श्री-शुक उवाच एकदा देव-यात्रायां गोपाला जात-कौतुकाः । अनोभिर् अनडुद्-युक्तैः प्रययुस् ते ऽम्बिका-वनम् ॥
śrī-śuka uvāca ekadā deva-yātrāyāṃ gopālā jāta-kautukāḥ / anobhir anaḍud-yuktaiḥ prayayus te 'mbikā-vanam //
तत्र स्नात्वा सरस्वत्यां देवं पशु-पतिं विभुम् । आनर्चुर् अर्हणैर् भक्त्या देवीं च णृपते ऽम्बिकाम् ॥
tatra snātvā sarasvatyāṃ devaṃ paśu-patiṃ vibhum / ānarcur arhaṇair bhaktyā devīṃ ca ṇṛpate 'mbikām //
गावो हिरण्यं वासांसि मधु मध्व्-अन्नम् आदृताः । ब्राह्मणेभ्यो ददुः सर्वे देवो नः प्रीयताम् इति ॥
gāvo hiraṇyaṃ vāsāṃsi madhu madhv-annam ādṛtāḥ / brāhmaṇebhyo daduḥ sarve devo naḥ prīyatām iti //
ऊषुः सरस्वती-तीरे जलं प्राश्य यत-व्रताः । रजनीं तां महा-भागा नन्द-सुनन्दकादयः ॥
ūṣuḥ sarasvatī-tīre jalaṃ prāśya yata-vratāḥ / rajanīṃ tāṃ mahā-bhāgā nanda-sunandakādayaḥ //
कश्चिन् महान् अहिस् तस्मिन् विपिने ऽति-बुभुक्षितः । यदृच्छयागतो नन्दं शयानम् उर-गो ऽग्रसीत् ॥
kaścin mahān ahis tasmin vipine 'ti-bubhukṣitaḥ / yadṛcchayāgato nandaṃ śayānam ura-go 'grasīt //
स चुक्रोशाहिना ग्रस्तः कृष्ण कृष्ण महान् अयम् । सर्पो मां ग्रसते तात प्रपन्नं परिमोचय ॥
sa cukrośāhinā grastaḥ kṛṣṇa kṛṣṇa mahān ayam / sarpo māṃ grasate tāta prapannaṃ parimocaya //
तस्य चाक्रन्दितं श्रुत्वा गोपालाः सहसोत्थिताः । ग्रस्तं च दृष्ट्वा विभ्रान्ताः सर्पं विव्यधुर् उल्मुकैः ॥
tasya cākranditaṃ śrutvā gopālāḥ sahasotthitāḥ / grastaṃ ca dṛṣṭvā vibhrāntāḥ sarpaṃ vivyadhur ulmukaiḥ //
अलातैर् दह्यमानो ऽपि नामुञ्चत् तम् उरङ्गमः । तम् अस्पृशत् पदाभ्येत्य भगवान् सात्वतां पतिः ॥
alātair dahyamāno 'pi nāmuñcat tam uraṅgamaḥ / tam aspṛśat padābhyetya bhagavān sātvatāṃ patiḥ //
स वै भगवतः श्रीमत् पाद-स्पर्श-हताशुभः । भेजे सर्प-वपुर् हित्वा रूपं विद्याधरार्चितम् ॥
sa vai bhagavataḥ śrīmat pāda-sparśa-hatāśubhaḥ / bheje sarpa-vapur hitvā rūpaṃ vidyādharārcitam //
तम् अपृच्छद् धृषीकेशः प्रणतं समवस्थितम् । दीप्यमानेन वपुषा पुरुषं हेम-मालिनम् ॥
tam apṛcchad dhṛṣīkeśaḥ praṇataṃ samavasthitam / dīpyamānena vapuṣā puruṣaṃ hema-mālinam //
को भवान् परया लक्ष्म्या रोचते ऽद्भुत-दर्शनः । कथं जुगुप्सिताम् एतां गतिं वा प्रापितो ऽवशः ॥
ko bhavān parayā lakṣmyā rocate 'dbhuta-darśanaḥ / kathaṃ jugupsitām etāṃ gatiṃ vā prāpito 'vaśaḥ //
सर्प उवाच अहं विद्याधरः कश्चित् सुदर्शन इति श्रुतः । श्रिया स्वरूप-सम्पत्त्या विमानेनाचरन् दिशः ॥
sarpa uvāca ahaṃ vidyādharaḥ kaścit sudarśana iti śrutaḥ / śriyā svarūpa-sampattyā vimānenācaran diśaḥ //
ऋषीन् विरूपाङ्गिरसः प्राहसं रूप-दर्पितः । तैर् इमां प्रापितो योनिं प्रलब्धैः स्वेन पाप्मना ॥
ṛṣīn virūpāṅgirasaḥ prāhasaṃ rūpa-darpitaḥ / tair imāṃ prāpito yoniṃ pralabdhaiḥ svena pāpmanā //
शापो मे ऽनुग्रहायैव कृतस् तैः करुणात्मभिः । यद् अहं लोक-गुरुणा पदा स्पृष्टो हताशुभः ॥
śāpo me 'nugrahāyaiva kṛtas taiḥ karuṇātmabhiḥ / yad ahaṃ loka-guruṇā padā spṛṣṭo hatāśubhaḥ //
तं त्वाहं भव-भीतानां प्रपन्नानां भयापहम् । आपृच्छे शाप-निर्मुक्तः पाद-स्पर्शाद् अमीव-हन् ॥
taṃ tvāhaṃ bhava-bhītānāṃ prapannānāṃ bhayāpaham / āpṛcche śāpa-nirmuktaḥ pāda-sparśād amīva-han //
प्रपन्नो ऽस्मि महा-योगिन् महा-पुरुष सत्-पते । अनुजानीहि मां देव सर्व-लोकेश्वरेश्वर ॥
prapanno 'smi mahā-yogin mahā-puruṣa sat-pate / anujānīhi māṃ deva sarva-lokeśvareśvara //
ब्रह्म-दण्डाद् विमुक्तो ऽहं सद्यस् ते ऽच्युत दर्शनात् । यन्-नाम गृह्णन्न् अखिलान् श्रोतॄन् आत्मानम् एव च । सद्यः पुनाति किं भूयस् तस्य स्पृष्टः पदा हि ते ॥
brahma-daṇḍād vimukto 'haṃ sadyas te 'cyuta darśanāt / yan-nāma gṛhṇann akhilān śrotṝn ātmānam eva ca / sadyaḥ punāti kiṃ bhūyas tasya spṛṣṭaḥ padā hi te //
इत्य् अनुज्ञाप्य दाशार्हं परिक्रम्याभिवन्द्य च । सुदर्शनो दिवं यातः कृच्छ्रान् नन्दश् च मोचितः ॥
ity anujñāpya dāśārhaṃ parikramyābhivandya ca / sudarśano divaṃ yātaḥ kṛcchrān nandaś ca mocitaḥ //
निशाम्य कृष्णस्य तद् आत्म-वैभवं व्रजौकसो विस्मित-चेतसस् ततः अम्प्; समाप्य तस्मिन् नियमं पुनर् व्रजं णृपाययुस् तत् कथयन्त आदृताः ॥
niśāmya kṛṣṇasya tad ātma-vaibhavaṃ vrajaukaso vismita-cetasas tataḥ amp; samāpya tasmin niyamaṃ punar vrajaṃ ṇṛpāyayus tat kathayanta ādṛtāḥ //
कदाचिद् अथ गोविन्दो रामश् चाद्भुत-विक्रमः । विजह्रतुर् वने रात्र्यां मध्य-गौ व्रज-योषिताम् ॥
kadācid atha govindo rāmaś cādbhuta-vikramaḥ / vijahratur vane rātryāṃ madhya-gau vraja-yoṣitām //
उपगीयमानौ ललितं स्त्री-जनैर् बद्ध-सौहृदैः । स्व्-अलङ्कृतानुलिप्ताङ्गौ स्रग्विनौ विरजो-ऽम्बरौ ॥
upagīyamānau lalitaṃ strī-janair baddha-sauhṛdaiḥ / sv-alaṅkṛtānuliptāṅgau sragvinau virajo-'mbarau //
निशा-मुखं मानयन्ताव् उदितोडुप-तारकम् । मल्लिका-गन्ध-मत्तालि- जुष्टं कुमुद-वायुना ॥
niśā-mukhaṃ mānayantāv uditoḍupa-tārakam / mallikā-gandha-mattāli- juṣṭaṃ kumuda-vāyunā //
जगतुः सर्व-भूतानां मनः-श्रवण-मङ्गलम् । तौ कल्पयन्तौ युगपत् स्वर-मण्डल-मूर्च्छितम् ॥
jagatuḥ sarva-bhūtānāṃ manaḥ-śravaṇa-maṅgalam / tau kalpayantau yugapat svara-maṇḍala-mūrcchitam //
गोप्यस् तद्-गीतम् आकर्ण्य मूर्च्छिता नाविदन् नृप । स्रंसद्-दुकूलम् आत्मानं स्रस्त-केश-स्रजं ततः ॥
gopyas tad-gītam ākarṇya mūrcchitā nāvidan nṛpa / sraṃsad-dukūlam ātmānaṃ srasta-keśa-srajaṃ tataḥ //
एवं विक्रीडतोः स्वैरं गायतोः सम्प्रमत्त-वत् । शङ्खचूड इति ख्यातो धनदानुचरो ऽभ्यगात् ॥
evaṃ vikrīḍatoḥ svairaṃ gāyatoḥ sampramatta-vat / śaṅkhacūḍa iti khyāto dhanadānucaro 'bhyagāt //
तयोर् निरीक्षतो राजंस् तन्-नाथं प्रमदा-जनम् । क्रोशन्तं कालयाम् आस दिश्य् उदीच्याम् अशङ्कितः ॥
tayor nirīkṣato rājaṃs tan-nāthaṃ pramadā-janam / krośantaṃ kālayām āsa diśy udīcyām aśaṅkitaḥ //
क्रोशन्तं कृष्ण रामेति विलोक्य स्व-परिग्रहम् । यथा गा दस्युना ग्रस्ता भ्रातराव् अन्वधावताम् ॥
krośantaṃ kṛṣṇa rāmeti vilokya sva-parigraham / yathā gā dasyunā grastā bhrātarāv anvadhāvatām //
मा भैष्टेत्य् अभयारावौ शाल-हस्तौ तरस्विनौ । आसेदतुस् तं तरसा त्वरितं गुह्यकाधमम् ॥
mā bhaiṣṭety abhayārāvau śāla-hastau tarasvinau / āsedatus taṃ tarasā tvaritaṃ guhyakādhamam //
स वीक्ष्य ताव् अनुप्राप्तौ काल-मृत्यू इवोद्विजन् । विषृज्य स्त्री-जनं मूढः प्राद्रवज् जीवितेच्छया ॥
sa vīkṣya tāv anuprāptau kāla-mṛtyū ivodvijan / viṣṛjya strī-janaṃ mūḍhaḥ prādravaj jīvitecchayā //
तम् अन्वधावद् गोविन्दो यत्र यत्र स धावति । जिहीर्षुस् तच्-छिरो-रत्नं तस्थौ रक्षन् स्त्रियो बलः ॥
tam anvadhāvad govindo yatra yatra sa dhāvati / jihīrṣus tac-chiro-ratnaṃ tasthau rakṣan striyo balaḥ //
अविदूर इवाभ्येत्य शिरस् तस्य दुरात्मनः । जहार मुष्टिनैवाङ्ग सह-चूड-मणिं विभुः ॥
avidūra ivābhyetya śiras tasya durātmanaḥ / jahāra muṣṭinaivāṅga saha-cūḍa-maṇiṃ vibhuḥ //
शङ्खचूडं निहत्यैवं मणिम् आदाय भास्वरम् । अग्रजायाददात् प्रीत्या पश्यन्तीनां च योषिताम् ॥
śaṅkhacūḍaṃ nihatyaivaṃ maṇim ādāya bhāsvaram / agrajāyādadāt prītyā paśyantīnāṃ ca yoṣitām //