श्री-राजोवाच यथा हतो भगवता भौमो येने च ताः स्त्रियः । निरुद्धा एतद् आचक्ष्व विक्रमं शार्ङ्ग-धन्वनः ॥
śrī-rājovāca yathā hato bhagavatā bhaumo yene ca tāḥ striyaḥ / niruddhā etad ācakṣva vikramaṃ śārṅga-dhanvanaḥ //
श्री-शुक उवाच इन्द्रेण हृत-छत्रेण हृत-कुण्डल-बन्धुना । हृतामराद्रि-स्थानेन ज्ञापितो भौम-चेष्टितम् ॥
śrī-śuka uvāca indreṇa hṛta-chatreṇa hṛta-kuṇḍala-bandhunā / hṛtāmarādri-sthānena jñāpito bhauma-ceṣṭitam //
स-भार्यो गरुडारूढः प्राग्-ज्योतिष-पुरं ययौ । गिरि-दुर्गैः शस्त्र-दुर्गैर् जलाग्न्य्-अनिल-दुर्गमम् । मुर-पाशायुतैर् घोरैर् दृढैः सर्वत आवृतम् ॥
sa-bhāryo garuḍārūḍhaḥ prāg-jyotiṣa-puraṃ yayau / giri-durgaiḥ śastra-durgair jalāgny-anila-durgamam / mura-pāśāyutair ghorair dṛḍhaiḥ sarvata āvṛtam //
गदया निर्बिभेदाद्रीन् शस्त्र-दुर्गाणि सायकैः । चक्रेणाग्निं जलं वायुं मुर-पाशांस् तथासिना ॥
gadayā nirbibhedādrīn śastra-durgāṇi sāyakaiḥ / cakreṇāgniṃ jalaṃ vāyuṃ mura-pāśāṃs tathāsinā //
शङ्ख-नादेन यन्त्राणि हृदयानि मनस्विनाम् । प्राकारं गदया गुर्व्या निर्बिभेद गदाधरः ॥
śaṅkha-nādena yantrāṇi hṛdayāni manasvinām / prākāraṃ gadayā gurvyā nirbibheda gadādharaḥ //
पाञ्चजन्य-ध्वनिं श्रुत्वा युगान्तशनि-भीषणम् । मुरः शयान उत्तस्थौ दैत्यः पञ्च-शिरा जलात् ॥
pāñcajanya-dhvaniṃ śrutvā yugāntaśani-bhīṣaṇam / muraḥ śayāna uttasthau daityaḥ pañca-śirā jalāt //
त्रि-शूलम् उद्यम्य सु-दुर्निरीक्षणो युगान्त-सूर्यानल-रोचिर् उल्बणः । ग्रसंस् त्रि-लोकीम् इव पञ्चभिर् मुखैर् अभ्यद्रवत् तार्क्ष्य-सुतं यथोरगः ॥
tri-śūlam udyamya su-durnirīkṣaṇo yugānta-sūryānala-rocir ulbaṇaḥ / grasaṃs tri-lokīm iva pañcabhir mukhair abhyadravat tārkṣya-sutaṃ yathoragaḥ //
आविध्य शूलं तरसा गरुत्मते निरस्य वक्त्रैर् व्यनदत् स पञ्चभिः । स रोदसी सर्व-दिशो ऽम्बरं महान् आपूरयन्न् अण्ड-कटाहम् आवृणोत् ॥
āvidhya śūlaṃ tarasā garutmate nirasya vaktrair vyanadat sa pañcabhiḥ / sa rodasī sarva-diśo 'mbaraṃ mahān āpūrayann aṇḍa-kaṭāham āvṛṇot //
तदापतद् वै त्रि-शिखं गरुत्मते हरिः शराभ्याम् अभिनत् त्रिधोजसा । मुखेषु तं चापि शरैर् अताडयत् तस्मै गदां सो ऽपि रुषा व्यमुञ्चत ॥
tadāpatad vai tri-śikhaṃ garutmate hariḥ śarābhyām abhinat tridhojasā / mukheṣu taṃ cāpi śarair atāḍayat tasmai gadāṃ so 'pi ruṣā vyamuñcata //
ताम् आपतन्तीं गदया गदां मृधे गदाग्रजो निर्बिभिदे सहस्रधा । उद्यम्य बाहून् अभिधावतो ऽजितः शिरांसि चक्रेण जहार लीलया ॥
tām āpatantīṃ gadayā gadāṃ mṛdhe gadāgrajo nirbibhide sahasradhā / udyamya bāhūn abhidhāvato 'jitaḥ śirāṃsi cakreṇa jahāra līlayā //
व्यसुः पपाताम्भसि कृत्त-शीर्षो निकृत्त-शृङ्गो ऽद्रिर् इवेन्द्र-तेजसा । तस्यात्मजाः सप्त पितुर् वधातुराः प्रतिक्रियामर्ष-जुषः समुद्यताः ॥
vyasuḥ papātāmbhasi kṛtta-śīrṣo nikṛtta-śṛṅgo 'drir ivendra-tejasā / tasyātmajāḥ sapta pitur vadhāturāḥ pratikriyāmarṣa-juṣaḥ samudyatāḥ //
ताम्रो ऽन्तरिक्षः श्रवणो विभावसुर् वसुर् नभस्वान् अरुणश् च सप्तमः अम्प्; पीठं पुरस्कृत्य चमू-पतिं मृधे भौम-प्रयुक्ता निरगन् धृतायुधाः ॥
tāmro 'ntarikṣaḥ śravaṇo vibhāvasur vasur nabhasvān aruṇaś ca saptamaḥ amp; pīṭhaṃ puraskṛtya camū-patiṃ mṛdhe bhauma-prayuktā niragan dhṛtāyudhāḥ //
प्रायुञ्जतासाद्य शरान् असीन् गदाः शक्त्य्-ऋष्टि-शूलान्य् अजिते रुषोल्बणाः । तच्-छस्त्र-कूटं भगवान् स्व-मार्गणैर् अमोघ-वीर्यस् तिलशश् चकर्त ह ॥
prāyuñjatāsādya śarān asīn gadāḥ śakty-ṛṣṭi-śūlāny ajite ruṣolbaṇāḥ / tac-chastra-kūṭaṃ bhagavān sva-mārgaṇair amogha-vīryas tilaśaś cakarta ha //
तान् पीठ-मुख्यान् अनयद् यम-क्षयं निकृत्त-शीर्षोरु-भुजाङ्घ्रि-वर्मणः स्वानीक-पान् अच्युत-चक्र-सायकैस् तथा निरस्तान् नरको धरा-सुतः \ निरीक्ष्य दुर्मर्षण आस्रवन्-मदैर् # गजैः पयोधि-प्रभवैर् निराक्रमात् ॥
tān pīṭha-mukhyān anayad yama-kṣayaṃ nikṛtta-śīrṣoru-bhujāṅghri-varmaṇaḥ svānīka-pān acyuta-cakra-sāyakais tathā nirastān narako dharā-sutaḥ \ nirīkṣya durmarṣaṇa āsravan-madair # gajaiḥ payodhi-prabhavair nirākramāt //
दृष्ट्वा स-भार्यं गरुडोपरि स्थितं सूर्योपरिष्टात् स-तडिद् घनं यथा अम्प्; कृष्णं स तस्मै व्यसृजच् छत-घ्नीं योधाश् च सर्वे युगपच् च विव्यधुः ॥
dṛṣṭvā sa-bhāryaṃ garuḍopari sthitaṃ sūryopariṣṭāt sa-taḍid ghanaṃ yathā amp; kṛṣṇaṃ sa tasmai vyasṛjac chata-ghnīṃ yodhāś ca sarve yugapac ca vivyadhuḥ //
तद् भौम-सैन्यं भगवान् गदाग्रजो विचित्र-वाजैर् निशितैः शिलीमुखैः तद् भौम-सैन्यं भगवान् गदाग्रजो विचित्र-वाजैर् निशितैः शिलीमुखैः निकृत्त-बाहूरु-शिरोध्र-विग्रहं चकार तर्ह्य् एव हताश्व-कुञ्जरम् ॥
tad bhauma-sainyaṃ bhagavān gadāgrajo vicitra-vājair niśitaiḥ śilīmukhaiḥ tad bhauma-sainyaṃ bhagavān gadāgrajo vicitra-vājair niśitaiḥ śilīmukhaiḥ nikṛtta-bāhūru-śirodhra-vigrahaṃ cakāra tarhy eva hatāśva-kuñjaram //
यानि योधैः प्रयुक्तानि शस्त्रास्त्राणि कुरूद्वह । हरिस् तान्य् अच्छिनत् तीक्ष्णैः शरैर् एकैकशस् त्रीभिः ॥
yāni yodhaiḥ prayuktāni śastrāstrāṇi kurūdvaha / haris tāny acchinat tīkṣṇaiḥ śarair ekaikaśas trībhiḥ //
उह्यमानः सुपर्णेन पक्षाभ्यां निघ्नता गजान् । गुरुत्मता हन्यमानास् तुण्ड-पक्ष-नखेर् गजाः ॥
uhyamānaḥ suparṇena pakṣābhyāṃ nighnatā gajān / gurutmatā hanyamānās tuṇḍa-pakṣa-nakher gajāḥ //
पुरम् एवाविशन्न् आर्ता नरको युध्य् अयुध्यत । दृष्ट्वा विद्रावितं सैन्यं गरुडेनार्दितं स्वकं ॥
puram evāviśann ārtā narako yudhy ayudhyata / dṛṣṭvā vidrāvitaṃ sainyaṃ garuḍenārditaṃ svakaṃ //
तं भौमः प्राहरच् छक्त्या वज्रः प्रतिहतो यतः । नाकम्पत तया विद्धो मालाहत इव द्विपः ॥
taṃ bhaumaḥ prāharac chaktyā vajraḥ pratihato yataḥ / nākampata tayā viddho mālāhata iva dvipaḥ //
शूलं भौमो ऽच्युतं हन्तुम् आददे वितथोद्यमः । तद्-विसर्गात् पूर्वम् एव नरकस्य शिरो हरिः । अपाहरद् गज-स्थस्य चक्रेण क्षुर-नेमिना ॥
śūlaṃ bhaumo 'cyutaṃ hantum ādade vitathodyamaḥ / tad-visargāt pūrvam eva narakasya śiro hariḥ / apāharad gaja-sthasya cakreṇa kṣura-neminā //
स-कुण्डलं चारु-किरीट-भूषणं बभौ पृथिव्यां पतितम् समुज्ज्वलम् । ह हेति साध्व् इत्य् ऋषयः सुरेश्वरा माल्यैर् मुकुन्दं विकिरन्त ईदिरे ॥
sa-kuṇḍalaṃ cāru-kirīṭa-bhūṣaṇaṃ babhau pṛthivyāṃ patitam samujjvalam / ha heti sādhv ity ṛṣayaḥ sureśvarā mālyair mukundaṃ vikiranta īdire //
ततश् च भूः कृष्णम् उपेत्य कुण्डले प्रतप्त-जाम्बूनद-रत्न-भास्वरे अम्प्; स-वैजयन्त्या वन-मालयार्पयत् प्राचेतसं छत्रम् अथो महा-मणिम् ॥
tataś ca bhūḥ kṛṣṇam upetya kuṇḍale pratapta-jāmbūnada-ratna-bhāsvare amp; sa-vaijayantyā vana-mālayārpayat prācetasaṃ chatram atho mahā-maṇim //
अस्तौषीद् अथ विश्वेशं देवी देव-वरार्चितम् । प्राञ्जलिः प्रणता राजन् भक्ति-प्रवणया धिया ॥
astauṣīd atha viśveśaṃ devī deva-varārcitam / prāñjaliḥ praṇatā rājan bhakti-pravaṇayā dhiyā //
भूमिर् उवाच नमस् ते देव-देवेश शङ्ख-चक्र-गदा-धर । भक्तेच्छोपात्त-रूपाय परमात्मन् नमो ऽस्तु ते ॥
bhūmir uvāca namas te deva-deveśa śaṅkha-cakra-gadā-dhara / bhaktecchopātta-rūpāya paramātman namo 'stu te //
नमः पङ्कज-नाभाय नमः पङ्कज-मालिने । नमः पङ्कज-नेत्राय नमस् तेपङ्कजाङ्घ्रये ॥
namaḥ paṅkaja-nābhāya namaḥ paṅkaja-māline / namaḥ paṅkaja-netrāya namas tepaṅkajāṅghraye //
नमो भगवते तुभ्यं वासुदेवाय विष्णवे । पुरुषायादि-बीजाय पूर्ण-बोधाय ते नमः ॥
namo bhagavate tubhyaṃ vāsudevāya viṣṇave / puruṣāyādi-bījāya pūrṇa-bodhāya te namaḥ //
अजाय जनयित्रे ऽस्य ब्रह्मणे ऽनन्त-शक्तये । परावरात्मन् भूतात्मन् परमात्मन् नमो ऽस्तु ते ॥
ajāya janayitre 'sya brahmaṇe 'nanta-śaktaye / parāvarātman bhūtātman paramātman namo 'stu te //
त्वं वै सिसृक्षुर् अज उत्कटं प्रभो तमो निरोधाय बिभर्ष्य् असंवृतः अम्प्; स्थानाय सत्त्वं जगतो जगत्-पते कालः प्रधानं पुरुषो भवान् परः ॥
tvaṃ vai sisṛkṣur aja utkaṭaṃ prabho tamo nirodhāya bibharṣy asaṃvṛtaḥ amp; sthānāya sattvaṃ jagato jagat-pate kālaḥ pradhānaṃ puruṣo bhavān paraḥ //
अहं पयो ज्योतिर् अथानिलो नभो मात्राणि देवा मन इन्द्रियाणि । कर्ता महान् इत्य् अखिलं चराचरं त्वय्य् अद्वितीये भगवन् अयं भ्रमः ॥
ahaṃ payo jyotir athānilo nabho mātrāṇi devā mana indriyāṇi / kartā mahān ity akhilaṃ carācaraṃ tvayy advitīye bhagavan ayaṃ bhramaḥ //
तस्यात्मजो ऽयं तव पाद-पङ्कजं भीतः प्रपन्नार्ति-हरोपसादितः । तत् पालयैनं कुरु हस्त-पङ्कजं शिरस्य् अमुष्याखिल-कल्मषापहम् ॥
tasyātmajo 'yaṃ tava pāda-paṅkajaṃ bhītaḥ prapannārti-haropasāditaḥ / tat pālayainaṃ kuru hasta-paṅkajaṃ śirasy amuṣyākhila-kalmaṣāpaham //
श्री-शुक उवाच इति भूम्य्-अर्थितो वाग्भिर् भगवान् भक्ति-नम्रया । दत्त्वाभयं भौम-गृहम् प्राविशत् सकलर्द्धिमत् ॥
śrī-śuka uvāca iti bhūmy-arthito vāgbhir bhagavān bhakti-namrayā / dattvābhayaṃ bhauma-gṛham prāviśat sakalarddhimat //
तत्र राजन्य-कन्यानां षट्-सहस्राधिकायुतम् । भौमाहृतानां विक्रम्य राजभ्यो ददृशे हरिः ॥
tatra rājanya-kanyānāṃ ṣaṭ-sahasrādhikāyutam / bhaumāhṛtānāṃ vikramya rājabhyo dadṛśe hariḥ //
तम् प्रविष्टं स्त्रियो वीक्ष्य नर-वर्यं विमोहिताः । मनसा वव्रिरे ऽभीष्टं पतिं दैवोपसादितम् ॥
tam praviṣṭaṃ striyo vīkṣya nara-varyaṃ vimohitāḥ / manasā vavrire 'bhīṣṭaṃ patiṃ daivopasāditam //
भूयात् पतिर् अयं मह्यं धाता तद् अनुमोदताम् । इति सर्वाः पृथक् कृष्णे भावेन हृदयं दधुः ॥
bhūyāt patir ayaṃ mahyaṃ dhātā tad anumodatām / iti sarvāḥ pṛthak kṛṣṇe bhāvena hṛdayaṃ dadhuḥ //
ताः प्राहिणोद् द्वारवतीं सु-मृष्ट-विरजो-ऽम्बराः । नर-यानैर् महा-कोशान् रथाश्वान् द्रविणं महात् ॥
tāḥ prāhiṇod dvāravatīṃ su-mṛṣṭa-virajo-'mbarāḥ / nara-yānair mahā-kośān rathāśvān draviṇaṃ mahāt //
ऐरावत-कुलेभांश् च चतुर्-दन्तांस् तरस्विनः । पाण्डुरांश् च चतुः-षष्टिं प्रेरयाम् आस केशवः ॥
airāvata-kulebhāṃś ca catur-dantāṃs tarasvinaḥ / pāṇḍurāṃś ca catuḥ-ṣaṣṭiṃ prerayām āsa keśavaḥ //
गत्वा सुरेन्द्र-भवनं दत्त्वादित्यै च कुण्डले । पूजितस् त्रिदशेन्द्रेण महेन्द्र्याण्या च स-प्रियः ॥
gatvā surendra-bhavanaṃ dattvādityai ca kuṇḍale / pūjitas tridaśendreṇa mahendryāṇyā ca sa-priyaḥ //
चोदितो भार्ययोत्पाट्य पारीजातं गरुत्मति । आरोप्य सेन्द्रान् विबुधान् निर्जित्योपानयत् पुरम् ॥
codito bhāryayotpāṭya pārījātaṃ garutmati / āropya sendrān vibudhān nirjityopānayat puram //
स्थापितः सत्यभामाया गृहोद्यानोपशोभनः । अन्वगुर् भ्रमराः स्वर्गात् तद्-गन्धासव-लम्पटाः ॥
sthāpitaḥ satyabhāmāyā gṛhodyānopaśobhanaḥ / anvagur bhramarāḥ svargāt tad-gandhāsava-lampaṭāḥ //
ययाच आनम्य किरीट-कोटिभिः पादौ स्पृशन्न् अच्युतम् अर्थ-साधनम् । सिद्धार्थ एतेन विगृह्यते महान् अहो सुराणां च तमो धिग् आढ्यताम् ॥
yayāca ānamya kirīṭa-koṭibhiḥ pādau spṛśann acyutam artha-sādhanam / siddhārtha etena vigṛhyate mahān aho surāṇāṃ ca tamo dhig āḍhyatām //
अथो मुहूर्त एकस्मिन् नानागारेषु ताः स्त्रियः । यथोपयेमे भगवान् तावद्-रूप-धरो ऽव्ययः ॥
atho muhūrta ekasmin nānāgāreṣu tāḥ striyaḥ / yathopayeme bhagavān tāvad-rūpa-dharo 'vyayaḥ //
गृहेषु तासाम् अनपाय्य् अतर्क-कृन् निरस्त-साम्यातिशयेष्व् अवस्थितः । रेमे रमाभिर् निज-काम-सम्प्लुतो यथेतरो गार्हक-मेधिकांश् चरन् ॥
gṛheṣu tāsām anapāyy atarka-kṛn nirasta-sāmyātiśayeṣv avasthitaḥ / reme ramābhir nija-kāma-sampluto yathetaro gārhaka-medhikāṃś caran //
इत्थं रमा-पतिम् अवाप्य पतिं स्त्रियस् ता ब्रह्मादयो ऽपि न विदुः पदवीं यदीयाम् अम्प्; भेजुर् मुदाविरतम् एधितयानुराग हासावलोक-नव-सङ्गम-जल्प-लज्जाः ॥
itthaṃ ramā-patim avāpya patiṃ striyas tā brahmādayo 'pi na viduḥ padavīṃ yadīyām amp; bhejur mudāviratam edhitayānurāga hāsāvaloka-nava-saṅgama-jalpa-lajjāḥ //
प्रत्युद्गमासन-वरार्हण-पद-शौच- ताम्बूल-विश्रमण-वीजन-गन्ध-माल्यैः प्रत्युद्गमासन-वरार्हण-पद-शौच- ताम्बूल-विश्रमण-वीजन-गन्ध-माल्यैः केश-प्रसार-शयन-स्नपनोपहार्यैः दासी-शता अपि विभोर् विदधुः स्म दास्यम् ॥
pratyudgamāsana-varārhaṇa-pada-śauca- tāmbūla-viśramaṇa-vījana-gandha-mālyaiḥ pratyudgamāsana-varārhaṇa-pada-śauca- tāmbūla-viśramaṇa-vījana-gandha-mālyaiḥ keśa-prasāra-śayana-snapanopahāryaiḥ dāsī-śatā api vibhor vidadhuḥ sma dāsyam //