Living Bliss — Awakening Inner Bliss
Hindu Digital Library
ॐ श्री गुरुभ्यो नमःॐ श्री परमात्मने नमः
Viṣṇu Purāṇa

Aṃśa 5 · Chapter 7

विष्णुपुराणम्

ViP_5,7.1

एकदा तु विना रामं कृष्णो वृन्दावनं ययौ विचचार वृतो गोपैर् वन्यपुष्पस्रगुज्ज्वलः ॥

ekadā tu vinā rāmaṃ kṛṣṇo vṛndāvanaṃ yayau vicacāra vṛto gopair vanyapuṣpasragujjvalaḥ //

ViP_5,7.2

स जगामाथ कालिन्दीं लोलकल्लोलशालिनीम् तीरसंलग्नफेनौघैर् हसन्तीम् इव सर्वतः ॥

sa jagāmātha kālindīṃ lolakallolaśālinīm tīrasaṃlagnaphenaughair hasantīm iva sarvataḥ //

ViP_5,7.3

तस्यां चातिमहाभीमं विषाग्निसृतवारिणम् ह्रदं कालियनागस्य ददृशे ऽतीव भीषणम् ॥

tasyāṃ cātimahābhīmaṃ viṣāgnisṛtavāriṇam hradaṃ kāliyanāgasya dadṛśe 'tīva bhīṣaṇam //

ViP_5,7.4

विषाग्निना विसरता दग्धतीरमहातरुम् वाताहताम्बुविक्षेपस्पर्शदग्धविहंगमम् ॥

viṣāgninā visaratā dagdhatīramahātarum vātāhatāmbuvikṣepasparśadagdhavihaṃgamam //

ViP_5,7.5

तम् अतीव महारौद्रं मृत्युवक्त्रम् इवापरम् विलोक्य चिन्तयाम् आस भगवान् मधुसूदनः ॥

tam atīva mahāraudraṃ mṛtyuvaktram ivāparam vilokya cintayām āsa bhagavān madhusūdanaḥ //

ViP_5,7.6

अस्मिन् वसति दुष्टात्मा कालियो ऽसौ विषायुधः यो मया निर्जितस् त्यक्त्वा दुष्टो नष्टः पयोनिधिम् ॥

asmin vasati duṣṭātmā kāliyo 'sau viṣāyudhaḥ yo mayā nirjitas tyaktvā duṣṭo naṣṭaḥ payonidhim //

ViP_5,7.7

तेनेयं दूषिता सर्वा यमुना सागराङ्गना न नरैर् गोधनैर् वापि तृषार्तैर् उपभुज्यते ॥

teneyaṃ dūṣitā sarvā yamunā sāgarāṅganā na narair godhanair vāpi tṛṣārtair upabhujyate //

ViP_5,7.8

तद् अस्य नागराजस्य कर्तव्यो निग्रहो मया चिरम् अत्र सुखं येन चरेयुर् व्रजवासिनः ॥

tad asya nāgarājasya kartavyo nigraho mayā ciram atra sukhaṃ yena careyur vrajavāsinaḥ //

ViP_5,7.9

एतदर्थं नृलोके ऽस्मिन्न् अवतारो मया कृतः यद् एषाम् उत्पथस्थानां कार्या शान्तिर् दुरात्मनाम् ॥

etadarthaṃ nṛloke 'sminn avatāro mayā kṛtaḥ yad eṣām utpathasthānāṃ kāryā śāntir durātmanām //

ViP_5,7.10

तद् एतन् नातिदूरस्थं कदम्बम् उरुशाखिनम् अधिरुह्योत्पतिष्यामि ह्रदे ऽस्मिन्न् अनिलाशिनः ॥

tad etan nātidūrasthaṃ kadambam uruśākhinam adhiruhyotpatiṣyāmi hrade 'sminn anilāśinaḥ //

ViP_5,7.11

इत्थं विचिन्त्य बद्ध्वा च गाढं परिकरं ततः निपपात ह्रदे तत्र सर्पराजस्य वेगितः ॥

itthaṃ vicintya baddhvā ca gāḍhaṃ parikaraṃ tataḥ nipapāta hrade tatra sarparājasya vegitaḥ //

ViP_5,7.12

तेनापि पतता तत्र क्षोभितः स महाह्रदः अत्यर्थं दूरजातांस् तु तान् असिञ्चन् महीरुहान् ॥

tenāpi patatā tatra kṣobhitaḥ sa mahāhradaḥ atyarthaṃ dūrajātāṃs tu tān asiñcan mahīruhān //

ViP_5,7.13

ते हि दुष्टविषज्वालातप्ताम्बुपवनोक्षिताः जज्वलुः पादपाः सद्यो ज्वालाव्याप्तदिगन्तराः ॥

te hi duṣṭaviṣajvālātaptāmbupavanokṣitāḥ jajvaluḥ pādapāḥ sadyo jvālāvyāptadigantarāḥ //

ViP_5,7.14

आस्फोटयाम् आस तदा कृष्णो नागह्रदे भुजम् तच्छब्दश्रवणाच् चाशु नागराजो ऽभ्युपागमत् ॥

āsphoṭayām āsa tadā kṛṣṇo nāgahrade bhujam tacchabdaśravaṇāc cāśu nāgarājo 'bhyupāgamat //

ViP_5,7.15

आताम्रनयनः कोपाद् विषज्वालाकुलैः फणैः वृतो महाविषैश् चान्यैर् उरगैर् अनिलाशिभिः ॥

ātāmranayanaḥ kopād viṣajvālākulaiḥ phaṇaiḥ vṛto mahāviṣaiś cānyair uragair anilāśibhiḥ //

ViP_5,7.16

नागपत्न्यश् च शतशो हारिहारोपशोभिताः प्रकम्पिततनुक्षेपचलत्कुण्डलकान्तयः ॥

nāgapatnyaś ca śataśo hārihāropaśobhitāḥ prakampitatanukṣepacalatkuṇḍalakāntayaḥ //

ViP_5,7.17

ततः प्रवेशितः सर्पैः स कृष्णो भोगबन्धनम् ददंशुश् चापि ते कृष्णं विषज्वालाविलैर् मुखैः ॥

tataḥ praveśitaḥ sarpaiḥ sa kṛṣṇo bhogabandhanam dadaṃśuś cāpi te kṛṣṇaṃ viṣajvālāvilair mukhaiḥ //

ViP_5,7.18

तं तत्र पतितं दृष्ट्वा सर्पभोगनिपीडितम् गोपा व्रजम् उपागम्य चुक्रुशुः शोकलालसाः ॥

taṃ tatra patitaṃ dṛṣṭvā sarpabhoganipīḍitam gopā vrajam upāgamya cukruśuḥ śokalālasāḥ //

ViP_5,7.19

एष मोहं गतः कृष्णो मग्नौ वै कालिये ह्रदे भक्ष्यते सर्पराजेन तद् आगच्छत पश्यत ॥

eṣa mohaṃ gataḥ kṛṣṇo magnau vai kāliye hrade bhakṣyate sarparājena tad āgacchata paśyata //

ViP_5,7.20

तच् छ्रुत्वा ते तदा गोपा वज्रपातोपमं वचः गोप्यश् च त्वरिता जग्मुर् यशोदाप्रमुखा ह्रदम् ॥

tac chrutvā te tadā gopā vajrapātopamaṃ vacaḥ gopyaś ca tvaritā jagmur yaśodāpramukhā hradam //

ViP_5,7.21

हा हा क्वासाव् इति जनो गोपीनाम् अतिविह्वलः यशोदया समं भ्रान्तो द्रुतं प्रस्खलितं ययौ ॥

hā hā kvāsāv iti jano gopīnām ativihvalaḥ yaśodayā samaṃ bhrānto drutaṃ praskhalitaṃ yayau //

ViP_5,7.22

नन्दगोपश् च गोपाश् च रामश् चाद्भुतविक्रमः त्वरितं यमुनां जग्मुः कृष्णदर्शनलालसाः ॥

nandagopaś ca gopāś ca rāmaś cādbhutavikramaḥ tvaritaṃ yamunāṃ jagmuḥ kṛṣṇadarśanalālasāḥ //

ViP_5,7.23

ददृशुश् चापि ते तत्र सर्पराजवशं गतम् निष्प्रयत्नकृतं कृष्णं सर्पभोगेन वेष्टितम् ॥

dadṛśuś cāpi te tatra sarparājavaśaṃ gatam niṣprayatnakṛtaṃ kṛṣṇaṃ sarpabhogena veṣṭitam //

ViP_5,7.24

नन्दगोपश् च निश्चेष्टो न्यस्य पुत्रमुखे दृशम् यशोदा च महाभागा बभूव मुनिसत्तम ॥

nandagopaś ca niśceṣṭo nyasya putramukhe dṛśam yaśodā ca mahābhāgā babhūva munisattama //

ViP_5,7.25

गोप्यस् त्व् अन्या रुदन्त्यश् च ददृशुः शोककातराः प्रोचुश् च केशवं प्रीत्या भयकातर्यगद्गदम् ॥

gopyas tv anyā rudantyaś ca dadṛśuḥ śokakātarāḥ procuś ca keśavaṃ prītyā bhayakātaryagadgadam //

ViP_5,7.26

सर्वा यशोदया सार्धं विशामो ऽत्र महाह्रदे नागराजस्य नो गन्तुम् अस्माकं युज्यते व्रजे ॥

sarvā yaśodayā sārdhaṃ viśāmo 'tra mahāhrade nāgarājasya no gantum asmākaṃ yujyate vraje //

ViP_5,7.27

दिवसः को विना सूर्यं विना चन्द्रेण का निशा विना वृषेण का गावो विना कृष्णेन को व्रजः ॥

divasaḥ ko vinā sūryaṃ vinā candreṇa kā niśā vinā vṛṣeṇa kā gāvo vinā kṛṣṇena ko vrajaḥ //

ViP_5,7.28

विनाकृता न यास्यामः कृष्णेनानेन गोकुलम् अरण्यं नातिसेव्यं च वारिहीनं यथा सरः ॥

vinākṛtā na yāsyāmaḥ kṛṣṇenānena gokulam araṇyaṃ nātisevyaṃ ca vārihīnaṃ yathā saraḥ //

ViP_5,7.29ab

यत्र नेन्दीवरदलप्रख्यकान्तिर् अयं हरिः ॥

yatra nendīvaradalaprakhyakāntir ayaṃ hariḥ //

ViP_5,7.29cd

तेनापि मर्त्यवासेन रतिर् अस्तीति विस्मयः ॥

tenāpi martyavāsena ratir astīti vismayaḥ //

ViP_5,7.30

उत्फुल्लपङ्कजदलस्पष्टकान्तिविलोचनम् अपश्यन्तो हरिं दीनाः कथं गोष्ठे भविष्यथ ॥

utphullapaṅkajadalaspaṣṭakāntivilocanam apaśyanto hariṃ dīnāḥ kathaṃ goṣṭhe bhaviṣyatha //

ViP_5,7.31

अत्यर्थमधुरालापहृताशेषमनोधनम् न विना पुण्डरीकाक्षं यास्यामो नन्दगोकुलम् ॥

atyarthamadhurālāpahṛtāśeṣamanodhanam na vinā puṇḍarīkākṣaṃ yāsyāmo nandagokulam //

ViP_5,7.32

भोगेनावेष्टितस्यापि सर्पराजेन पश्यत स्मितशोभिमुखं गोप्यः कृष्णस्यास्मद्विलोकने ॥

bhogenāveṣṭitasyāpi sarparājena paśyata smitaśobhimukhaṃ gopyaḥ kṛṣṇasyāsmadvilokane //

ViP_5,7.33

इति गोपीवचः श्रुत्वा रौहिणेयो महाबलः गोपांश् च त्रासविधुरान् विलोक्य स्तिमितेक्षणः ॥

iti gopīvacaḥ śrutvā rauhiṇeyo mahābalaḥ gopāṃś ca trāsavidhurān vilokya stimitekṣaṇaḥ //

ViP_5,7.34

नन्दं च दीनम् अत्यर्थं न्यस्तदृष्टिं सुतानने मूर्च्छाकुलां यशोदां च कृष्णमाहात्म्यसंज्ञया ॥

nandaṃ ca dīnam atyarthaṃ nyastadṛṣṭiṃ sutānane mūrcchākulāṃ yaśodāṃ ca kṛṣṇamāhātmyasaṃjñayā //

ViP_5,7.35

किमर्थं देवदेवेश भावो ऽयं मानुषस् त्वया व्यज्यते ऽत्यन्तम् आत्मानं किम् अनन्तं न वेत्सि यत् ॥

kimarthaṃ devadeveśa bhāvo 'yaṃ mānuṣas tvayā vyajyate 'tyantam ātmānaṃ kim anantaṃ na vetsi yat //

ViP_5,7.36

त्वम् अस्य जगतो नाभिर् अराणाम् इव संश्रयः कर्तापहर्ता पाता च त्रैलोक्ये त्वं त्रयीमयः ॥

tvam asya jagato nābhir arāṇām iva saṃśrayaḥ kartāpahartā pātā ca trailokye tvaṃ trayīmayaḥ //

ViP_5,7.37

सेन्द्ररुद्राश्विवसुभिर् आदित्यैर् मरुदग्निभिः चिन्त्यसे त्वम् अचिन्त्यात्मन् समस्तैश् चैव योगिभिः ॥

sendrarudrāśvivasubhir ādityair marudagnibhiḥ cintyase tvam acintyātman samastaiś caiva yogibhiḥ //

ViP_5,7.38

जगत्यर्थे जगन्नाथ भारावतरणेच्छया अवतीर्णो ऽत्र मर्त्येषु तवांशश् चाहम् अग्रजः ॥

jagatyarthe jagannātha bhārāvataraṇecchayā avatīrṇo 'tra martyeṣu tavāṃśaś cāham agrajaḥ //

ViP_5,7.39

मनुष्यलीलां भगवन् भजता भवता सुराः विडम्बयन्तस् त्वल्लीलां सर्व एव सदासते ॥

manuṣyalīlāṃ bhagavan bhajatā bhavatā surāḥ viḍambayantas tvallīlāṃ sarva eva sadāsate //

ViP_5,7.40

अवतार्य भवान् पूर्वं गोकुले ऽत्र सुराङ्गनाः क्रीडार्थम् आत्मनः पश्चाद् अवतीर्णो ऽसि शाश्वत ॥

avatārya bhavān pūrvaṃ gokule 'tra surāṅganāḥ krīḍārtham ātmanaḥ paścād avatīrṇo 'si śāśvata //

ViP_5,7.41

अत्रावतीर्णयोः कृष्ण गोपा एव हि बान्धवाः गोप्यश् च सीदतः कस्मात् त्वं बन्धून् समुपेक्षसे ॥

atrāvatīrṇayoḥ kṛṣṇa gopā eva hi bāndhavāḥ gopyaś ca sīdataḥ kasmāt tvaṃ bandhūn samupekṣase //

ViP_5,7.42

दर्शितो मानुषो भावो दर्शितं बालचापलम् तद् अयं दम्यतां कृष्ण दुष्टात्मा दशनायुधः ॥

darśito mānuṣo bhāvo darśitaṃ bālacāpalam tad ayaṃ damyatāṃ kṛṣṇa duṣṭātmā daśanāyudhaḥ //

ViP_5,7.43

इति संस्मारितः कृष्णः स्मितभिन्नौष्ठसंपुटः आस्फोट्य मोचयाम् आस स्वदेहं भोगबन्धनात् ॥

iti saṃsmāritaḥ kṛṣṇaḥ smitabhinnauṣṭhasaṃpuṭaḥ āsphoṭya mocayām āsa svadehaṃ bhogabandhanāt //

ViP_5,7.44

आनम्य चापि हस्ताभ्याम् उभाभ्यां मध्यमं फणम् आरुह्याभुग्नशिरसि प्रननर्तोरुविक्रमः ॥

ānamya cāpi hastābhyām ubhābhyāṃ madhyamaṃ phaṇam āruhyābhugnaśirasi prananartoruvikramaḥ //

ViP_5,7.45

व्रणाः फणे ऽभवंश् चास्य कृष्णस्याङ्घ्रिनिकुट्टनैः यत्रोन्नतिं च कुरुते ननामास्य ततः शिरः ॥

vraṇāḥ phaṇe 'bhavaṃś cāsya kṛṣṇasyāṅghrinikuṭṭanaiḥ yatronnatiṃ ca kurute nanāmāsya tataḥ śiraḥ //

ViP_5,7.46

मूर्च्छाम् उपाययौ भ्रान्त्या नागः कृष्णस्य रेचकैः दण्डपातनिपातेन ववाम रुधिरं बहु ॥

mūrcchām upāyayau bhrāntyā nāgaḥ kṛṣṇasya recakaiḥ daṇḍapātanipātena vavāma rudhiraṃ bahu //

ViP_5,7.47

तं निर्भुग्नशिरोग्रीवम् आस्येभ्यः स्रुतशोणितम् विलोक्य शरणं जग्मुस् तत्पत्न्यो मधुसूदनम् ॥

taṃ nirbhugnaśirogrīvam āsyebhyaḥ srutaśoṇitam vilokya śaraṇaṃ jagmus tatpatnyo madhusūdanam //

ViP_5,7.48

ज्ञातो ऽसि देवदेवेश सर्वेशस् त्वम् अनुत्तमः परं ज्योतिर् अचिन्त्यं यत् तदंशः परमेश्वरः ॥

jñāto 'si devadeveśa sarveśas tvam anuttamaḥ paraṃ jyotir acintyaṃ yat tadaṃśaḥ parameśvaraḥ //

ViP_5,7.49

न समर्थाः सुराः स्तोतुं यम् अनन्यभवं प्रभुम् स्वरूपवर्णनं तस्य कथं योषित् करिष्यति ॥

na samarthāḥ surāḥ stotuṃ yam ananyabhavaṃ prabhum svarūpavarṇanaṃ tasya kathaṃ yoṣit kariṣyati //

ViP_5,7.50

यस्याखिलं महीव्योमजलाग्निपवनात्मकम् ब्रह्माण्डम् अल्पकांशांशः स्तोष्यामस् तं कथं वयम् ॥

yasyākhilaṃ mahīvyomajalāgnipavanātmakam brahmāṇḍam alpakāṃśāṃśaḥ stoṣyāmas taṃ kathaṃ vayam //

ViP_5,7.51

यतन्तो न विदुर् नित्यं यत्स्वरूपम् अयोगिनः परमार्थम् अणोर् अल्पं स्थूलात् स्थूलं नताः स्म तम् ॥

yatanto na vidur nityaṃ yatsvarūpam ayoginaḥ paramārtham aṇor alpaṃ sthūlāt sthūlaṃ natāḥ sma tam //

ViP_5,7.52

न यस्य जन्मने धाता यस्य नान्ताय चान्तकः स्थितिकर्ता न चान्यो ऽस्ति यस्य तस्मै नमः सदा ॥

na yasya janmane dhātā yasya nāntāya cāntakaḥ sthitikartā na cānyo 'sti yasya tasmai namaḥ sadā //

ViP_5,7.53

कोपः स्वल्पो ऽपि ते नास्ति स्थितिपालनम् एव ते कारणं कालियस्यास्य दमने श्रूयताम् अतः ॥

kopaḥ svalpo 'pi te nāsti sthitipālanam eva te kāraṇaṃ kāliyasyāsya damane śrūyatām ataḥ //

ViP_5,7.54

स्त्रियो ऽनुकम्प्याः साधूनां मूढा दीनाश् च जन्तवः यतस् ततो ऽस्य दीनस्य क्षम्यतां क्षमतां वर ॥

striyo 'nukampyāḥ sādhūnāṃ mūḍhā dīnāś ca jantavaḥ yatas tato 'sya dīnasya kṣamyatāṃ kṣamatāṃ vara //

ViP_5,7.55

समस्तजगदाधारो भवान् अल्पबलः फणी त्वत्पादपीडितो जह्यान् मुहूर्तार्धेन जीवितम् ॥

samastajagadādhāro bhavān alpabalaḥ phaṇī tvatpādapīḍito jahyān muhūrtārdhena jīvitam //

ViP_5,7.56

क्व पन्नगो ऽल्पवीर्यो ऽयं क्व भवान् भुवनाश्रयः प्रीतिद्वेषौ समोत्कृष्टगोचरौ च यतो ऽव्यय ॥

kva pannago 'lpavīryo 'yaṃ kva bhavān bhuvanāśrayaḥ prītidveṣau samotkṛṣṭagocarau ca yato 'vyaya //

ViP_5,7.57

ततः कुरु जगत्स्वामिन् प्रसादम् अवसीदतः प्राणांस् त्यजति नागो ऽयं भर्तृभिक्षा प्रदीयताम् ॥

tataḥ kuru jagatsvāmin prasādam avasīdataḥ prāṇāṃs tyajati nāgo 'yaṃ bhartṛbhikṣā pradīyatām //

ViP_5,7.58

इत्य् उक्ते ताभिर् आश्वस्य क्लान्तदेहो ऽपि पन्नगः प्रसीद देव देवेति प्राह वाक्यं शनैः शनैः ॥

ity ukte tābhir āśvasya klāntadeho 'pi pannagaḥ prasīda deva deveti prāha vākyaṃ śanaiḥ śanaiḥ //

ViP_5,7.59

तवाष्टगुणम् ऐश्वर्यं नाथ स्वाभाविकं परम् निरस्तातिशयं यस्य तस्य स्तोष्यामि किं न्व् अहम् ॥

tavāṣṭaguṇam aiśvaryaṃ nātha svābhāvikaṃ param nirastātiśayaṃ yasya tasya stoṣyāmi kiṃ nv aham //

ViP_5,7.60

त्वं परस् त्वं परस्याद्यः परं त्वत्तः परात्मकम् परस्मात् परमो यस् त्वं तस्य स्तोष्यामि किं न्व् अहम् ॥

tvaṃ paras tvaṃ parasyādyaḥ paraṃ tvattaḥ parātmakam parasmāt paramo yas tvaṃ tasya stoṣyāmi kiṃ nv aham //

ViP_5,7.61

यस्माद् ब्रह्मा च रुद्रश् च चन्द्रेन्द्रमरुदश्विनः वसवश् च सहादित्यैस् तस्य स्तोष्यामि किं न्व् अहम् ॥

yasmād brahmā ca rudraś ca candrendramarudaśvinaḥ vasavaś ca sahādityais tasya stoṣyāmi kiṃ nv aham //

ViP_5,7.62

एकावयवसूक्ष्मांशो यस्यैतद् अखिलं जगत् कल्पनावयवांशस्य तं स्तोष्यामि कथं त्व् अहम् ॥

ekāvayavasūkṣmāṃśo yasyaitad akhilaṃ jagat kalpanāvayavāṃśasya taṃ stoṣyāmi kathaṃ tv aham //

ViP_5,7.63

सदसद्रूपिणो यस्य ब्रह्माद्यास् त्रिदशोत्तमाः परमार्थं न जानन्ति तस्य स्तोष्यामि किं न्व् अहम् ॥

sadasadrūpiṇo yasya brahmādyās tridaśottamāḥ paramārthaṃ na jānanti tasya stoṣyāmi kiṃ nv aham //

ViP_5,7.64

ब्रह्माद्यैर् अर्च्यते दिव्यैर् यश् च पुष्पानुलेपनैः नन्दनादिसमुद्भूतैः सो ऽर्च्यते वा कथं मया ॥

brahmādyair arcyate divyair yaś ca puṣpānulepanaiḥ nandanādisamudbhūtaiḥ so 'rcyate vā kathaṃ mayā //

ViP_5,7.65

यस्यावताररूपाणि देवराजः सदार्चति न वेत्ति परमं रूपं सो ऽर्च्यते वा कथं मया ॥

yasyāvatārarūpāṇi devarājaḥ sadārcati na vetti paramaṃ rūpaṃ so 'rcyate vā kathaṃ mayā //

ViP_5,7.66

विषयेभ्यः समाहृत्य सर्वाक्षाणि च योगिनः यम् अर्चयन्ति ध्यानेन सो ऽर्च्यते वा कथं मया ॥

viṣayebhyaḥ samāhṛtya sarvākṣāṇi ca yoginaḥ yam arcayanti dhyānena so 'rcyate vā kathaṃ mayā //

ViP_5,7.67

हृदि संकल्प्य यद् रूपं ध्यानेनार्चन्ति योगिनः भावपुष्पादिभिर् नाथः सो ऽर्च्यते वा कथं मया ॥

hṛdi saṃkalpya yad rūpaṃ dhyānenārcanti yoginaḥ bhāvapuṣpādibhir nāthaḥ so 'rcyate vā kathaṃ mayā //

ViP_5,7.68

सो ऽहं ते देवदेवेश नार्चनादौ स्तुतौ न च सामर्थ्यवान् कृपामात्रमनोवृत्तिः प्रसीद मे ॥

so 'haṃ te devadeveśa nārcanādau stutau na ca sāmarthyavān kṛpāmātramanovṛttiḥ prasīda me //

ViP_5,7.69

सर्पजातिर् इयं क्रूरा यस्यां जातो ऽस्मि केशव तत्स्वभावो ऽयम् अत्रास्ति नापराधो ममाच्युत ॥

sarpajātir iyaṃ krūrā yasyāṃ jāto 'smi keśava tatsvabhāvo 'yam atrāsti nāparādho mamācyuta //

ViP_5,7.70

सृज्यते भवता सर्वं तथा संह्रीयते जगत् जातिरूपस्वभावाश् च सृज्यन्ते सृजता त्वया ॥

sṛjyate bhavatā sarvaṃ tathā saṃhrīyate jagat jātirūpasvabhāvāś ca sṛjyante sṛjatā tvayā //

ViP_5,7.71

यथाहं भवता सृष्टो जात्या रूपेण चेश्वर स्वभावेन च संयुक्तस् तथेदं चेष्टितं मया ॥

yathāhaṃ bhavatā sṛṣṭo jātyā rūpeṇa ceśvara svabhāvena ca saṃyuktas tathedaṃ ceṣṭitaṃ mayā //

ViP_5,7.72

यद्य् अन्यथा प्रवर्तेयं देवदेव ततो मयि न्याय्यो दण्डनिपातो वै तवैव वचनं यथा ॥

yady anyathā pravarteyaṃ devadeva tato mayi nyāyyo daṇḍanipāto vai tavaiva vacanaṃ yathā //

ViP_5,7.73

तथापि यज् जगत्स्वामी दण्डं पातितवान् मयि स सोढो ऽयं वरं दण्डस् त्वत्तो नान्यत्र मे वरः ॥

tathāpi yaj jagatsvāmī daṇḍaṃ pātitavān mayi sa soḍho 'yaṃ varaṃ daṇḍas tvatto nānyatra me varaḥ //

ViP_5,7.74

हतवीर्यो हतविषो दमितो ऽहं त्वयाच्युत जीवितं दीयताम् एकम् आज्ञापय करोमि किम् ॥

hatavīryo hataviṣo damito 'haṃ tvayācyuta jīvitaṃ dīyatām ekam ājñāpaya karomi kim //

ViP_5,7.75

नात्र स्थेयं त्वया सर्प कदाचिद् यमुनाजले सभृत्यपरिवारस् त्वं समुद्रसलिलं व्रज ॥

nātra stheyaṃ tvayā sarpa kadācid yamunājale sabhṛtyaparivāras tvaṃ samudrasalilaṃ vraja //

ViP_5,7.76

मत्पदानि च ते सर्प दृष्ट्वा मूर्धनि सागरे गरुडः पन्नगरिपुस् त्वयि न प्रहरिष्यति ॥

matpadāni ca te sarpa dṛṣṭvā mūrdhani sāgare garuḍaḥ pannagaripus tvayi na prahariṣyati //

ViP_5,7.77

इत्य् उक्त्वा सर्पराजानं मुमोच भगवान् हरिः प्रणम्य सो ऽपि कृष्णाय जगाम पयसां निधिम् ॥

ity uktvā sarparājānaṃ mumoca bhagavān hariḥ praṇamya so 'pi kṛṣṇāya jagāma payasāṃ nidhim //

ViP_5,7.78

पश्यतां सर्वभूतानां सभृत्यापत्यबान्धवः समस्तभार्यासहितः परित्यज्य स्वकं ह्रदम् ॥

paśyatāṃ sarvabhūtānāṃ sabhṛtyāpatyabāndhavaḥ samastabhāryāsahitaḥ parityajya svakaṃ hradam //

ViP_5,7.79

गते सर्पे परिष्वज्य मृतं पुनर् इवागतम् गोपा मूर्धनि गोविन्दं सिषिचुर् नेत्रजैर् जलैः ॥

gate sarpe pariṣvajya mṛtaṃ punar ivāgatam gopā mūrdhani govindaṃ siṣicur netrajair jalaiḥ //

ViP_5,7.80

कृष्णम् अक्लिष्टकर्माणम् अन्ये विस्मितचेतसः तुष्टुवुर् मुदिता गोपा दृष्ट्वा शिवजलां नदीम् ॥

kṛṣṇam akliṣṭakarmāṇam anye vismitacetasaḥ tuṣṭuvur muditā gopā dṛṣṭvā śivajalāṃ nadīm //

ViP_5,7.81ab

गीयमानः स गोपीभिश् चरितैश् चारुचेष्टितः ॥

gīyamānaḥ sa gopībhiś caritaiś cāruceṣṭitaḥ //

ViP_5,7.81cd

संस्तूयमानो गोपैश् च कृष्णो व्रजम् उपागमत् ॥

saṃstūyamāno gopaiś ca kṛṣṇo vrajam upāgamat //

§

[[इति श्रीविष्णुपुराणे पञ्चमे ऽंशे सप्तमो ऽध्यायः ]]

[[iti śrīviṣṇupurāṇe pañcame 'ṃśe saptamo 'dhyāyaḥ ]]

Source variants and edition notes (11)

These belong to the source apparatus and are separate from the main reading.

Edition note

D4,T2.3,G1.3 ins., D4,G3 after 29cd:

ViP_5,7.29ab*7

kenāyaṃ mānuṣo jāto na ca mānuṣaceṣṭitaḥ //

Edition note

After 57, ed.:

ViP_5,7.57*8

vedāntavedya deveśa duṣṭadaityanibarhaṇa //

Edition note

After 62, Ś2,D7 ins.:

ViP_5,7.62*9:1

nāgapatnībhir evaṃ vai stūyamānasya kāliyaḥ //

ViP_5,7.62*9:2

stotreṇa praṇipatyocet kṛtvā karatalāñjalim //

ViP_5,7.62*9:3

namas te nātha bhagavan pītavastrācyuteśvara //

ViP_5,7.62*9:4

prasīda me jagannātha na jñātaṃ kiṃ mayā prabho //

Edition note

After 81ab B2,D8 ins.:

ViP_5,7.81ab*10

sahito baladevena nandena ca yaśodayā //

Edition, source and reuse
Edition
M. M. Pathak, The Critical Edition of the Viṣṇupurāṇam, Oriental Institute, Vadodara, 1997–1999.
Electronic text
Peter Schreiner · GRETIL, SUB Göttingen · 2020-07-31
Review status
Source imported; scholarly proofreading pending

The IAST Sanskrit is preserved from the source. Devanāgarī is generated from IAST and awaits proofreading. Source variants and edition notes are shown separately. Unusual numbering and repeated source lines are retained.

TEI chapter extraction, regularized readings, whitespace normalization, reference labels and mechanical IAST-to-Devanāgarī conversion. Original XML preserved. No translation or commentary added.

This text and our script conversion are available under CC BY-NC-SA 4.0, including attribution, noncommercial use and share-alike requirements. This licence applies to the text, independently of the site design.

Hindu Digital Library
ॐ श्री गुरुभ्यो नमःॐ श्री परमात्मने नमः