श्री-शुक उवाच हेमन्ते प्रथमे मासि नन्द-व्रज-कमारिकाः । चेरुर् हविष्यं भुञ्जानाः कात्यायन्य्-अर्चन-व्रतम् ॥
śrī-śuka uvāca hemante prathame māsi nanda-vraja-kamārikāḥ / cerur haviṣyaṃ bhuñjānāḥ kātyāyany-arcana-vratam //
आप्लुत्याम्भसि कालिन्द्या जलान्ते चोदिते ऽरुणे । कृत्वा प्रतिकृतिं देवीम् आनर्चुर् नृप सैकतीम् ॥
āplutyāmbhasi kālindyā jalānte codite 'ruṇe / kṛtvā pratikṛtiṃ devīm ānarcur nṛpa saikatīm //
गन्धैर् माल्यैः सुरभिभिर् बलिभिर् धूप-दीपकैः । उच्चावचैश् चोपहारैः प्रवाल-फल-तण्डुलैः ॥
gandhair mālyaiḥ surabhibhir balibhir dhūpa-dīpakaiḥ / uccāvacaiś copahāraiḥ pravāla-phala-taṇḍulaiḥ //
कात्यायनि महा-माये महा-योगिन्य् अधीश्वरि । नन्द-गोप-सुतं देवि पतिं मे कुरु ते नमः । इति मन्त्रं जपन्त्यस् ताः पूजां चक्रुः कमारिकाः ॥
kātyāyani mahā-māye mahā-yoginy adhīśvari / nanda-gopa-sutaṃ devi patiṃ me kuru te namaḥ / iti mantraṃ japantyas tāḥ pūjāṃ cakruḥ kamārikāḥ //
एवं मासं व्रतं चेरुः कुमार्यः कृष्ण-चेतसः । भद्रकालीं समानर्चुर् भूयान् नन्द-सुतः पतिः ॥
evaṃ māsaṃ vrataṃ ceruḥ kumāryaḥ kṛṣṇa-cetasaḥ / bhadrakālīṃ samānarcur bhūyān nanda-sutaḥ patiḥ //
ऊषस्य् उत्थाय गोत्रैः स्वैर् अन्योन्याबद्ध-बाहवः । कृष्णम् उच्चैर् जगुर् यान्त्यः कालिन्द्यां स्नातुम् अन्वहम् ॥
ūṣasy utthāya gotraiḥ svair anyonyābaddha-bāhavaḥ / kṛṣṇam uccair jagur yāntyaḥ kālindyāṃ snātum anvaham //
नद्याः कदाचिद् आगत्य तीरे निक्षिप्य पूर्व-वत् । वासांसि कृष्णं गायन्त्यो विजह्रुः सलिले मुदा ॥
nadyāḥ kadācid āgatya tīre nikṣipya pūrva-vat / vāsāṃsi kṛṣṇaṃ gāyantyo vijahruḥ salile mudā //
भगवांस् तद् अभिप्रेत्य कृष्नो योगेश्वरेश्वरः । वयस्यैर् आवृतस् तत्र गतस् तत्-कर्म-सिद्धये ॥
bhagavāṃs tad abhipretya kṛṣno yogeśvareśvaraḥ / vayasyair āvṛtas tatra gatas tat-karma-siddhaye //
तासां वासांस्य् उपादाय नीपम् आरुह्य सत्वरः । हसद्भिः प्रहसन् बालैः परिहासम् उवाच ह ॥
tāsāṃ vāsāṃsy upādāya nīpam āruhya satvaraḥ / hasadbhiḥ prahasan bālaiḥ parihāsam uvāca ha //
अत्रागत्याबलाः कामं स्वं स्वं वासः प्रगृह्यताम् । सत्यं ब्रवाणि नो नर्म यद् यूयं व्रत-कर्शिताः ॥
atrāgatyābalāḥ kāmaṃ svaṃ svaṃ vāsaḥ pragṛhyatām / satyaṃ bravāṇi no narma yad yūyaṃ vrata-karśitāḥ //
न मयोदित-पूर्वं वा अनृतं तद् इमे विदुः । एकैकशः प्रतीच्छध्वं सहैवेति सु-मध्यमाः ॥
na mayodita-pūrvaṃ vā anṛtaṃ tad ime viduḥ / ekaikaśaḥ pratīcchadhvaṃ sahaiveti su-madhyamāḥ //
तस्य तत् क्ष्वेलितं दृष्ट्वा गोप्यः प्रेम-परिप्लुताः । व्रीडिताः प्रेक्ष्य चान्योन्यं जात-हासा न निर्ययुः ॥
tasya tat kṣvelitaṃ dṛṣṭvā gopyaḥ prema-pariplutāḥ / vrīḍitāḥ prekṣya cānyonyaṃ jāta-hāsā na niryayuḥ //
एवं ब्रुवति गोविन्दे नर्मणाक्षिप्त-चेतसः । आ-कण्ठ-मग्नाः शीतोदे वेपमानास् तम् अब्रुवन् ॥
evaṃ bruvati govinde narmaṇākṣipta-cetasaḥ / ā-kaṇṭha-magnāḥ śītode vepamānās tam abruvan //
मानयं भोः कृथास् त्वां तु नन्द-गोप-सुतं प्रियम् । जानीमो ऽङ्ग व्रज-श्लाघ्यं देहि वासांसि वेपिताः ॥
mānayaṃ bhoḥ kṛthās tvāṃ tu nanda-gopa-sutaṃ priyam / jānīmo 'ṅga vraja-ślāghyaṃ dehi vāsāṃsi vepitāḥ //
श्यामसुन्दर ते दास्यः करवाम तवोदितम् । देहि वासांसि धर्म-ज्ञ नो चेद् राज्ञे ब्रुवाम हे ॥
śyāmasundara te dāsyaḥ karavāma tavoditam / dehi vāsāṃsi dharma-jña no ced rājñe bruvāma he //
श्री-भगवान् उवाच भवत्यो यदि मे दास्यो मयोक्तं वा करिष्यथ । अत्रागत्य स्व-वासांसि प्रतीच्छत शुचि-स्मिताः । नो चेन् नाहं प्रदास्ये किं क्रुद्धो राजा करिष्यति ॥
śrī-bhagavān uvāca bhavatyo yadi me dāsyo mayoktaṃ vā kariṣyatha / atrāgatya sva-vāsāṃsi pratīcchata śuci-smitāḥ / no cen nāhaṃ pradāsye kiṃ kruddho rājā kariṣyati //
ततो जलाशयात् सर्वा दारिकाः शीत-वेपिताः । पाणिभ्यां योनिम् आच्छाद्य प्रोत्तेरुः शीत-कर्शिताः ॥
tato jalāśayāt sarvā dārikāḥ śīta-vepitāḥ / pāṇibhyāṃ yonim ācchādya protteruḥ śīta-karśitāḥ //
भगवान् आहता वीक्ष्य शुद्ध -भाव-प्रसादितः । स्कन्धे निधाय वासांसि प्रीतः प्रोवाच स-स्मितम् ॥
bhagavān āhatā vīkṣya śuddha -bhāva-prasāditaḥ / skandhe nidhāya vāsāṃsi prītaḥ provāca sa-smitam //
यूयं विवस्त्रा यद् अपो धृत-व्रता व्यगाहतैतत् तद् उ देव-हेलनम् । बद्ध्वाञ्जलिं मूर्ध्न्य् अपनुत्तये ऽंहसः कृत्वा नमो ऽधो-वसनं प्रगृह्यताम् ॥
yūyaṃ vivastrā yad apo dhṛta-vratā vyagāhataitat tad u deva-helanam / baddhvāñjaliṃ mūrdhny apanuttaye 'ṃhasaḥ kṛtvā namo 'dho-vasanaṃ pragṛhyatām //
इत्य् अच्युतेनाभिहितं व्रजाबला मत्वा विवस्त्राप्लवनं व्रत-च्युतिम् । तत्-पूर्ति-कामास् तद्-अशेष-कर्मणां साक्षात्-कृतं नेमुर् अवद्य-मृग् यतः ॥
ity acyutenābhihitaṃ vrajābalā matvā vivastrāplavanaṃ vrata-cyutim / tat-pūrti-kāmās tad-aśeṣa-karmaṇāṃ sākṣāt-kṛtaṃ nemur avadya-mṛg yataḥ //
तास् तथावनता दृष्ट्वा भगवान् देवकी-सुतः । वासांसि ताभ्यः प्रायच्छत् करुणस् तेन तोषितः ॥
tās tathāvanatā dṛṣṭvā bhagavān devakī-sutaḥ / vāsāṃsi tābhyaḥ prāyacchat karuṇas tena toṣitaḥ //
दृढं प्रलब्धास् त्रपया च हापिताः प्रस्तोभिताः क्रीडन-वच् च कारिताः अम्प्; वस्त्राणि चैवापहृतान्य् अथाप्य् अमुं ता नाभ्यसूयन् प्रिय-सङ्ग-निर्वृताः ॥
dṛḍhaṃ pralabdhās trapayā ca hāpitāḥ prastobhitāḥ krīḍana-vac ca kāritāḥ amp; vastrāṇi caivāpahṛtāny athāpy amuṃ tā nābhyasūyan priya-saṅga-nirvṛtāḥ //
परिधाय स्व-वासांसि प्रेष्ठ-सङ्गम-सज्जिताः । गृहीत-चित्ता नो चेलुस् तस्मिन् लज्जायितेक्षणाः ॥
paridhāya sva-vāsāṃsi preṣṭha-saṅgama-sajjitāḥ / gṛhīta-cittā no celus tasmin lajjāyitekṣaṇāḥ //
तासां विज्ञाय भगवान् स्व-पाद-स्पर्श-काम्यया । धृत-व्रतानां सङ्कल्पम् आह दामोदरो ऽबलाः ॥
tāsāṃ vijñāya bhagavān sva-pāda-sparśa-kāmyayā / dhṛta-vratānāṃ saṅkalpam āha dāmodaro 'balāḥ //
सङ्कल्पो विदितः साध्व्यो भवतीनां मद्-अर्चनम् । मयानुमोदितः सो ऽसौ सत्यो भवितुम् अर्हति ॥
saṅkalpo viditaḥ sādhvyo bhavatīnāṃ mad-arcanam / mayānumoditaḥ so 'sau satyo bhavitum arhati //
न मय्य् आवेशित-धियां कामः कामाय कल्पते । भर्जिता क्वथिता धानाः प्रायो बीजाय नेशते ॥
na mayy āveśita-dhiyāṃ kāmaḥ kāmāya kalpate / bharjitā kvathitā dhānāḥ prāyo bījāya neśate //
याताबला व्रजं सिद्धा मयेमा रंस्यथा क्षपाः । यद् उद्दिश्य व्रतम् इदं चेरुर् आर्यार्चनं सतीः ॥
yātābalā vrajaṃ siddhā mayemā raṃsyathā kṣapāḥ / yad uddiśya vratam idaṃ cerur āryārcanaṃ satīḥ //
श्री-शुक उवाच इत्य् आदिष्टा भगवता लब्ध-कामाः कुमारिकाः । ध्यायन्त्यस् तत्-पदाम्भोजम् कृच्छ्रान् निर्विविशुर् व्रजम् ॥
śrī-śuka uvāca ity ādiṣṭā bhagavatā labdha-kāmāḥ kumārikāḥ / dhyāyantyas tat-padāmbhojam kṛcchrān nirviviśur vrajam //
अथ गोपैः परिवृतो भगवान् देवकी-सुतः । वृन्दावनाद् गतो दूरं चारयन् गाः सहाग्रजः ॥
atha gopaiḥ parivṛto bhagavān devakī-sutaḥ / vṛndāvanād gato dūraṃ cārayan gāḥ sahāgrajaḥ //
निदघार्कातपे तिग्मे छायाभिः स्वाभिर् आत्मनः । आतपत्रायितान् वीक्ष्य द्रुमान् आह व्रजौकसः ॥
nidaghārkātape tigme chāyābhiḥ svābhir ātmanaḥ / ātapatrāyitān vīkṣya drumān āha vrajaukasaḥ //
हे स्तोक-कृष्ण हे अंशो श्रीदामन् सुबलार्जुन । विशाल वृषभौजस्विन् देवप्रस्थ वरूथप ॥
he stoka-kṛṣṇa he aṃśo śrīdāman subalārjuna / viśāla vṛṣabhaujasvin devaprastha varūthapa //
पश्यतैतान् महा-भागान् परार्थैकान्त-जीवितान् । वात-वर्षातप-हिमान् सहन्तो वारयन्ति नः ॥
paśyataitān mahā-bhāgān parārthaikānta-jīvitān / vāta-varṣātapa-himān sahanto vārayanti naḥ //
अहो एषां वरं जन्म सर्व -प्राण्य्-उपजीवनम् । सु-जनस्येव येषां वै विमुखा यान्ति नार्थिनः ॥
aho eṣāṃ varaṃ janma sarva -prāṇy-upajīvanam / su-janasyeva yeṣāṃ vai vimukhā yānti nārthinaḥ //
पत्र-पुष्प-फल-च्छाया- मूल-वल्कल-दारुभिः । गन्ध-निर्यास-भस्मास्थि- तोक्मैः कामान् वितन्वते ॥
patra-puṣpa-phala-cchāyā- mūla-valkala-dārubhiḥ / gandha-niryāsa-bhasmāsthi- tokmaiḥ kāmān vitanvate //
एतावज् जन्म-साफल्यं देहिनाम् इह देहिषु । प्राणैर् अर्थैर् धिया वाचा श्रेय-आचरणं सदा ॥
etāvaj janma-sāphalyaṃ dehinām iha dehiṣu / prāṇair arthair dhiyā vācā śreya-ācaraṇaṃ sadā //
इति प्रवाल-स्तबक- फल-पुष्प-दलोत्करैः । तरूणां नम्र-शाखानां मध्यतो यमुनां गतः ॥
iti pravāla-stabaka- phala-puṣpa-dalotkaraiḥ / tarūṇāṃ namra-śākhānāṃ madhyato yamunāṃ gataḥ //
तत्र गाः पाययित्वापः सु-मृष्टाः शीतलाः शिवाः । ततो नृप स्वयं गोपाः कामं स्वादु पपुर् जलम् ॥
tatra gāḥ pāyayitvāpaḥ su-mṛṣṭāḥ śītalāḥ śivāḥ / tato nṛpa svayaṃ gopāḥ kāmaṃ svādu papur jalam //
तस्या उपवने कामं चारयन्तः पशून् नृप । कृष्ण-रामाव् उपागम्य क्षुध्-आर्ता इदम् अब्रवन् ॥
tasyā upavane kāmaṃ cārayantaḥ paśūn nṛpa / kṛṣṇa-rāmāv upāgamya kṣudh-ārtā idam abravan //