Living Bliss — Awakening Inner Bliss
Hindu Digital Library
ॐ श्री गुरुभ्यो नमःॐ श्री परमात्मने नमः
Brahma Purāṇa

Chapter 189

ब्रह्मपुराणम्

BrP_189.1

गते शक्रे तु गोपालाः कृष्णम् अक्लिष्टकारिणम् ऊचुः प्रीत्या धृतं दृष्ट्वा तेन गोवर्धनाचलम् ॥

gate śakre tu gopālāḥ kṛṣṇam akliṣṭakāriṇam ūcuḥ prītyā dhṛtaṃ dṛṣṭvā tena govardhanācalam //

BrP_189.2

वयम् अस्मान् महाभाग भवता महतो भयात् गावश् च भवता त्राता गिरिधारणकर्मणा ॥

vayam asmān mahābhāga bhavatā mahato bhayāt gāvaś ca bhavatā trātā giridhāraṇakarmaṇā //

BrP_189.3

बालक्रीडेयम् अतुला गोपालत्वं जुगुप्सितम् दिव्यं च कर्म भवतः किम् एतत् तात कथ्यताम् ॥

bālakrīḍeyam atulā gopālatvaṃ jugupsitam divyaṃ ca karma bhavataḥ kim etat tāta kathyatām //

BrP_189.4

कालियो दमितस् तोये प्रलम्बो विनिपातितः धृतो गोवर्धनश् चायं शङ्कितानि मनांसि नः ॥

kāliyo damitas toye pralambo vinipātitaḥ dhṛto govardhanaś cāyaṃ śaṅkitāni manāṃsi naḥ //

BrP_189.5

सत्यं सत्यं हरेः पादौ श्रयामो ऽमितविक्रम यथा त्वद्वीर्यम् आलोक्य न त्वां मन्यामहे नरम् ॥

satyaṃ satyaṃ hareḥ pādau śrayāmo 'mitavikrama yathā tvadvīryam ālokya na tvāṃ manyāmahe naram //

BrP_189.6

देवो वा दानवो वा त्वं यक्षो गन्धर्व एव वा किं चास्माकं विचारेण बान्धवो ऽस्ति नमो ऽस्तु ते ॥

devo vā dānavo vā tvaṃ yakṣo gandharva eva vā kiṃ cāsmākaṃ vicāreṇa bāndhavo 'sti namo 'stu te //

BrP_189.7

प्रीतिः सस्त्रीकुमारस्य व्रजस्य तव केशव कर्म चेदम् अशक्यं यत् समस्तैस् त्रिदशैर् अपि ॥

prītiḥ sastrīkumārasya vrajasya tava keśava karma cedam aśakyaṃ yat samastais tridaśair api //

BrP_189.8

बालत्वं चातिवीर्यं च जन्म चास्मास्व् अशोभनम् चिन्त्यमानम् अमेयात्मञ् शङ्कां कृष्ण प्रयच्छति ॥

bālatvaṃ cātivīryaṃ ca janma cāsmāsv aśobhanam cintyamānam ameyātmañ śaṅkāṃ kṛṣṇa prayacchati //

BrP_189.9

क्षणं भूत्वा त्व् असौ तूष्णीं किंचित् प्रणयकोपवान् इत्य् एवम् उक्तस् तैर् गोपैर् आह कृष्णो द्विजोत्तमाः ॥

kṣaṇaṃ bhūtvā tv asau tūṣṇīṃ kiṃcit praṇayakopavān ity evam uktas tair gopair āha kṛṣṇo dvijottamāḥ //

BrP_189.10

मत्संबन्धेन वो गोपा यदि लज्जा न जायते श्लाघ्यो वाहं ततः किं वो विचारेण प्रयोजनम् ॥

matsaṃbandhena vo gopā yadi lajjā na jāyate ślāghyo vāhaṃ tataḥ kiṃ vo vicāreṇa prayojanam //

BrP_189.11

यदि वो ऽस्ति मयि प्रीतिः श्लाघ्यो ऽहं भवतां यदि तद् अर्घा बन्धुसदृशी बान्धवाः क्रियतां मयि ॥

yadi vo 'sti mayi prītiḥ ślāghyo 'haṃ bhavatāṃ yadi tad arghā bandhusadṛśī bāndhavāḥ kriyatāṃ mayi //

BrP_189.12

नाहं देवो न गन्धर्वो न यक्षो न च दानवः अहं वो बान्धवो जातो नातश् चिन्त्यम् अतो ऽन्यथा ॥

nāhaṃ devo na gandharvo na yakṣo na ca dānavaḥ ahaṃ vo bāndhavo jāto nātaś cintyam ato 'nyathā //

BrP_189.13

इति श्रुत्वा हरेर् वाक्यं बद्धमौनास् ततो बलम् ययुर् गोपा महाभागास् तस्मिन् प्रणयकोपिनि ॥

iti śrutvā harer vākyaṃ baddhamaunās tato balam yayur gopā mahābhāgās tasmin praṇayakopini //

BrP_189.14

कृष्णस् तु विमलं व्योम शरच्चन्द्रस्य चन्द्रिकाम् तथा कुमुदिनीं फुल्लाम् आमोदितदिगन्तराम् ॥

kṛṣṇas tu vimalaṃ vyoma śaraccandrasya candrikām tathā kumudinīṃ phullām āmoditadigantarām //

BrP_189.15

वनराजीं तथा कूजद्भृङ्गमालामनोरमाम् विलोक्य सह गोपीभिर् मनश् चक्रे रतिं प्रति ॥

vanarājīṃ tathā kūjadbhṛṅgamālāmanoramām vilokya saha gopībhir manaś cakre ratiṃ prati //

BrP_189.16

सह रामेण मधुरम् अतीव वनिताप्रियम् जगौ कमलपादो ऽसौ नाम तत्र कृतव्रतः ॥

saha rāmeṇa madhuram atīva vanitāpriyam jagau kamalapādo 'sau nāma tatra kṛtavrataḥ //

BrP_189.17

रम्यं गीतध्वनिं श्रुत्वा संत्यज्यावसथांस् तदा आजग्मुस् त्वरिता गोप्यो यत्रास्ते मधुसूदनः ॥

ramyaṃ gītadhvaniṃ śrutvā saṃtyajyāvasathāṃs tadā ājagmus tvaritā gopyo yatrāste madhusūdanaḥ //

BrP_189.18

शनैः शनैर् जगौ गोपी काचित् तस्य पदानुगा दत्तावधाना काचिच् च तम् एव मनसास्मरत् ॥

śanaiḥ śanair jagau gopī kācit tasya padānugā dattāvadhānā kācic ca tam eva manasāsmarat //

BrP_189.19

काचित् कृष्णेति कृष्णेति चोक्त्वा लज्जाम् उपाययौ ययौ च काचित् प्रेमान्धा तत्पार्श्वम् अविलज्जिता ॥

kācit kṛṣṇeti kṛṣṇeti coktvā lajjām upāyayau yayau ca kācit premāndhā tatpārśvam avilajjitā //

BrP_189.20

काचिद् आवसथस्यान्तः स्थित्वा दृष्ट्वा बहिर् गुरुम् तन्मयत्वेन गोविन्दं दध्यौ मीलितलोचना ॥

kācid āvasathasyāntaḥ sthitvā dṛṣṭvā bahir gurum tanmayatvena govindaṃ dadhyau mīlitalocanā //

BrP_189.21

गोपीपरिवृतो रात्रिं शरच्चन्द्रमनोरमाम् मानयाम् आस गोविन्दो रासारम्भरसोत्सुकः ॥

gopīparivṛto rātriṃ śaraccandramanoramām mānayām āsa govindo rāsārambharasotsukaḥ //

BrP_189.22

गोप्यश् च वृन्दशः कृष्णचेष्टाभ्यायत्तमूर्तयः अन्यदेशगते कृष्णे चेरुर् वृन्दावनान्तरम् ॥

gopyaś ca vṛndaśaḥ kṛṣṇaceṣṭābhyāyattamūrtayaḥ anyadeśagate kṛṣṇe cerur vṛndāvanāntaram //

BrP_189.23

बभ्रमुस् तास् ततो गोप्यः कृष्णदर्शनलालसाः कृष्णस्य चरणं रात्रौ दृष्ट्वा वृन्दावने द्विजाः ॥

babhramus tās tato gopyaḥ kṛṣṇadarśanalālasāḥ kṛṣṇasya caraṇaṃ rātrau dṛṣṭvā vṛndāvane dvijāḥ //

BrP_189.24

एवं नानाप्रकारासु कृष्णचेष्टासु तासु च गोप्यो व्यग्राः समं चेरू रम्यं वृन्दावनं वनम् ॥

evaṃ nānāprakārāsu kṛṣṇaceṣṭāsu tāsu ca gopyo vyagrāḥ samaṃ cerū ramyaṃ vṛndāvanaṃ vanam //

BrP_189.25

निवृत्तास् तास् ततो गोप्यो निराशाः कृष्णदर्शने यमुनातीरम् आगम्य जगुस् तच्चरितं द्विजाः ॥

nivṛttās tās tato gopyo nirāśāḥ kṛṣṇadarśane yamunātīram āgamya jagus taccaritaṃ dvijāḥ //

BrP_189.26

ततो ददृशुर् आयान्तं विकाशिमुखपङ्कजम् गोप्यस् त्रैलोक्यगोप्तारं कृष्णम् अक्लिष्टकारिणम् ॥

tato dadṛśur āyāntaṃ vikāśimukhapaṅkajam gopyas trailokyagoptāraṃ kṛṣṇam akliṣṭakāriṇam //

BrP_189.27

काचिद् आलोक्य गोविन्दम् आयान्तम् अतिहर्षिता कृष्ण कृष्णेति कृष्णेति प्राहोत्फुल्लविलोचना ॥

kācid ālokya govindam āyāntam atiharṣitā kṛṣṇa kṛṣṇeti kṛṣṇeti prāhotphullavilocanā //

BrP_189.28

काचिद् भ्रूभङ्गुरं कृत्वा ललाटफलकं हरिम् विलोक्य नेत्रभृङ्गाभ्यां पपौ तन्मुखपङ्कजम् ॥

kācid bhrūbhaṅguraṃ kṛtvā lalāṭaphalakaṃ harim vilokya netrabhṛṅgābhyāṃ papau tanmukhapaṅkajam //

BrP_189.29

काचिद् आलोक्य गोविन्दं निमीलितविलोचना तस्यैव रूपं ध्यायन्ती योगारूढेव सा बभौ ॥

kācid ālokya govindaṃ nimīlitavilocanā tasyaiva rūpaṃ dhyāyantī yogārūḍheva sā babhau //

BrP_189.30

ततः कांचित् प्रियालापैः कांचिद् भ्रूभङ्गवीक्षितैः निन्ये ऽनुनयम् अन्याश् च करस्पर्शेन माधवः ॥

tataḥ kāṃcit priyālāpaiḥ kāṃcid bhrūbhaṅgavīkṣitaiḥ ninye 'nunayam anyāś ca karasparśena mādhavaḥ //

BrP_189.31

ताभिः प्रसन्नचित्ताभिर् गोपीभिः सह सादरम् रराम रासगोष्ठीभिर् उदारचरितो हरिः ॥

tābhiḥ prasannacittābhir gopībhiḥ saha sādaram rarāma rāsagoṣṭhībhir udāracarito hariḥ //

BrP_189.32

रासमण्डलबद्धो ऽपि कृष्णपार्श्वम् अनूद्गता गोपीजनो न चैवाभूद् एकस्थानस्थिरात्मना ॥

rāsamaṇḍalabaddho 'pi kṛṣṇapārśvam anūdgatā gopījano na caivābhūd ekasthānasthirātmanā //

BrP_189.33

हस्ते प्रगृह्य चैकैकां गोपिकां रासमण्डलम् चकार च करस्पर्शनिमीलितदृशं हरिः ॥

haste pragṛhya caikaikāṃ gopikāṃ rāsamaṇḍalam cakāra ca karasparśanimīlitadṛśaṃ hariḥ //

BrP_189.34

ततः प्रववृते रम्या चलद्वलयनिस्वनैः अनुयातशरत्काव्यगेयगीतिर् अनुक्रमाम् ॥

tataḥ pravavṛte ramyā caladvalayanisvanaiḥ anuyātaśaratkāvyageyagītir anukramām //

BrP_189.35

कृष्णः शरच्चन्द्रमसं कौमुदीकुमुदाकरम् जगौ गोपीजनस् त्व् एकं कृष्णनाम पुनः पुनः ॥

kṛṣṇaḥ śaraccandramasaṃ kaumudīkumudākaram jagau gopījanas tv ekaṃ kṛṣṇanāma punaḥ punaḥ //

BrP_189.36

परिवृत्ता श्रमेणैका चलद्वलयतापिनी ददौ बाहुलतां स्कन्धे गोपी मधुविघातिनः ॥

parivṛttā śrameṇaikā caladvalayatāpinī dadau bāhulatāṃ skandhe gopī madhuvighātinaḥ //

BrP_189.37

काचित् प्रविलसद्बाहुः परिरभ्य चुचुम्ब तम् गोपी गीतस्तुतिव्याजनिपुणा मधुसूदनम् ॥

kācit pravilasadbāhuḥ parirabhya cucumba tam gopī gītastutivyājanipuṇā madhusūdanam //

BrP_189.38

गोपीकपोलसंश्लेषम् अभिपद्य हरेर् भुजौ पुलकोद्गमशस्याय स्वेदाम्बुघनतां गतौ ॥

gopīkapolasaṃśleṣam abhipadya harer bhujau pulakodgamaśasyāya svedāmbughanatāṃ gatau //

BrP_189.39

रासगेयं जगौ कृष्णो यावत् तारतरध्वनिः साधु कृष्णेति कृष्णेति तावत् ता द्विगुणं जगुः ॥

rāsageyaṃ jagau kṛṣṇo yāvat tārataradhvaniḥ sādhu kṛṣṇeti kṛṣṇeti tāvat tā dviguṇaṃ jaguḥ //

BrP_189.40

गते ऽनुगमनं चक्रुर् वलने संमुखं ययुः प्रतिलोमानुलोमेन भेजुर् गोपाङ्गना हरिम् ॥

gate 'nugamanaṃ cakrur valane saṃmukhaṃ yayuḥ pratilomānulomena bhejur gopāṅganā harim //

BrP_189.41

स तदा सह गोपीभी रराम मधुसूदनः स वर्षकोटिप्रतिमः क्षणस् तेन विनाभवत् ॥

sa tadā saha gopībhī rarāma madhusūdanaḥ sa varṣakoṭipratimaḥ kṣaṇas tena vinābhavat //

BrP_189.42

ता वार्यमाणाः पितृभिः पतिभिर् भ्रातृभिस् तथा कृष्णं गोपाङ्गना रात्रौ रमयन्ति रतिप्रियाः ॥

tā vāryamāṇāḥ pitṛbhiḥ patibhir bhrātṛbhis tathā kṛṣṇaṃ gopāṅganā rātrau ramayanti ratipriyāḥ //

BrP_189.43

सो ऽपि कैशोरकवया मानयन् मधुसूदनः रेमे ताभिर् अमेयात्मा क्षपासु क्षपिताहितः ॥

so 'pi kaiśorakavayā mānayan madhusūdanaḥ reme tābhir ameyātmā kṣapāsu kṣapitāhitaḥ //

BrP_189.44

तद्भर्तृषु तथा तासु सर्वभूतेषु चेश्वरः आत्मस्वरूपरूपो ऽसौ व्याप्य सर्वम् अवस्थितः ॥

tadbhartṛṣu tathā tāsu sarvabhūteṣu ceśvaraḥ ātmasvarūparūpo 'sau vyāpya sarvam avasthitaḥ //

BrP_189.45

यथा समस्तभूतेषु नभो ऽग्निः पृथिवी जलम् वायुश् चात्मा तथैवासौ व्याप्य सर्वम् अवस्थितः ॥

yathā samastabhūteṣu nabho 'gniḥ pṛthivī jalam vāyuś cātmā tathaivāsau vyāpya sarvam avasthitaḥ //

BrP_189.46

प्रदोषार्धे कदाचित् तु रासासक्ते जनार्दने त्रासयन् समदो गोष्ठान् अरिष्टः समुपागतः ॥

pradoṣārdhe kadācit tu rāsāsakte janārdane trāsayan samado goṣṭhān ariṣṭaḥ samupāgataḥ //

BrP_189.47

सतोयतोयदाकारस् तीक्ष्णशृङ्गो ऽर्कलोचनः खुराग्रपातैर् अत्यर्थं दारयन् धरणीतलम् ॥

satoyatoyadākāras tīkṣṇaśṛṅgo 'rkalocanaḥ khurāgrapātair atyarthaṃ dārayan dharaṇītalam //

BrP_189.48

लेलिहानः सनिष्पेषं जिह्वयौष्ठौ पुनः पुनः संरम्भाक्षिप्तलाङ्गूलः कठिनस्कन्धबन्धनः ॥

lelihānaḥ saniṣpeṣaṃ jihvayauṣṭhau punaḥ punaḥ saṃrambhākṣiptalāṅgūlaḥ kaṭhinaskandhabandhanaḥ //

BrP_189.49

उदग्रककुदाभोगः प्रमाणाद् दुरतिक्रमः विण्मूत्रालिप्तपृष्ठाङ्गो गवाम् उद्वेगकारकः ॥

udagrakakudābhogaḥ pramāṇād duratikramaḥ viṇmūtrāliptapṛṣṭhāṅgo gavām udvegakārakaḥ //

BrP_189.50

प्रलम्बकण्ठो ऽभिमुखस् तरुघाताङ्किताननः पातयन् स गवां गर्भान् दैत्यो वृषभरूपधृक् ॥

pralambakaṇṭho 'bhimukhas tarughātāṅkitānanaḥ pātayan sa gavāṃ garbhān daityo vṛṣabharūpadhṛk //

BrP_189.51

सूदयंस् तरसा सर्वान् वनान्य् अटति यः सदा ततस् तम् अतिघोराक्षम् अवेक्ष्यातिभयातुराः ॥

sūdayaṃs tarasā sarvān vanāny aṭati yaḥ sadā tatas tam atighorākṣam avekṣyātibhayāturāḥ //

BrP_189.52

गोपा गोपस्त्रियश् चैव कृष्ण कृष्णेति चुक्रुशुः सिंहनादं ततश् चक्रे तलशब्दं च केशवः ॥

gopā gopastriyaś caiva kṛṣṇa kṛṣṇeti cukruśuḥ siṃhanādaṃ tataś cakre talaśabdaṃ ca keśavaḥ //

BrP_189.53

तच्छब्दश्रवणाच् चासौ दामोदरमुखं ययौ अग्रन्यस्तविषाणाग्रः कृष्णकुक्षिकृतेक्षणः ॥

tacchabdaśravaṇāc cāsau dāmodaramukhaṃ yayau agranyastaviṣāṇāgraḥ kṛṣṇakukṣikṛtekṣaṇaḥ //

BrP_189.54

अभ्यधावत दुष्टात्मा दैत्यो वृषभरूपधृक् आयान्तं दैत्यवृषभं दृष्ट्वा कृष्णो महाबलम् ॥

abhyadhāvata duṣṭātmā daityo vṛṣabharūpadhṛk āyāntaṃ daityavṛṣabhaṃ dṛṣṭvā kṛṣṇo mahābalam //

BrP_189.55

न चचाल ततः स्थानाद् अवज्ञास्मितलीलया आसन्नं चैव जग्राह ग्राहवन् मधुसूदनः ॥

na cacāla tataḥ sthānād avajñāsmitalīlayā āsannaṃ caiva jagrāha grāhavan madhusūdanaḥ //

BrP_189.56

जघान जानुना कुक्षौ विषाणग्रहणाचलम् तस्य दर्पबलं हत्वा गृहीतस्य विषाणयोः ॥

jaghāna jānunā kukṣau viṣāṇagrahaṇācalam tasya darpabalaṃ hatvā gṛhītasya viṣāṇayoḥ //

BrP_189.57

आपीडयद् अरिष्टस्य कण्ठं क्लिन्नम् इवाम्बरम् उत्पाट्य शृङ्गम् एकं च तेनैवाताडयत् ततः ॥

āpīḍayad ariṣṭasya kaṇṭhaṃ klinnam ivāmbaram utpāṭya śṛṅgam ekaṃ ca tenaivātāḍayat tataḥ //

BrP_189.58

ममार स महादैत्यो मुखाच् छोणितम् उद्वमन् तुष्टुवुर् निहते तस्मिन् गोपा दैत्ये जनार्दनम् जम्भे हते सहस्राक्षं पुरा देवगणा यथा ॥

mamāra sa mahādaityo mukhāc choṇitam udvaman tuṣṭuvur nihate tasmin gopā daitye janārdanam jambhe hate sahasrākṣaṃ purā devagaṇā yathā //

Edition, source and reuse
Edition
Tübingen Purāṇa Project electronic text, chapters 1–246. Printed edition not identified in the GRETIL header.
Electronic text
Peter Schreiner and Renate Söhnen-Thieme · GRETIL, SUB Göttingen · 2020-07-31
Review status
Source imported; scholarly proofreading pending

The IAST Sanskrit is preserved from the source. Devanāgarī is generated from IAST and awaits proofreading. Source variants and edition notes are shown separately. Unusual numbering and repeated source lines are retained.

TEI chapter extraction, regularized readings, whitespace normalization, reference labels and mechanical IAST-to-Devanāgarī conversion. Original XML preserved. No translation or commentary added.

This text and our script conversion are available under CC BY-NC-SA 4.0, including attribution, noncommercial use and share-alike requirements. This licence applies to the text, independently of the site design.

Hindu Digital Library
ॐ श्री गुरुभ्यो नमःॐ श्री परमात्मने नमः