श्री-शुक उवाच इत्थं भगवतो गोप्यः श्रुत्वा वाचः सु-पेशलाः । जहुर् विरह-जं तापं तद्-अङ्गोपचिताशिषः ॥
śrī-śuka uvāca itthaṃ bhagavato gopyaḥ śrutvā vācaḥ su-peśalāḥ / jahur viraha-jaṃ tāpaṃ tad-aṅgopacitāśiṣaḥ //
तत्रारभत गोविन्दो रास-क्रीडाम् अनुव्रतैः । स्त्री-रत्नैर् अन्वितः प्रीतैर् अन्योन्याबद्ध-बाहुभिः ॥
tatrārabhata govindo rāsa-krīḍām anuvrataiḥ / strī-ratnair anvitaḥ prītair anyonyābaddha-bāhubhiḥ //
रासोत्सवः सम्प्रवृत्तो गोपी-मण्डल-मण्डितः । योगेश्वरेण कृष्णेन तासां मध्ये द्वयोर् द्वयोः । प्रविष्टेन गृहीतानां कण्ठे स्व-निकटं स्त्रियः ॥
rāsotsavaḥ sampravṛtto gopī-maṇḍala-maṇḍitaḥ / yogeśvareṇa kṛṣṇena tāsāṃ madhye dvayor dvayoḥ / praviṣṭena gṛhītānāṃ kaṇṭhe sva-nikaṭaṃ striyaḥ //
यं मन्येरन् नभस् तावद् विमान-शत-सङ्कुलम् । दिवौकसां स-दाराणाम् औत्सुक्यापहृतात्मनाम् ॥
yaṃ manyeran nabhas tāvad vimāna-śata-saṅkulam / divaukasāṃ sa-dārāṇām autsukyāpahṛtātmanām //
ततो दुन्दुभयो नेदुर् निपेतुः पुष्प-वृष्टयः । जगुर् गन्धर्व-पतयः स-स्त्रीकास् तद्-यशो ऽमलम् ॥
tato dundubhayo nedur nipetuḥ puṣpa-vṛṣṭayaḥ / jagur gandharva-patayaḥ sa-strīkās tad-yaśo 'malam //
वलयानां नूपुराणां किङ्किणीनां च योषिताम् । स-प्रियाणाम् अभूच् छब्दस् तुमुलो रास-मण्डले ॥
valayānāṃ nūpurāṇāṃ kiṅkiṇīnāṃ ca yoṣitām / sa-priyāṇām abhūc chabdas tumulo rāsa-maṇḍale //
तत्रातिशुशुभे ताभिर् भगवान् देवकी-सुतः । मध्ये मणीनां हैमानां महा-मरकतो यथा ॥
tatrātiśuśubhe tābhir bhagavān devakī-sutaḥ / madhye maṇīnāṃ haimānāṃ mahā-marakato yathā //
पाद-न्यासैर् भुज-विधुतिभिः स-स्मितैर् भ्रू-विलासैर् भज्यन् मध्यैश् चल-कुच-पटैः कुण्डलैर् गण्ड-लोलैः अम्प्; स्विद्यन्-मुख्यः कवर-रसनाग्रन्थयः कृष्ण-वध्वो गायन्त्यस् तं तडित इव ता मेघ-चक्रे विरेजुः ॥
pāda-nyāsair bhuja-vidhutibhiḥ sa-smitair bhrū-vilāsair bhajyan madhyaiś cala-kuca-paṭaiḥ kuṇḍalair gaṇḍa-lolaiḥ amp; svidyan-mukhyaḥ kavara-rasanāgranthayaḥ kṛṣṇa-vadhvo gāyantyas taṃ taḍita iva tā megha-cakre virejuḥ //
उच्चैर् जगुर् नृत्यमाना रक्त-कण्ठ्यो रति-प्रियाः । कृष्णाभिमर्श-मुदिता यद्-गीतेनेदम् आवृतम् ॥
uccair jagur nṛtyamānā rakta-kaṇṭhyo rati-priyāḥ / kṛṣṇābhimarśa-muditā yad-gītenedam āvṛtam //
काचित् समं मुकुन्देन स्वर-जातीर् अमिश्रिताः । उन्निन्ये पूजिता तेन प्रीयता साधु साध्व् इति । तद् एव ध्रुवम् उन्निन्ये तस्यै मानं च बह्व् अदात् ॥
kācit samaṃ mukundena svara-jātīr amiśritāḥ / unninye pūjitā tena prīyatā sādhu sādhv iti / tad eva dhruvam unninye tasyai mānaṃ ca bahv adāt //
काचिद् रास-परिश्रान्ता पार्श्व-स्थस्य गदा-भृतः । जग्राह बाहुना स्कन्धं श्लथद्-वलय-मल्लिका ॥
kācid rāsa-pariśrāntā pārśva-sthasya gadā-bhṛtaḥ / jagrāha bāhunā skandhaṃ ślathad-valaya-mallikā //
तत्रैकांस-गतं बाहुं कृष्णस्योत्पल-सौरभम् । चन्दनालिप्तम् आघ्राय हृष्ट-रोमा चुचुम्ब ह ॥
tatraikāṃsa-gataṃ bāhuṃ kṛṣṇasyotpala-saurabham / candanāliptam āghrāya hṛṣṭa-romā cucumba ha //
कस्याश्चिन् नाट्य-विक्षिप्त कुण्डल-त्विष-मण्डितम् । गण्डं गण्डे सन्दधत्याः प्रादात् ताम्बूल-चर्वितम् ॥
kasyāścin nāṭya-vikṣipta kuṇḍala-tviṣa-maṇḍitam / gaṇḍaṃ gaṇḍe sandadhatyāḥ prādāt tāmbūla-carvitam //
नृत्यती गायती काचित् कूजन् नूपुर-मेखला । पार्श्व-स्थाच्युत-हस्ताब्जं श्रान्ताधात् स्तनयोः शिवम् ॥
nṛtyatī gāyatī kācit kūjan nūpura-mekhalā / pārśva-sthācyuta-hastābjaṃ śrāntādhāt stanayoḥ śivam //
गोप्यो लब्ध्वाच्युतं कान्तं श्रिय एकान्त-वल्लभम् । गृहीत-कण्ठ्यस् तद्-दोर्भ्यां गायन्त्यस् तम् विजह्रिरे ॥
gopyo labdhvācyutaṃ kāntaṃ śriya ekānta-vallabham / gṛhīta-kaṇṭhyas tad-dorbhyāṃ gāyantyas tam vijahrire //
कर्णोत्पलालक-विटङ्क-कपोल-घर्म- वक्त्र-श्रियो वलय-नूपुर-घोष-वाद्यैः अम्प्; गोप्यः समं भगवता ननृतुः स्व-केश- स्रस्त-स्रजो भ्रमर-गायक-रास-गोष्ठ्याम् ॥
karṇotpalālaka-viṭaṅka-kapola-gharma- vaktra-śriyo valaya-nūpura-ghoṣa-vādyaiḥ amp; gopyaḥ samaṃ bhagavatā nanṛtuḥ sva-keśa- srasta-srajo bhramara-gāyaka-rāsa-goṣṭhyām //
एवं परिष्वङ्ग-कराभिमर्श- स्निग्धेक्षणोद्दाम-विलास-हासैः । रेमे रमेशो व्रज-सुन्दरीभिर् यथार्भकः स्व-प्रतिबिम्ब-विभ्रमः ॥
evaṃ pariṣvaṅga-karābhimarśa- snigdhekṣaṇoddāma-vilāsa-hāsaiḥ / reme rameśo vraja-sundarībhir yathārbhakaḥ sva-pratibimba-vibhramaḥ //
तद्-अङ्ग-सङ्ग-प्रमुदाकुलेन्द्रियाः केशान् दुकूलं कुच-पट्टिकां वा । नाञ्जः प्रतिव्योढुम् अलं व्रज-स्त्रियो विस्रस्त-मालाभरणाः कुरूद्वह ॥
tad-aṅga-saṅga-pramudākulendriyāḥ keśān dukūlaṃ kuca-paṭṭikāṃ vā / nāñjaḥ prativyoḍhum alaṃ vraja-striyo visrasta-mālābharaṇāḥ kurūdvaha //
कृष्ण-विक्रीडितं वीक्ष्य मुमुहुः खे-चर-स्त्रियः । कामार्दिताः शशाङ्कश् च स-गणो विस्मितो ऽभवत् ॥
kṛṣṇa-vikrīḍitaṃ vīkṣya mumuhuḥ khe-cara-striyaḥ / kāmārditāḥ śaśāṅkaś ca sa-gaṇo vismito 'bhavat //
कृत्वा तावन्तम् आत्मानं यावतीर् गोप-योषितः । रेमे स भगवांस् ताभिर् आत्मारामो ऽपि लीलया ॥
kṛtvā tāvantam ātmānaṃ yāvatīr gopa-yoṣitaḥ / reme sa bhagavāṃs tābhir ātmārāmo 'pi līlayā //
तासां रति-विहारेण श्रान्तानां वदनानि सः । प्रामृजत् करुणः प्रेम्णा शन्तमेनाङ्ग पाणिना ॥
tāsāṃ rati-vihāreṇa śrāntānāṃ vadanāni saḥ / prāmṛjat karuṇaḥ premṇā śantamenāṅga pāṇinā //
गोप्यः स्फुरत्-पुरट-कुण्डल-कुन्तल-त्विड्- गण्ड-श्रिया सुधित-हास-निरीक्षणेन अम्प्; मानं दधत्य ऋषभस्य जगुः कृतानि पुण्यानि तत्-कर-रुह-स्पर्श-प्रमोदाः ॥
gopyaḥ sphurat-puraṭa-kuṇḍala-kuntala-tviḍ- gaṇḍa-śriyā sudhita-hāsa-nirīkṣaṇena amp; mānaṃ dadhatya ṛṣabhasya jaguḥ kṛtāni puṇyāni tat-kara-ruha-sparśa-pramodāḥ //
ताभिर् युतः श्रमम् अपोहितुम् अङ्ग-सङ्ग- घृष्ट-स्रजः स कुच-कुङ्कुम-रञ्जितायाः ताभिर् युतः श्रमम् अपोहितुम् अङ्ग-सङ्ग- घृष्ट-स्रजः स कुच-कुङ्कुम-रञ्जितायाः गन्धर्व-पालिभिर् अनुद्रुत आविशद् वाः श्रान्तो गजीभिर् इभ-राड् इव भिन्न-सेतुः ॥
tābhir yutaḥ śramam apohitum aṅga-saṅga- ghṛṣṭa-srajaḥ sa kuca-kuṅkuma-rañjitāyāḥ tābhir yutaḥ śramam apohitum aṅga-saṅga- ghṛṣṭa-srajaḥ sa kuca-kuṅkuma-rañjitāyāḥ gandharva-pālibhir anudruta āviśad vāḥ śrānto gajībhir ibha-rāḍ iva bhinna-setuḥ //
सो ऽम्भस्य् अलं युवतिभिः परिषिच्यमानः प्रेम्णेक्षितः प्रहसतीभिर् इतस् ततो ऽङ्ग सो ऽम्भस्य् अलं युवतिभिः परिषिच्यमानः प्रेम्णेक्षितः प्रहसतीभिर् इतस् ततो ऽङ्ग वैमानिकैः कुसुम-वर्षिभिर् ईद्यमानो रेमे स्वयं स्व-रतिर् अत्र गजेन्द्र-लीलः ॥
so 'mbhasy alaṃ yuvatibhiḥ pariṣicyamānaḥ premṇekṣitaḥ prahasatībhir itas tato 'ṅga so 'mbhasy alaṃ yuvatibhiḥ pariṣicyamānaḥ premṇekṣitaḥ prahasatībhir itas tato 'ṅga vaimānikaiḥ kusuma-varṣibhir īdyamāno reme svayaṃ sva-ratir atra gajendra-līlaḥ //
ततश् च कृष्णोपवने जल-स्थल प्रसून-गन्धानिल-जुष्ट-दिक्-तटे । चचार भृङ्ग-प्रमदा-गणावृतो यथा मद-च्युद् द्विरदः करेणुभिः ॥
tataś ca kṛṣṇopavane jala-sthala prasūna-gandhānila-juṣṭa-dik-taṭe / cacāra bhṛṅga-pramadā-gaṇāvṛto yathā mada-cyud dviradaḥ kareṇubhiḥ //
एवं शशाङ्कांशु-विराजिता निशाः स सत्य-कामो ऽनुरताबला-गणः । सिषेव आत्मन्य् अवरुद्ध-सौरतः सर्वाः शरत्-काव्य-कथा-रसाश्रयाः ॥
evaṃ śaśāṅkāṃśu-virājitā niśāḥ sa satya-kāmo 'nuratābalā-gaṇaḥ / siṣeva ātmany avaruddha-saurataḥ sarvāḥ śarat-kāvya-kathā-rasāśrayāḥ //
श्री-परीक्षिद् उवाच संस्थापनाय धर्मस्य प्रशमायेतरस्य च । अवतीर्णो हि भगवान् अंशेन जगद्-ईश्वरः ॥
śrī-parīkṣid uvāca saṃsthāpanāya dharmasya praśamāyetarasya ca / avatīrṇo hi bhagavān aṃśena jagad-īśvaraḥ //
स कथं धर्म-सेतूनां वक्ता कर्ताभिरक्षिता । प्रतीपम् आचरद् ब्रह्मन् पर-दाराभिमर्शनम् ॥
sa kathaṃ dharma-setūnāṃ vaktā kartābhirakṣitā / pratīpam ācarad brahman para-dārābhimarśanam //
आप्त-कामो यदु-पतिः कृतवान् वै जुगुप्सितम् । किम्-अभिप्राय एतन् नः शंशयं छिन्धि सु-व्रत ॥
āpta-kāmo yadu-patiḥ kṛtavān vai jugupsitam / kim-abhiprāya etan naḥ śaṃśayaṃ chindhi su-vrata //
श्री-शुक उवाच धर्म-व्यतिक्रमो दृष्ट ईश्वराणां च साहसम् । तेजीयसां न दोषाय वह्नेः सर्व-भुजो यथा ॥
śrī-śuka uvāca dharma-vyatikramo dṛṣṭa īśvarāṇāṃ ca sāhasam / tejīyasāṃ na doṣāya vahneḥ sarva-bhujo yathā //
नैतत् समाचरेज् जातु मनसापि ह्य् अनीश्वरः । विनश्यत्य् आचरन् मौढ्याद् यथारुद्रो ऽब्धि-जं विषम् ॥
naitat samācarej jātu manasāpi hy anīśvaraḥ / vinaśyaty ācaran mauḍhyād yathārudro 'bdhi-jaṃ viṣam //
ईश्वराणां वचः सत्यं तथैवाचरितं क्वचित् । तेषां यत् स्व-वचो-युक्तं बुद्धिमांस् तत् समाचरेत् ॥
īśvarāṇāṃ vacaḥ satyaṃ tathaivācaritaṃ kvacit / teṣāṃ yat sva-vaco-yuktaṃ buddhimāṃs tat samācaret //
कुशलाचरितेनैषाम् इह स्वार्थो न विद्यते । विपर्ययेण वानर्थो निरहङ्कारिणां प्रभो ॥
kuśalācaritenaiṣām iha svārtho na vidyate / viparyayeṇa vānartho nirahaṅkāriṇāṃ prabho //
किम् उताखिल-सत्त्वानां तिर्यङ्-मर्त्य-दिवौकसाम् । ईशितुश् चेशितव्यानां कुशलाकुशलान्वयः ॥
kim utākhila-sattvānāṃ tiryaṅ-martya-divaukasām / īśituś ceśitavyānāṃ kuśalākuśalānvayaḥ //
यत्-पाद-पङ्कज-पराग-निषेव-तृप्ता योग-प्रभाव-विधुताखिल-कर्म-बन्धाः अम्प्; स्वैरं चरन्ति मुनयो ऽपि न नह्यमानास् तस्येच्छयात्त-वपुषः कुत एव बन्धः ॥
yat-pāda-paṅkaja-parāga-niṣeva-tṛptā yoga-prabhāva-vidhutākhila-karma-bandhāḥ amp; svairaṃ caranti munayo 'pi na nahyamānās tasyecchayātta-vapuṣaḥ kuta eva bandhaḥ //
गोपीनां तत्-पतीनां च सर्वेषाम् एव देहिनाम् । यो ऽन्तश् चरति सो ऽध्यक्षः क्रीडनेनेह देह-भाक् ॥
gopīnāṃ tat-patīnāṃ ca sarveṣām eva dehinām / yo 'ntaś carati so 'dhyakṣaḥ krīḍaneneha deha-bhāk //
अनुग्रहाय भक्तानां मानुषं देहम् आस्थितः । भजते तादृशीः क्रीड याः श्रुत्वा तत्-परो भवेत् ॥
anugrahāya bhaktānāṃ mānuṣaṃ deham āsthitaḥ / bhajate tādṛśīḥ krīḍa yāḥ śrutvā tat-paro bhavet //
नासूयन् खलु कृष्णाय मोहितास् तस्य मायया । मन्यमानाः स्व-पार्श्व-स्थान् स्वान् स्वान् दारान् व्रजौकसः ॥
nāsūyan khalu kṛṣṇāya mohitās tasya māyayā / manyamānāḥ sva-pārśva-sthān svān svān dārān vrajaukasaḥ //
ब्रह्म-रात्र उपावृत्ते वासुदेवानुमोदिताः । अनिच्छन्त्यो ययुर् गोप्यः स्व-गृहान् भगवत्-प्रियाः ॥
brahma-rātra upāvṛtte vāsudevānumoditāḥ / anicchantyo yayur gopyaḥ sva-gṛhān bhagavat-priyāḥ //
विक्रीडितं व्रज-वधूभिर् इदं च विष्णोः श्रद्धान्वितो ऽनुशृणुयाद् अथ वर्णयेद् यः अम्प्; भक्तिं परां भगवति प्रतिलभ्य कामं हृद्-रोगम् आश्व् अपहिनोत्य् अचिरेण धीरः ॥
vikrīḍitaṃ vraja-vadhūbhir idaṃ ca viṣṇoḥ śraddhānvito 'nuśṛṇuyād atha varṇayed yaḥ amp; bhaktiṃ parāṃ bhagavati pratilabhya kāmaṃ hṛd-rogam āśv apahinoty acireṇa dhīraḥ //