श्री-राजोवाच ततो महा-भागवत उद्धवे निर्गते वनम् । द्वारवत्यां किम् अकरोद् भगवान् भूत-भावनः ॥
śrī-rājovāca tato mahā-bhāgavata uddhave nirgate vanam / dvāravatyāṃ kim akarod bhagavān bhūta-bhāvanaḥ //
ब्रह्म-शापोपसंसृष्टे स्व-कुले यादवर्षभः । प्रेयसीं सर्व-नेत्राणां तनुं स कथम् अत्यजत् ॥
brahma-śāpopasaṃsṛṣṭe sva-kule yādavarṣabhaḥ / preyasīṃ sarva-netrāṇāṃ tanuṃ sa katham atyajat //
प्रत्याक्रष्टुं नयनम् अबला यत्र लग्नं न शेकुः कर्णाविष्टं न सरति ततो यत् सताम् आत्म-लग्नम् अम्प्; यच्-छ्रीर् वाचां जनयति रतिं किं नु मानं कवीनां दृष्ट्वा जिष्णोर् युधि रथ-गतं यच् च तत्-साम्यम् ईयुः ॥
pratyākraṣṭuṃ nayanam abalā yatra lagnaṃ na śekuḥ karṇāviṣṭaṃ na sarati tato yat satām ātma-lagnam amp; yac-chrīr vācāṃ janayati ratiṃ kiṃ nu mānaṃ kavīnāṃ dṛṣṭvā jiṣṇor yudhi ratha-gataṃ yac ca tat-sāmyam īyuḥ //
श्री ऋषिर् उवाच दिवि भुव्य् अन्तरिक्षे च महोत्पातान् समुत्थितान् । दृष्ट्वासीनान् सु-धर्मायां कृष्णः प्राह यदून् इदम् ॥
śrī ṛṣir uvāca divi bhuvy antarikṣe ca mahotpātān samutthitān / dṛṣṭvāsīnān su-dharmāyāṃ kṛṣṇaḥ prāha yadūn idam //
श्री-भगवान् उवाच एते घोरा महोत्पाता द्वार्वत्यां यम-केतवः । मुहूर्तम् अपि न स्थेयम् अत्र नो यदु-पुङ्गवाः ॥
śrī-bhagavān uvāca ete ghorā mahotpātā dvārvatyāṃ yama-ketavaḥ / muhūrtam api na stheyam atra no yadu-puṅgavāḥ //
स्त्रियो बालाश् च वृद्धाश् च शङ्खोद्धारं व्रजन्त्व् इतः । वयं प्रभासं यास्यामो यत्र प्रत्यक् सरस्वती ॥
striyo bālāś ca vṛddhāś ca śaṅkhoddhāraṃ vrajantv itaḥ / vayaṃ prabhāsaṃ yāsyāmo yatra pratyak sarasvatī //
तत्राभिषिच्य शुचय उपोष्य सु-समाहिताः । देवताः पूजयिष्यामः स्नपनालेपनार्हणैः ॥
tatrābhiṣicya śucaya upoṣya su-samāhitāḥ / devatāḥ pūjayiṣyāmaḥ snapanālepanārhaṇaiḥ //
ब्राह्मणांस् तु महा-भागान् कृत-स्वस्त्ययना वयम् । गो-भू-हिरण्य-वासोभिर् गजाश्व-रथ-वेश्मभिः ॥
brāhmaṇāṃs tu mahā-bhāgān kṛta-svastyayanā vayam / go-bhū-hiraṇya-vāsobhir gajāśva-ratha-veśmabhiḥ //
विधिर् एष ह्य् अरिष्ट-घ्नो मङ्गलायनम् उत्तमम् । देव-द्विज-गवां पूजा भूतेषु परमो भवः ॥
vidhir eṣa hy ariṣṭa-ghno maṅgalāyanam uttamam / deva-dvija-gavāṃ pūjā bhūteṣu paramo bhavaḥ //
इति सर्वे समाकर्ण्य यदु-वृद्धा मधु-द्विषः । तथेति नौभिर् उत्तीर्य प्रभासं प्रययू रथैः ॥
iti sarve samākarṇya yadu-vṛddhā madhu-dviṣaḥ / tatheti naubhir uttīrya prabhāsaṃ prayayū rathaiḥ //
तस्मिन् भगवतादिष्टं यदु-देवेन यादवाः । चक्रुः परमया भक्त्या सर्व-श्रेयोपबृंहितम् ॥
tasmin bhagavatādiṣṭaṃ yadu-devena yādavāḥ / cakruḥ paramayā bhaktyā sarva-śreyopabṛṃhitam //
ततस् तस्मिन् महा-पानं पपुर् मैरेयकं मधु । दिष्ट-विभ्रंशित-धियो यद्-द्रवैर् भ्रश्यते मतिः ॥
tatas tasmin mahā-pānaṃ papur maireyakaṃ madhu / diṣṭa-vibhraṃśita-dhiyo yad-dravair bhraśyate matiḥ //
महा-पानाभिमत्तानां वीराणां दृप्त-चेतसाम् । कृष्ण-माया-विमूढानां सङ्घर्षः सु-महान् अभूत् ॥
mahā-pānābhimattānāṃ vīrāṇāṃ dṛpta-cetasām / kṛṣṇa-māyā-vimūḍhānāṃ saṅgharṣaḥ su-mahān abhūt //
युयुधुः क्रोध-संरब्धा वेलायाम् आततायिनः । धनुर्भिर् असिभिर् भल्लैर् गदाभिस् तोमरर्ष्टिभिः ॥
yuyudhuḥ krodha-saṃrabdhā velāyām ātatāyinaḥ / dhanurbhir asibhir bhallair gadābhis tomararṣṭibhiḥ //
पतत्-पताकै रथ-कुञ्जरादिभिः खरोष्ट्र-गोभिर् महिषैर् नरैर् अपि । मिथः समेत्याश्वतरैः सु-दुर्मदा न्यहन् शरैर् दद्भिर् इव द्विपा वने ॥
patat-patākai ratha-kuñjarādibhiḥ kharoṣṭra-gobhir mahiṣair narair api / mithaḥ sametyāśvataraiḥ su-durmadā nyahan śarair dadbhir iva dvipā vane //
प्रद्युम्न-साम्बौ युधि रूढ-मत्सराव् अक्रूर-भोजाव् अनिरुद्ध-सात्यकी अम्प्; सुभद्र-सङ्ग्रामजितौ सु-दारुणौ गदौ सुमित्रा-सुरथौ समीयतुः ॥
pradyumna-sāmbau yudhi rūḍha-matsarāv akrūra-bhojāv aniruddha-sātyakī amp; subhadra-saṅgrāmajitau su-dāruṇau gadau sumitrā-surathau samīyatuḥ //
अन्ये च ये वै निशठोल्मुकादयः सहस्रजिच्-छतजिद्-भानु-मुख्याः । अन्योन्यम् आसाद्य मदान्ध-कारिता जघ्नुर् मुकुन्देन विमोहिता भृशम् ॥
anye ca ye vai niśaṭholmukādayaḥ sahasrajic-chatajid-bhānu-mukhyāḥ / anyonyam āsādya madāndha-kāritā jaghnur mukundena vimohitā bhṛśam //
दाशार्ह-वृष्ण्य्-अन्धक-भोज-सात्वता मध्व्-अर्बुदा माथुर-शूरसेनाः अम्प्; विसर्जनाः कुकुराः कुन्तयश् च मिथस् तु जघ्नुः सु-विसृज्य सौहृदम् ॥
dāśārha-vṛṣṇy-andhaka-bhoja-sātvatā madhv-arbudā māthura-śūrasenāḥ amp; visarjanāḥ kukurāḥ kuntayaś ca mithas tu jaghnuḥ su-visṛjya sauhṛdam //
पुत्रा अयुध्यन् पितृभिर् भ्रातृभिश् च स्वस्रीय-दौहित्र-पितृव्य-मातुलैः पुत्रा अयुध्यन् पितृभिर् भ्रातृभिश् च स्वस्रीय-दौहित्र-पितृव्य-मातुलैः मित्राणि मित्रैः सुहृदः सुहृद्भिर् ज्ञातींस् त्व् अहन् ज्ञातय एव मूढाः ॥
putrā ayudhyan pitṛbhir bhrātṛbhiś ca svasrīya-dauhitra-pitṛvya-mātulaiḥ putrā ayudhyan pitṛbhir bhrātṛbhiś ca svasrīya-dauhitra-pitṛvya-mātulaiḥ mitrāṇi mitraiḥ suhṛdaḥ suhṛdbhir jñātīṃs tv ahan jñātaya eva mūḍhāḥ //
शरेषु हीयमाएषु भज्यमानेसु धन्वसु । शस्त्रेषु क्षीयमानेषु मुष्टिभिर् जह्रुर् एरकाः ॥
śareṣu hīyamāeṣu bhajyamānesu dhanvasu / śastreṣu kṣīyamāneṣu muṣṭibhir jahrur erakāḥ //
ता वज्र-कल्पा ह्य् अभवन् परिघा मुष्टिना भृताः । जघ्नुर् द्विषस् तैः कृष्णेन वार्यमाणास् तु तं च ते ॥
tā vajra-kalpā hy abhavan parighā muṣṭinā bhṛtāḥ / jaghnur dviṣas taiḥ kṛṣṇena vāryamāṇās tu taṃ ca te //
प्रत्यनीकं मन्यमाना बलभद्रं च मोहिताः । हन्तुं कृत-धियो राजन्न् आपन्ना आततायिनः ॥
pratyanīkaṃ manyamānā balabhadraṃ ca mohitāḥ / hantuṃ kṛta-dhiyo rājann āpannā ātatāyinaḥ //
अथ ताव् अपि सङ्क्रुद्धाव् उद्यम्य कुरु-नन्दन । एरका-मुष्टि-परिघौ चरन्तौ जघ्नतुर् युधि ॥
atha tāv api saṅkruddhāv udyamya kuru-nandana / erakā-muṣṭi-parighau carantau jaghnatur yudhi //
ब्रह्म-शापोपसृष्टानां कृष्ण-मायावृतात्मनाम् । स्पर्धा-क्रोधः क्षयं निन्ये वैणवो ऽग्निर् यथा वनम् ॥
brahma-śāpopasṛṣṭānāṃ kṛṣṇa-māyāvṛtātmanām / spardhā-krodhaḥ kṣayaṃ ninye vaiṇavo 'gnir yathā vanam //
एवं नष्टेषु सर्वेषु कुलेषु स्वेषु केशवः । अवतारितो भुवो भार इति मेने ऽवशेषितः ॥
evaṃ naṣṭeṣu sarveṣu kuleṣu sveṣu keśavaḥ / avatārito bhuvo bhāra iti mene 'vaśeṣitaḥ //
रामः समुद्र-वेलायां योगम् आस्थाय पौरुषम् । तत्याज लोकं मानुष्यं संयोज्यात्मानम् आत्मनि ॥
rāmaḥ samudra-velāyāṃ yogam āsthāya pauruṣam / tatyāja lokaṃ mānuṣyaṃ saṃyojyātmānam ātmani //
राम-निर्याणम् आलोक्य भगवान् देवकी-सुतः । निषसाद धरोपस्थे तुष्णीम् आसाद्य पिप्पलम् ॥
rāma-niryāṇam ālokya bhagavān devakī-sutaḥ / niṣasāda dharopasthe tuṣṇīm āsādya pippalam //
बिभ्रच् चतुर्-भुजं रूपं भ्रायिष्णु प्रभया स्वया । दिशो वितिमिराः कुर्वन् विधूम इव पावकः ॥
bibhrac catur-bhujaṃ rūpaṃ bhrāyiṣṇu prabhayā svayā / diśo vitimirāḥ kurvan vidhūma iva pāvakaḥ //
श्रीवत्साङ्कं घन-श्यामं तप्त-हाटक-वर्चसम् । कौशेयाम्बर-युग्मेन परिवीतं सु-मङ्गलम् ॥
śrīvatsāṅkaṃ ghana-śyāmaṃ tapta-hāṭaka-varcasam / kauśeyāmbara-yugmena parivītaṃ su-maṅgalam //
सुन्दर-स्मित-वक्त्राब्जं नील-कुन्तल-मण्डितम् । पुण्डरीकाभिरामाक्षं स्फुरन् मकर-कुण्डलम् ॥
sundara-smita-vaktrābjaṃ nīla-kuntala-maṇḍitam / puṇḍarīkābhirāmākṣaṃ sphuran makara-kuṇḍalam //
कटि-सूत्र-ब्रह्म-सूत्र- किरीट-कटकाङ्गदैः । हार-नूपुर-मुद्राभिः कौस्तुभेन विराजितम् ॥
kaṭi-sūtra-brahma-sūtra- kirīṭa-kaṭakāṅgadaiḥ / hāra-nūpura-mudrābhiḥ kaustubhena virājitam //
वन-माला-परीताङ्गं मूर्तिमद्भिर् निजायुधैः । कृत्वोरौ दक्षिणे पादम् आसीनं पङ्कजारुणम् ॥
vana-mālā-parītāṅgaṃ mūrtimadbhir nijāyudhaiḥ / kṛtvorau dakṣiṇe pādam āsīnaṃ paṅkajāruṇam //
मुषलावशेषायः-खण्ड- कृतेषुर् लुब्धको जरा । मृगास्याकारं तच्-चरणं विव्याध मृग-शङ्कया ॥
muṣalāvaśeṣāyaḥ-khaṇḍa- kṛteṣur lubdhako jarā / mṛgāsyākāraṃ tac-caraṇaṃ vivyādha mṛga-śaṅkayā //
चतुर्-भुजं तं पुरुषं दृष्ट्वा स कृत-किल्बिषः । भीतः पपात शिरसा पादयोर् असुर-द्विषः ॥
catur-bhujaṃ taṃ puruṣaṃ dṛṣṭvā sa kṛta-kilbiṣaḥ / bhītaḥ papāta śirasā pādayor asura-dviṣaḥ //
अजानता कृतम् इदं पापेन मधुसूदन । क्षन्तुम् अर्हसि पापस्य उत्तमःश्लोक मे ऽनघ ॥
ajānatā kṛtam idaṃ pāpena madhusūdana / kṣantum arhasi pāpasya uttamaḥśloka me 'nagha //
यस्यानुस्मरणं नृणाम् अज्ञान-ध्वान्त-नाशनम् । वदन्ति तस्य ते विष्णो मयासाधु कृतं प्रभो ॥
yasyānusmaraṇaṃ nṛṇām ajñāna-dhvānta-nāśanam / vadanti tasya te viṣṇo mayāsādhu kṛtaṃ prabho //
तन् माशु जहि वैकुण्ठ पाप्मानं मृग-लुब्धकम् । यथा पुनर् अहं त्व् एवं न कुर्यां सद्-अतिक्रमम् ॥
tan māśu jahi vaikuṇṭha pāpmānaṃ mṛga-lubdhakam / yathā punar ahaṃ tv evaṃ na kuryāṃ sad-atikramam //
यस्यात्म-योग-रचितं न विदुर् विरिञ्चो रुद्रादयो ऽस्य तनयाः पतयो गिरां ये अम्प्; त्वन्-मायया पिहित-दृष्टय एतद् अञ्जः किं तस्य ते वयम् असद्-गतयो गृणीमः ॥
yasyātma-yoga-racitaṃ na vidur viriñco rudrādayo 'sya tanayāḥ patayo girāṃ ye amp; tvan-māyayā pihita-dṛṣṭaya etad añjaḥ kiṃ tasya te vayam asad-gatayo gṛṇīmaḥ //
श्री-भगवान् उवाच मा भैर् जरे त्वम् उत्तिष्ठ काम एष कृतो हि मे । याहि त्वं मद्-अनुज्ञातः स्वर्गं सु-कृतिनां पदम् ॥
śrī-bhagavān uvāca mā bhair jare tvam uttiṣṭha kāma eṣa kṛto hi me / yāhi tvaṃ mad-anujñātaḥ svargaṃ su-kṛtināṃ padam //
इत्य् आदिष्टो भगवता कृष्णेनेच्छा-शरीरिणा । त्रिः परिक्रम्य तं नत्वा विमानेन दिवं ययौ ॥
ity ādiṣṭo bhagavatā kṛṣṇenecchā-śarīriṇā / triḥ parikramya taṃ natvā vimānena divaṃ yayau //
दारुकः कृष्ण-पदवीम् अन्विच्छन्न् अधिगम्य ताम् । वायुं तुलसिकामोदम् आघ्रायाभिमुखं ययौ ॥
dārukaḥ kṛṣṇa-padavīm anvicchann adhigamya tām / vāyuṃ tulasikāmodam āghrāyābhimukhaṃ yayau //
तं तत्र तिग्म-द्युभिर् आयुधैर् वृतं ह्य् अश्वत्थ-मूले कृत-केतनं पतिम् अम्प्; स्नेह-प्लुतात्मा निपपात पादयो रथाद् अवप्लुत्य स-बाष्प-लोचनः ॥
taṃ tatra tigma-dyubhir āyudhair vṛtaṃ hy aśvattha-mūle kṛta-ketanaṃ patim amp; sneha-plutātmā nipapāta pādayo rathād avaplutya sa-bāṣpa-locanaḥ //
अपश्यतस् त्वच्-चरणाम्बुजं प्रभो दृष्टिः प्रणष्टा तमसि प्रविष्टा । दिशो न जाने न लभे च शान्तिं यथा निशायाम् उडुपे प्रणष्टे ॥
apaśyatas tvac-caraṇāmbujaṃ prabho dṛṣṭiḥ praṇaṣṭā tamasi praviṣṭā / diśo na jāne na labhe ca śāntiṃ yathā niśāyām uḍupe praṇaṣṭe //
इति ब्रुवति सूते वै रथो गरुड-लाञ्छनः । खम् उत्पपात राजेन्द्र साश्व-ध्वज उदीक्षतः ॥
iti bruvati sūte vai ratho garuḍa-lāñchanaḥ / kham utpapāta rājendra sāśva-dhvaja udīkṣataḥ //
तम् अन्वगच्छन् दिव्यानि विष्णु-प्रहरणानि च । तेनाति-विस्मितात्मानं सूतम् आह जनार्दनः ॥
tam anvagacchan divyāni viṣṇu-praharaṇāni ca / tenāti-vismitātmānaṃ sūtam āha janārdanaḥ //
गच्छ द्वारवतीं सूत ज्ञातीनां निधनं मिथः । सङ्कर्षणस्य निर्याणं बन्धुभ्यो ब्रूहि मद्-दशाम् ॥
gaccha dvāravatīṃ sūta jñātīnāṃ nidhanaṃ mithaḥ / saṅkarṣaṇasya niryāṇaṃ bandhubhyo brūhi mad-daśām //
द्वारकायां च न स्थेयं भवद्भिश् च स्व-बन्धुभिः । मया त्यक्तां यदु-पुरीं समुद्रः प्लावयिष्यति ॥
dvārakāyāṃ ca na stheyaṃ bhavadbhiś ca sva-bandhubhiḥ / mayā tyaktāṃ yadu-purīṃ samudraḥ plāvayiṣyati //
स्वं स्वं परिग्रहं सर्वे आदाय पितरौ च नः । अर्जुनेनाविताः सर्व इन्द्रप्रस्थं गमिष्यथ ॥
svaṃ svaṃ parigrahaṃ sarve ādāya pitarau ca naḥ / arjunenāvitāḥ sarva indraprasthaṃ gamiṣyatha //
त्वं तु मद्-धर्मम् आस्थाय ज्ञान-निष्ठ उपेक्षकः । मन्-माया-रचिताम् एतां विज्ञयोपशमं व्रज ॥
tvaṃ tu mad-dharmam āsthāya jñāna-niṣṭha upekṣakaḥ / man-māyā-racitām etāṃ vijñayopaśamaṃ vraja //
इत्य् उक्तस् तं परिक्रम्य नमस्कृत्य पुनः पुनः । तत्-पादौ शीर्ष्ण्य् उपाधाय दुर्मनाः प्रययौ पुरीम् ॥
ity uktas taṃ parikramya namaskṛtya punaḥ punaḥ / tat-pādau śīrṣṇy upādhāya durmanāḥ prayayau purīm //