāṅgulibhyāṃ yaḥ kālikāṃ pārśvagatāṃ bibharti
24 ॥ संप्राप्य चोत्क्षिप्य यथानुवृत्तिं विभर्तियः सर्वगुणानतीव । तुल्यप्रमाणस्य च तुल्यजातेर्यो वा गुरुत्वेन भवेत्तु तुल्यः । प्राप्यापि रत्नाकरजा स्वजातिं लक्षेद्गुरुत्वेन गुणेन विद्वान्
24 // saṃprāpya cotkṣipya yathānuvṛttiṃ vibhartiyaḥ sarvaguṇānatīva / tulyapramāṇasya ca tulyajāteryo vā gurutvena bhavettu tulyaḥ / prāpyāpi ratnākarajā svajātiṃ lakṣedgurutvena guṇena vidvān
25 ॥ अप्रणश्यति सन्देहे शाणे तु परिलेखयेत् । सु(स्व) जातकसमुत्थेन लिखित्वापि परस्परम्
25 // apraṇaśyati sandehe śāṇe tu parilekhayet / su(sva) jātakasamutthena likhitvāpi parasparam
26 ॥ वज्रं वा कुरुविन्दं वा विमुच्यानेन केनचित् । नाशक्यं लेखनं कर्तुं पद्मरागेन्द्रनीलयोः
26 // vajraṃ vā kuruvindaṃ vā vimucyānena kenacit / nāśakyaṃ lekhanaṃ kartuṃ padmarāgendranīlayoḥ
27 ॥ जात्यस्य सर्वे ऽपि मणेर्न जातु विजातयः सन्ति समानवर्णाः । तथापि नानाकरणार्थमेव भेदप्रकारः परमः प्रदिष्टः
27 // jātyasya sarve 'pi maṇerna jātu vijātayaḥ santi samānavarṇāḥ / tathāpi nānākaraṇārthameva bhedaprakāraḥ paramaḥ pradiṣṭaḥ
28 ॥ गुणोपपन्नेन सहावबद्धोमेणिर्न धार्यो विगुणो हि जात्या । न कौस्तुभेनापि सहावबद्धं विद्वान्विजातिं बिभृयात्कदाचित्
28 // guṇopapannena sahāvabaddhomeṇirna dhāryo viguṇo hi jātyā / na kaustubhenāpi sahāvabaddhaṃ vidvānvijātiṃ bibhṛyātkadācit
29 ॥ चाण्डाल एको ऽपि यथा द्विजातीन्समेत्य भूरीनपि हन्त्ययत्नात् । अथो मणीन्भूरिगुणोपपन्नाञ्छक्रोति विप्लावयितुं विजात्यः
29 // cāṇḍāla eko 'pi yathā dvijātīnsametya bhūrīnapi hantyayatnāt / atho maṇīnbhūriguṇopapannāñchakroti viplāvayituṃ vijātyaḥ
30 ॥ सपत्नमध्ये ऽपि कृताधिवासं प्रमादवृत्तावपि वर्तमानम् । न पद्मरागस्य महागुणस्य भर्तारमापत्स्पृशतीह काचित्
30 // sapatnamadhye 'pi kṛtādhivāsaṃ pramādavṛttāvapi vartamānam / na padmarāgasya mahāguṇasya bhartāramāpatspṛśatīha kācit
31 ॥ दोषोपसर्गप्रभवाश्च ये ते नोपद्रवास्तं समभिद्रवन्ति । गुणैः समुत्तेजितचारुरागं यः पद्मरागं प्रयतो बिभर्ति
31 // doṣopasargaprabhavāśca ye te nopadravāstaṃ samabhidravanti / guṇaiḥ samuttejitacārurāgaṃ yaḥ padmarāgaṃ prayato bibharti
32 ॥ वज्रस्य यत्तण्डुलसंख्ययोक्तं मूल्यं समुत्पादितगौरवस्य । तत्पद्मरागस्य महागुणस्य तन्माषकल्पाकलितस्य मूल्यम्
32 // vajrasya yattaṇḍulasaṃkhyayoktaṃ mūlyaṃ samutpāditagauravasya / tatpadmarāgasya mahāguṇasya tanmāṣakalpākalitasya mūlyam
33 ॥ वर्णदाप्त्यपपन्नं हि मणिरत्नं प्रशस्यते । ताभ्यामीषदपि भ्रष्टं मणिमूल्यात्प्रहीयते
33 // varṇadāptyapapannaṃ hi maṇiratnaṃ praśasyate / tābhyāmīṣadapi bhraṣṭaṃ maṇimūlyātprahīyate