अथ षड्विंशत्यधिकशततमो ऽध्यायः
atha ṣaḍviṃśatyadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ
नक्षत्रनिर्णयः
nakṣatranirṇayaḥ
ईश्वर उवाच
īśvara uvāca
वक्ष्याम्यृक्षात्मकं पिण्डं शुभाशुभविबुद्धये
vakṣyāmyṛkṣātmakaṃ piṇḍaṃ śubhāśubhavibuddhaye
यस्मिन्नृक्षे भवेत् सूर्यस्तदादौ त्रीणि मूर्धनि
yasminnṛkṣe bhavet sūryastadādau trīṇi mūrdhani
एकम्मुखे द्वयन्नेत्रे हस्तपादे चतुष्टयं
ekammukhe dvayannetre hastapāde catuṣṭayaṃ
हृदि पञ्च सुते जानौ आयुर्बुद्धिं विचिन्तयेत्
hṛdi pañca sute jānau āyurbuddhiṃ vicintayet
शिरस्थे तु भवेद्राज्यं पिण्डतो वक्त्रयोगतः
śirasthe tu bhavedrājyaṃ piṇḍato vaktrayogataḥ
नेत्रयोः कान्तसौभाग्यं हृदये द्रव्यसङ्ग्रहः
netrayoḥ kāntasaubhāgyaṃ hṛdaye dravyasaṅgrahaḥ
हस्ते धृतं तस्करत्वङ्गतासुरध्वगः पदे
haste dhṛtaṃ taskaratvaṅgatāsuradhvagaḥ pade
कुम्भाष्तके भानि लिख्य सूर्यकुम्भस्तु रिक्तकः
kumbhāṣtake bhāni likhya sūryakumbhastu riktakaḥ
अशुभः सूर्यकुम्भः स्याच्छुभः पूर्वादिसंस्थितः
aśubhaḥ sūryakumbhaḥ syācchubhaḥ pūrvādisaṃsthitaḥ
फणिराहुं प्रवक्ष्यामि जयाजयविवेकदं
phaṇirāhuṃ pravakṣyāmi jayājayavivekadaṃ
अष्टाविंशांल्लिखेद्विन्दून् पुनर्भाज्यस्त्रिभ्स्त्रिभिः
aṣṭāviṃśāṃllikhedvindūn punarbhājyastribhstribhiḥ
अथ ऋक्षाणि चत्वारि रेखास्तत्रैव दापयेत्
atha ṛkṣāṇi catvāri rekhāstatraiva dāpayet
यस्मिन्नृक्षे स्थितो राहुस्तदृक्षं फणिमूर्धनि
yasminnṛkṣe sthito rāhustadṛkṣaṃ phaṇimūrdhani
तदादि विन्यसेद् भानि सप्तविंशक्रमेण तु
tadādi vinyased bhāni saptaviṃśakrameṇa tu
वक्त्रे सप्तगते ऋक्षे म्रियते सर्व आहवे
vaktre saptagate ṛkṣe mriyate sarva āhave
स्कन्धे भङ्गं विजानीयात्सप्तमेषु च मध्यतः
skandhe bhaṅgaṃ vijānīyātsaptameṣu ca madhyataḥ
उदरस्थेन पूजा च जयश् चैवात्मनस् तथा
udarasthena pūjā ca jayaś caivātmanas tathā
कटिदेशे स्थिते योधे आहवे हरते परान्
kaṭideśe sthite yodhe āhave harate parān
पुच्छस्थितेन कीर्तिः स्याद्राहुदृष्टे च भे मृतिः
pucchasthitena kīrtiḥ syādrāhudṛṣṭe ca bhe mṛtiḥ
पुनरन्यं प्रवक्ष्यामि रविराहुबलन्तव
punaranyaṃ pravakṣyāmi ravirāhubalantava
रविः शुक्रो बुधश् चैव सोमः सौरिर्गुरुस् तथा
raviḥ śukro budhaś caiva somaḥ saurirgurus tathā
लोहितः संहिकश् चैव एते यामार्धभागिनः
lohitaḥ saṃhikaś caiva ete yāmārdhabhāginaḥ
सौरिं रविञ्च राहुञ्च कृत्वा यत्नेन पृष्ठतः
sauriṃ raviñca rāhuñca kṛtvā yatnena pṛṣṭhataḥ
स जयेत् सैन्यसङ्घातं द्यूतमध्वानमाहवं
sa jayet sainyasaṅghātaṃ dyūtamadhvānamāhavaṃ
रोहिणी चोत्तरास्तिस्रो मृगः पञ्च स्थिराणि हि
rohiṇī cottarāstisro mṛgaḥ pañca sthirāṇi hi
अश्विनी रेवती स्वाती धनिष्ठा शततारका
aśvinī revatī svātī dhaniṣṭhā śatatārakā
क्षिप्राणि पञ्चभान्येव यात्रार्थी चैव योजयेत्
kṣiprāṇi pañcabhānyeva yātrārthī caiva yojayet
अनुराधाहस्तमूलं मृगः पुष्यं पुनर्वसुः
anurādhāhastamūlaṃ mṛgaḥ puṣyaṃ punarvasuḥ
सर्वकार्येषु चैतानि ज्येष्ठा चित्रा विशाखया
sarvakāryeṣu caitāni jyeṣṭhā citrā viśākhayā
पुर्वास्तिस्रो ऽग्निर्भरणी मघार्द्राश्लेषादारुणाः
purvāstisro 'gnirbharaṇī maghārdrāśleṣādāruṇāḥ
स्थावरेषु स्थिरं ह्य् ऋक्षं यात्रायां क्षिप्रमुत्तमं
sthāvareṣu sthiraṃ hy ṛkṣaṃ yātrāyāṃ kṣipramuttamaṃ
सौभाग्यार्थे मृदून्येव उग्रेषूग्रन्तु कारयेत्
saubhāgyārthe mṛdūnyeva ugreṣūgrantu kārayet
दारुणे दारुणं कुर्याद्वक्ष्ये चाधोमुखादिकं
dāruṇe dāruṇaṃ kuryādvakṣye cādhomukhādikaṃ
कृत्रिका भरण्यश्लेषा विशाखा पितृनैरृतम्
kṛtrikā bharaṇyaśleṣā viśākhā pitṛnairṛtam
पूर्वात्रयमधोवक्त्रं कर्म चाधोमुखञ्चरेत्
pūrvātrayamadhovaktraṃ karma cādhomukhañcaret
एषु कूपतडागादि विद्याकर्म भिषक्क्रिया
eṣu kūpataḍāgādi vidyākarma bhiṣakkriyā
स्थापनन्नौकाभूपादिविधानं खननन्तथा
sthāpanannaukābhūpādividhānaṃ khananantathā
रेवती चाश्विनी चित्रा हस्ता स्वाती पुनर्वसुः
revatī cāśvinī citrā hastā svātī punarvasuḥ
अनुराधा मृगो ज्येष्ठा नव वै पार्श्वतोमुखाः
anurādhā mṛgo jyeṣṭhā nava vai pārśvatomukhāḥ
एषु राज्याभिषेकञ्च पट्टबन्धङ्गजाश्वयोः
eṣu rājyābhiṣekañca paṭṭabandhaṅgajāśvayoḥ
आरामगृहप्रासादं प्राकारं क्षेत्रतोरणं
ārāmagṛhaprāsādaṃ prākāraṃ kṣetratoraṇaṃ
ध्वजचिह्नपताकाश् च सर्वानेतांश् च कारयेत्
dhvajacihnapatākāś ca sarvānetāṃś ca kārayet
द्वादशी सूर्यदग्धा तु चन्द्रेणैकदशी तथा
dvādaśī sūryadagdhā tu candreṇaikadaśī tathā
भौमेन दशमी दग्धा तृतीया वै बुधेन च
bhaumena daśamī dagdhā tṛtīyā vai budhena ca
षष्टी च गुरुणा दग्धा द्वितीया भृगुणा तथा
ṣaṣṭī ca guruṇā dagdhā dvitīyā bhṛguṇā tathā
सप्तमी सूर्यपुत्रेण त्रिपुष्करमथो वदे
saptamī sūryaputreṇa tripuṣkaramatho vade
द्वितीया द्वादशी चैव सप्तमी वै तृतीयया
dvitīyā dvādaśī caiva saptamī vai tṛtīyayā
रविर्भौमस् तथा शौरिः षडेतास्तु त्रिपुष्कराः
ravirbhaumas tathā śauriḥ ṣaḍetāstu tripuṣkarāḥ
विशाखा कृत्तिका चैव उत्तरे द्वे पुनर्वसुः
viśākhā kṛttikā caiva uttare dve punarvasuḥ
पूर्वभाद्रपदा चैव षडेते तु त्रिपुष्कराः
pūrvabhādrapadā caiva ṣaḍete tu tripuṣkarāḥ
लाभो हानिर्जयो वृद्धिः पुत्रजन्म तथैव च
lābho hānirjayo vṛddhiḥ putrajanma tathaiva ca
नष्टं भ्रष्टं विनष्टं वा तत्सर्वन्त्रिगुणं भवेत्
naṣṭaṃ bhraṣṭaṃ vinaṣṭaṃ vā tatsarvantriguṇaṃ bhavet
अश्विनी भरणी चैव अश्लेषा पुष्यमेव च
aśvinī bharaṇī caiva aśleṣā puṣyameva ca
खातिश् चैव विशाखा च श्रवणं सप्तमं पुनः
khātiś caiva viśākhā ca śravaṇaṃ saptamaṃ punaḥ
एतानि दृढचक्षूंषि पश्यनति च दिशो दश
etāni dṛḍhacakṣūṃṣi paśyanati ca diśo daśa
यात्रासु दूरगस्यापि आगमः पुण्यगोचरे
yātrāsu dūragasyāpi āgamaḥ puṇyagocare
आषाढे रेवती चित्रा केकराणि पुनर्वसुः
āṣāḍhe revatī citrā kekarāṇi punarvasuḥ
एषु पञ्चसु ऋक्षेषु निर्गतस्यागमो भवेत्
eṣu pañcasu ṛkṣeṣu nirgatasyāgamo bhavet
कृत्तिका रोहिणी सौम्यं फल्गुनी च मघा तथा
kṛttikā rohiṇī saumyaṃ phalgunī ca maghā tathā
मूलं ज्येष्ठानुराधा च धनिष्ठा शततारकाः
mūlaṃ jyeṣṭhānurādhā ca dhaniṣṭhā śatatārakāḥ
पूर्वभाद्रपदा चैव चिपिटानि च तानि हि
pūrvabhādrapadā caiva cipiṭāni ca tāni hi
अध्वानं व्रजमानस्य पुनरेवागमो भवेत्
adhvānaṃ vrajamānasya punarevāgamo bhavet
हस्त उत्तरभाद्रश् च आर्द्राषाढा तथैव च
hasta uttarabhādraś ca ārdrāṣāḍhā tathaiva ca
नष्टार्थाश् चैव दृश्यन्ते सङ्ग्रामो नैव विद्यते
naṣṭārthāś caiva dṛśyante saṅgrāmo naiva vidyate
पुनर्वक्ष्यामि गण्डान्तमृक्षमध्ये यथा स्थितम्
punarvakṣyāmi gaṇḍāntamṛkṣamadhye yathā sthitam
रेवत्यन्ते चतुर्नाडी अश्विन्यादिचतुष्टयम्
revatyante caturnāḍī aśvinyādicatuṣṭayam
उभयोर्याममात्रन्तु वर्जयेत्तत् प्रयत्नतः
ubhayoryāmamātrantu varjayettat prayatnataḥ
अश्लेषान्ते मघादौ तु घटिकानां चतुष्टयम्
aśleṣānte maghādau tu ghaṭikānāṃ catuṣṭayam
द्वितीयं गण्डमाख्यातं तृतीयं भैरवि शृणु
dvitīyaṃ gaṇḍamākhyātaṃ tṛtīyaṃ bhairavi śṛṇu
ज्येष्ठाभमूलयोर्मध्ये उग्ररूपन्तु यामकम्
jyeṣṭhābhamūlayormadhye ugrarūpantu yāmakam
न कुर्याच्छुभकर्माणि यदीच्छेदात्मजीवितं
na kuryācchubhakarmāṇi yadīcchedātmajīvitaṃ
दारके जातकाले च म्रियेते पितृमातरो
dārake jātakāle ca mriyete pitṛmātaro
इत्य् आग्नेये महापुराणे नक्षत्रनिर्णयो नाम षड्विंशत्यधिकशततमो ऽध्यायः ॥
ity āgneye mahāpurāṇe nakṣatranirṇayo nāma ṣaḍviṃśatyadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ ||
