श्री-उद्धव उवाच सु-दुस्तराम् इमां मन्ये योग-चर्याम् अनात्मनः । यथाञ्जसा पुमान् सिद्ध्येत् तन् मे ब्रूह्य् अञ्जसाच्युत ॥
śrī-uddhava uvāca su-dustarām imāṃ manye yoga-caryām anātmanaḥ / yathāñjasā pumān siddhyet tan me brūhy añjasācyuta //
प्रायशः पुण्दरीकाक्ष युञ्यन्तो योगिनो मनः । विषीदन्त्य् असमाधानान् मनो-निग्रह-कर्शिताः ॥
prāyaśaḥ puṇdarīkākṣa yuñyanto yogino manaḥ / viṣīdanty asamādhānān mano-nigraha-karśitāḥ //
अथात आनन्द-दुघं पदाम्बुजं हंसाः श्रयेरन्न् अरविन्द-लोचन । सुखं नु विश्वेश्वर योग-कर्मभिस् त्वन्-माययामी विहता न मानिनः ॥
athāta ānanda-dughaṃ padāmbujaṃ haṃsāḥ śrayerann aravinda-locana / sukhaṃ nu viśveśvara yoga-karmabhis tvan-māyayāmī vihatā na māninaḥ //
किं चित्रम् अच्युत तवैतद् अशेष-बन्धो दासेष्व् अनन्य-शरणेसु यद् आत्म-सात्त्वम् । यो ऽरोचयत् सह मृगैः स्वयम् ईश्वराणां श्रीमत्-किरीट-तट-पीडित-पाद-पीठः ॥
kiṃ citram acyuta tavaitad aśeṣa-bandho dāseṣv ananya-śaraṇesu yad ātma-sāttvam / yo 'rocayat saha mṛgaiḥ svayam īśvarāṇāṃ śrīmat-kirīṭa-taṭa-pīḍita-pāda-pīṭhaḥ //
तं त्वाखिलात्म-दयितेश्वरम् आश्रितानां सर्वार्थ-दं स्व-कृत-विद् विसृजेत को नु अम्प्; को वा भजेत् किम् अपि विस्मृतये ऽनु भूत्यै किं वा भवेन् न तव पाद-रजो-जुषां नः ॥
taṃ tvākhilātma-dayiteśvaram āśritānāṃ sarvārtha-daṃ sva-kṛta-vid visṛjeta ko nu amp; ko vā bhajet kim api vismṛtaye 'nu bhūtyai kiṃ vā bhaven na tava pāda-rajo-juṣāṃ naḥ //
नैवोपयन्त्य् अपचितिं कवयस् तवेश ब्रह्मायुषापि कृतम् ऋद्ध-मुदः स्मरन्तः नैवोपयन्त्य् अपचितिं कवयस् तवेश ब्रह्मायुषापि कृतम् ऋद्ध-मुदः स्मरन्तः यो ऽन्तर् बहिस् तनु-भृताम् अशुभं विधुन्वन्न् आचार्य-चैत्त्य-वपुषा स्व-गतिं व्यनक्ति ॥
naivopayanty apacitiṃ kavayas taveśa brahmāyuṣāpi kṛtam ṛddha-mudaḥ smarantaḥ naivopayanty apacitiṃ kavayas taveśa brahmāyuṣāpi kṛtam ṛddha-mudaḥ smarantaḥ yo 'ntar bahis tanu-bhṛtām aśubhaṃ vidhunvann ācārya-caittya-vapuṣā sva-gatiṃ vyanakti //
श्री-शुक उवाच इत्य् उद्धवेनात्य्-अनुरक्त-चेतसा पृष्टो जगत्-क्रीडनकः स्व-शक्तिभिः । गृहीत-मूर्ति-त्रय ईश्वरेश्वरो जगाद स-प्रेम-मनोहर-स्मितः ॥
śrī-śuka uvāca ity uddhavenāty-anurakta-cetasā pṛṣṭo jagat-krīḍanakaḥ sva-śaktibhiḥ / gṛhīta-mūrti-traya īśvareśvaro jagāda sa-prema-manohara-smitaḥ //
श्री-भगवान् उवाच हन्त ते कथयिष्यामि मम धर्मान् सु-मङ्गलान् । यान् श्रद्धयाचरन् मर्त्यो मृत्युं जयति दुर्जयम् ॥
śrī-bhagavān uvāca hanta te kathayiṣyāmi mama dharmān su-maṅgalān / yān śraddhayācaran martyo mṛtyuṃ jayati durjayam //
कुर्यात् सर्वाणि कर्माणि मद्-अर्थं शनकैः स्मरन् । मय्य् अर्पित-मनश्-चित्तो मद्-धर्मात्म-मनो-रतिः ॥
kuryāt sarvāṇi karmāṇi mad-arthaṃ śanakaiḥ smaran / mayy arpita-manaś-citto mad-dharmātma-mano-ratiḥ //
देशान् पुण्यान् आश्रयेत मद्-भक्तैः साधुभिः श्रितान् । देवासुर-मनुष्येषु मद्-भक्ताचरितानि च ॥
deśān puṇyān āśrayeta mad-bhaktaiḥ sādhubhiḥ śritān / devāsura-manuṣyeṣu mad-bhaktācaritāni ca //
पृथक् सत्रेण वा मह्यं पर्व-यात्रा-महोत्सवान् । कारयेद् गीत-नृत्याद्यैर् महाराज-विभूतिभिः ॥
pṛthak satreṇa vā mahyaṃ parva-yātrā-mahotsavān / kārayed gīta-nṛtyādyair mahārāja-vibhūtibhiḥ //
माम् एव सर्व-भूतेषु बहिर् अन्तर् अपावृतम् । ईक्षेतात्मनि चात्मानं यथा खम् अमलाशयः ॥
mām eva sarva-bhūteṣu bahir antar apāvṛtam / īkṣetātmani cātmānaṃ yathā kham amalāśayaḥ //
इति सर्वाणि भूतानि मद्-भावेन महा-द्युते । सभाजयन् मन्यमानो ज्ञानं केवलम् आश्रितः ॥
iti sarvāṇi bhūtāni mad-bhāvena mahā-dyute / sabhājayan manyamāno jñānaṃ kevalam āśritaḥ //
ब्राह्मणे पुक्कसे स्तेने ब्रह्मण्ये ऽर्के स्फुलिङ्गके । अक्रूरे क्रूरके चैव सम-दृक् पण्डितो मतः ॥
brāhmaṇe pukkase stene brahmaṇye 'rke sphuliṅgake / akrūre krūrake caiva sama-dṛk paṇḍito mataḥ //
नरेष्व् अभीक्ष्णं मद्-भावं पुंसो भावयतो ऽचिरात् । स्पर्धासूया-तिरस्काराः साहङ्कारा वियन्ति हि ॥
nareṣv abhīkṣṇaṃ mad-bhāvaṃ puṃso bhāvayato 'cirāt / spardhāsūyā-tiraskārāḥ sāhaṅkārā viyanti hi //
विसृज्य स्मयमानान् स्वान् दृशं व्रीडां च दैहिकीम् । प्रणमेद् दण्ड-वद् भूमाव् आ-श्व-चाण्डाल-गो-खरम् ॥
visṛjya smayamānān svān dṛśaṃ vrīḍāṃ ca daihikīm / praṇamed daṇḍa-vad bhūmāv ā-śva-cāṇḍāla-go-kharam //
यावत् सर्वेषु भूतेषु मद्-भावो नोपजायते । तावद् एवम् उपासीत वाङ्-मनः-काय-वृत्तिभिः ॥
yāvat sarveṣu bhūteṣu mad-bhāvo nopajāyate / tāvad evam upāsīta vāṅ-manaḥ-kāya-vṛttibhiḥ //
सर्वं ब्रह्मात्मकं तस्य विद्ययात्म-मनीषया । परिपश्यन्न् उपरमेत् सर्वतो मुइत-संशयः ॥
sarvaṃ brahmātmakaṃ tasya vidyayātma-manīṣayā / paripaśyann uparamet sarvato muita-saṃśayaḥ //
अयं हि सर्व-कल्पानां सध्रीचीनो मतो मम । मद्-भावः सर्व-भूतेषु मनो-वाक्-काय-वृत्तिभिः ॥
ayaṃ hi sarva-kalpānāṃ sadhrīcīno mato mama / mad-bhāvaḥ sarva-bhūteṣu mano-vāk-kāya-vṛttibhiḥ //
न ह्य् अङ्गोपक्रमे ध्वंसो मद्-धर्मस्योद्धवाण्व् अपि । मया व्यवसितः सम्यङ् निर्गुणत्वाद् अनाशिषः ॥
na hy aṅgopakrame dhvaṃso mad-dharmasyoddhavāṇv api / mayā vyavasitaḥ samyaṅ nirguṇatvād anāśiṣaḥ //
यो यो मयि परे धर्मः कल्प्यते निष्फलाय चेत् । तद्-आयासो निरर्थः स्याद् भयादेर् इव सत्तम ॥
yo yo mayi pare dharmaḥ kalpyate niṣphalāya cet / tad-āyāso nirarthaḥ syād bhayāder iva sattama //
एषा बुद्धिमतां बुद्धिर् मनीषा च मनीषिणाम् । यत् सत्यम् अनृतेनेह मर्त्येनाप्नोति मामृतम् ॥
eṣā buddhimatāṃ buddhir manīṣā ca manīṣiṇām / yat satyam anṛteneha martyenāpnoti māmṛtam //
एष ते ऽभिहितः कृत्स्नो ब्रह्म-वादस्य सङ्ग्रहः । समास-व्यास-विधिना देवानाम् अपि दुर्गमः ॥
eṣa te 'bhihitaḥ kṛtsno brahma-vādasya saṅgrahaḥ / samāsa-vyāsa-vidhinā devānām api durgamaḥ //
अभीक्ष्णशस् ते गदितं ज्ञानं विस्पष्ट-युक्तिमत् । एतद् विज्ञाय मुच्येत पुरुषो नष्ट-संशयः ॥
abhīkṣṇaśas te gaditaṃ jñānaṃ vispaṣṭa-yuktimat / etad vijñāya mucyeta puruṣo naṣṭa-saṃśayaḥ //
सु-विविक्तं तव प्रश्नं मयैतद् अपि धारयेत् । सनातनं ब्रह्म-गुह्यं परं ब्रह्माधिगच्छति ॥
su-viviktaṃ tava praśnaṃ mayaitad api dhārayet / sanātanaṃ brahma-guhyaṃ paraṃ brahmādhigacchati //
य एतन् मम भक्तेषु सम्प्रदद्यात् सु-पुष्कलम् । तस्याहं ब्रह्म-दायस्य ददाम्य् आत्मानम् आत्मना ॥
ya etan mama bhakteṣu sampradadyāt su-puṣkalam / tasyāhaṃ brahma-dāyasya dadāmy ātmānam ātmanā //
य एतत् समधीयीत पवित्रं परमं शुचि । स पूयेताहर् अहर् मां ज्ञान-दीपेन दर्शयन् ॥
ya etat samadhīyīta pavitraṃ paramaṃ śuci / sa pūyetāhar ahar māṃ jñāna-dīpena darśayan //
य एतच् छ्रद्धया नित्यम् अव्यग्रः शृणुयान् नरः । मयि भक्तिं परां कुर्वन् कर्मभिर् न स बध्यते ॥
ya etac chraddhayā nityam avyagraḥ śṛṇuyān naraḥ / mayi bhaktiṃ parāṃ kurvan karmabhir na sa badhyate //
अप्य् उद्धव त्वया ब्रह्म सखे समवधारितम् । अपि ते विगतो मोहः शोकश् चासौ मनो-भवः ॥
apy uddhava tvayā brahma sakhe samavadhāritam / api te vigato mohaḥ śokaś cāsau mano-bhavaḥ //
नैतत् त्वया दाम्भिकाय नास्तिकाय शठाय च । अशुश्रूषोर् अभक्ताय दुर्विनीताय दीयताम् ॥
naitat tvayā dāmbhikāya nāstikāya śaṭhāya ca / aśuśrūṣor abhaktāya durvinītāya dīyatām //
एतैर् दोषैर् विहीनाय ब्रह्मण्याय प्रियाय च । साधवे शुचये ब्रूयाद् भक्तिः स्याच् छूद्र-योषिताम् ॥
etair doṣair vihīnāya brahmaṇyāya priyāya ca / sādhave śucaye brūyād bhaktiḥ syāc chūdra-yoṣitām //
नैतद् विज्ञाय जिज्ञासोर् ज्ञातव्यम् अवशिष्यते । पीत्वा पीयूषम् अमृतं पातव्यं नावशिष्यते ॥
naitad vijñāya jijñāsor jñātavyam avaśiṣyate / pītvā pīyūṣam amṛtaṃ pātavyaṃ nāvaśiṣyate //
ज्ञाने कर्मणि योगे च वार्तायां दण्ड-धारणे । यावान् अर्थो नृणां तात तावांस् ते ऽहं चतुर्-विधः ॥
jñāne karmaṇi yoge ca vārtāyāṃ daṇḍa-dhāraṇe / yāvān artho nṛṇāṃ tāta tāvāṃs te 'haṃ catur-vidhaḥ //
मर्त्यो यदा त्यक्त-समस्त-कर्मा निवेदितात्मा विचिकीर्षितो मे । तदामृतत्वं प्रतिपद्यमानो मयात्म-भूयाय च कल्पते वै ॥
martyo yadā tyakta-samasta-karmā niveditātmā vicikīrṣito me / tadāmṛtatvaṃ pratipadyamāno mayātma-bhūyāya ca kalpate vai //
श्री-शुक उवाच स एवम् आदर्शित-योग-मार्गस् तदोत्तमःश्लोक-वचो निशम्य । बद्धाञ्जलिः प्रीत्य्-उपरुद्ध-कण्ठो न किञ्चिद् ऊचे ऽश्रु-परिप्लुताक्षः ॥
śrī-śuka uvāca sa evam ādarśita-yoga-mārgas tadottamaḥśloka-vaco niśamya / baddhāñjaliḥ prīty-uparuddha-kaṇṭho na kiñcid ūce 'śru-pariplutākṣaḥ //
विष्टभ्य चित्तं प्रणयावघूर्णं धैर्येण राजन् बहु-मन्यमानः । कृताञ्जलिः प्राह यदु-प्रवीरं शीर्ष्णा स्पृशंस् तच्-चरणारविन्दम् ॥
viṣṭabhya cittaṃ praṇayāvaghūrṇaṃ dhairyeṇa rājan bahu-manyamānaḥ / kṛtāñjaliḥ prāha yadu-pravīraṃ śīrṣṇā spṛśaṃs tac-caraṇāravindam //
श्री-उद्धव उवाच विद्रावितो मोह-महान्धकारो य आश्रितो मे तव सन्निधानात् । विभावसोः किं नु समीप-गस्य शीतं तमो भीः प्रभवन्त्य् अजाद्य ॥
śrī-uddhava uvāca vidrāvito moha-mahāndhakāro ya āśrito me tava sannidhānāt / vibhāvasoḥ kiṃ nu samīpa-gasya śītaṃ tamo bhīḥ prabhavanty ajādya //
प्रत्यर्पितो मे भवतानुकम्पिना भृत्याय विज्ञान-मयः प्रदीपः । हित्वा कृत-ज्ञस् तव पाद-मूलं को ऽन्यं समीयाच् छरणं त्वदीयम् ॥
pratyarpito me bhavatānukampinā bhṛtyāya vijñāna-mayaḥ pradīpaḥ / hitvā kṛta-jñas tava pāda-mūlaṃ ko 'nyaṃ samīyāc charaṇaṃ tvadīyam //
वृक्णश् च मे सु-दृढः स्नेह-पाशो दाशार्ह-वृष्ण्य्-अन्धक-सात्वतेषु । प्रसारितः सृष्टि-विवृद्धये त्वया स्व-मायया ह्य् आत्म-सुबोध-हेतिना ॥
vṛkṇaś ca me su-dṛḍhaḥ sneha-pāśo dāśārha-vṛṣṇy-andhaka-sātvateṣu / prasāritaḥ sṛṣṭi-vivṛddhaye tvayā sva-māyayā hy ātma-subodha-hetinā //
नमो ऽस्तु ते महा-योगिन् प्रपन्नम् अनुशाधि माम् । यथा त्वच्-चरणाम्भोजे रतिः स्याद् अनपायिनी ॥
namo 'stu te mahā-yogin prapannam anuśādhi mām / yathā tvac-caraṇāmbhoje ratiḥ syād anapāyinī //
श्री-भगवान् उवाच गच्छोद्धव मयादिष्टो बदर्य्-आख्यं ममाश्रमम् । तत्र मत्-पाद-तीर्थोदे स्नानोपस्पर्शनैः शुचिः ॥
śrī-bhagavān uvāca gacchoddhava mayādiṣṭo badary-ākhyaṃ mamāśramam / tatra mat-pāda-tīrthode snānopasparśanaiḥ śuciḥ //
ईक्षयालकनन्दाया विधूताशेष-कल्मषः । वसानो वल्कलान्य् अङ्ग वन्य-भुक् सुख-निःस्पृहः ॥
īkṣayālakanandāyā vidhūtāśeṣa-kalmaṣaḥ / vasāno valkalāny aṅga vanya-bhuk sukha-niḥspṛhaḥ //
तितिक्षुर् द्वन्द्व-मात्राणां सुशीलः संयतेन्द्रियः । शान्तः समाहित-धिया ज्ञान-विज्ञान-संयुतः ॥
titikṣur dvandva-mātrāṇāṃ suśīlaḥ saṃyatendriyaḥ / śāntaḥ samāhita-dhiyā jñāna-vijñāna-saṃyutaḥ //
मत्तो ऽनुशिक्षितं यत् ते विविक्तम् अनुभावयन् । मय्य् आवेशित-वाक्-चित्तो मद्-धर्म-निरतो भव । अतिव्रज्य गतीस् तिस्रो माम् एष्यसि ततः परम् ॥
matto 'nuśikṣitaṃ yat te viviktam anubhāvayan / mayy āveśita-vāk-citto mad-dharma-nirato bhava / ativrajya gatīs tisro mām eṣyasi tataḥ param //
श्री-शुक उवाच स एवम् उक्तो हरि-मेधसोद्धवः प्रदक्षिणं तं परिसृत्य पादयोः । शिरो निधायाश्रु-कलाभिर् आर्द्र-धीर् न्यषिञ्चद् अद्वन्द्व-परो ऽप्य् अपक्रमे ॥
śrī-śuka uvāca sa evam ukto hari-medhasoddhavaḥ pradakṣiṇaṃ taṃ parisṛtya pādayoḥ / śiro nidhāyāśru-kalābhir ārdra-dhīr nyaṣiñcad advandva-paro 'py apakrame //
सु-दुस्त्यज-स्नेह-वियोग-कातरो न शक्नुवंस् तं परिहातुम् आतुरः । कृच्छ्रं ययौ मूर्धनि भर्तृ-पादुके बिभ्रन् नमस्कृत्य ययौ पुनः पुनः ॥
su-dustyaja-sneha-viyoga-kātaro na śaknuvaṃs taṃ parihātum āturaḥ / kṛcchraṃ yayau mūrdhani bhartṛ-pāduke bibhran namaskṛtya yayau punaḥ punaḥ //
ततस् तम् अन्तर् हृदि सन्निवेश्य गतो महा-भागवतो विशालाम् । यथोपदिष्टां जगद्-एक-बन्धुना तपः समास्थाय हरेर् अगाद् गतिम् ॥
tatas tam antar hṛdi sanniveśya gato mahā-bhāgavato viśālām / yathopadiṣṭāṃ jagad-eka-bandhunā tapaḥ samāsthāya harer agād gatim //
य एतद् आनन्द-समुद्र-सम्भृतं ज्ञानामृतं भागवताय भाषितम् । कृष्णेन योगेश्वर-सेविताङ्घ्रिणा सच्-छ्रद्धयासेव्य जगद् विमुच्यते ॥
ya etad ānanda-samudra-sambhṛtaṃ jñānāmṛtaṃ bhāgavatāya bhāṣitam / kṛṣṇena yogeśvara-sevitāṅghriṇā sac-chraddhayāsevya jagad vimucyate //
भव-भयम् अपहन्तुं ज्ञान-विज्ञान-सारं निगम-कृद् उपजह्रे भृङ्ग-वद् वेद-सारम् अम्प्; अमृतम् उदधितश् चापाययद् भृत्य-वर्गान् पुरुषम् ऋषभम् आद्यं कृष्ण-संज्ञं नतो ऽस्मि ॥
bhava-bhayam apahantuṃ jñāna-vijñāna-sāraṃ nigama-kṛd upajahre bhṛṅga-vad veda-sāram amp; amṛtam udadhitaś cāpāyayad bhṛtya-vargān puruṣam ṛṣabham ādyaṃ kṛṣṇa-saṃjñaṃ nato 'smi //