Chapter 373

ध्यै चिन्तायां स्मृतो धातुर्विष्णुचिन्ता मुहूर्मुहुः

dhyai cintāyāṃ smṛto dhāturviṣṇucintā muhūrmuhuḥ

अनाक्षिप्तेन मनसा ध्यानमित्यभिधीयते

anākṣiptena manasā dhyānamityabhidhīyate

आत्मनः समनस्कस्य मुक्ताशेषोपधस्य च

ātmanaḥ samanaskasya muktāśeṣopadhasya ca

ब्रह्मचिन्तासमा शक्तिर्ध्यानं नाम तदुच्यते

brahmacintāsamā śaktirdhyānaṃ nāma taducyate

ध्येयालम्बनसंस्थस्य सदृशप्रत्ययस्य च

dhyeyālambanasaṃsthasya sadṛśapratyayasya ca

प्रत्यान्तरनिर्मुक्तः प्रत्ययो ध्यानमुच्यते

pratyāntaranirmuktaḥ pratyayo dhyānamucyate

ध्येयावस्थितचित्तस्य प्रदेशे यत्र कुत्रिचित्

dhyeyāvasthitacittasya pradeśe yatra kutricit

ध्यानमेतत्समुद्दिष्टं प्रत्ययस्यैकभावना

dhyānametatsamuddiṣṭaṃ pratyayasyaikabhāvanā

एवं ध्यानसमायुक्तः खदेहं यः परित्यजेत्

evaṃ dhyānasamāyuktaḥ khadehaṃ yaḥ parityajet

कुलं स्वजनमित्राणि समुद्धृत्य हरिर्भवेत्

kulaṃ svajanamitrāṇi samuddhṛtya harirbhavet

एवं मुहूर्तमर्धं वा ध्यायेद् यः श्रद्धया हरिं

evaṃ muhūrtamardhaṃ vā dhyāyed yaḥ śraddhayā hariṃ

सोपि यां गतिमाप्नोति न तां सर्वैर् महामखैः

sopi yāṃ gatimāpnoti na tāṃ sarvair mahāmakhaiḥ

ध्याता ध्यानं तथा ध्येयं यच्च ध्यानप्रयोजनं

dhyātā dhyānaṃ tathā dhyeyaṃ yacca dhyānaprayojanaṃ

एतच्चतुष्टयं ज्ञात्वा योगं युञ्जीत तत्त्ववित्

etaccatuṣṭayaṃ jñātvā yogaṃ yuñjīta tattvavit

योगाभ्यासाद्भवेन्मूक्तिरैश्वर्यञ्चाष्टधा महत्

yogābhyāsādbhavenmūktiraiśvaryañcāṣṭadhā mahat

ज्ञानवैराग्यसम्पन्नः श्रद्दधानः क्षमान्वितः

jñānavairāgyasampannaḥ śraddadhānaḥ kṣamānvitaḥ

विष्णुभक्तः सदोत्साही ध्यातेत्थं पुरुषः स्मृतः

viṣṇubhaktaḥ sadotsāhī dhyātetthaṃ puruṣaḥ smṛtaḥ

मूर्तामूर्तं परम्ब्रह्म हरेर्ध्यानं हि चिन्तनम्

mūrtāmūrtaṃ parambrahma harerdhyānaṃ hi cintanam

सकलो निष्कलो ज्ञेयः सर्वज्ञः परमो हरिः

sakalo niṣkalo jñeyaḥ sarvajñaḥ paramo hariḥ

अणिमादिगुणैश्वर्यं मुक्तिर्ध्यानप्रयोजनम्

aṇimādiguṇaiśvaryaṃ muktirdhyānaprayojanam

फलेन योजको विष्णुरतो ध्यायेत् परेश्वरं

phalena yojako viṣṇurato dhyāyet pareśvaraṃ

गच्छंस्तिष्ठन् स्वपन् जाग्रदुन्मिषन् निमिषन्नपि

gacchaṃstiṣṭhan svapan jāgradunmiṣan nimiṣannapi

शुचिर्वाप्यशुचिर्वापि ध्यायेत् शततमीश्वरम्

śucirvāpyaśucirvāpi dhyāyet śatatamīśvaram

स्वदेहायतनस्यान्ते मनसि स्थाप्य केशवम्

svadehāyatanasyānte manasi sthāpya keśavam

हृत्पद्मपीठिकामध्ये ध्यानयोगेन पूजयेत्

hṛtpadmapīṭhikāmadhye dhyānayogena pūjayet

ध्यानयज्ञः परः शुद्धः सर्वदोषविवर्जितः

dhyānayajñaḥ paraḥ śuddhaḥ sarvadoṣavivarjitaḥ

तेनेष्ट्वा मुक्तिमाप्नोति वाह्यशुद्धैश् च नाध्वरैः

teneṣṭvā muktimāpnoti vāhyaśuddhaiś ca nādhvaraiḥ

हिंसादोषविमुक्तित्वाद्विशुद्धिश्चित्तसाधनः

hiṃsādoṣavimuktitvādviśuddhiścittasādhanaḥ

ध्यानयज्ञः परस्तस्मादपवर्गफलप्रदः

dhyānayajñaḥ parastasmādapavargaphalapradaḥ

तस्माद्शुद्धं सन्त्यज्य ह्य् अनित्यं वाह्यसाधनं

tasmādśuddhaṃ santyajya hy anityaṃ vāhyasādhanaṃ

यज्ञाद्यं कर्म सन्त्यज्य योगमत्यर्थमभ्यसेत्

yajñādyaṃ karma santyajya yogamatyarthamabhyaset

विकारमुक्तमव्यक्तं भोग्यभोगसमन्वितं

vikāramuktamavyaktaṃ bhogyabhogasamanvitaṃ

चिन्तयेद्धृदये पूर्वं क्रमादादौ गुणत्रयं

cintayeddhṛdaye pūrvaṃ kramādādau guṇatrayaṃ

तमः प्रच्छाद्य रजसा सत्त्वेन च्छादयेद्रजः

tamaḥ pracchādya rajasā sattvena cchādayedrajaḥ

ध्यायेत्त्रिमण्डलं पूर्वं कृष्णं रक्तं सितं क्रमात्

dhyāyettrimaṇḍalaṃ pūrvaṃ kṛṣṇaṃ raktaṃ sitaṃ kramāt

सत्त्वोपाधिगुणातीतः पुरुषः पञ्चविंशकः

sattvopādhiguṇātītaḥ puruṣaḥ pañcaviṃśakaḥ

ध्येयमेतदशुद्धञ्च त्यक्त्वा शुद्धं विचिन्तयेत्

dhyeyametadaśuddhañca tyaktvā śuddhaṃ vicintayet

ऐश्वर्यं पङ्कजं दिव्यं पुरुशोपरि संस्थितं

aiśvaryaṃ paṅkajaṃ divyaṃ puruśopari saṃsthitaṃ

द्वादशाङ्गुलविस्तीर्णं शुद्धं विकशितं सितं

dvādaśāṅgulavistīrṇaṃ śuddhaṃ vikaśitaṃ sitaṃ

नालमष्टाङ्णूलं तस्य नाभिकन्दसमुद्भवं

nālamaṣṭāṅṇūlaṃ tasya nābhikandasamudbhavaṃ

पद्मपत्राष्टकं ज्ञेयमणिमादिगुणाष्टकम्

padmapatrāṣṭakaṃ jñeyamaṇimādiguṇāṣṭakam

कर्णिकाकेशरं नालं ज्ञानवैराग्यमुत्तमम्

karṇikākeśaraṃ nālaṃ jñānavairāgyamuttamam

विष्णुधर्मश् च तत्कन्दमिति पद्मं विचिन्तयेत्

viṣṇudharmaś ca tatkandamiti padmaṃ vicintayet

तद्धर्मज्ञानवैराग्यं शिवैश्वर्यमयं परं

taddharmajñānavairāgyaṃ śivaiśvaryamayaṃ paraṃ

ज्ञात्वा पद्मासनं सर्वं सर्वदुःखान्तमाप्नुयात्

jñātvā padmāsanaṃ sarvaṃ sarvaduḥkhāntamāpnuyāt

तत्पद्मकर्णिकामध्ये शुद्धदीपशिखाकृतिं

tatpadmakarṇikāmadhye śuddhadīpaśikhākṛtiṃ

अङ्गुष्ठमात्रममलं ध्यायेदोङ्कारमीश्वरं

aṅguṣṭhamātramamalaṃ dhyāyedoṅkāramīśvaraṃ

कदम्बगोलकाकारं तारं रूपमिव स्थितं

kadambagolakākāraṃ tāraṃ rūpamiva sthitaṃ

ध्यायेद्वा रश्मिजालेन दीप्यमानं समन्ततः

dhyāyedvā raśmijālena dīpyamānaṃ samantataḥ

प्रधानं पुरुषातीतं स्थितं पद्मस्थमीश्वरं

pradhānaṃ puruṣātītaṃ sthitaṃ padmasthamīśvaraṃ

ध्यायेज्जपेच्च सततमोङ्कारं परमक्षरं

dhyāyejjapecca satatamoṅkāraṃ paramakṣaraṃ

मनःस्थित्यर्थमिच्छान्ति स्थूलध्यानमनुक्रमात्

manaḥsthityarthamicchānti sthūladhyānamanukramāt

तद्भूतं निश् चलीभूतं लभेत् सूक्ष्मे ऽपि संस्थितं

tadbhūtaṃ niś calībhūtaṃ labhet sūkṣme 'pi saṃsthitaṃ

नाभिकन्दे स्थितं नालं दशाङ्गुलसमायतं

nābhikande sthitaṃ nālaṃ daśāṅgulasamāyataṃ

नालेनाष्टदलं पद्मं द्वादशाङ्गुलविस्तृतं

nālenāṣṭadalaṃ padmaṃ dvādaśāṅgulavistṛtaṃ

सकर्णिके केसराले सूर्यसोमाग्निमण्डलं

sakarṇike kesarāle sūryasomāgnimaṇḍalaṃ

अग्निमण्डलमध्यस्थः शङ्खचक्रगदाधरः

agnimaṇḍalamadhyasthaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ

पद्मी चतुर्भुजो विष्णुरथ वाष्टभुजो हरिः

padmī caturbhujo viṣṇuratha vāṣṭabhujo hariḥ

शार्ङ्गाक्षवलयधरः पाशाङ्कुशधरः परः

śārṅgākṣavalayadharaḥ pāśāṅkuśadharaḥ paraḥ

स्वर्णवर्णः श्वेतवर्णः सश्रोवत्सः सकौस्तुभः

svarṇavarṇaḥ śvetavarṇaḥ saśrovatsaḥ sakaustubhaḥ

वनमाली स्वर्णहारी स्फुरन्मकरकुण्डलः

vanamālī svarṇahārī sphuranmakarakuṇḍalaḥ

रत्नोज्ज्वलकिरीटश् च पीताम्बरधरो महान्

ratnojjvalakirīṭaś ca pītāmbaradharo mahān

सर्वाभरणभूषाढ्यो वितस्तर्वा यथेच्छया

sarvābharaṇabhūṣāḍhyo vitastarvā yathecchayā

अहं ब्रह्म ज्योतिरात्मा वाउदेवो बिमुक्त ओं

ahaṃ brahma jyotirātmā vāudevo bimukta oṃ

ध्यानाच्छ्रान्तो जपेन्मन्त्रं जपाच्छ्रान्तश् च चिन्तयेत्

dhyānācchrānto japenmantraṃ japācchrāntaś ca cintayet

जपध्यानादियुक्तस्य विष्णुः शीघ्रं प्रसीदति

japadhyānādiyuktasya viṣṇuḥ śīghraṃ prasīdati

जपयज्ञस्य वै यज्ञाः कलां नार्हन्ति षोडशीं

japayajñasya vai yajñāḥ kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīṃ

जपिनं नोपसर्पन्ति व्याधयश्चाधयो ग्रहाः

japinaṃ nopasarpanti vyādhayaścādhayo grahāḥ

भुक्तिर्मुर्क्तिर्मृत्युजयो जपेन प्राप्नुयात् फलं

bhuktirmurktirmṛtyujayo japena prāpnuyāt phalaṃ