41 ॥ इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे कुष्ठरोगनिदान नाम चतुः षष्ट्युत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 165 धन्वन्तरिरुवाच । क्रिमयश्च द्विधा प्रोक्ता बाह्यभ्यन्तरभेदतः । बहिर्मलकफासृग्विट्जन्मभेदाच्चतुर्विधाः
41 // iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe kuṣṭharoganidāna nāma catuḥ ṣaṣṭyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 165 dhanvantariruvāca / krimayaśca dvidhā proktā bāhyabhyantarabhedataḥ / bahirmalakaphāsṛgviṭjanmabhedāccaturvidhāḥ
1 ॥ नामतो विंशतिविधा बाह्यास्तत्र मलोद्भवाः । तिलप्रमाणसंस्थानवर्णाः केशाम्बराश्रयाः
1 // nāmato viṃśatividhā bāhyāstatra malodbhavāḥ / tilapramāṇasaṃsthānavarṇāḥ keśāmbarāśrayāḥ
2 ॥ बहुपादाश्च सूक्ष्माश्च यूका लिक्षाश्च नामतः । द्विधा ते कोष्ठपिडिकाः कण्डूगण्डान्प्रकुर्वते
2 // bahupādāśca sūkṣmāśca yūkā likṣāśca nāmataḥ / dvidhā te koṣṭhapiḍikāḥ kaṇḍūgaṇḍānprakurvate
3 ॥ कुष्ठैकहेतवो ऽन्तर्जाः श्लेष्मजा बाह्यसम्भवाः । मधुरान्नगुडक्षीरदधिमत्स्यनवौदनैः
3 // kuṣṭhaikahetavo 'ntarjāḥ śleṣmajā bāhyasambhavāḥ / madhurānnaguḍakṣīradadhimatsyanavaudanaiḥ
4 ॥ कफादामाशये जाता वृद्धाः सर्पन्ति सर्वतः । पृथुब्रध्ननिभाः केचित्केचिद्गण्डूपदोपमाः
4 // kaphādāmāśaye jātā vṛddhāḥ sarpanti sarvataḥ / pṛthubradhnanibhāḥ kecitkecidgaṇḍūpadopamāḥ
5 ॥ रूढधान्याङ्कुराकारास्तनुदीर्घास्तथाणवः । श्वेतास्ताम्रावभासाश्च नामतः सप्तधा तु ते
5 // rūḍhadhānyāṅkurākārāstanudīrghāstathāṇavaḥ / śvetāstāmrāvabhāsāśca nāmataḥ saptadhā tu te
6 ॥ अन्त्रादा उदरावेष्टा हृदयादा महागुदाः । च्युरवो दर्भकुसुमाः सुगन्धास्ते च कुर्वते
6 // antrādā udarāveṣṭā hṛdayādā mahāgudāḥ / cyuravo darbhakusumāḥ sugandhāste ca kurvate
7 ॥ हृल्लासमास्यश्रवणमविपाकमरोचकम् । मूर्छाच्छर्दिज्वरानाहकार्श्यक्षवथुपीनसान्
7 // hṛllāsamāsyaśravaṇamavipākamarocakam / mūrchācchardijvarānāhakārśyakṣavathupīnasān
8 ॥ रक्तवाहिशिरास्थानरक्तजा जन्तवो ऽणवः । अपादा वृत्तताम्राश्च सौक्ष्म्यात्केचिददर्शनाः
8 // raktavāhiśirāsthānaraktajā jantavo 'ṇavaḥ / apādā vṛttatāmrāśca saukṣmyātkecidadarśanāḥ
9 ॥ केशादा रोमविध्वंसा रोमद्वीपा उदुम्बराः । षट्ते कुष्ठैककर्माणः सहसौरसमातरः
9 // keśādā romavidhvaṃsā romadvīpā udumbarāḥ / ṣaṭte kuṣṭhaikakarmāṇaḥ sahasaurasamātaraḥ
10 ॥ पक्वाशये पुरीषोत्था जायन्ते ऽथोविसर्पिणः । वृद्धास्ते स्युर्भवेयुश्च ते यदामाशयोन्मुखाः
10 // pakvāśaye purīṣotthā jāyante 'thovisarpiṇaḥ / vṛddhāste syurbhaveyuśca te yadāmāśayonmukhāḥ
11 ॥ तदास्योद्गारनिः श्वामविड्गन्धानुविधायिनः । पृथुवृत्ततनुस्थूलाः श्यावपीतसितासिताः
11 // tadāsyodgāraniḥ śvāmaviḍgandhānuvidhāyinaḥ / pṛthuvṛttatanusthūlāḥ śyāvapītasitāsitāḥ
12 ॥ ते पञ्चनाम्ना क्रिमयः ककेरुकमकेरुकाः । सौसुरादाः सशूलाख्या लेलिहा जनयन्ति हि
12 // te pañcanāmnā krimayaḥ kakerukamakerukāḥ / sausurādāḥ saśūlākhyā lelihā janayanti hi
13 ॥ वङ्भेदशूलविष्टम्भकार्श्यपारुष्यपाण्डुताः । रोमहर्षाग्निसदनं गुदकण्डूंर्विमार्गगाः
13 // vaṅbhedaśūlaviṣṭambhakārśyapāruṣyapāṇḍutāḥ / romaharṣāgnisadanaṃ gudakaṇḍūṃrvimārgagāḥ