कदाचिच् छकटस्याधः शयानो मधुसूदनः चिक्षेप चरणाव् ऊर्ध्वं स्तन्यार्थी प्ररुरोद च ॥
kadācic chakaṭasyādhaḥ śayāno madhusūdanaḥ cikṣepa caraṇāv ūrdhvaṃ stanyārthī praruroda ca //
तस्य पादप्रहारेण शकटं परिवर्तितम् विध्वस्तकुम्भभाण्डं तद् विपरीतं पपात च ॥
tasya pādaprahāreṇa śakaṭaṃ parivartitam vidhvastakumbhabhāṇḍaṃ tad viparītaṃ papāta ca //
ततो हाहाकृतः सर्वो गोपगोपीजनो द्विज आजगामाथ ददृशे बालम् उत्तानशायिनम् ॥
tato hāhākṛtaḥ sarvo gopagopījano dvija ājagāmātha dadṛśe bālam uttānaśāyinam //
गोपाः केनेति केनेदं शकटं परिवर्तितम् तत्रैव बालकाः प्रोचुर् बालेनानेन पातितम् ॥
gopāḥ keneti kenedaṃ śakaṭaṃ parivartitam tatraiva bālakāḥ procur bālenānena pātitam //
रुदता दृष्टम् अस्माभिः पादविक्षेपताडितम् शकटं परिवृत्तं वै नैतद् अन्यस्य चेष्टितम् ॥
rudatā dṛṣṭam asmābhiḥ pādavikṣepatāḍitam śakaṭaṃ parivṛttaṃ vai naitad anyasya ceṣṭitam //
ततः पुनर् अतीवासन् गोपा विस्मितचेतसः नन्दगोपो ऽपि जग्राह बालम् अत्यन्तविस्मितः ॥
tataḥ punar atīvāsan gopā vismitacetasaḥ nandagopo 'pi jagrāha bālam atyantavismitaḥ //
यशोदा शकटारूढभग्नभाण्डकपालिकाः शकटं चार्चयाम् आस दधिपुष्पफलाक्षतैः ॥
yaśodā śakaṭārūḍhabhagnabhāṇḍakapālikāḥ śakaṭaṃ cārcayām āsa dadhipuṣpaphalākṣataiḥ //
गर्गश् च गोकुले तत्र वसुदेवप्रचोदितः प्रच्छन्न एव गोपानां संस्कारान् अकरोत् तयोः ॥
gargaś ca gokule tatra vasudevapracoditaḥ pracchanna eva gopānāṃ saṃskārān akarot tayoḥ //
ज्येष्ठं च रामम् इत्य् आह कृष्णं चैव तथापरम् गर्गो मतिमतां श्रेष्ठो नाम कुर्वन् महामतिः ॥
jyeṣṭhaṃ ca rāmam ity āha kṛṣṇaṃ caiva tathāparam gargo matimatāṃ śreṣṭho nāma kurvan mahāmatiḥ //
स्वल्पेनैव हि कालेन रिङ्गिणौ तौ तदा व्रजे घृष्टजानुकरौ विप्र बभूवतुर् उभाव् अपि ॥
svalpenaiva hi kālena riṅgiṇau tau tadā vraje ghṛṣṭajānukarau vipra babhūvatur ubhāv api //
करीषभस्मदिग्धाङ्गौ भ्रममाणाव् इतस् ततः न निवारयितुं सेहे यशोदा न च रोहिणी ॥
karīṣabhasmadigdhāṅgau bhramamāṇāv itas tataḥ na nivārayituṃ sehe yaśodā na ca rohiṇī //
गोवाटमध्ये क्रीडन्तौ वत्सवाटगतौ पुनः तदहर्जातगोवत्सपुच्छाकर्षणतत्परौ ॥
govāṭamadhye krīḍantau vatsavāṭagatau punaḥ tadaharjātagovatsapucchākarṣaṇatatparau //
यदा यशोदा तौ बालाव् एकस्थानचराव् उभौ शशाक नो वारयितुं क्रीडन्ताव् अतिचञ्चलौ ॥
yadā yaśodā tau bālāv ekasthānacarāv ubhau śaśāka no vārayituṃ krīḍantāv aticañcalau //
दाम्ना बद्ध्वा तदा मध्ये निबबन्ध उलूखले कृष्णम् अक्लिष्टकर्माणम् आह चेदम् अमर्षिता ॥
dāmnā baddhvā tadā madhye nibabandha ulūkhale kṛṣṇam akliṣṭakarmāṇam āha cedam amarṣitā //
यदि शक्नोषि गच्छ त्वम् अतिचञ्चलचेष्टित इत्य् उक्त्वा च निजं कर्म सा चकार कुटुम्बिनी ॥
yadi śaknoṣi gaccha tvam aticañcalaceṣṭita ity uktvā ca nijaṃ karma sā cakāra kuṭumbinī //
व्यग्रायाम् अथ तस्यां स कर्षमाण उलूखलम् यमलार्जुनमध्येन जगाम कमलेक्षणः ॥
vyagrāyām atha tasyāṃ sa karṣamāṇa ulūkhalam yamalārjunamadhyena jagāma kamalekṣaṇaḥ //
कर्षता वृक्षयोर् मध्ये तिर्यग्गतम् उलूखलम् भग्नाव् उत्तुङ्गशाखाग्रौ तेन तौ यमलार्जुनौ ॥
karṣatā vṛkṣayor madhye tiryaggatam ulūkhalam bhagnāv uttuṅgaśākhāgrau tena tau yamalārjunau //
ततः कटकटाशब्दसमाकर्णनकातरः आजगाम व्रजजनो ददृशे च महाद्रुमौ ॥
tataḥ kaṭakaṭāśabdasamākarṇanakātaraḥ ājagāma vrajajano dadṛśe ca mahādrumau //
भग्नस्कन्धौ निपतितौ भग्नशाखौ महीतले नवोद्गताल्पदन्तांशुसितहासं च बालकम् तयोर् मध्यगतं बद्धं दाम्ना गाढं तथोदरे ॥
bhagnaskandhau nipatitau bhagnaśākhau mahītale navodgatālpadantāṃśusitahāsaṃ ca bālakam tayor madhyagataṃ baddhaṃ dāmnā gāḍhaṃ tathodare //
ततश् च दामोदरतां स ययौ दामबन्धनात् ॥
tataś ca dāmodaratāṃ sa yayau dāmabandhanāt //
गोपवृद्धास् ततः सर्वे नन्दगोपपुरोगमाः मन्त्रयाम् आसुर् उद्विग्ना महोत्पातातिभीरवः ॥
gopavṛddhās tataḥ sarve nandagopapurogamāḥ mantrayām āsur udvignā mahotpātātibhīravaḥ //
स्थानेनेह न नः कार्यं व्रजामो ऽन्यन् महावनम् उत्पाता बहवो ह्य् अत्र दृश्यन्ते नाशहेतवः ॥
sthāneneha na naḥ kāryaṃ vrajāmo 'nyan mahāvanam utpātā bahavo hy atra dṛśyante nāśahetavaḥ //
पूतनाया विनाशश् च शकटस्य विपर्ययः विना वातादिदोषेण द्रुमयोः पतनं तथा ॥
pūtanāyā vināśaś ca śakaṭasya viparyayaḥ vinā vātādidoṣeṇa drumayoḥ patanaṃ tathā //
वृन्दावनम् इतः स्थानात् तस्माद् गच्छाम मा चिरम् यावद् भौममहोत्पातदोषो नाभिभवेद् व्रजम् ॥
vṛndāvanam itaḥ sthānāt tasmād gacchāma mā ciram yāvad bhaumamahotpātadoṣo nābhibhaved vrajam //
इति कृत्वा मतिं सर्वे गमने ते व्रजौकसः ऊचुः स्वं स्वं कुलं शीघ्रं गम्यतां मा विलम्ब्यताम् ॥
iti kṛtvā matiṃ sarve gamane te vrajaukasaḥ ūcuḥ svaṃ svaṃ kulaṃ śīghraṃ gamyatāṃ mā vilambyatām //
ततः क्षणेन प्रययुः शकटैर् गोधनैस् तथा यूथशो वत्सपालांश् च कालयन्तो व्रजौकसः ॥
tataḥ kṣaṇena prayayuḥ śakaṭair godhanais tathā yūthaśo vatsapālāṃś ca kālayanto vrajaukasaḥ //
द्रव्यावयवनिर्धूतं क्षणमात्रेण तत् तदा काकभाससमाकीर्णं व्रजस्थानम् अभूद् द्विज ॥
dravyāvayavanirdhūtaṃ kṣaṇamātreṇa tat tadā kākabhāsasamākīrṇaṃ vrajasthānam abhūd dvija //
वृन्दावनं भगवता कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा शुभेन मनसा ध्यातं गवां वृद्धिम् अभीप्सता ॥
vṛndāvanaṃ bhagavatā kṛṣṇenākliṣṭakarmaṇā śubhena manasā dhyātaṃ gavāṃ vṛddhim abhīpsatā //
ततस् तत्रातिरूक्षे ऽपि घर्मकाले द्विजोत्तम प्रावृट्काल इवोद्भूतं नवशष्पं समन्ततः ॥
tatas tatrātirūkṣe 'pi gharmakāle dvijottama prāvṛṭkāla ivodbhūtaṃ navaśaṣpaṃ samantataḥ //
स समावासितः सर्वो व्रजो वृन्दावने ततः शकटीवाटपर्यन्तश् चन्द्रार्धाकारसंस्थितिः ॥
sa samāvāsitaḥ sarvo vrajo vṛndāvane tataḥ śakaṭīvāṭaparyantaś candrārdhākārasaṃsthitiḥ //
वत्सपालौ च संवृत्तौ रामदामोदरौ ततः एकस्थानस्थितौ गोष्ठे चेरतुर् बाललीलया ॥
vatsapālau ca saṃvṛttau rāmadāmodarau tataḥ ekasthānasthitau goṣṭhe ceratur bālalīlayā //
बर्हिपत्रकृतापीडौ वन्यपुष्पावतंसकौ गोपवेणुकृतातोद्यौ पत्रवाद्यकृतस्वनौ ॥
barhipatrakṛtāpīḍau vanyapuṣpāvataṃsakau gopaveṇukṛtātodyau patravādyakṛtasvanau //
काकपक्षधरौ बालौ कुमाराव् इव पावकी हसन्तौ च रमन्तौ च चेरतुस् तन् महावनम् ॥
kākapakṣadharau bālau kumārāv iva pāvakī hasantau ca ramantau ca ceratus tan mahāvanam //
क्वचिद् धसन्ताव् अन्योन्यं क्रीडमानौ तथापरैः गोपपुत्रैः समं वत्सांश् चारयन्तौ विचेरतुः ॥
kvacid dhasantāv anyonyaṃ krīḍamānau tathāparaiḥ gopaputraiḥ samaṃ vatsāṃś cārayantau viceratuḥ //
कालेन गच्छता तौ तु सप्तवर्षौ महाव्रजे सर्वस्य जगतः पालौ वत्सपालौ बभूवतुः ॥
kālena gacchatā tau tu saptavarṣau mahāvraje sarvasya jagataḥ pālau vatsapālau babhūvatuḥ //
प्रावृट्कालस् ततो ऽतीव मेघौघस्थगिताम्बरः बभूव वारिधाराभिर् ऐक्यं कुर्वन् दिशाम् इव ॥
prāvṛṭkālas tato 'tīva meghaughasthagitāmbaraḥ babhūva vāridhārābhir aikyaṃ kurvan diśām iva //
प्ररूढनवशष्पाढ्या शक्रगोपास्तृता मही तदा मारकतेवासीत् पद्मरागविभूषिता ॥
prarūḍhanavaśaṣpāḍhyā śakragopāstṛtā mahī tadā mārakatevāsīt padmarāgavibhūṣitā //
ऊहुर् उन्मार्गवाहीनि निम्नगाम्भांसि सर्वतः मनांसि दुर्विनीतानां प्राप्य लक्ष्मीं नवाम् इव ॥
ūhur unmārgavāhīni nimnagāmbhāṃsi sarvataḥ manāṃsi durvinītānāṃ prāpya lakṣmīṃ navām iva //
न रेजे ऽन्तरितश् चन्द्रो निर्मलो मलिनैर् घनैः सद्वाक्यवादो मूर्खाणां प्रगल्भाभिर् इवोक्तिभिः ॥
na reje 'ntaritaś candro nirmalo malinair ghanaiḥ sadvākyavādo mūrkhāṇāṃ pragalbhābhir ivoktibhiḥ //
निर्गुणेनापि चापेन शक्रस्य गगने पदम् अवाप्यताविवेकस्य नृपस्येव परिग्रहे ॥
nirguṇenāpi cāpena śakrasya gagane padam avāpyatāvivekasya nṛpasyeva parigrahe //
मेघपृष्ठे बलाकानां रराज विमला ततिः दुर्वृत्ते वृत्तचेष्टेव कुलीनस्यातिशोभना ॥
meghapṛṣṭhe balākānāṃ rarāja vimalā tatiḥ durvṛtte vṛttaceṣṭeva kulīnasyātiśobhanā //
न बबन्धाम्बरे स्थैर्यं विद्युद् अत्यन्तचञ्चला मैत्रीव प्रवरे पुंसि दुर्जनेन प्रयोजिता ॥
na babandhāmbare sthairyaṃ vidyud atyantacañcalā maitrīva pravare puṃsi durjanena prayojitā //
मार्गा बभूवुर् अस्पष्टा नवशष्पचयावृताः अर्थान्तरम् अनुप्राप्ताः प्रजडानाम् इवोक्तयः ॥
mārgā babhūvur aspaṣṭā navaśaṣpacayāvṛtāḥ arthāntaram anuprāptāḥ prajaḍānām ivoktayaḥ //
उन्मत्तशिखिसारङ्गे तस्मिन् काले महावने कृष्णरामौ मुदा युक्तौ गोपालैश् चेरतुः सह ॥
unmattaśikhisāraṅge tasmin kāle mahāvane kṛṣṇarāmau mudā yuktau gopālaiś ceratuḥ saha //
क्वचिद् गोभिः समं रम्यं गेयतानरताव् उभौ चेरतुः क्वचिद् अत्यर्थं शीतवृक्षतलाश्रयौ ॥
kvacid gobhiḥ samaṃ ramyaṃ geyatānaratāv ubhau ceratuḥ kvacid atyarthaṃ śītavṛkṣatalāśrayau //
क्वचित् कदम्बस्रक्चित्रौ मयूरस्रग्धरौ क्वचित् विचित्रौ क्वचिद् आसातां विविधैर् गिरिधातुभिः ॥
kvacit kadambasrakcitrau mayūrasragdharau kvacit vicitrau kvacid āsātāṃ vividhair giridhātubhiḥ //
पर्णशय्यासु संसुप्तौ क्वचिन् निद्रान्तरैषिणौ क्वचिद् गर्जति जीमूते हाहाकाररवादृतौ ॥
parṇaśayyāsu saṃsuptau kvacin nidrāntaraiṣiṇau kvacid garjati jīmūte hāhākāraravādṛtau //
गायताम् अन्यगोपानां प्रशंसापरमौ क्वचित् मयूरकेकानुगतौ गोपवेणुप्रवादकौ ॥
gāyatām anyagopānāṃ praśaṃsāparamau kvacit mayūrakekānugatau gopaveṇupravādakau //
इति नानाविधैर् भावैर् उत्तमप्रीतिसंयुतौ क्रीडन्तौ तौ वने तस्मिञ् चेरतुस् तुष्टमानसौ ॥
iti nānāvidhair bhāvair uttamaprītisaṃyutau krīḍantau tau vane tasmiñ ceratus tuṣṭamānasau //
विकाले च समं गोभिर् गोपवृन्दसमन्वितौ ॥
vikāle ca samaṃ gobhir gopavṛndasamanvitau //
विकाले च यथाजोषं व्रजम् एत्य महाबलौ ॥
vikāle ca yathājoṣaṃ vrajam etya mahābalau //
गोपैः समानैः सहितौ क्रीडन्ताव् अमराव् इव ॥
gopaiḥ samānaiḥ sahitau krīḍantāv amarāv iva //
[[इति श्रीविष्णुपुराणे पञ्चमे ऽंशे षष्ठो ऽध्यायः ]]
[[iti śrīviṣṇupurāṇe pañcame 'ṃśe ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ ]]