श्री-शुक उवाच एकदा पाण्डवान् द्रष्टुं प्रतीतान् पुरुषोत्तमः । इन्द्रप्रस्थं गतः शृईमान् युयुधानादिभिर् वृतः ॥
śrī-śuka uvāca ekadā pāṇḍavān draṣṭuṃ pratītān puruṣottamaḥ / indraprasthaṃ gataḥ śṛīmān yuyudhānādibhir vṛtaḥ //
दृष्ट्वा तम् आगतं पार्था मुकुन्दम् अखिलेश्वरम् । उत्तस्थुर् युगपद् वीराः प्राणा मुख्यम् इवागतम् ॥
dṛṣṭvā tam āgataṃ pārthā mukundam akhileśvaram / uttasthur yugapad vīrāḥ prāṇā mukhyam ivāgatam //
परिष्वज्याच्युतं वीरा अङ्ग-सङ्ग-हतैनसः । सानुराग-स्मितं वक्त्रं वीक्ष्य तस्य मुदं ययुः ॥
pariṣvajyācyutaṃ vīrā aṅga-saṅga-hatainasaḥ / sānurāga-smitaṃ vaktraṃ vīkṣya tasya mudaṃ yayuḥ //
युधिष्ठिरस्य भीमस्य कृत्वा पादाभिवन्दनम् । फाल्गुनं परिरभ्याथ यमाभ्यां चाभिवन्दितः ॥
yudhiṣṭhirasya bhīmasya kṛtvā pādābhivandanam / phālgunaṃ parirabhyātha yamābhyāṃ cābhivanditaḥ //
परमासन आसीनं कृष्णा कृष्णम् अनिन्दिता । नवोढा व्रीडिता किञ्चिच् छनैर् एत्याभ्यवन्दत ॥
paramāsana āsīnaṃ kṛṣṇā kṛṣṇam aninditā / navoḍhā vrīḍitā kiñcic chanair etyābhyavandata //
तथैव सात्यकिः पार्थैः पूजितश् चाभिवन्दितः । निषसादासने ऽन्ये च पूजिताः पर्युपासत ॥
tathaiva sātyakiḥ pārthaiḥ pūjitaś cābhivanditaḥ / niṣasādāsane 'nye ca pūjitāḥ paryupāsata //
पृथाम् समागत्य कृताभिवादनस् तयाति-हार्दार्द्र-दृशाभिरम्भितः । आपृष्टवांस् तां कुशलं सह-स्नुषां पितृ-ष्वसारम् परिपृष्ट-बान्धवः ॥
pṛthām samāgatya kṛtābhivādanas tayāti-hārdārdra-dṛśābhirambhitaḥ / āpṛṣṭavāṃs tāṃ kuśalaṃ saha-snuṣāṃ pitṛ-ṣvasāram paripṛṣṭa-bāndhavaḥ //
तम् आह प्रेम-वैक्लव्य- रुद्ध-कण्ठाश्रु-लोचना । स्मरन्ती तान् बहून् क्लेशान् क्लेशापायात्म-दर्शनम् ॥
tam āha prema-vaiklavya- ruddha-kaṇṭhāśru-locanā / smarantī tān bahūn kleśān kleśāpāyātma-darśanam //
तदैव कुशलं नो ऽभूत् स-नाथास् ते कृता वयम् । ज्ञतीन् नः स्मरता कृष्ण भ्राता मे प्रेषितस् त्वया ॥
tadaiva kuśalaṃ no 'bhūt sa-nāthās te kṛtā vayam / jñatīn naḥ smaratā kṛṣṇa bhrātā me preṣitas tvayā //
न ते ऽस्ति स्व-पर-भ्रान्तिर् विश्वस्य सुहृद्-आत्मनः । तथापि स्मरतां शश्वत् क्लेशान् हंसि हृदि स्थितः ॥
na te 'sti sva-para-bhrāntir viśvasya suhṛd-ātmanaḥ / tathāpi smaratāṃ śaśvat kleśān haṃsi hṛdi sthitaḥ //
युधिष्ठिर उवाच किं न आचरितं श्रेयो न वेदाहम् अधीश्वर । योगेश्वराणां दुर्दर्शो यन् नो दृष्टः कु-मेधसाम् ॥
yudhiṣṭhira uvāca kiṃ na ācaritaṃ śreyo na vedāham adhīśvara / yogeśvarāṇāṃ durdarśo yan no dṛṣṭaḥ ku-medhasām //
इति वै वार्षिकान् मासान् राज्ञा सो ऽभ्यर्थितः सुखम् । जनयन् नयनानन्दम् इन्द्रप्रस्थौकसां विभुः ॥
iti vai vārṣikān māsān rājñā so 'bhyarthitaḥ sukham / janayan nayanānandam indraprasthaukasāṃ vibhuḥ //
एकदा रथम् आरुह्य विजयो वानर-ध्वजम् । गाण्डीवं धनुर् आदाय तूणौ चाक्षय-सायकौ ॥
ekadā ratham āruhya vijayo vānara-dhvajam / gāṇḍīvaṃ dhanur ādāya tūṇau cākṣaya-sāyakau //
साकं कृष्णेन सन्नद्धो विहर्तुं विपिनं महत् । बहु-व्याल-मृगाकीर्णं प्राविशत् पर-वीर-हा ॥
sākaṃ kṛṣṇena sannaddho vihartuṃ vipinaṃ mahat / bahu-vyāla-mṛgākīrṇaṃ prāviśat para-vīra-hā //
तत्राविध्यच् छरैर् व्याघ्रान् शूकरान् महिषान् रुरून् । शरभान् गवयान् खड्गान् हरिणान् शश-शल्लकान् ॥
tatrāvidhyac charair vyāghrān śūkarān mahiṣān rurūn / śarabhān gavayān khaḍgān hariṇān śaśa-śallakān //
तान् निन्युः किङ्करा राज्ञे मेध्यान् पर्वण्य् उपागते । तृट्-परीतः परिश्रान्तो बिभत्सुर् यमुनाम् अगात् ॥
tān ninyuḥ kiṅkarā rājñe medhyān parvaṇy upāgate / tṛṭ-parītaḥ pariśrānto bibhatsur yamunām agāt //
तत्रोपस्पृश्य विशदं पीत्वा वारि महा-रथौ । कृष्णौ ददृशतुः कन्यां चरन्तीं चारु-दर्शनाम् ॥
tatropaspṛśya viśadaṃ pītvā vāri mahā-rathau / kṛṣṇau dadṛśatuḥ kanyāṃ carantīṃ cāru-darśanām //
ताम् आसाद्य वरारोहां सु-द्विजां रुचिराननाम् । पप्रच्छ प्रेषितः सख्या फाल्गुनः प्रमदोत्तमाम् ॥
tām āsādya varārohāṃ su-dvijāṃ rucirānanām / papraccha preṣitaḥ sakhyā phālgunaḥ pramadottamām //
का त्वं कस्यासि सु-श्रोणि कुतो वा किं चिकीर्षसि । मन्ये त्वां पतिम् इच्छन्तीं सर्वं कथय शोभने ॥
kā tvaṃ kasyāsi su-śroṇi kuto vā kiṃ cikīrṣasi / manye tvāṃ patim icchantīṃ sarvaṃ kathaya śobhane //
श्री-कालिन्द्य् उवाच अहं देवस्य सवितुर् दुहिता पतिम् इच्छती । विष्णुं वरेण्यं वर-दं तपः परमम् आस्थितः ॥
śrī-kālindy uvāca ahaṃ devasya savitur duhitā patim icchatī / viṣṇuṃ vareṇyaṃ vara-daṃ tapaḥ paramam āsthitaḥ //
नान्यं पतिं वृणे वीर तम् ऋते श्री-निकेतनम् । तुष्यतां मे स भगवान् मुकुन्दो ऽनाथ-संश्रयः ॥
nānyaṃ patiṃ vṛṇe vīra tam ṛte śrī-niketanam / tuṣyatāṃ me sa bhagavān mukundo 'nātha-saṃśrayaḥ //
कालिन्दीति समाख्याता वसामि यमुना-जले । निर्मिते भवने पित्रा यावद् अच्युत-दर्शनम् ॥
kālindīti samākhyātā vasāmi yamunā-jale / nirmite bhavane pitrā yāvad acyuta-darśanam //
तथावदद् गुडाकेशो वासुदेवाय सो ऽपि ताम् । रथम् आरोप्य तद्-विद्वान् धर्म-राजम् उपागमत् ॥
tathāvadad guḍākeśo vāsudevāya so 'pi tām / ratham āropya tad-vidvān dharma-rājam upāgamat //
यदैव कृष्णः सन्दिष्टः पार्थानां परमाद्बुतम् । कारयाम् आस नगरं विचित्रं विश्वकर्मणा ॥
yadaiva kṛṣṇaḥ sandiṣṭaḥ pārthānāṃ paramādbutam / kārayām āsa nagaraṃ vicitraṃ viśvakarmaṇā //
भगवांस् तत्र निवसन् स्वानां प्रिय-चिकीर्षया । अग्नये खाण्डवं दातुम् अर्जुनस्यास सारथिः ॥
bhagavāṃs tatra nivasan svānāṃ priya-cikīrṣayā / agnaye khāṇḍavaṃ dātum arjunasyāsa sārathiḥ //
सो ऽग्निस् तुष्टो धनुर् अदाद् धयान् श्वेतान् रथं नृप । अर्जुनायाक्षयौ तूणौ वर्म चाभेद्यम् अस्त्रिभिः ॥
so 'gnis tuṣṭo dhanur adād dhayān śvetān rathaṃ nṛpa / arjunāyākṣayau tūṇau varma cābhedyam astribhiḥ //
मयश् च मोचितो वह्नेः सभां सख्य उपाहरत् । यस्मिन् दुर्योधनस्यासीज् जल-स्थल-दृशि-भ्रमः ॥
mayaś ca mocito vahneḥ sabhāṃ sakhya upāharat / yasmin duryodhanasyāsīj jala-sthala-dṛśi-bhramaḥ //
स तेन समनुज्ञातः सुहृद्भिश् चानुमोदितः । आययौ द्वारकां भूयः सात्यकि-प्रमखैर् वृतः ॥
sa tena samanujñātaḥ suhṛdbhiś cānumoditaḥ / āyayau dvārakāṃ bhūyaḥ sātyaki-pramakhair vṛtaḥ //
अथोपयेमे कालिन्दीं सु-पुण्य-र्त्व्-ऋक्ष ऊर्जिते । वितन्वन् परमानन्दं स्वानां परम-मङ्गलः ॥
athopayeme kālindīṃ su-puṇya-rtv-ṛkṣa ūrjite / vitanvan paramānandaṃ svānāṃ parama-maṅgalaḥ //
विन्द्यानुविन्द्याव् आवन्त्यौ दुर्योधन-वशानुगौ । स्वयं-वरे स्व-भगिनीं कृष्णे सक्तां न्यषेधताम् ॥
vindyānuvindyāv āvantyau duryodhana-vaśānugau / svayaṃ-vare sva-bhaginīṃ kṛṣṇe saktāṃ nyaṣedhatām //
राजाधिदेव्यास् तनयां मित्रविन्दां पितृ-ष्वसुः । प्रसह्य हृतवान् कृष्णो राजन् राज्ञां प्रपश्यताम् ॥
rājādhidevyās tanayāṃ mitravindāṃ pitṛ-ṣvasuḥ / prasahya hṛtavān kṛṣṇo rājan rājñāṃ prapaśyatām //
नग्नजिन् नाम कौशल्य आसीद् राजाति-धार्मिकः । तस्य सत्याभवत् कन्या देवी नाग्नजिती नृप ॥
nagnajin nāma kauśalya āsīd rājāti-dhārmikaḥ / tasya satyābhavat kanyā devī nāgnajitī nṛpa //
न तां शेकुर् नृपा वोढुम् अजित्वा सप्त-गो-वृषान् । तीक्ष्ण-शृङ्गान् सु-दुर्धर्षान् वीर्य-गन्धासहान् खलान् ॥
na tāṃ śekur nṛpā voḍhum ajitvā sapta-go-vṛṣān / tīkṣṇa-śṛṅgān su-durdharṣān vīrya-gandhāsahān khalān //
तां श्रुत्वा वृष-जिल्-लभ्यां भगवान् सात्वतां पतिः । जगाम कौशल्य-पुरं सैन्येन महता वृतः ॥
tāṃ śrutvā vṛṣa-jil-labhyāṃ bhagavān sātvatāṃ patiḥ / jagāma kauśalya-puraṃ sainyena mahatā vṛtaḥ //
स कोशल-पतिः प्रीतः प्रत्युत्थानासनादिभिः । अर्हणेनापि गुरुणा पूजयन् प्रतिनन्दितः ॥
sa kośala-patiḥ prītaḥ pratyutthānāsanādibhiḥ / arhaṇenāpi guruṇā pūjayan pratinanditaḥ //
वरं विलोक्याभिमतं समागतं नरेन्द्र-कन्या चकमे रमा-पतिम् । भूयाद् अयं मे पतिर् आशिषो ऽनलः करोतु सत्या यदि मे धृतो व्रतः ॥
varaṃ vilokyābhimataṃ samāgataṃ narendra-kanyā cakame ramā-patim / bhūyād ayaṃ me patir āśiṣo 'nalaḥ karotu satyā yadi me dhṛto vrataḥ //
यत्-पाद-पङ्कज-रजः शिरसा बिभर्ति शृईर् अब्य-जः स-गिरिशः सह लोक-पालैः अम्प्; लीला-तनुः स्व-कृत-सेतु-परीप्सया यः काले ऽदधत् स भगवान् मम केन तुष्येत् ॥
yat-pāda-paṅkaja-rajaḥ śirasā bibharti śṛīr abya-jaḥ sa-giriśaḥ saha loka-pālaiḥ amp; līlā-tanuḥ sva-kṛta-setu-parīpsayā yaḥ kāle 'dadhat sa bhagavān mama kena tuṣyet //
अर्चितं पुनर् इत्य् आह नारायण जगत्-पते । आत्मानन्देन पूर्णस्य करवाणि किम् अल्पकः ॥
arcitaṃ punar ity āha nārāyaṇa jagat-pate / ātmānandena pūrṇasya karavāṇi kim alpakaḥ //
श्री-शुक उवाच तम् आह भगवान् हृष्टः कृतासन-परिग्रहः । मेघ-गम्भीरया वाचा स-स्मितं कुरु-नन्दन ॥
śrī-śuka uvāca tam āha bhagavān hṛṣṭaḥ kṛtāsana-parigrahaḥ / megha-gambhīrayā vācā sa-smitaṃ kuru-nandana //
श्री-भगवान् उवाच नरेन्द्र याच्ञा कविभिर् विगर्हिता राजन्य-बन्धोर् निज-धर्म-वर्तिनः । तथापि याचे तव सौहृदेच्छया कन्यां त्वदीयां न हि शुल्क-दा वयम् ॥
śrī-bhagavān uvāca narendra yācñā kavibhir vigarhitā rājanya-bandhor nija-dharma-vartinaḥ / tathāpi yāce tava sauhṛdecchayā kanyāṃ tvadīyāṃ na hi śulka-dā vayam //
श्री-राजोवाच को ऽन्यस् ते ऽभ्यधिको नाथ कन्या-वर इहेप्सितः । गुणैक-धाम्नो यस्याङ्गे श्रीर् वसत्य् अनपायिनी ॥
śrī-rājovāca ko 'nyas te 'bhyadhiko nātha kanyā-vara ihepsitaḥ / guṇaika-dhāmno yasyāṅge śrīr vasaty anapāyinī //
किन्त्व् अस्माभिः कृतः पूर्वं समयः सात्वतर्षभ । पुंसां वीर्य-परीक्षार्थं कन्या-वर-परीप्सया ॥
kintv asmābhiḥ kṛtaḥ pūrvaṃ samayaḥ sātvatarṣabha / puṃsāṃ vīrya-parīkṣārthaṃ kanyā-vara-parīpsayā //
सप्तैते गो-वृषा वीर दुर्दान्ता दुरवग्रहाः । एतैर् भग्नाः सु-बहवो भिन्न-गात्रा नृपात्मजाः ॥
saptaite go-vṛṣā vīra durdāntā duravagrahāḥ / etair bhagnāḥ su-bahavo bhinna-gātrā nṛpātmajāḥ //
यद् इमे निगृहीताः स्युस् त्वयैव यदु-नन्दन । वरो भवान् अभिमतो दुहितुर् मे श्रियः-पते ॥
yad ime nigṛhītāḥ syus tvayaiva yadu-nandana / varo bhavān abhimato duhitur me śriyaḥ-pate //
एवं समयम् आकर्ण्य बद्ध्वा परिकरं प्रभुः । आत्मानं सप्तधा कृत्वा न्यगृह्णाल् लीलयैव तान् ॥
evaṃ samayam ākarṇya baddhvā parikaraṃ prabhuḥ / ātmānaṃ saptadhā kṛtvā nyagṛhṇāl līlayaiva tān //
बद्ध्वा तान् दामभिः शौरिर् भग्न-दर्पान् हतौजसः । व्यकर्सल् लीलया बद्धान् बालो दारु-मयान् यथा ॥
baddhvā tān dāmabhiḥ śaurir bhagna-darpān hataujasaḥ / vyakarsal līlayā baddhān bālo dāru-mayān yathā //
ततः प्रीतः सुतां राजा ददौ कृष्णाय विस्मितः । तां प्रत्यगृह्णाद् भगवान् विधि-वत् सदृशीं प्रभुः ॥
tataḥ prītaḥ sutāṃ rājā dadau kṛṣṇāya vismitaḥ / tāṃ pratyagṛhṇād bhagavān vidhi-vat sadṛśīṃ prabhuḥ //
राज-पत्न्यश् च दुहितुः कृष्णं लब्ध्वा प्रियं पतिम् । लेभिरे परमानन्दं जातश् च परमोत्सवः ॥
rāja-patnyaś ca duhituḥ kṛṣṇaṃ labdhvā priyaṃ patim / lebhire paramānandaṃ jātaś ca paramotsavaḥ //
शङ्ख-भेर्य्-आनका नेदुर् गीत-वाद्य-द्विजाशिषः । नरा नार्यः प्रमुदिताः सुवासः-स्रग्-अलङ्कृताः ॥
śaṅkha-bhery-ānakā nedur gīta-vādya-dvijāśiṣaḥ / narā nāryaḥ pramuditāḥ suvāsaḥ-srag-alaṅkṛtāḥ //
दश-धेनु-सहस्राणि पारिबर्हम् अदाद् विभुः । युवतीनां त्रि-साहस्रं निष्क-ग्रीव-सुवाससम् ॥
daśa-dhenu-sahasrāṇi pāribarham adād vibhuḥ / yuvatīnāṃ tri-sāhasraṃ niṣka-grīva-suvāsasam //
नव-नाग-सहस्राणि नागाच् छत-गुणान् रथान् । रथाच् छत-गुणान् अश्वान् अश्वाच् छत-गुणान् नरान् ॥
nava-nāga-sahasrāṇi nāgāc chata-guṇān rathān / rathāc chata-guṇān aśvān aśvāc chata-guṇān narān //
दम्पती रथम् आरोप्य महत्या सेनया वृतौ । स्नेह-प्रक्लिन्न-हृदयो यापयाम् आस कोशलः ॥
dampatī ratham āropya mahatyā senayā vṛtau / sneha-praklinna-hṛdayo yāpayām āsa kośalaḥ //
श्रुत्वैतद् रुरुधुर् भूपा नयन्तं पथि कन्यकाम् । भग्न-वीर्याः सु-दुर्मर्षा यदुभिर् गो-वृषैः पुरा ॥
śrutvaitad rurudhur bhūpā nayantaṃ pathi kanyakām / bhagna-vīryāḥ su-durmarṣā yadubhir go-vṛṣaiḥ purā //
तान् अस्यतः शर-व्रातान् बन्धु-प्रिय-कृद् अर्जुनः । गाण्डीवी कालयाम् आस सिंहः क्षुद्र-मृगान् इव ॥
tān asyataḥ śara-vrātān bandhu-priya-kṛd arjunaḥ / gāṇḍīvī kālayām āsa siṃhaḥ kṣudra-mṛgān iva //
पारिबर्हम् उपागृह्य द्वारकाम् एत्य सत्यया । रेमे यदूनाम् ऋषभो भगवान् देवकी-सुतः ॥
pāribarham upāgṛhya dvārakām etya satyayā / reme yadūnām ṛṣabho bhagavān devakī-sutaḥ //
श्रुतकीर्तेः सुतां भद्रां उपयेमे पितृ-ष्वसुः । कैकेयीं भ्रातृभिर् दत्तां कृष्णः सन्तर्दनादिभिः ॥
śrutakīrteḥ sutāṃ bhadrāṃ upayeme pitṛ-ṣvasuḥ / kaikeyīṃ bhrātṛbhir dattāṃ kṛṣṇaḥ santardanādibhiḥ //
सुतां च मद्राधिपतेर् लक्ष्मणां लक्षणैर् यताम् । स्वयं-वरे जहारैकः स सुपर्णः सुधाम् इव ॥
sutāṃ ca madrādhipater lakṣmaṇāṃ lakṣaṇair yatām / svayaṃ-vare jahāraikaḥ sa suparṇaḥ sudhām iva //
अन्याश् चैवं-विधा भार्याः कृष्णस्यासन् सहस्रशः । भौमं हत्वा तन्-निरोधाद् आहृताश् चारु-दर्शनाः ॥
anyāś caivaṃ-vidhā bhāryāḥ kṛṣṇasyāsan sahasraśaḥ / bhaumaṃ hatvā tan-nirodhād āhṛtāś cāru-darśanāḥ //