Chapter 374

धारणा मनसोध्येये संस्थितिर्ध्यानवद्द्विधा

dhāraṇā manasodhyeye saṃsthitirdhyānavaddvidhā

मूर्तामूर्तहरिध्यानमनोधारणतो हरिः

mūrtāmūrtaharidhyānamanodhāraṇato hariḥ

यद्वाह्यावस्थितं लक्षयं तस्मान्न चलते मनः

yadvāhyāvasthitaṃ lakṣayaṃ tasmānna calate manaḥ

तावत् कालं प्रदेशेषु धारणा मनसि स्थितिः

tāvat kālaṃ pradeśeṣu dhāraṇā manasi sthitiḥ

कालावधि परिच्छिन्नं देहे संस्थापितं मनः

kālāvadhi paricchinnaṃ dehe saṃsthāpitaṃ manaḥ

न प्रच्यवति यल्लक्ष्याद्धारणा साभिधीयते

na pracyavati yallakṣyāddhāraṇā sābhidhīyate

धारणा द्वादशायामा ध्यानं द्वदशधारणाः

dhāraṇā dvādaśāyāmā dhyānaṃ dvadaśadhāraṇāḥ

ध्यानं द्वादशकं यावत्समाधिरभिधीयते

dhyānaṃ dvādaśakaṃ yāvatsamādhirabhidhīyate

धारणाभ्यासयुक्तात्मा यदि प्राणैर् विमुच्यते

dhāraṇābhyāsayuktātmā yadi prāṇair vimucyate

कुलैकविंशमुत्तार्य स्वर्याति परमं पदं

kulaikaviṃśamuttārya svaryāti paramaṃ padaṃ

यस्मिन् यस्मिन् भवेदङ्गे योगिनां व्याधिसम्भवः

yasmin yasmin bhavedaṅge yogināṃ vyādhisambhavaḥ

तत्तदङ्गं धिया व्याप्य धारयेत्तत्त्वधारणं

tattadaṅgaṃ dhiyā vyāpya dhārayettattvadhāraṇaṃ

आग्नेयी वारुणी चैव ऐशानी चामृतात्मिका

āgneyī vāruṇī caiva aiśānī cāmṛtātmikā

साग्निः शिखा फडन्ता च विष्णोः कार्या द्विजोत्तम

sāgniḥ śikhā phaḍantā ca viṣṇoḥ kāryā dvijottama

नाडीभिर्विकटं दिव्यं शूलाग्रं वेधयेच्छुभम्

nāḍībhirvikaṭaṃ divyaṃ śūlāgraṃ vedhayecchubham

पादाङ्गुष्ठात् कपालान्तं रश्मिमण्डलमावृतं

pādāṅguṣṭhāt kapālāntaṃ raśmimaṇḍalamāvṛtaṃ

तिर्यक्चाधोर्ध्वभागेभ्यः प्रयान्त्यो ऽतीव तेजसा

tiryakcādhordhvabhāgebhyaḥ prayāntyo 'tīva tejasā

चिन्तयेत् साधकेन्द्रस्तं यावत्सर्वं महामुने

cintayet sādhakendrastaṃ yāvatsarvaṃ mahāmune

भस्प्रीभूतं शरीरं स्वन्ततश् चैवीपसंहरेत्

bhasprībhūtaṃ śarīraṃ svantataś caivīpasaṃharet

शीतश्लेष्मादयः पापं विनश्यन्ति द्विजातयः

śītaśleṣmādayaḥ pāpaṃ vinaśyanti dvijātayaḥ

शिरो धीरञ्च कारञ्च कण्ठं चाधोमुखे स्मरेत्

śiro dhīrañca kārañca kaṇṭhaṃ cādhomukhe smaret

ध्यायेदच्छिन्नचिन्तात्मा भुयो भूतेन चात्मना

dhyāyedacchinnacintātmā bhuyo bhūtena cātmanā

स्फुरच्छीकरसंस्मर्शप्रभूते हिमगामिभिः

sphuracchīkarasaṃsmarśaprabhūte himagāmibhiḥ

धाराभिरखिलं विश्वमापूर्य भुवि चिन्तयेत्

dhārābhirakhilaṃ viśvamāpūrya bhuvi cintayet

ब्रह्मरन्ध्राच्च संक्षोभाद्यावदाधारमण्डलग्

brahmarandhrācca saṃkṣobhādyāvadādhāramaṇḍalag

सुषुम्नान्तर्गतो भूत्वा संपूर्णेन्दुकृतालयं

suṣumnāntargato bhūtvā saṃpūrṇendukṛtālayaṃ

संप्लाव्य हिमसंस्पर्शतोयेनामृतमूर्तिना

saṃplāvya himasaṃsparśatoyenāmṛtamūrtinā

क्षुत्पिपासाक्रमप्रायसन्तापपरिपीडितः

kṣutpipāsākramaprāyasantāpaparipīḍitaḥ

धारयेद्वारुणीं मन्त्रो तुष्ट्यर्थं चाप्यतन्त्रितः

dhārayedvāruṇīṃ mantro tuṣṭyarthaṃ cāpyatantritaḥ

वारुणीधारणा प्रोक्ता ऐशानीधारणां शृणु

vāruṇīdhāraṇā proktā aiśānīdhāraṇāṃ śṛṇu

व्योम्नि ब्रह्ममये पद्मे प्राणापाणे क्षयङ्गते

vyomni brahmamaye padme prāṇāpāṇe kṣayaṅgate

प्रसादं चिन्तयेद् विष्णोर्यावच्चिन्ता क्षयं गता

prasādaṃ cintayed viṣṇoryāvaccintā kṣayaṃ gatā

महाभावञ्जपेत् सर्वं ततो व्यापक ईश्वरः

mahābhāvañjapet sarvaṃ tato vyāpaka īśvaraḥ

अर्धेन्दुं परमं शान्तं निराभासन्निरञ्जनं

ardhenduṃ paramaṃ śāntaṃ nirābhāsannirañjanaṃ

असत्यं सत्यमाभाति तावत्सर्वं चराचरं

asatyaṃ satyamābhāti tāvatsarvaṃ carācaraṃ

यावत् स्वस्यन्दरूपन्तु न दृष्टं गुरुवक्त्रतः

yāvat svasyandarūpantu na dṛṣṭaṃ guruvaktrataḥ

दृष्ठे तस्मिन् परे तत्त्वे आब्रह्म सचराचरं

dṛṣṭhe tasmin pare tattve ābrahma sacarācaraṃ

प्रमातृमानमेयञ्च ध्यानहृत्पद्मकल्पनं

pramātṛmānameyañca dhyānahṛtpadmakalpanaṃ

मातृमोदकवत्सर्वं जपहोमार्चनादिकं

mātṛmodakavatsarvaṃ japahomārcanādikaṃ

विष्णुमन्त्रेण वा कुर्यादमृतां धारणां वदे

viṣṇumantreṇa vā kuryādamṛtāṃ dhāraṇāṃ vade

संपूर्णेन्दुनिभं ध्यायेत् कमलं तन्त्रिमुष्टिगम्

saṃpūrṇendunibhaṃ dhyāyet kamalaṃ tantrimuṣṭigam

शिरःस्थं चिन्तयेद् यत्नाच्छशाङ्कायुतवर्चसं

śiraḥsthaṃ cintayed yatnācchaśāṅkāyutavarcasaṃ

सम्पूर्णमण्डलं व्योम्नि शिवकल्लोलपूर्णितं

sampūrṇamaṇḍalaṃ vyomni śivakallolapūrṇitaṃ

तथा हृत्कमले ध्यायेत्तन्मध्ये स्वतनुं स्मरेत्

tathā hṛtkamale dhyāyettanmadhye svatanuṃ smaret

साधको विगतक्लेशो जायते धारणादिहिः

sādhako vigatakleśo jāyate dhāraṇādihiḥ