श्री-बादरायणिर् उवाच विज्ञातार्थो ऽपि गोविन्दो दग्धान् आकर्ण्य पाण्डवान् । कुन्तीं च कुल्य-करणे सह-रामो ययौ कुरून् ॥
śrī-bādarāyaṇir uvāca vijñātārtho 'pi govindo dagdhān ākarṇya pāṇḍavān / kuntīṃ ca kulya-karaṇe saha-rāmo yayau kurūn //
भीष्मं कृपं स विदुरं गान्धारीं द्रोणम् एव च । तुल्य-दुःखौ च सङ्गम्य हा कष्टम् इति होचतुः ॥
bhīṣmaṃ kṛpaṃ sa viduraṃ gāndhārīṃ droṇam eva ca / tulya-duḥkhau ca saṅgamya hā kaṣṭam iti hocatuḥ //
लब्ध्वैतद् अन्तरं राजन् शतधन्वानम् ऊचतुः । अक्रूर-कृतवर्माणौ मनिः कस्मान् न गृह्यते ॥
labdhvaitad antaraṃ rājan śatadhanvānam ūcatuḥ / akrūra-kṛtavarmāṇau maniḥ kasmān na gṛhyate //
यो ऽस्मभ्यं सम्प्रतिश्रुत्य कन्या-रत्नं विगर्ह्य नः । कृष्णायादान् न सत्राजित् कस्माद् भ्रातरम् अन्वियात् ॥
yo 'smabhyaṃ sampratiśrutya kanyā-ratnaṃ vigarhya naḥ / kṛṣṇāyādān na satrājit kasmād bhrātaram anviyāt //
एवं भिन्न-मतिस् ताभ्यां सत्राजितम् असत्तमः । शयानम् अवधील् लोभात् स पापः क्षीण जीवितः ॥
evaṃ bhinna-matis tābhyāṃ satrājitam asattamaḥ / śayānam avadhīl lobhāt sa pāpaḥ kṣīṇa jīvitaḥ //
स्त्रीणां विक्रोशमानानां क्रन्दन्तीनाम् अनाथ-वत् । हत्वा पशून् सौनिक-वन् मणिम् आदाय जग्मिवान् ॥
strīṇāṃ vikrośamānānāṃ krandantīnām anātha-vat / hatvā paśūn saunika-van maṇim ādāya jagmivān //
सत्यभामा च पितरं हतं वीक्ष्य शुचार्पिता । व्यलपत् तात तातेति हा हतास्मीति मुह्यती ॥
satyabhāmā ca pitaraṃ hataṃ vīkṣya śucārpitā / vyalapat tāta tāteti hā hatāsmīti muhyatī //
तैल-द्रोण्यां मृतं प्रास्य जगाम गजसाह्वयम् । कृष्णाय विदितार्थाय तप्ताचख्यौ पितुर् वधम् ॥
taila-droṇyāṃ mṛtaṃ prāsya jagāma gajasāhvayam / kṛṣṇāya viditārthāya taptācakhyau pitur vadham //
तद् आकर्ण्येश्वरौ राजन्न् अनुसृत्य नृ-लोकताम् । अहो नः परमं कष्टम् इत्य् अस्राक्षौ विलेपतुः ॥
tad ākarṇyeśvarau rājann anusṛtya nṛ-lokatām / aho naḥ paramaṃ kaṣṭam ity asrākṣau vilepatuḥ //
आगत्य भगवांस् तस्मात् स-भार्यः साग्रजः पुरम् । शतधन्वानम् आरेभे हन्तुं हर्तुं मणिं ततः ॥
āgatya bhagavāṃs tasmāt sa-bhāryaḥ sāgrajaḥ puram / śatadhanvānam ārebhe hantuṃ hartuṃ maṇiṃ tataḥ //
सो ऽपि कृतोद्यमं ज्ञात्वा भीतः प्राण-परीप्सया । साहाय्ये कृतवर्माणम् अयाचत स चाब्रवीत् ॥
so 'pi kṛtodyamaṃ jñātvā bhītaḥ prāṇa-parīpsayā / sāhāyye kṛtavarmāṇam ayācata sa cābravīt //
नाहम् ईस्वरयोः कुर्यां हेलनं राम-कृष्णयोः । को नु क्षेमाय कल्पेत तयोर् वृजिनम् आचरन् ॥
nāham īsvarayoḥ kuryāṃ helanaṃ rāma-kṛṣṇayoḥ / ko nu kṣemāya kalpeta tayor vṛjinam ācaran //
कंसः सहानुगो ऽपीतो यद्-द्वेषात् त्याजितः श्रिया । जरासन्धः सप्तदश- संयुगाद् विरथो गतः ॥
kaṃsaḥ sahānugo 'pīto yad-dveṣāt tyājitaḥ śriyā / jarāsandhaḥ saptadaśa- saṃyugād viratho gataḥ //
प्रत्याख्यातः स चाक्रूरं पार्ष्णि-ग्राहम् अयाचत । सो ऽप्य् आह को विरुध्येत विद्वान् ईश्वरयोर् बलम् ॥
pratyākhyātaḥ sa cākrūraṃ pārṣṇi-grāham ayācata / so 'py āha ko virudhyeta vidvān īśvarayor balam //
य इदं लीलया विश्वं सृजत्य् अवति हन्ति च । चेष्टां विश्व-सृजो यस्य न विदुर् मोहिताजया ॥
ya idaṃ līlayā viśvaṃ sṛjaty avati hanti ca / ceṣṭāṃ viśva-sṛjo yasya na vidur mohitājayā //
यः सप्त-हायनः शैलम् उत्पाट्यैकेन पाणिना । दधार लीलया बाल उच्छिलीन्ध्रम् इवार्भकः ॥
yaḥ sapta-hāyanaḥ śailam utpāṭyaikena pāṇinā / dadhāra līlayā bāla ucchilīndhram ivārbhakaḥ //
नमस् तस्मै भगवते कृष्णायाद्भुत-कर्मणे । अनन्तायादि-भूताय कूट-स्थायात्मने नमः ॥
namas tasmai bhagavate kṛṣṇāyādbhuta-karmaṇe / anantāyādi-bhūtāya kūṭa-sthāyātmane namaḥ //
प्रत्याख्यातः स तेनापि शतधन्वा महा-मणिम् । तस्मिन् न्यस्याश्वम् आरुह्य शत-योजन-गं ययौ ॥
pratyākhyātaḥ sa tenāpi śatadhanvā mahā-maṇim / tasmin nyasyāśvam āruhya śata-yojana-gaṃ yayau //
गरुड-ध्वजम् आरुह्य रथं राम-जनार्दनौ । अन्वयातां महा-वेगैर् अश्वै राजन् गुरु-द्रुहम् ॥
garuḍa-dhvajam āruhya rathaṃ rāma-janārdanau / anvayātāṃ mahā-vegair aśvai rājan guru-druham //
मिथिलायाम् उपवने विसृज्य पतितं हयम् । पद्भ्याम् अधावत् सन्त्रस्तः कृष्णो ऽप्य् अन्वद्रवद् रुषा ॥
mithilāyām upavane visṛjya patitaṃ hayam / padbhyām adhāvat santrastaḥ kṛṣṇo 'py anvadravad ruṣā //
पदातेर् भगवांस् तस्य पदातिस् तिग्म-नेमिना । चक्रेण शिर उत्कृत्य वाससोर् व्यचिनोन् मणिम् ॥
padāter bhagavāṃs tasya padātis tigma-neminā / cakreṇa śira utkṛtya vāsasor vyacinon maṇim //
अलब्ध-मणिर् आगत्य कृष्ण आहाग्रजान्तिकम् । वृथा हतः शतधनुर् मणिस् तत्र न विद्यते ॥
alabdha-maṇir āgatya kṛṣṇa āhāgrajāntikam / vṛthā hataḥ śatadhanur maṇis tatra na vidyate //
तत आह बलो नूनं स मणिः शतधन्वना । कस्मिंश्चित् पुरुषे न्यस्तस् तम् अन्वेष पुरं व्रज ॥
tata āha balo nūnaṃ sa maṇiḥ śatadhanvanā / kasmiṃścit puruṣe nyastas tam anveṣa puraṃ vraja //
अहं वैदेहम् इच्छामि द्रष्टुं प्रियतमं मम । इत्य् उक्त्वा मिथिलां राजन् विवेश यद-नन्दनः ॥
ahaṃ vaideham icchāmi draṣṭuṃ priyatamaṃ mama / ity uktvā mithilāṃ rājan viveśa yada-nandanaḥ //
तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय मैथिलः प्रीत-मानसः । अर्हयां आस विधि-वद् अर्हणीयं समर्हणैः ॥
taṃ dṛṣṭvā sahasotthāya maithilaḥ prīta-mānasaḥ / arhayāṃ āsa vidhi-vad arhaṇīyaṃ samarhaṇaiḥ //
उवास तस्यां कतिचिन् मिथिलायां समा विभुः । मानितः प्रीति-युक्तेन जनकेन महात्मना । ततो ऽशिक्षद् गदां काले धार्तराष्ट्रः सुयोधनः ॥
uvāsa tasyāṃ katicin mithilāyāṃ samā vibhuḥ / mānitaḥ prīti-yuktena janakena mahātmanā / tato 'śikṣad gadāṃ kāle dhārtarāṣṭraḥ suyodhanaḥ //
केशवो द्वारकाम् एत्य निधनं शतधन्वनः । अप्राप्तिं च मणेः प्राह प्रियायाः प्रिय-कृद् विभुः ॥
keśavo dvārakām etya nidhanaṃ śatadhanvanaḥ / aprāptiṃ ca maṇeḥ prāha priyāyāḥ priya-kṛd vibhuḥ //
ततः स कारयाम् आस क्रिया बन्धोर् हतस्य वै । साकं सुहृद्भिर् भगवान् या याः स्युः साम्परायिकीः ॥
tataḥ sa kārayām āsa kriyā bandhor hatasya vai / sākaṃ suhṛdbhir bhagavān yā yāḥ syuḥ sāmparāyikīḥ //
अक्रूरः कृतवर्मा च श्रुत्वा शतधनोर् वधम् । व्यूषतुर् भय-वित्रस्तौ द्वारकायाः प्रयोजकौ ॥
akrūraḥ kṛtavarmā ca śrutvā śatadhanor vadham / vyūṣatur bhaya-vitrastau dvārakāyāḥ prayojakau //
अक्रूरे प्रोषिते ऽरिष्टान्य् आसन् वै द्वारकौकसाम् । शारीरा मानसास् तापा मुहुर् दैविक-भौतिकाः ॥
akrūre proṣite 'riṣṭāny āsan vai dvārakaukasām / śārīrā mānasās tāpā muhur daivika-bhautikāḥ //
इत्य् अङ्गोपदिशन्त्य् एके विस्मृत्य प्राग् उदाहृतम् । मुनि-वास-निवासे किं घटेतारिष्ट-दर्शनम् ॥
ity aṅgopadiśanty eke vismṛtya prāg udāhṛtam / muni-vāsa-nivāse kiṃ ghaṭetāriṣṭa-darśanam //
देवे ऽवर्षति काशीशः श्वफल्कायागताय वै । स्व-सुतां गाण्दिनीं प्रादात् ततो ऽवर्षत् स्म काशिषु ॥
deve 'varṣati kāśīśaḥ śvaphalkāyāgatāya vai / sva-sutāṃ gāṇdinīṃ prādāt tato 'varṣat sma kāśiṣu //
तत्-सुतस् तत्-प्रभावो ऽसाव् अक्रूरो यत्र यत्र ह । देवो ऽभिवर्षते तत्र नोपतापा न मारीकाः ॥
tat-sutas tat-prabhāvo 'sāv akrūro yatra yatra ha / devo 'bhivarṣate tatra nopatāpā na mārīkāḥ //
इति वृद्ध-वचः श्रुत्वा नैतावद् इह कारणम् । इति मत्वा समानाय्य प्राहाक्रूरं जनार्दनः ॥
iti vṛddha-vacaḥ śrutvā naitāvad iha kāraṇam / iti matvā samānāyya prāhākrūraṃ janārdanaḥ //
पूजयित्वाभिभाष्यैनं कथयित्वा प्रियाः कथाः । विज्ञताखिल-चित्त ज्ञः स्मयमान उवाच ह ॥
pūjayitvābhibhāṣyainaṃ kathayitvā priyāḥ kathāḥ / vijñatākhila-citta jñaḥ smayamāna uvāca ha //
ननु दान-पते न्यस्तस् त्वय्य् आस्ते शतधन्वना । स्यमन्तको मनिः श्रीमान् विदितः पूर्वम् एव नः ॥
nanu dāna-pate nyastas tvayy āste śatadhanvanā / syamantako maniḥ śrīmān viditaḥ pūrvam eva naḥ //
सत्राजितो ऽनपत्यत्वाद् गृह्णीयुर् दुहितुः सुताः । दायं निनीयापः पिण्डान् विमुच्यर्णं च शेषितम् ॥
satrājito 'napatyatvād gṛhṇīyur duhituḥ sutāḥ / dāyaṃ ninīyāpaḥ piṇḍān vimucyarṇaṃ ca śeṣitam //
तथापि दुर्धरस् त्व् अन्यैस् त्वय्य् आस्तां सु-व्रते मणिः । किन्तु माम् अग्रजः सम्यङ् न प्रत्येति मणिं प्रति ॥
tathāpi durdharas tv anyais tvayy āstāṃ su-vrate maṇiḥ / kintu mām agrajaḥ samyaṅ na pratyeti maṇiṃ prati //
दर्शयस्व महा-भाग बन्धूनां शान्तिम् आवह । अव्युच्छिन्ना मखास् ते ऽद्य वर्तन्ते रुक्म-वेदयः ॥
darśayasva mahā-bhāga bandhūnāṃ śāntim āvaha / avyucchinnā makhās te 'dya vartante rukma-vedayaḥ //
एवं सामभिर् आलब्धः श्वफल्क-तनयो मणिम् । आदाय वाससाच्छन्नः ददौ सूर्य-सम-प्रभम् ॥
evaṃ sāmabhir ālabdhaḥ śvaphalka-tanayo maṇim / ādāya vāsasācchannaḥ dadau sūrya-sama-prabham //
स्यमन्तकं दर्शयित्वा ज्ञातिभ्यो रज आत्मनः । विमृज्य मणिना भूयस् तस्मै प्रत्यर्पयत् प्रभुः ॥
syamantakaṃ darśayitvā jñātibhyo raja ātmanaḥ / vimṛjya maṇinā bhūyas tasmai pratyarpayat prabhuḥ //
यस् त्व् एतद् भगवत ईश्वरस्य विष्णोर् वीर्याढ्यं वृजिन-हरं सु-मङ्गलं च अम्प्; आख्यानं पठति शृणोत्य् अनुस्मरेद् वा दुष्कीर्तिं दुरितम् अपोह्य याति शान्तिम् ॥
yas tv etad bhagavata īśvarasya viṣṇor vīryāḍhyaṃ vṛjina-haraṃ su-maṅgalaṃ ca amp; ākhyānaṃ paṭhati śṛṇoty anusmared vā duṣkīrtiṃ duritam apohya yāti śāntim //