श्रीनारद उवाच एवं सुरादयः सर्वे ब्रह्मरुद्रपुरः सराः । नोपैतुमशकन् मन्यु संरम्भं सुदुरासदम् ॥
śrīnārada uvāca evaṃ surādayaḥ sarve brahmarudrapuraḥ sarāḥ / nopaitumaśakan manyu saṃrambhaṃ sudurāsadam //
साक्षात् श्रीः प्रेषिता देवैर्दृष्ट्वा तं महदद्भुतम् । अदृष्टाश्रुतपूर्वत्वात् सा नोपेयाय शङ्किता ॥
sākṣāt śrīḥ preṣitā devairdṛṣṭvā taṃ mahadadbhutam / adṛṣṭāśrutapūrvatvāt sā nopeyāya śaṅkitā //
प्रह्रादं प्रेषयामास ब्रह्मावस्थितमन्तिके । तात प्रशमयोपेहि स्वपित्रे कुपितं प्रभुम् ॥
prahrādaṃ preṣayāmāsa brahmāvasthitamantike / tāta praśamayopehi svapitre kupitaṃ prabhum //
तथेति शनकै राजन् महाभागवतो ऽर्भकः । उपेत्य भुवि कायेन ननाम विधृताञ्जलिः ॥
tatheti śanakai rājan mahābhāgavato 'rbhakaḥ / upetya bhuvi kāyena nanāma vidhṛtāñjaliḥ //
स्वपादमूले पतितं तमर्भकं विलोक्य देवः कृपया परिप्लुतः । उत्थाप्य तच्छीर्ष्ण्यदधात् कराम्बुजं कालाहिवित्रस्तधियां कृताभयम् ॥
svapādamūle patitaṃ tamarbhakaṃ vilokya devaḥ kṛpayā pariplutaḥ / utthāpya tacchīrṣṇyadadhāt karāmbujaṃ kālāhivitrastadhiyāṃ kṛtābhayam //
स तत्करस्पर्शधुताखिलाशुभः सपद्यभिव्यक्तपरात्मदर्शनः । तत्पादपद्मं हृदि निर्वृतो दधौ हृष्यत्तनुः क्लिन्नहृदश्रुलोचनः ॥
sa tatkarasparśadhutākhilāśubhaḥ sapadyabhivyaktaparātmadarśanaḥ / tatpādapadmaṃ hṛdi nirvṛto dadhau hṛṣyattanuḥ klinnahṛdaśrulocanaḥ //
अस्तौषीद्धरिमेकाग्र मनसा सुसमाहितः । प्रेमगद्गदया वाचा तन्न्यस्तहृदयेक्षणः ॥
astauṣīddharimekāgra manasā susamāhitaḥ / premagadgadayā vācā tannyastahṛdayekṣaṇaḥ //
श्रीप्रह्राद उवाच ब्रह्मादयः सुरगणा मुनयो ऽथ सिद्धाः सत्त्वैकतानगतयो वचसां प्रवाहैः ब्रह्मादयः सुरगणा मुनयो ऽथ सिद्धाः सत्त्वैकतानगतयो वचसां प्रवाहैः नाराधितुं पुरुगुणैरधुनापि पिप्रुः किं तोष्टुमर्हति स मे हरिरुग्रजातेः ॥
śrīprahrāda uvāca brahmādayaḥ suragaṇā munayo 'tha siddhāḥ sattvaikatānagatayo vacasāṃ pravāhaiḥ brahmādayaḥ suragaṇā munayo 'tha siddhāḥ sattvaikatānagatayo vacasāṃ pravāhaiḥ nārādhituṃ puruguṇairadhunāpi pipruḥ kiṃ toṣṭumarhati sa me harirugrajāteḥ //
मन्ये धनाभिजनरूपतपःश्रुतौजस् तेजःप्रभावबलपौरुषबुद्धियोगाः मन्ये धनाभिजनरूपतपःश्रुतौजस् तेजःप्रभावबलपौरुषबुद्धियोगाः नाराधनाय हि भवन्ति परस्य पुंसो भक्त्या तुतोष भगवान् गजयूथपाय ॥
manye dhanābhijanarūpatapaḥśrutaujas tejaḥprabhāvabalapauruṣabuddhiyogāḥ manye dhanābhijanarūpatapaḥśrutaujas tejaḥprabhāvabalapauruṣabuddhiyogāḥ nārādhanāya hi bhavanti parasya puṃso bhaktyā tutoṣa bhagavān gajayūthapāya //
विप्राद्द्विषड्गुणयुतादरविन्दनाभ पादारविन्दविमुखात् श्वपचं वरिष्ठम् विप्राद्द्विषड्गुणयुतादरविन्दनाभ पादारविन्दविमुखात् श्वपचं वरिष्ठम् मन्ये तदर्पितमनोवचनेहितार्थ प्राणं पुनाति स कुलं न तु भूरिमानः ॥
viprāddviṣaḍguṇayutādaravindanābha pādāravindavimukhāt śvapacaṃ variṣṭham viprāddviṣaḍguṇayutādaravindanābha pādāravindavimukhāt śvapacaṃ variṣṭham manye tadarpitamanovacanehitārtha prāṇaṃ punāti sa kulaṃ na tu bhūrimānaḥ //
नैवात्मनः प्रभुरयं निजलाभपूर्णो मानं जनादविदुषः करुणो वृणीते नैवात्मनः प्रभुरयं निजलाभपूर्णो मानं जनादविदुषः करुणो वृणीते यद्यज् जनो भगवते विदधीत मानं तच् चात्मने प्रतिमुखस्य यथा मुखश्रीः ॥
naivātmanaḥ prabhurayaṃ nijalābhapūrṇo mānaṃ janādaviduṣaḥ karuṇo vṛṇīte naivātmanaḥ prabhurayaṃ nijalābhapūrṇo mānaṃ janādaviduṣaḥ karuṇo vṛṇīte yadyaj jano bhagavate vidadhīta mānaṃ tac cātmane pratimukhasya yathā mukhaśrīḥ //
तस्मादहं विगतविक्लव ईश्वरस्य सर्वात्मना महि गृणामि यथा मनीषम् तस्मादहं विगतविक्लव ईश्वरस्य सर्वात्मना महि गृणामि यथा मनीषम् नीचो ऽजया गुणविसर्गमनुप्रविष्टः पूयेत येन हि पुमान् अनुवर्णितेन ॥
tasmādahaṃ vigataviklava īśvarasya sarvātmanā mahi gṛṇāmi yathā manīṣam tasmādahaṃ vigataviklava īśvarasya sarvātmanā mahi gṛṇāmi yathā manīṣam nīco 'jayā guṇavisargamanupraviṣṭaḥ pūyeta yena hi pumān anuvarṇitena //
सर्वे ह्यमी विधिकरास्तव सत्त्वधाम्नो ब्रह्मादयो वयमिवेश न चोद्विजन्तः सर्वे ह्यमी विधिकरास्तव सत्त्वधाम्नो ब्रह्मादयो वयमिवेश न चोद्विजन्तः क्षेमाय भूतय उतात्मसुखाय चास्य विक्रीडितं भगवतो रुचिरावतारैः ॥
sarve hyamī vidhikarāstava sattvadhāmno brahmādayo vayamiveśa na codvijantaḥ sarve hyamī vidhikarāstava sattvadhāmno brahmādayo vayamiveśa na codvijantaḥ kṣemāya bhūtaya utātmasukhāya cāsya vikrīḍitaṃ bhagavato rucirāvatāraiḥ //
तद्यच्छ मन्युमसुरश्च हतस्त्वयाद्य मोदेत साधुरपि वृश्चिकसर्पहत्या तद्यच्छ मन्युमसुरश्च हतस्त्वयाद्य मोदेत साधुरपि वृश्चिकसर्पहत्या लोकाश्च निर्वृतिमिताः प्रतियन्ति सर्वे रूपं नृसिंह विभयाय जनाः स्मरन्ति ॥
tadyaccha manyumasuraśca hatastvayādya modeta sādhurapi vṛścikasarpahatyā tadyaccha manyumasuraśca hatastvayādya modeta sādhurapi vṛścikasarpahatyā lokāśca nirvṛtimitāḥ pratiyanti sarve rūpaṃ nṛsiṃha vibhayāya janāḥ smaranti //
नाहं बिभेम्यजित ते ऽतिभयानकास्य जिह्वार्कनेत्रभ्रुकुटीरभसोग्रदंष्ट्रात् नाहं बिभेम्यजित ते ऽतिभयानकास्य जिह्वार्कनेत्रभ्रुकुटीरभसोग्रदंष्ट्रात् आन्त्रस्रजःक्षतजकेशरशङ्कुकर्णान् निर्ह्रादभीतदिगिभादरिभिन्नखाग्रात् ॥
nāhaṃ bibhemyajita te 'tibhayānakāsya jihvārkanetrabhrukuṭīrabhasogradaṃṣṭrāt nāhaṃ bibhemyajita te 'tibhayānakāsya jihvārkanetrabhrukuṭīrabhasogradaṃṣṭrāt āntrasrajaḥkṣatajakeśaraśaṅkukarṇān nirhrādabhītadigibhādaribhinnakhāgrāt //
त्रस्तो ऽस्म्यहं कृपणवत्सल दुःसहोग्र संसारचक्रकदनाद्ग्रसतां प्रणीतः त्रस्तो ऽस्म्यहं कृपणवत्सल दुःसहोग्र संसारचक्रकदनाद्ग्रसतां प्रणीतः बद्धः स्वकर्मभिरुशत्तम ते ऽङ्घ्रिमूलं प्रीतो ऽपवर्गशरणं ह्वयसे कदा नु ॥
trasto 'smyahaṃ kṛpaṇavatsala duḥsahogra saṃsāracakrakadanādgrasatāṃ praṇītaḥ trasto 'smyahaṃ kṛpaṇavatsala duḥsahogra saṃsāracakrakadanādgrasatāṃ praṇītaḥ baddhaḥ svakarmabhiruśattama te 'ṅghrimūlaṃ prīto 'pavargaśaraṇaṃ hvayase kadā nu //
यस्मात् प्रियाप्रियवियोगसंयोगजन्म शोकाग्निना सकलयोनिषु दह्यमानः यस्मात् प्रियाप्रियवियोगसंयोगजन्म शोकाग्निना सकलयोनिषु दह्यमानः दुःखौषधं तदपि दुःखमतद्धियाहं भूमन् भ्रमामि वद मे तव दास्ययोगम् ॥
yasmāt priyāpriyaviyogasaṃyogajanma śokāgninā sakalayoniṣu dahyamānaḥ yasmāt priyāpriyaviyogasaṃyogajanma śokāgninā sakalayoniṣu dahyamānaḥ duḥkhauṣadhaṃ tadapi duḥkhamataddhiyāhaṃ bhūman bhramāmi vada me tava dāsyayogam //
सो ऽहं प्रियस्य सुहृदः परदेवताया लीलाकथास्तव नृसिंह विरिञ्चगीताः सो ऽहं प्रियस्य सुहृदः परदेवताया लीलाकथास्तव नृसिंह विरिञ्चगीताः अञ्जस्तितर्म्यनुगृणन् गुणविप्रमुक्तो दुर्गाणि ते पदयुगालयहंससङ्गः ॥
so 'haṃ priyasya suhṛdaḥ paradevatāyā līlākathāstava nṛsiṃha viriñcagītāḥ so 'haṃ priyasya suhṛdaḥ paradevatāyā līlākathāstava nṛsiṃha viriñcagītāḥ añjastitarmyanugṛṇan guṇavipramukto durgāṇi te padayugālayahaṃsasaṅgaḥ //
बालस्य नेह शरणं पितरौ नृसिंह नार्तस्य चागदमुदन्वति मज्जतो नौः बालस्य नेह शरणं पितरौ नृसिंह नार्तस्य चागदमुदन्वति मज्जतो नौः तप्तस्य तत्प्रतिविधिर्य इहाञ्जसेष्टस् तावद्विभो तनुभृतां त्वदुपेक्षितानाम् ॥
bālasya neha śaraṇaṃ pitarau nṛsiṃha nārtasya cāgadamudanvati majjato nauḥ bālasya neha śaraṇaṃ pitarau nṛsiṃha nārtasya cāgadamudanvati majjato nauḥ taptasya tatpratividhirya ihāñjaseṣṭas tāvadvibho tanubhṛtāṃ tvadupekṣitānām //
यस्मिन् यतो यर्हि येन च यस्य यस्माद् यस्मै यथा यदुत यस्त्वपरः परो वा यस्मिन् यतो यर्हि येन च यस्य यस्माद् यस्मै यथा यदुत यस्त्वपरः परो वा भावः करोति विकरोति पृथक् स्वभावः सञ्चोदितस्तदखिलं भवतः स्वरूपम् ॥
yasmin yato yarhi yena ca yasya yasmād yasmai yathā yaduta yastvaparaḥ paro vā yasmin yato yarhi yena ca yasya yasmād yasmai yathā yaduta yastvaparaḥ paro vā bhāvaḥ karoti vikaroti pṛthak svabhāvaḥ sañcoditastadakhilaṃ bhavataḥ svarūpam //
माया मनः सृजति कर्ममयं बलीयः कालेन चोदितगुणानुमतेन पुंसः माया मनः सृजति कर्ममयं बलीयः कालेन चोदितगुणानुमतेन पुंसः छन्दोमयं यदजयार्पितषोडशारं संसारचक्रमज को ऽतितरेत् त्वदन्यः ॥
māyā manaḥ sṛjati karmamayaṃ balīyaḥ kālena coditaguṇānumatena puṃsaḥ māyā manaḥ sṛjati karmamayaṃ balīyaḥ kālena coditaguṇānumatena puṃsaḥ chandomayaṃ yadajayārpitaṣoḍaśāraṃ saṃsāracakramaja ko 'titaret tvadanyaḥ //
स त्वं हि नित्यविजितात्मगुणः स्वधाम्ना कालो वशीकृतविसृज्यविसर्गशक्तिः स त्वं हि नित्यविजितात्मगुणः स्वधाम्ना कालो वशीकृतविसृज्यविसर्गशक्तिः चक्रे विसृष्टमजयेश्वर षोडशारे निष्पीड्यमानमुपकर्ष विभो प्रपन्नम् ॥
sa tvaṃ hi nityavijitātmaguṇaḥ svadhāmnā kālo vaśīkṛtavisṛjyavisargaśaktiḥ sa tvaṃ hi nityavijitātmaguṇaḥ svadhāmnā kālo vaśīkṛtavisṛjyavisargaśaktiḥ cakre visṛṣṭamajayeśvara ṣoḍaśāre niṣpīḍyamānamupakarṣa vibho prapannam //
दृष्टा मया दिवि विभो ऽखिलधिष्ण्यपानाम् आयुः श्रियो विभव इच्छति यान् जनो ऽयम् दृष्टा मया दिवि विभो ऽखिलधिष्ण्यपानाम् आयुः श्रियो विभव इच्छति यान् जनो ऽयम् ये ऽस्मत् पितुः कुपितहासविजृम्भितभ्रू विस्फूर्जितेन लुलिताः स तु ते निरस्तः ॥
dṛṣṭā mayā divi vibho 'khiladhiṣṇyapānām āyuḥ śriyo vibhava icchati yān jano 'yam dṛṣṭā mayā divi vibho 'khiladhiṣṇyapānām āyuḥ śriyo vibhava icchati yān jano 'yam ye 'smat pituḥ kupitahāsavijṛmbhitabhrū visphūrjitena lulitāḥ sa tu te nirastaḥ //
तस्मादमूस्तनुभृतामहमाशिषो ऽज्ञ आयुः श्रियं विभवमैन्द्रियमाविरिञ्च्यात् तस्मादमूस्तनुभृतामहमाशिषो ऽज्ञ आयुः श्रियं विभवमैन्द्रियमाविरिञ्च्यात् नेच्छामि ते विलुलितान् उरुविक्रमेण कालात्मनोपनय मां निजभृत्यपार्श्वम् ॥
tasmādamūstanubhṛtāmahamāśiṣo 'jña āyuḥ śriyaṃ vibhavamaindriyamāviriñcyāt tasmādamūstanubhṛtāmahamāśiṣo 'jña āyuḥ śriyaṃ vibhavamaindriyamāviriñcyāt necchāmi te vilulitān uruvikrameṇa kālātmanopanaya māṃ nijabhṛtyapārśvam //
कुत्राशिषः श्रुतिसुखा मृगतृष्णिरूपाः क्वेदं कलेवरमशेषरुजां विरोहः कुत्राशिषः श्रुतिसुखा मृगतृष्णिरूपाः क्वेदं कलेवरमशेषरुजां विरोहः निर्विद्यते न तु जनो यदपीति विद्वान् कामानलं मधुलवैः शमयन् दुरापैः ॥
kutrāśiṣaḥ śrutisukhā mṛgatṛṣṇirūpāḥ kvedaṃ kalevaramaśeṣarujāṃ virohaḥ kutrāśiṣaḥ śrutisukhā mṛgatṛṣṇirūpāḥ kvedaṃ kalevaramaśeṣarujāṃ virohaḥ nirvidyate na tu jano yadapīti vidvān kāmānalaṃ madhulavaiḥ śamayan durāpaiḥ //
क्वाहं रजःप्रभव ईश तमो ऽधिके ऽस्मिन् जातः सुरेतरकुले क्व तवानुकम्पा क्वाहं रजःप्रभव ईश तमो ऽधिके ऽस्मिन् जातः सुरेतरकुले क्व तवानुकम्पा न ब्रह्मणो न तु भवस्य न वै रमाया यन् मे ऽर्पितः शिरसि पद्मकरः प्रसादः ॥
kvāhaṃ rajaḥprabhava īśa tamo 'dhike 'smin jātaḥ suretarakule kva tavānukampā kvāhaṃ rajaḥprabhava īśa tamo 'dhike 'smin jātaḥ suretarakule kva tavānukampā na brahmaṇo na tu bhavasya na vai ramāyā yan me 'rpitaḥ śirasi padmakaraḥ prasādaḥ //
नैषा परावरमतिर्भवतो ननु स्याज् जन्तोर्यथात्मसुहृदो जगतस्तथापि नैषा परावरमतिर्भवतो ननु स्याज् जन्तोर्यथात्मसुहृदो जगतस्तथापि संसेवया सुरतरोरिव ते प्रसादः सेवानुरूपमुदयो न परावरत्वम् ॥
naiṣā parāvaramatirbhavato nanu syāj jantoryathātmasuhṛdo jagatastathāpi naiṣā parāvaramatirbhavato nanu syāj jantoryathātmasuhṛdo jagatastathāpi saṃsevayā surataroriva te prasādaḥ sevānurūpamudayo na parāvaratvam //
एवं जनं निपतितं प्रभवाहिकूपे कामाभिकाममनु यः प्रपतन् प्रसङ्गात् एवं जनं निपतितं प्रभवाहिकूपे कामाभिकाममनु यः प्रपतन् प्रसङ्गात् कृत्वात्मसात् सुरर्षिणा भगवन् गृहीतः सो ऽहं कथं नु विसृजे तव भृत्यसेवाम् ॥
evaṃ janaṃ nipatitaṃ prabhavāhikūpe kāmābhikāmamanu yaḥ prapatan prasaṅgāt evaṃ janaṃ nipatitaṃ prabhavāhikūpe kāmābhikāmamanu yaḥ prapatan prasaṅgāt kṛtvātmasāt surarṣiṇā bhagavan gṛhītaḥ so 'haṃ kathaṃ nu visṛje tava bhṛtyasevām //
मत्प्राणरक्षणमनन्त पितुर्वधश्च मन्ये स्वभृत्यऋषिवाक्यमृतं विधातुम् मत्प्राणरक्षणमनन्त पितुर्वधश्च मन्ये स्वभृत्यऋषिवाक्यमृतं विधातुम् खड्गं प्रगृह्य यदवोचदसद्विधित्सुस् त्वामीश्वरो मदपरो ऽवतु कं हरामि ॥
matprāṇarakṣaṇamananta piturvadhaśca manye svabhṛtyaṛṣivākyamṛtaṃ vidhātum matprāṇarakṣaṇamananta piturvadhaśca manye svabhṛtyaṛṣivākyamṛtaṃ vidhātum khaḍgaṃ pragṛhya yadavocadasadvidhitsus tvāmīśvaro madaparo 'vatu kaṃ harāmi //
एकस्त्वमेव जगदेतममुष्य यत् त्वम् आद्यन्तयोः पृथग् अवस्यसि मध्यतश्च एकस्त्वमेव जगदेतममुष्य यत् त्वम् आद्यन्तयोः पृथग् अवस्यसि मध्यतश्च सृष्ट्वा गुणव्यतिकरं निजमाययेदं नानेव तैरवसितस्तदनुप्रविष्टः ॥
ekastvameva jagadetamamuṣya yat tvam ādyantayoḥ pṛthag avasyasi madhyataśca ekastvameva jagadetamamuṣya yat tvam ādyantayoḥ pṛthag avasyasi madhyataśca sṛṣṭvā guṇavyatikaraṃ nijamāyayedaṃ nāneva tairavasitastadanupraviṣṭaḥ //
त्वम्वा इदं सदसदीश भवांस्ततो ऽन्यो माया यदात्मपरबुद्धिरियं ह्यपार्था त्वम्वा इदं सदसदीश भवांस्ततो ऽन्यो माया यदात्मपरबुद्धिरियं ह्यपार्था यद्यस्य जन्म निधनं स्थितिरीक्षणं च तद्वैतदेव वसुकालवदष्टितर्वोः ॥
tvamvā idaṃ sadasadīśa bhavāṃstato 'nyo māyā yadātmaparabuddhiriyaṃ hyapārthā tvamvā idaṃ sadasadīśa bhavāṃstato 'nyo māyā yadātmaparabuddhiriyaṃ hyapārthā yadyasya janma nidhanaṃ sthitirīkṣaṇaṃ ca tadvaitadeva vasukālavadaṣṭitarvoḥ //
न्यस्येदमात्मनि जगद्विलयाम्बुमध्ये शेषेत्मना निजसुखानुभवो निरीहः न्यस्येदमात्मनि जगद्विलयाम्बुमध्ये शेषेत्मना निजसुखानुभवो निरीहः योगेन मीलितदृगात्मनिपीतनिद्रस् तुर्ये स्थितो न तु तमो न गुणांश्च युङ्क्षे ॥
nyasyedamātmani jagadvilayāmbumadhye śeṣetmanā nijasukhānubhavo nirīhaḥ nyasyedamātmani jagadvilayāmbumadhye śeṣetmanā nijasukhānubhavo nirīhaḥ yogena mīlitadṛgātmanipītanidras turye sthito na tu tamo na guṇāṃśca yuṅkṣe //
तस्यैव ते वपुरिदं निजकालशक्त्या सञ्चोदितप्रकृतिधर्मण आत्मगूढम् तस्यैव ते वपुरिदं निजकालशक्त्या सञ्चोदितप्रकृतिधर्मण आत्मगूढम् अम्भस्यनन्तशयनाद्विरमत्समाधेर् नाभेरभूत् स्वकणिकावटवन्महाब्जम् ॥
tasyaiva te vapuridaṃ nijakālaśaktyā sañcoditaprakṛtidharmaṇa ātmagūḍham tasyaiva te vapuridaṃ nijakālaśaktyā sañcoditaprakṛtidharmaṇa ātmagūḍham ambhasyanantaśayanādviramatsamādher nābherabhūt svakaṇikāvaṭavanmahābjam //
तत्सम्भवः कविरतो ऽन्यदपश्यमानस् त्वां बीजमात्मनि ततं स बहिर्विचिन्त्य तत्सम्भवः कविरतो ऽन्यदपश्यमानस् त्वां बीजमात्मनि ततं स बहिर्विचिन्त्य नाविन्ददब्दशतमप्सु निमज्जमानो जाते ऽङ्कुरे कथमुहोपलभेत बीजम् ॥
tatsambhavaḥ kavirato 'nyadapaśyamānas tvāṃ bījamātmani tataṃ sa bahirvicintya tatsambhavaḥ kavirato 'nyadapaśyamānas tvāṃ bījamātmani tataṃ sa bahirvicintya nāvindadabdaśatamapsu nimajjamāno jāte 'ṅkure kathamuhopalabheta bījam //
स त्वात्मयोनिरतिविस्मित आश्रितो ऽब्जं कालेन तीव्रतपसा परिशुद्धभावः स त्वात्मयोनिरतिविस्मित आश्रितो ऽब्जं कालेन तीव्रतपसा परिशुद्धभावः त्वामात्मनीश भुवि गन्धमिवातिसूक्ष्मं भूतेन्द्रियाशयमये विततं ददर्श ॥
sa tvātmayonirativismita āśrito 'bjaṃ kālena tīvratapasā pariśuddhabhāvaḥ sa tvātmayonirativismita āśrito 'bjaṃ kālena tīvratapasā pariśuddhabhāvaḥ tvāmātmanīśa bhuvi gandhamivātisūkṣmaṃ bhūtendriyāśayamaye vitataṃ dadarśa //
एवं सहस्रवदनाङ्घ्रिशिरःकरोरु नासाद्यकर्णनयनाभरणायुधाढ्यम् एवं सहस्रवदनाङ्घ्रिशिरःकरोरु नासाद्यकर्णनयनाभरणायुधाढ्यम् मायामयं सदुपलक्षितसन्निवेशं दृष्ट्वा महापुरुषमाप मुदं विरिञ्चः ॥
evaṃ sahasravadanāṅghriśiraḥkaroru nāsādyakarṇanayanābharaṇāyudhāḍhyam evaṃ sahasravadanāṅghriśiraḥkaroru nāsādyakarṇanayanābharaṇāyudhāḍhyam māyāmayaṃ sadupalakṣitasanniveśaṃ dṛṣṭvā mahāpuruṣamāpa mudaṃ viriñcaḥ //
तस्मै भवान् हयशिरस्तनुवं हि बिभ्रद् वेदद्रुहावतिबलौ मधुकैटभाख्यौ तस्मै भवान् हयशिरस्तनुवं हि बिभ्रद् वेदद्रुहावतिबलौ मधुकैटभाख्यौ हत्वानयच् छ्रुतिगणांश्च रजस्तमश्च सत्त्वं तव प्रियतमां तनुमामनन्ति ॥
tasmai bhavān hayaśirastanuvaṃ hi bibhrad vedadruhāvatibalau madhukaiṭabhākhyau tasmai bhavān hayaśirastanuvaṃ hi bibhrad vedadruhāvatibalau madhukaiṭabhākhyau hatvānayac chrutigaṇāṃśca rajastamaśca sattvaṃ tava priyatamāṃ tanumāmananti //
इत्थं नृतिर्यगृषिदेवझषावतारैर् लोकान् विभावयसि हंसि जगत् प्रतीपान् इत्थं नृतिर्यगृषिदेवझषावतारैर् लोकान् विभावयसि हंसि जगत् प्रतीपान् धर्मं महापुरुष पासि युगानुवृत्तं छन्नः कलौ यदभवस्त्रियुगो ऽथ स त्वम् ॥
itthaṃ nṛtiryagṛṣidevajhaṣāvatārair lokān vibhāvayasi haṃsi jagat pratīpān itthaṃ nṛtiryagṛṣidevajhaṣāvatārair lokān vibhāvayasi haṃsi jagat pratīpān dharmaṃ mahāpuruṣa pāsi yugānuvṛttaṃ channaḥ kalau yadabhavastriyugo 'tha sa tvam //
नैतन् मनस्तव कथासु विकुण्ठनाथ सम्प्रीयते दुरितदुष्टमसाधु तीव्रम् नैतन् मनस्तव कथासु विकुण्ठनाथ सम्प्रीयते दुरितदुष्टमसाधु तीव्रम् कामातुरं हर्षशोकभयैषणार्तं तस्मिन् कथं तव गतिं विमृशामि दीनः ॥
naitan manastava kathāsu vikuṇṭhanātha samprīyate duritaduṣṭamasādhu tīvram naitan manastava kathāsu vikuṇṭhanātha samprīyate duritaduṣṭamasādhu tīvram kāmāturaṃ harṣaśokabhayaiṣaṇārtaṃ tasmin kathaṃ tava gatiṃ vimṛśāmi dīnaḥ //
जिह्वैकतो ऽच्युत विकर्षति मावितृप्ता शिश्नो ऽन्यतस्त्वगुदरं श्रवणं कुतश्चित् जिह्वैकतो ऽच्युत विकर्षति मावितृप्ता शिश्नो ऽन्यतस्त्वगुदरं श्रवणं कुतश्चित् घ्राणो ऽन्यतश्चपलदृक् क्व च कर्मशक्तिर् बह्व्यः सपत्न्य इव गेहपतिं लुनन्ति ॥
jihvaikato 'cyuta vikarṣati māvitṛptā śiśno 'nyatastvagudaraṃ śravaṇaṃ kutaścit jihvaikato 'cyuta vikarṣati māvitṛptā śiśno 'nyatastvagudaraṃ śravaṇaṃ kutaścit ghrāṇo 'nyataścapaladṛk kva ca karmaśaktir bahvyaḥ sapatnya iva gehapatiṃ lunanti //
एवं स्वकर्मपतितं भववैतरण्याम् अन्योन्यजन्ममरणाशनभीतभीतम् एवं स्वकर्मपतितं भववैतरण्याम् अन्योन्यजन्ममरणाशनभीतभीतम् पश्यन् जनं स्वपरविग्रहवैरमैत्रं हन्तेति पारचर पीपृहि मूढमद्य ॥
evaṃ svakarmapatitaṃ bhavavaitaraṇyām anyonyajanmamaraṇāśanabhītabhītam evaṃ svakarmapatitaṃ bhavavaitaraṇyām anyonyajanmamaraṇāśanabhītabhītam paśyan janaṃ svaparavigrahavairamaitraṃ hanteti pāracara pīpṛhi mūḍhamadya //
को न्वत्र ते ऽखिलगुरो भगवन् प्रयास उत्तारणे ऽस्य भवसम्भवलोपहेतोः को न्वत्र ते ऽखिलगुरो भगवन् प्रयास उत्तारणे ऽस्य भवसम्भवलोपहेतोः मूढेषु वै महदनुग्रह आर्तबन्धो किं तेन ते प्रियजनान् अनुसेवतां नः ॥
ko nvatra te 'khilaguro bhagavan prayāsa uttāraṇe 'sya bhavasambhavalopahetoḥ ko nvatra te 'khilaguro bhagavan prayāsa uttāraṇe 'sya bhavasambhavalopahetoḥ mūḍheṣu vai mahadanugraha ārtabandho kiṃ tena te priyajanān anusevatāṃ naḥ //
नैवोद्विजे पर दुरत्ययवैतरण्यास् त्वद्वीर्यगायनमहामृतमग्नचित्तः नैवोद्विजे पर दुरत्ययवैतरण्यास् त्वद्वीर्यगायनमहामृतमग्नचित्तः शोचे ततो विमुखचेतस इन्द्रियार्थ मायासुखाय भरमुद्वहतो विमूढान् ॥
naivodvije para duratyayavaitaraṇyās tvadvīryagāyanamahāmṛtamagnacittaḥ naivodvije para duratyayavaitaraṇyās tvadvīryagāyanamahāmṛtamagnacittaḥ śoce tato vimukhacetasa indriyārtha māyāsukhāya bharamudvahato vimūḍhān //
प्रायेण देव मुनयः स्वविमुक्तिकामा मौनं चरन्ति विजने न परार्थनिष्ठाः प्रायेण देव मुनयः स्वविमुक्तिकामा मौनं चरन्ति विजने न परार्थनिष्ठाः नैतान् विहाय कृपणान् विमुमुक्ष एको नान्यं त्वदस्य शरणं भ्रमतो ऽनुपश्ये ॥
prāyeṇa deva munayaḥ svavimuktikāmā maunaṃ caranti vijane na parārthaniṣṭhāḥ prāyeṇa deva munayaḥ svavimuktikāmā maunaṃ caranti vijane na parārthaniṣṭhāḥ naitān vihāya kṛpaṇān vimumukṣa eko nānyaṃ tvadasya śaraṇaṃ bhramato 'nupaśye //
यन् मैथुनादिगृहमेधिसुखं हि तुच्छं कण्डूयनेन करयोरिव दुःखदुःखम् यन् मैथुनादिगृहमेधिसुखं हि तुच्छं कण्डूयनेन करयोरिव दुःखदुःखम् तृप्यन्ति नेह कृपणा बहुदुःखभाजः कण्डूतिवन् मनसिजं विषहेत धीरः ॥
yan maithunādigṛhamedhisukhaṃ hi tucchaṃ kaṇḍūyanena karayoriva duḥkhaduḥkham yan maithunādigṛhamedhisukhaṃ hi tucchaṃ kaṇḍūyanena karayoriva duḥkhaduḥkham tṛpyanti neha kṛpaṇā bahuduḥkhabhājaḥ kaṇḍūtivan manasijaṃ viṣaheta dhīraḥ //
मौनव्रतश्रुततपो ऽध्ययनस्वधर्म व्याख्यारहोजपसमाधय आपवर्ग्याः मौनव्रतश्रुततपो ऽध्ययनस्वधर्म व्याख्यारहोजपसमाधय आपवर्ग्याः प्रायः परं पुरुष ते त्वजितेन्द्रियाणां वार्ता भवन्त्युत न वात्र तु दाम्भिकानाम् ॥
maunavrataśrutatapo 'dhyayanasvadharma vyākhyārahojapasamādhaya āpavargyāḥ maunavrataśrutatapo 'dhyayanasvadharma vyākhyārahojapasamādhaya āpavargyāḥ prāyaḥ paraṃ puruṣa te tvajitendriyāṇāṃ vārtā bhavantyuta na vātra tu dāmbhikānām //
रूपे इमे सदसती तव वेदसृष्टे बीजाङ्कुराविव न चान्यदरूपकस्य रूपे इमे सदसती तव वेदसृष्टे बीजाङ्कुराविव न चान्यदरूपकस्य युक्ताः समक्षमुभयत्र विचक्षन्ते त्वां योगेन वह्निमिव दारुषु नान्यतः स्यात् ॥
rūpe ime sadasatī tava vedasṛṣṭe bījāṅkurāviva na cānyadarūpakasya rūpe ime sadasatī tava vedasṛṣṭe bījāṅkurāviva na cānyadarūpakasya yuktāḥ samakṣamubhayatra vicakṣante tvāṃ yogena vahnimiva dāruṣu nānyataḥ syāt //
त्वं वायुरग्निरवनिर्वियदम्बु मात्राः प्राणेन्द्रियाणि हृदयं चिदनुग्रहश्च त्वं वायुरग्निरवनिर्वियदम्बु मात्राः प्राणेन्द्रियाणि हृदयं चिदनुग्रहश्च सर्वं त्वमेव सगुणो विगुणश्च भूमन् नान्यत् त्वदस्त्यपि मनोवचसा निरुक्तम् ॥
tvaṃ vāyuragniravanirviyadambu mātrāḥ prāṇendriyāṇi hṛdayaṃ cidanugrahaśca tvaṃ vāyuragniravanirviyadambu mātrāḥ prāṇendriyāṇi hṛdayaṃ cidanugrahaśca sarvaṃ tvameva saguṇo viguṇaśca bhūman nānyat tvadastyapi manovacasā niruktam //
नैते गुणा न गुणिनो महदादयो ये सर्वे मनः प्रभृतयः सहदेवमर्त्याः नैते गुणा न गुणिनो महदादयो ये सर्वे मनः प्रभृतयः सहदेवमर्त्याः आद्यन्तवन्त उरुगाय विदन्ति हि त्वाम् एवं विमृश्य सुधियो विरमन्ति शब्दात् ॥
naite guṇā na guṇino mahadādayo ye sarve manaḥ prabhṛtayaḥ sahadevamartyāḥ naite guṇā na guṇino mahadādayo ye sarve manaḥ prabhṛtayaḥ sahadevamartyāḥ ādyantavanta urugāya vidanti hi tvām evaṃ vimṛśya sudhiyo viramanti śabdāt //
तत् ते ऽर्हत्तम नमः स्तुतिकर्मपूजाः कर्म स्मृतिश्चरणयोः श्रवणं कथायाम् तत् ते ऽर्हत्तम नमः स्तुतिकर्मपूजाः कर्म स्मृतिश्चरणयोः श्रवणं कथायाम् संसेवया त्वयि विनेति षडङ्गया किं भक्तिं जनः परमहंसगतौ लभेत ॥
tat te 'rhattama namaḥ stutikarmapūjāḥ karma smṛtiścaraṇayoḥ śravaṇaṃ kathāyām tat te 'rhattama namaḥ stutikarmapūjāḥ karma smṛtiścaraṇayoḥ śravaṇaṃ kathāyām saṃsevayā tvayi vineti ṣaḍaṅgayā kiṃ bhaktiṃ janaḥ paramahaṃsagatau labheta //
श्रीनारद उवाच एतावद्वर्णितगुणो भक्त्या भक्तेन निर्गुणः । प्रह्रादं प्रणतं प्रीतो यतमन्युरभाषत ॥
śrīnārada uvāca etāvadvarṇitaguṇo bhaktyā bhaktena nirguṇaḥ / prahrādaṃ praṇataṃ prīto yatamanyurabhāṣata //
श्रीभगवान् उवाच प्रह्राद भद्र भद्रं ते प्रीतो ऽहं ते ऽसुरोत्तम । वरं वृणीष्वाभिमतं कामपूरो ऽस्म्यहं नृणाम् ॥
śrībhagavān uvāca prahrāda bhadra bhadraṃ te prīto 'haṃ te 'surottama / varaṃ vṛṇīṣvābhimataṃ kāmapūro 'smyahaṃ nṛṇām //
मामप्रीणत आयुष्मन् दर्शनं दुर्लभं हि मे । दृष्ट्वा मां न पुनर्जन्तुरात्मानं तप्तुमर्हति ॥
māmaprīṇata āyuṣman darśanaṃ durlabhaṃ hi me / dṛṣṭvā māṃ na punarjanturātmānaṃ taptumarhati //
प्रीणन्ति ह्यथ मां धीराः सर्वभावेन साधवः । श्रेयस्कामा महाभाग सर्वासामाशिषां पतिम् ॥
prīṇanti hyatha māṃ dhīrāḥ sarvabhāvena sādhavaḥ / śreyaskāmā mahābhāga sarvāsāmāśiṣāṃ patim //
श्रीनारद उवाच एवं प्रलोभ्यमानो ऽपि वरैर्लोकप्रलोभनैः । एकान्तित्वाद्भगवति नैच्छत् तान् असुरोत्तमः ॥
śrīnārada uvāca evaṃ pralobhyamāno 'pi varairlokapralobhanaiḥ / ekāntitvādbhagavati naicchat tān asurottamaḥ //
एतद्य आदिपुरुषस्य मृगेन्द्रलीलां दैत्येन्द्रयूथपवधं प्रयतः पठेत अम्प्; दैत्यात्मजस्य च सतां प्रवरस्य पुण्यं श्रुत्वानुभावमकुतोभयमेति लोकम् ॥
etadya ādipuruṣasya mṛgendralīlāṃ daityendrayūthapavadhaṃ prayataḥ paṭheta amp; daityātmajasya ca satāṃ pravarasya puṇyaṃ śrutvānubhāvamakutobhayameti lokam //