Chapter 124

ज्योतिःशास्त्रादिसारञ्च वक्ष्ये युद्धजयार्णवे

jyotiḥśāstrādisārañca vakṣye yuddhajayārṇave

विना मन्त्रोषधाद्यञ्च यथ्योमामीश्वरो ऽब्रवीत्

vinā mantroṣadhādyañca yathyomāmīśvaro 'bravīt

देवैर् जिता दानवाश् च येनोपायेन तद्वद

devair jitā dānavāś ca yenopāyena tadvada

शुभाशुभविवेकाद्यं ज्ञानं युद्धजयार्णवं

śubhāśubhavivekādyaṃ jñānaṃ yuddhajayārṇavaṃ

मूलदेवेच्चया जाता शक्तिः पञ्चादशाक्षरा

mūladeveccayā jātā śaktiḥ pañcādaśākṣarā

चराचरं ततो जातं यामाराध्याखिलार्थवित्

carācaraṃ tato jātaṃ yāmārādhyākhilārthavit

मन्त्रपीठं प्रवक्ष्यामि पञ्चमन्त्रसमुद्भवं

mantrapīṭhaṃ pravakṣyāmi pañcamantrasamudbhavaṃ

ते मन्त्राः सर्वमन्त्राणां जीविते मरणे स्थिताः

te mantrāḥ sarvamantrāṇāṃ jīvite maraṇe sthitāḥ

ऋग्यजुःसामाथर्वाख्यदेवमन्त्राः क्रमेण ते

ṛgyajuḥsāmātharvākhyadevamantrāḥ krameṇa te

सद्योजातादयो मन्त्रा ब्रह्मा विष्णुश् च रुद्रकः

sadyojātādayo mantrā brahmā viṣṇuś ca rudrakaḥ

ईशः सप्तशिखा देवाः शक्राद्याः पञ्च च स्वराः

īśaḥ saptaśikhā devāḥ śakrādyāḥ pañca ca svarāḥ

अ+इ+उ+ए+ओ कलाश् च मूलं ब्रह्मेति कीर्तितं

a+i+u+e+o kalāś ca mūlaṃ brahmeti kīrtitaṃ

काष्ठमध्ये तथा वह्निरप्रवृद्धो न दृश्यते

kāṣṭhamadhye tathā vahnirapravṛddho na dṛśyate

विद्यमाना तथा देहे शिवशक्तिर्न दृश्यते

vidyamānā tathā dehe śivaśaktirna dṛśyate

आदौ शक्तिः समुत्पन्ना ओङ्कारस्वरभूषिता

ādau śaktiḥ samutpannā oṅkārasvarabhūṣitā

ततो विन्दुर्महादेवि एकारेण व्यवस्थितः

tato vindurmahādevi ekāreṇa vyavasthitaḥ

जातो नाद उकारस्तु नदते हृदि संस्थितः

jāto nāda ukārastu nadate hṛdi saṃsthitaḥ

अर्धचन्द्र इकारस्तु मोक्षमार्गस्य बोधकः

ardhacandra ikārastu mokṣamārgasya bodhakaḥ

अकारो व्यक्त उत्पन्नो भोगमोक्षप्रदः परः

akāro vyakta utpanno bhogamokṣapradaḥ paraḥ

अकार ऐश्वरे भूमिर्निवृत्तिश् च कला स्मृता

akāra aiśvare bhūmirnivṛttiś ca kalā smṛtā

गन्धोनवीजः प्राणाख्य इडाशक्तिः स्थिरा स्मृता

gandhonavījaḥ prāṇākhya iḍāśaktiḥ sthirā smṛtā

इकारश् च प्रतिष्ठाख्यो रसो पालश् च पिङ्गला

ikāraś ca pratiṣṭhākhyo raso pālaś ca piṅgalā

क्रूरा शक्तिरीवीजः स्याद्धरवीजो ऽग्निरूपवान्

krūrā śaktirīvījaḥ syāddharavījo 'gnirūpavān

विद्या समाना गान्धारी शक्तिश् च दहनी स्मृता

vidyā samānā gāndhārī śaktiś ca dahanī smṛtā

प्रशान्तिर्वार्युपस्पृशो यश्चोदानश् चला क्रिया

praśāntirvāryupaspṛśo yaścodānaś calā kriyā

ओङ्कारः शान्त्यतीताख्यः खशब्दयूथपाणिनः

oṅkāraḥ śāntyatītākhyaḥ khaśabdayūthapāṇinaḥ

पञ्च वर्गाः स्वरा जाताः कुजज्ञगुरुभार्गवाः

pañca vargāḥ svarā jātāḥ kujajñagurubhārgavāḥ

शनिः क्रमादकाराद्याः ककाराद्यास्त्वधः स्थिताः

śaniḥ kramādakārādyāḥ kakārādyāstvadhaḥ sthitāḥ

एतन्मूलमतः सर्वं ज्ञायते सचराचरं

etanmūlamataḥ sarvaṃ jñāyate sacarācaraṃ

विद्यापीठं प्रवक्ष्यामि प्रणवः शिव ईरितः

vidyāpīṭhaṃ pravakṣyāmi praṇavaḥ śiva īritaḥ

उमा सोमः स्वयं शक्तिर्वामा ज्येष्ठा च रौद्रापि

umā somaḥ svayaṃ śaktirvāmā jyeṣṭhā ca raudrāpi

ब्रह्मा विष्णुः क्रमाद्रुद्रो गुणाः सर्गादयस्त्रयः

brahmā viṣṇuḥ kramādrudro guṇāḥ sargādayastrayaḥ

रत्ननाडीत्रयञ्चैव स्थूलः सूक्ष्मः परो ऽपरः

ratnanāḍītrayañcaiva sthūlaḥ sūkṣmaḥ paro 'paraḥ

चिन्तयेच्छ्वेतवर्णन्तं मुञ्चमानं परामृतं

cintayecchvetavarṇantaṃ muñcamānaṃ parāmṛtaṃ

प्लव्यमानं यथात्मानं चिन्तयेत्तं दिवानिशं

plavyamānaṃ yathātmānaṃ cintayettaṃ divāniśaṃ

अजरत्वं भवेद्देवि शिवत्वमुपगच्छति

ajaratvaṃ bhaveddevi śivatvamupagacchati

अङ्गुष्ठादौ न्यसेदङ्गान्नेत्रं मध्ये ऽथ देहके

aṅguṣṭhādau nyasedaṅgānnetraṃ madhye 'tha dehake

मृत्युञयं ततः प्रार्च्य रणादौ विजयी भवेत्

mṛtyuñayaṃ tataḥ prārcya raṇādau vijayī bhavet

शून्यो निरालयः शब्दः स्पर्शं तिर्यङ्नतं स्पृशेत्

śūnyo nirālayaḥ śabdaḥ sparśaṃ tiryaṅnataṃ spṛśet

रूपस्योर्ध्वगतिः प्रोक्ता जलस्याधः समाश्रिता

rūpasyordhvagatiḥ proktā jalasyādhaḥ samāśritā

सर्वस्थानविनिर्मुक्तो गन्धो मध्ये च मूलकं

sarvasthānavinirmukto gandho madhye ca mūlakaṃ

नाभिमूले स्थितं कन्दं शिवरूपन्तु मण्डितं

nābhimūle sthitaṃ kandaṃ śivarūpantu maṇḍitaṃ

शक्तिव्यूहेन सोमो ऽर्को हरिस्तत्र व्यवस्थितः

śaktivyūhena somo 'rko haristatra vyavasthitaḥ

दशवायुसमोपेतं पञ्चतन्मात्रमण्डितं

daśavāyusamopetaṃ pañcatanmātramaṇḍitaṃ

कालानलसमाकारं प्रस्फुरन्तं शिवात्मकं

kālānalasamākāraṃ prasphurantaṃ śivātmakaṃ

तज्जीवं जीवलोकस्य स्थावरस्य चरस्य च

tajjīvaṃ jīvalokasya sthāvarasya carasya ca

तस्मिन्नष्टे मृतं मन्ये मन्त्रपीठे ऽनिलात्मकं ॥24

tasminnaṣṭe mṛtaṃ manye mantrapīṭhe 'nilātmakaṃ //24