श्री-शुक उवाच इत्थं शरत्-स्वच्छ-जलं पद्माकर-सुगन्धिना । न्यविशद् वायुना वातं स -गो-गोपालको ऽच्युतः ॥
śrī-śuka uvāca itthaṃ śarat-svaccha-jalaṃ padmākara-sugandhinā / nyaviśad vāyunā vātaṃ sa -go-gopālako 'cyutaḥ //
कुसुमित-वनराजि-शुष्मि-भृङ्ग द्विज-कुल-घुष्ट-सरः-सरिन्-महीध्रम् । मधुपतिर् अवगाह्य चारयन् गाः सह-पशु-पाल-बलश् चुकूज वेणुम् ॥
kusumita-vanarāji-śuṣmi-bhṛṅga dvija-kula-ghuṣṭa-saraḥ-sarin-mahīdhram / madhupatir avagāhya cārayan gāḥ saha-paśu-pāla-balaś cukūja veṇum //
तद् व्रज-स्त्रिय आश्रुत्य वेणु-गीतं स्मरोदयम् । काश्चित् परोक्षं कृष्णस्य स्व-सखीभ्यो ऽन्ववर्णयन् ॥
tad vraja-striya āśrutya veṇu-gītaṃ smarodayam / kāścit parokṣaṃ kṛṣṇasya sva-sakhībhyo 'nvavarṇayan //
तद् वर्णयितुम् आरब्धाः स्मरन्त्यः कृष्ण-चेष्टितम् । नाशकन् स्मर-वेगेन विक्षिप्त-मनसो नृप ॥
tad varṇayitum ārabdhāḥ smarantyaḥ kṛṣṇa-ceṣṭitam / nāśakan smara-vegena vikṣipta-manaso nṛpa //
बर्हापीडं नट-वर-वपुः कर्णयोः कर्णिकारं बिभ्रद् वासः कनक-कपिशं वैजयन्तीं च मालाम् अम्प्; रन्ध्रान् वेणोर् अधर-सुधयापूरयन् गोप-वृन्दैर् वृन्दारण्यं स्व-पद-रमणं प्राविशद् गीत-कीर्तिः ॥
barhāpīḍaṃ naṭa-vara-vapuḥ karṇayoḥ karṇikāraṃ bibhrad vāsaḥ kanaka-kapiśaṃ vaijayantīṃ ca mālām amp; randhrān veṇor adhara-sudhayāpūrayan gopa-vṛndair vṛndāraṇyaṃ sva-pada-ramaṇaṃ prāviśad gīta-kīrtiḥ //
इति वेणु-रवं राजन् सर्व-भूत-मनोहरम् । श्रुत्वा व्रज-स्त्रियः सर्वा वर्णयन्त्यो ऽभिरेभिरे ॥
iti veṇu-ravaṃ rājan sarva-bhūta-manoharam / śrutvā vraja-striyaḥ sarvā varṇayantyo 'bhirebhire //
श्री-गोप्य ऊचुः अक्षण्वतां फलम् इदं न परं विदामः सख्यः पशून् अनविवेशयतोर् वयस्यैः अक्षण्वतां फलम् इदं न परं विदामः सख्यः पशून् अनविवेशयतोर् वयस्यैः वक्त्रं व्रजेश-सुतयोर् अनवेणु-जुष्टं यैर् वा निपीतम् अनुरक्त-कटाक्ष-मोक्षम् ॥
śrī-gopya ūcuḥ akṣaṇvatāṃ phalam idaṃ na paraṃ vidāmaḥ sakhyaḥ paśūn anaviveśayator vayasyaiḥ akṣaṇvatāṃ phalam idaṃ na paraṃ vidāmaḥ sakhyaḥ paśūn anaviveśayator vayasyaiḥ vaktraṃ vrajeśa-sutayor anaveṇu-juṣṭaṃ yair vā nipītam anurakta-kaṭākṣa-mokṣam //
चूत-प्रवाल-बर्ह-स्तबकोत्पलाब्ज मालानुपृक्त-परिधान-विचित्र-वेशौ । मध्ये विरेजतुर् अलं पशु-पाल-गोष्ठ्यां रङ्गे यथा नट-वरौ क्वच गायमानौ ॥
cūta-pravāla-barha-stabakotpalābja mālānupṛkta-paridhāna-vicitra-veśau / madhye virejatur alaṃ paśu-pāla-goṣṭhyāṃ raṅge yathā naṭa-varau kvaca gāyamānau //
गोप्यः किम् आचरद् अयं कुशलं स्म वेणुर् दामोदराधर-सुधाम् अपि गोपिकानाम् अम्प्; भुङ्क्ते स्वयं यद् अवशिष्ट-रसं ह्रदिन्यो हृष्यत्-त्वचो ऽश्रु मुमुचुस् तरवो यथार्यः ॥
gopyaḥ kim ācarad ayaṃ kuśalaṃ sma veṇur dāmodarādhara-sudhām api gopikānām amp; bhuṅkte svayaṃ yad avaśiṣṭa-rasaṃ hradinyo hṛṣyat-tvaco 'śru mumucus taravo yathāryaḥ //
वृन्दावनं सखि भुवो वितनोति कीऋतिं यद् देवकी-सुत-पदाम्बुज-लब्ध-लक्ष्मि वृन्दावनं सखि भुवो वितनोति कीऋतिं यद् देवकी-सुत-पदाम्बुज-लब्ध-लक्ष्मि गोविन्द-वेणुम् अनु मत्त-मयूर-नृत्यं प्रेक्ष्याद्रि-सान्व्-अवरतान्य-समस्त-सत्त्वम् ॥
vṛndāvanaṃ sakhi bhuvo vitanoti kīṛtiṃ yad devakī-suta-padāmbuja-labdha-lakṣmi vṛndāvanaṃ sakhi bhuvo vitanoti kīṛtiṃ yad devakī-suta-padāmbuja-labdha-lakṣmi govinda-veṇum anu matta-mayūra-nṛtyaṃ prekṣyādri-sānv-avaratānya-samasta-sattvam //
धन्याः स्म मूढ-गतयो ऽपि हरिण्य एता या नन्द-नन्दनम् उपात्त-विचित्र-वेशम् धन्याः स्म मूढ-गतयो ऽपि हरिण्य एता या नन्द-नन्दनम् उपात्त-विचित्र-वेशम् आकर्ण्य वेणु-रणितं सह-कृष्ण-साराः पूजां दधुर् विरचितां प्रणयावलोकैः ॥
dhanyāḥ sma mūḍha-gatayo 'pi hariṇya etā yā nanda-nandanam upātta-vicitra-veśam dhanyāḥ sma mūḍha-gatayo 'pi hariṇya etā yā nanda-nandanam upātta-vicitra-veśam ākarṇya veṇu-raṇitaṃ saha-kṛṣṇa-sārāḥ pūjāṃ dadhur viracitāṃ praṇayāvalokaiḥ //
कृष्णं निरीक्ष्य वनितोत्सव-रूप-शीलं श्रुत्वा च तत्-क्वणित-वेणु-विविक्त-गीतम् कृष्णं निरीक्ष्य वनितोत्सव-रूप-शीलं श्रुत्वा च तत्-क्वणित-वेणु-विविक्त-गीतम् देव्यो विमान-गतयः स्मर-नुन्न-सारा भ्रश्यत्-प्रसून-कबरा मुमुहुर् विनीव्यः ॥
kṛṣṇaṃ nirīkṣya vanitotsava-rūpa-śīlaṃ śrutvā ca tat-kvaṇita-veṇu-vivikta-gītam kṛṣṇaṃ nirīkṣya vanitotsava-rūpa-śīlaṃ śrutvā ca tat-kvaṇita-veṇu-vivikta-gītam devyo vimāna-gatayaḥ smara-nunna-sārā bhraśyat-prasūna-kabarā mumuhur vinīvyaḥ //
गावश् च कृष्ण-मुख-निर्गत-वेणु-गीत पीयूषम् उत्तभित-कर्ण-पुटैः पिबन्त्यः गावश् च कृष्ण-मुख-निर्गत-वेणु-गीत पीयूषम् उत्तभित-कर्ण-पुटैः पिबन्त्यः शावाः स्नुत-स्तन-पयः-कवलाः स्म तस्थुर् गोविन्दम् आत्मनि दृशाश्रु-कलाः स्पृशन्त्यः ॥
gāvaś ca kṛṣṇa-mukha-nirgata-veṇu-gīta pīyūṣam uttabhita-karṇa-puṭaiḥ pibantyaḥ gāvaś ca kṛṣṇa-mukha-nirgata-veṇu-gīta pīyūṣam uttabhita-karṇa-puṭaiḥ pibantyaḥ śāvāḥ snuta-stana-payaḥ-kavalāḥ sma tasthur govindam ātmani dṛśāśru-kalāḥ spṛśantyaḥ //
प्रायो बताम्ब विहगा मुनयो वने ऽस्मिन् कृष्णेक्षितं तद्-उदितं कल-वेणु-गीतम् प्रायो बताम्ब विहगा मुनयो वने ऽस्मिन् कृष्णेक्षितं तद्-उदितं कल-वेणु-गीतम् आरुह्य ये द्रुम-भुजान् रुचिर-प्रवालान् शृण्वन्ति मीलित-दृशो विगतान्य-वाचः ॥
prāyo batāmba vihagā munayo vane 'smin kṛṣṇekṣitaṃ tad-uditaṃ kala-veṇu-gītam prāyo batāmba vihagā munayo vane 'smin kṛṣṇekṣitaṃ tad-uditaṃ kala-veṇu-gītam āruhya ye druma-bhujān rucira-pravālān śṛṇvanti mīlita-dṛśo vigatānya-vācaḥ //
नद्यस् तदा तद् उपधार्य मुकुन्द-गीतम् आवर्त-लक्षित-मनोभव-भग्न-वेगाः नद्यस् तदा तद् उपधार्य मुकुन्द-गीतम् आवर्त-लक्षित-मनोभव-भग्न-वेगाः आलिङ्गन-स्थगितम् ऊर्मि-भुजैर् मुरारेर् गृह्णन्ति पाद-युगलं कमलोपहाराः ॥
nadyas tadā tad upadhārya mukunda-gītam āvarta-lakṣita-manobhava-bhagna-vegāḥ nadyas tadā tad upadhārya mukunda-gītam āvarta-lakṣita-manobhava-bhagna-vegāḥ āliṅgana-sthagitam ūrmi-bhujair murārer gṛhṇanti pāda-yugalaṃ kamalopahārāḥ //
दृष्ट्वातपे व्रज-पशून् सह राम-गोपैः सञ्चारयन्तम् अनु वेणुम् उदीरयन्तम् दृष्ट्वातपे व्रज-पशून् सह राम-गोपैः सञ्चारयन्तम् अनु वेणुम् उदीरयन्तम् प्रेम-प्रवृद्ध उदितः कुसुमावलीभिः सख्युर् व्यधात् स्व-वपुषाम्बुद आतपत्रम् ॥
dṛṣṭvātape vraja-paśūn saha rāma-gopaiḥ sañcārayantam anu veṇum udīrayantam dṛṣṭvātape vraja-paśūn saha rāma-gopaiḥ sañcārayantam anu veṇum udīrayantam prema-pravṛddha uditaḥ kusumāvalībhiḥ sakhyur vyadhāt sva-vapuṣāmbuda ātapatram //
पूर्णाः पुलिन्द्य उरुगाय-पदाब्ज-राग श्री-कुङ्कुमेन दयिता-स्तन-मण्डितेन पूर्णाः पुलिन्द्य उरुगाय-पदाब्ज-राग श्री-कुङ्कुमेन दयिता-स्तन-मण्डितेन तद्-दर्शन-स्मर-रुजस् तृण-रूषितेन लिम्पन्त्य आनन-कुचेषु जहुस् तद्-आधिम् ॥
pūrṇāḥ pulindya urugāya-padābja-rāga śrī-kuṅkumena dayitā-stana-maṇḍitena pūrṇāḥ pulindya urugāya-padābja-rāga śrī-kuṅkumena dayitā-stana-maṇḍitena tad-darśana-smara-rujas tṛṇa-rūṣitena limpantya ānana-kuceṣu jahus tad-ādhim //
हन्तायम् अद्रिर् अबला हरि-दास-वर्यो यद् राम-कृष्ण-चरण-स्परश-प्रमोदः हन्तायम् अद्रिर् अबला हरि-दास-वर्यो यद् राम-कृष्ण-चरण-स्परश-प्रमोदः मानं तनोति सह-गो-गणयोस् तयोर् यत् पानीय-सूयवस-कन्दर-कन्दमूलैः ॥
hantāyam adrir abalā hari-dāsa-varyo yad rāma-kṛṣṇa-caraṇa-sparaśa-pramodaḥ hantāyam adrir abalā hari-dāsa-varyo yad rāma-kṛṣṇa-caraṇa-sparaśa-pramodaḥ mānaṃ tanoti saha-go-gaṇayos tayor yat pānīya-sūyavasa-kandara-kandamūlaiḥ //
गा गोपकैर् अनु-वनं नयतोर् उदार वेणु-स्वनैः कल-पदैस् तनु-भृत्सु सख्यः गा गोपकैर् अनु-वनं नयतोर् उदार वेणु-स्वनैः कल-पदैस् तनु-भृत्सु सख्यः अस्पन्दनं गति-मतां पुलकस् तरुणां निर्योग-पाश-कृत-लक्षणयोर् विचित्रम् ॥
gā gopakair anu-vanaṃ nayator udāra veṇu-svanaiḥ kala-padais tanu-bhṛtsu sakhyaḥ gā gopakair anu-vanaṃ nayator udāra veṇu-svanaiḥ kala-padais tanu-bhṛtsu sakhyaḥ aspandanaṃ gati-matāṃ pulakas taruṇāṃ niryoga-pāśa-kṛta-lakṣaṇayor vicitram //
एवं-विधा भगवतो या वृन्दावन-चारिणः । वर्णयन्त्यो मिथो गोप्यः क्रीडास् तन्-मयतां ययुः ॥
evaṃ-vidhā bhagavato yā vṛndāvana-cāriṇaḥ / varṇayantyo mitho gopyaḥ krīḍās tan-mayatāṃ yayuḥ //