Aṃśa 5 · Chapter 20

राजमार्गे ततः कृष्णः सानुलेपनभाजनाम् ददर्श कुब्जाम् आयान्तीं नवयौवनगोचराम् ॥

rājamārge tataḥ kṛṣṇaḥ sānulepanabhājanām dadarśa kubjām āyāntīṃ navayauvanagocarām //

ताम् आह ललितं कृष्णः कस्येदम् अनुलेपनम् भवत्या नीयते सत्यं वदेन्दीवरलोचने ॥

tām āha lalitaṃ kṛṣṇaḥ kasyedam anulepanam bhavatyā nīyate satyaṃ vadendīvaralocane //

सकामेनैव सा प्रोक्ता सानुरागा हरिं प्रति प्राह सा ललितं कुब्जा तद्दर्शनबलात्कृता ॥

sakāmenaiva sā proktā sānurāgā hariṃ prati prāha sā lalitaṃ kubjā taddarśanabalātkṛtā //

कान्त कस्मान् न जानासि कंसेनाभिनियोजिताम् नैकवक्रेति विख्याताम् अनुलेपनकर्मणि ॥

kānta kasmān na jānāsi kaṃsenābhiniyojitām naikavakreti vikhyātām anulepanakarmaṇi //

नान्यपिष्टं हि कंसस्य प्रीतये ह्य् अनुलेपनम् भवत्य् अहम् अतीवास्य प्रसादधनभाजनम् ॥

nānyapiṣṭaṃ hi kaṃsasya prītaye hy anulepanam bhavaty aham atīvāsya prasādadhanabhājanam //

सुगन्धम् एतद् राजार्हं रुचिरं रुचिरानने आवयोर् गात्रसदृशं दीयताम् अनुलेपनम् ॥

sugandham etad rājārhaṃ ruciraṃ rucirānane āvayor gātrasadṛśaṃ dīyatām anulepanam //

श्रुत्वैतद् आह सा कुब्जा गृह्यताम् इति सादरम् अनुलेपनं च ददौ गात्रयोग्यम् अथोभयोः ॥

śrutvaitad āha sā kubjā gṛhyatām iti sādaram anulepanaṃ ca dadau gātrayogyam athobhayoḥ //

भक्तिच्छेदानुलिप्ताङ्गौ ततस् तौ पुरुषर्षभौ सेन्द्रचापौ विराजेतां सितकृष्णाव् इवाम्बुदौ ॥

bhakticchedānuliptāṅgau tatas tau puruṣarṣabhau sendracāpau virājetāṃ sitakṛṣṇāv ivāmbudau //

ततस् तां चिबुके शौरिर् उल्लापनविधानवित् उत्पाट्य तोलयाम् आस द्व्यङ्गुलेनाग्रपाणिना ॥

tatas tāṃ cibuke śaurir ullāpanavidhānavit utpāṭya tolayām āsa dvyaṅgulenāgrapāṇinā //

चकर्ष पद्भ्यां च तदा ऋजुत्वं केशवो ऽनयत् ततः सा ऋजुतां प्राप्ता योषिताम् अभवद् वरा ॥

cakarṣa padbhyāṃ ca tadā ṛjutvaṃ keśavo 'nayat tataḥ sā ṛjutāṃ prāptā yoṣitām abhavad varā //

विलासललितं प्राह प्रेमगर्भभरालसम् वस्त्रे प्रगृह्य गोविन्दं व्रज गेहं ममेति वै ॥

vilāsalalitaṃ prāha premagarbhabharālasam vastre pragṛhya govindaṃ vraja gehaṃ mameti vai //

आयास्ये भवतीगेहम् इति तां प्रहसन् हरिः विससर्ज जहासोच्चै रामस्यालोक्य चाननम् ॥

āyāsye bhavatīgeham iti tāṃ prahasan hariḥ visasarja jahāsoccai rāmasyālokya cānanam //

भक्तिच्छेदानुलिप्ताङ्गौ नीलपीताम्बरौ च तौ धनुःशालां ततो यातौ चित्रमाल्योपशोभितौ ॥

bhakticchedānuliptāṅgau nīlapītāmbarau ca tau dhanuḥśālāṃ tato yātau citramālyopaśobhitau //

आयोगवं धनूरत्नं ताभ्यां पृष्टैस् तु रक्षिभिः आख्याते सहसा कृष्णो गृहीत्वापूरयद् धनुः ॥

āyogavaṃ dhanūratnaṃ tābhyāṃ pṛṣṭais tu rakṣibhiḥ ākhyāte sahasā kṛṣṇo gṛhītvāpūrayad dhanuḥ //

ततः पूरयता तेन भज्यमानं बलाद् धनुः चकार सुमहाशब्दं मथुरा येन पूरिता ॥

tataḥ pūrayatā tena bhajyamānaṃ balād dhanuḥ cakāra sumahāśabdaṃ mathurā yena pūritā //

अनुयुक्तौ ततस् तौ तु भग्ने धनुषि रक्षिभिः रक्षिसैन्यं निकृत्योभौ निष्क्रान्तौ कार्मुकालयात् ॥

anuyuktau tatas tau tu bhagne dhanuṣi rakṣibhiḥ rakṣisainyaṃ nikṛtyobhau niṣkrāntau kārmukālayāt //

अक्रूरागमवृत्तान्तम् उपलभ्य तथा धनुः भग्नं श्रुत्वाथ कंसो ऽपि प्राह चाणूरमुष्टिकौ ॥

akrūrāgamavṛttāntam upalabhya tathā dhanuḥ bhagnaṃ śrutvātha kaṃso 'pi prāha cāṇūramuṣṭikau //

गोपालदारकौ प्राप्तौ भवद्भ्यां तौ ममाग्रतः मल्लयुद्धे निहन्तव्यौ मम प्राणहरौ हि तौ ॥

gopāladārakau prāptau bhavadbhyāṃ tau mamāgrataḥ mallayuddhe nihantavyau mama prāṇaharau hi tau //

नियुद्धे तद्विनाशेन भवद्भ्यां तोषितो ह्य् अहम् दास्याम्य् अभिमतान् कामान् नान्यथैतन् महाबलौ ॥

niyuddhe tadvināśena bhavadbhyāṃ toṣito hy aham dāsyāmy abhimatān kāmān nānyathaitan mahābalau //

न्यायतो ऽन्यायतो वापि भवद्भ्यां तौ ममाहितौ हन्तव्यौ तद्वधाद् राज्यं सामान्यं वो भविष्यति ॥

nyāyato 'nyāyato vāpi bhavadbhyāṃ tau mamāhitau hantavyau tadvadhād rājyaṃ sāmānyaṃ vo bhaviṣyati //

इत्य् आदिश्य स तौ मल्लौ ततश् चाहूय हस्तिपम् प्रोवाचोच्चैस् त्वया मल्लसमाजद्वारि कुञ्जरः ॥

ity ādiśya sa tau mallau tataś cāhūya hastipam provācoccais tvayā mallasamājadvāri kuñjaraḥ //

स्थाप्यः कुवलयापीडस् तेन तौ गोपदारकौ घातनीयौ नियुद्धाय रङ्गद्वारम् उपागतौ ॥

sthāpyaḥ kuvalayāpīḍas tena tau gopadārakau ghātanīyau niyuddhāya raṅgadvāram upāgatau //

तम् अप्य् आज्ञाप्य दृष्ट्वा च मञ्चान् सर्वान् उपाकृतान् आसन्नमरणः कंसः सूर्योदयम् उदैक्षत ॥

tam apy ājñāpya dṛṣṭvā ca mañcān sarvān upākṛtān āsannamaraṇaḥ kaṃsaḥ sūryodayam udaikṣata //

ततः समस्तमञ्चेषु नागरः स तदा जनः राजमञ्चेषु चारूढाः सह भृत्यैर् महीभृतः ॥

tataḥ samastamañceṣu nāgaraḥ sa tadā janaḥ rājamañceṣu cārūḍhāḥ saha bhṛtyair mahībhṛtaḥ //

मल्लप्राश्निकवर्गश् च रङ्गमध्यसमीपतः कृतः कंसेन कंसो ऽपि तुङ्गमञ्चे व्यवस्थितः ॥

mallaprāśnikavargaś ca raṅgamadhyasamīpataḥ kṛtaḥ kaṃsena kaṃso 'pi tuṅgamañce vyavasthitaḥ //

अन्तःपुराणां मञ्चाश् च तथान्ये परिकल्पिताः अन्ये च वारमुख्यानाम् अन्ये नागरयोषिताम् ॥

antaḥpurāṇāṃ mañcāś ca tathānye parikalpitāḥ anye ca vāramukhyānām anye nāgarayoṣitām //

नन्दगोपादयो गोपा मञ्चेष्व् अन्येष्व् अवस्थिताः अक्रूरवसुदेवौ च मञ्चप्रान्ते व्यवस्थितौ ॥

nandagopādayo gopā mañceṣv anyeṣv avasthitāḥ akrūravasudevau ca mañcaprānte vyavasthitau //

नागरीयोषितां मध्ये देवकी पुत्रगृद्धिनी अन्तकाले ऽपि पुत्रस्य द्रक्ष्यामि रुचिरं मुखम् ॥

nāgarīyoṣitāṃ madhye devakī putragṛddhinī antakāle 'pi putrasya drakṣyāmi ruciraṃ mukham //

वाद्यमानेषु तूर्येषु चाणूरे चातिवल्गति हाहाकारपरे लोके आस्फोटयति मुष्टिके ॥

vādyamāneṣu tūryeṣu cāṇūre cātivalgati hāhākārapare loke āsphoṭayati muṣṭike //

हत्वा कुवलयापीडं हस्त्यारोहप्रचोदितम् मदासृगनुलिप्ताङ्गौ गजदन्तवरायुधौ ॥

hatvā kuvalayāpīḍaṃ hastyārohapracoditam madāsṛganuliptāṅgau gajadantavarāyudhau //

मृगमध्ये यथा सिम्हौ गर्वलीलावलोकिनौ प्रविष्टौ सुमहारङ्गं बलभद्रजनार्दनौ ॥

mṛgamadhye yathā simhau garvalīlāvalokinau praviṣṭau sumahāraṅgaṃ balabhadrajanārdanau //

हाहाकारो महाञ् जज्ञे सर्वमञ्चेष्व् अनन्तरम् कृष्णो ऽयं बलभद्रो ऽयम् इति लोकस्य विस्मयात् ॥

hāhākāro mahāñ jajñe sarvamañceṣv anantaram kṛṣṇo 'yaṃ balabhadro 'yam iti lokasya vismayāt //

सो ऽयं येन हता घोरा पूतना सा निशाचरी क्षिप्तं तु शकटं येन भग्नौ च यमलार्जुनौ ॥

so 'yaṃ yena hatā ghorā pūtanā sā niśācarī kṣiptaṃ tu śakaṭaṃ yena bhagnau ca yamalārjunau //

सो ऽयं यः कालियं नागं ननर्तारुह्य बालकः धृतो गोवर्धनो येन सप्तरात्रं महागिरिः ॥

so 'yaṃ yaḥ kāliyaṃ nāgaṃ nanartāruhya bālakaḥ dhṛto govardhano yena saptarātraṃ mahāgiriḥ //

अरिष्टो धेनुकः केशी लीलयैव महात्मना निहता येन दुर्वृत्ता दृश्यतां सो ऽयम् अच्युतः ॥

ariṣṭo dhenukaḥ keśī līlayaiva mahātmanā nihatā yena durvṛttā dṛśyatāṃ so 'yam acyutaḥ //

अयं चास्य महाबाहुर् बलभद्रो ऽग्रजो ऽग्रतः प्रयाति लीलया योषिन्मनोनयननन्दनः ॥

ayaṃ cāsya mahābāhur balabhadro 'grajo 'grataḥ prayāti līlayā yoṣinmanonayananandanaḥ //

अयं स कथ्यते प्राज्ञैः पुराणार्थावलोकिभिः गोपालो यादवं वंशं मग्नम् अभ्युद्धरिष्यति ॥

ayaṃ sa kathyate prājñaiḥ purāṇārthāvalokibhiḥ gopālo yādavaṃ vaṃśaṃ magnam abhyuddhariṣyati //

अयं स सर्वभूतस्य विष्णोर् अखिलजन्मनः अवतीर्णो महीम् अंशो नूनं भारहरो भुवः ॥

ayaṃ sa sarvabhūtasya viṣṇor akhilajanmanaḥ avatīrṇo mahīm aṃśo nūnaṃ bhāraharo bhuvaḥ //

इत्य् एवं वर्णिते पौरै रामे कृष्णे च तत्क्षणात् ॥

ity evaṃ varṇite paurai rāme kṛṣṇe ca tatkṣaṇāt //

उरस् तताप देवक्याः स्नेहस्नुतपयोधरम् ॥

uras tatāpa devakyāḥ snehasnutapayodharam //

महोत्सवम् इवासाद्य पुत्राननविलोकनम् युवेव वसुदेवो ऽभूद् विहायाभ्यागतां जराम् ॥

mahotsavam ivāsādya putrānanavilokanam yuveva vasudevo 'bhūd vihāyābhyāgatāṃ jarām //

विस्तारिताक्षियुगलो राजान्तःपुरयोषितः नागरस्त्रीसमूहश् च द्रष्टुं न विरराम तम् ॥

vistāritākṣiyugalo rājāntaḥpurayoṣitaḥ nāgarastrīsamūhaś ca draṣṭuṃ na virarāma tam //

सख्यः पश्यत कृष्णस्य मुखम् अत्यरुणेक्षणम् गजयुद्धकृतायासस्वेदाम्बुकणिकाचितम् ॥

sakhyaḥ paśyata kṛṣṇasya mukham atyaruṇekṣaṇam gajayuddhakṛtāyāsasvedāmbukaṇikācitam //

विकासिशरदम्भोजम् अवश्यायजलोक्षितम् परिभूय स्थितं जन्म सफलं क्रियतां दृशः ॥

vikāsiśaradambhojam avaśyāyajalokṣitam paribhūya sthitaṃ janma saphalaṃ kriyatāṃ dṛśaḥ //

श्रीवत्साङ्कं महद्धाम बालस्यैतद् विलोक्यताम् विपक्षक्षपणं वक्षो भुजयुग्मं च भामिनि ॥

śrīvatsāṅkaṃ mahaddhāma bālasyaitad vilokyatām vipakṣakṣapaṇaṃ vakṣo bhujayugmaṃ ca bhāmini //

किं न पश्यसि कुन्देन्दुमृणालधवलाननम् बलभद्रम् इमं नीलपरिधानम् उपागतम् ॥

kiṃ na paśyasi kundendumṛṇāladhavalānanam balabhadram imaṃ nīlaparidhānam upāgatam //

वल्गता मुष्टिकेनैतच् चाणूरेण तथा सखि क्रियते बलभद्रस्य हास्यम् एतद् विलोक्यताम् ॥

valgatā muṣṭikenaitac cāṇūreṇa tathā sakhi kriyate balabhadrasya hāsyam etad vilokyatām //

सख्यः पश्यत चाणूरं नियुद्धार्थम् अयं हरिः समुपैति न सन्त्य् अत्र किं वृद्धा युक्तकारिणः ॥

sakhyaḥ paśyata cāṇūraṃ niyuddhārtham ayaṃ hariḥ samupaiti na santy atra kiṃ vṛddhā yuktakāriṇaḥ //

क्व यौवनोन्मुखीभूतसुकुमारतनुर् हरिः क्व वज्रकठिनाभोगशरीरो ऽयं महासुरः ॥

kva yauvanonmukhībhūtasukumāratanur hariḥ kva vajrakaṭhinābhogaśarīro 'yaṃ mahāsuraḥ //

इमौ सुललितौ रङ्गे वर्तेते नवयौवनौ दैतेयमल्लाश् चाणूरप्रमुखास् त्व् अतिदारुणाः ॥

imau sulalitau raṅge vartete navayauvanau daiteyamallāś cāṇūrapramukhās tv atidāruṇāḥ //

नियुद्धप्राश्निकानां तु महान् एष व्यतिक्रमः यद् बालबलिनोर् युद्धं मध्यस्थैः समुपेक्ष्यते ॥

niyuddhaprāśnikānāṃ tu mahān eṣa vyatikramaḥ yad bālabalinor yuddhaṃ madhyasthaiḥ samupekṣyate //

इत्थं पुरस्त्रीलोकस्य वदतश् चालयन् भुवम् ॥

itthaṃ purastrīlokasya vadataś cālayan bhuvam //

ववल्ग बद्धकक्ष्यो ऽन्तर् जनस्य भगवान् हरिः ॥

vavalga baddhakakṣyo 'ntar janasya bhagavān hariḥ //

बलभद्रो ऽपि चास्फोट्य ववल्ग ललितं यदा पदे पदे तदा भूमिर् यन् न शीर्णा तद् अद्भुतम् ॥

balabhadro 'pi cāsphoṭya vavalga lalitaṃ yadā pade pade tadā bhūmir yan na śīrṇā tad adbhutam //

चाणूरेण ततः कृष्णो युयुधे ऽमितविक्रमः नियुद्धकुशलो दैत्यो बलभद्रेण मुष्टिकः ॥

cāṇūreṇa tataḥ kṛṣṇo yuyudhe 'mitavikramaḥ niyuddhakuśalo daityo balabhadreṇa muṣṭikaḥ //

संनिपातावधूतैस् तु चाणूरेण समं हरिः क्षेपणैर् मुष्टिभिश् चैव कीलवज्रनिपातनैः ॥

saṃnipātāvadhūtais tu cāṇūreṇa samaṃ hariḥ kṣepaṇair muṣṭibhiś caiva kīlavajranipātanaiḥ //

पादोद्धूतैः प्रमृष्टैश् च तयोर् युद्धम् अभून् महत् ॥

pādoddhūtaiḥ pramṛṣṭaiś ca tayor yuddham abhūn mahat //

अशस्त्रम् अतिघोरं तत् तयोर् युद्धं सुदारुणम् बलप्राणविनिष्पाद्यं समाजोत्सवसंनिधौ ॥

aśastram atighoraṃ tat tayor yuddhaṃ sudāruṇam balaprāṇaviniṣpādyaṃ samājotsavasaṃnidhau //

यावद् यावच् च चाणूरो युयुधे हरिणा सह प्राणहानिम् अवापाग्र्यां तावत् तावल् लवाल् लवम् ॥

yāvad yāvac ca cāṇūro yuyudhe hariṇā saha prāṇahānim avāpāgryāṃ tāvat tāval lavāl lavam //

कृष्णो ऽपि युयुधे तेन लीलयैव जगन्मयः खेदाच् चालयता कोपान् निजशेखरकेसरम् ॥

kṛṣṇo 'pi yuyudhe tena līlayaiva jaganmayaḥ khedāc cālayatā kopān nijaśekharakesaram //

बलक्षयं विवृद्धिं च दृष्ट्वा चाणूरकृष्णयोः वारयाम् आस तूर्याणि कंसः कोपपरायणः ॥

balakṣayaṃ vivṛddhiṃ ca dṛṣṭvā cāṇūrakṛṣṇayoḥ vārayām āsa tūryāṇi kaṃsaḥ kopaparāyaṇaḥ //

मृदङ्गादिषु तूर्येषु प्रतिषिद्धेषु तत्क्षणात् खे संगतान्य् अवाद्यन्त देवतूर्याण्य् अनेकशः ॥

mṛdaṅgādiṣu tūryeṣu pratiṣiddheṣu tatkṣaṇāt khe saṃgatāny avādyanta devatūryāṇy anekaśaḥ //

जय गोविन्द चाणूरं जहि केशव दानवम् इत्य् अन्तर्धानगा देवास् तदोचुर् अतिहर्षिताः ॥

jaya govinda cāṇūraṃ jahi keśava dānavam ity antardhānagā devās tadocur atiharṣitāḥ //

चाणूरेण चिरं कालं क्रीडित्वा मधुसूदनः उत्पाट्य भ्रामयाम् आस तद्वधाय कृतोद्यमः ॥

cāṇūreṇa ciraṃ kālaṃ krīḍitvā madhusūdanaḥ utpāṭya bhrāmayām āsa tadvadhāya kṛtodyamaḥ //

भ्रामयित्वा शतगुणं दैत्यमल्लम् अमित्रजित् भूमाव् आस्फोटयाम् आस गगने गतजीवितम् ॥

bhrāmayitvā śataguṇaṃ daityamallam amitrajit bhūmāv āsphoṭayām āsa gagane gatajīvitam //

भूमाव् आस्फोटितस् तेन चाणूरः शतधाव्रजत् रक्तस्रावमहापङ्कां चकार स तदा भुवम् ॥

bhūmāv āsphoṭitas tena cāṇūraḥ śatadhāvrajat raktasrāvamahāpaṅkāṃ cakāra sa tadā bhuvam //

बलदेवो ऽपि तत्कालं मुष्टिकेन महाबलः युयुधे दैत्यमल्लेन चाणूरेण यथा हरिः ॥

baladevo 'pi tatkālaṃ muṣṭikena mahābalaḥ yuyudhe daityamallena cāṇūreṇa yathā hariḥ //

सो ऽप्य् एनं मुष्टिना मूर्ध्नि वक्षस्य् आहत्य जानुना पातयित्वा धरापृष्ठे निष्पिपेष गतायुषम् ॥

so 'py enaṃ muṣṭinā mūrdhni vakṣasy āhatya jānunā pātayitvā dharāpṛṣṭhe niṣpipeṣa gatāyuṣam //

कृष्णस् तोशलकं भूयो मल्लराजं महाबलम् वाममुष्टिप्रहारेण पातयाम् आस भूतले ॥

kṛṣṇas tośalakaṃ bhūyo mallarājaṃ mahābalam vāmamuṣṭiprahāreṇa pātayām āsa bhūtale //

चाणूरे निहते मल्ले मुष्टिके विनिपातिते नीते क्षयं तोशलके सर्वे मल्लाः प्रदुद्रुवुः ॥

cāṇūre nihate malle muṣṭike vinipātite nīte kṣayaṃ tośalake sarve mallāḥ pradudruvuḥ //

ववल्गतुस् तदा रङ्गे कृष्णसंकर्षणाव् उभौ समानवयसो गोपान् बलाद् आकृष्य हर्षितौ ॥

vavalgatus tadā raṅge kṛṣṇasaṃkarṣaṇāv ubhau samānavayaso gopān balād ākṛṣya harṣitau //

कंसो ऽपि कोपरक्ताक्षः प्राहोच्चैर् व्यापृतान् नरान् गोपाव् एतौ समाजौघान् निष्क्राम्येतां बलाद् इतः ॥

kaṃso 'pi koparaktākṣaḥ prāhoccair vyāpṛtān narān gopāv etau samājaughān niṣkrāmyetāṃ balād itaḥ //

नन्दो ऽपि गृह्यतां पापो निगडैर् आयसैर् इह अवृद्धार्हेण दण्डेन वसुदेवो ऽपि हन्यताम् ॥

nando 'pi gṛhyatāṃ pāpo nigaḍair āyasair iha avṛddhārheṇa daṇḍena vasudevo 'pi hanyatām //

वल्गन्ति गोपाः कृष्णेन ये चेमे सहिताः पुरः गावो ह्रियन्ताम् एतेषां यच् चास्ति वसु किंचन ॥

valganti gopāḥ kṛṣṇena ye ceme sahitāḥ puraḥ gāvo hriyantām eteṣāṃ yac cāsti vasu kiṃcana //

एवम् आज्ञापयानं तु प्रहस्य मधुसूदनः उत्प्लुत्यारुह्य तं मञ्चं कंसं जग्राह वेगतः ॥

evam ājñāpayānaṃ tu prahasya madhusūdanaḥ utplutyāruhya taṃ mañcaṃ kaṃsaṃ jagrāha vegataḥ //

केशेष्व् आकृष्य विगलत्किरीटम् अवनीतले कंसं स पातयाम् आस तस्योपरि पपात च ॥

keśeṣv ākṛṣya vigalatkirīṭam avanītale kaṃsaṃ sa pātayām āsa tasyopari papāta ca //

निःशेषजगदाधारगुरुणा पततोपरि कृष्णेन त्याजितः प्राणान् उग्रसेनात्मजो नृपः ॥

niḥśeṣajagadādhāraguruṇā patatopari kṛṣṇena tyājitaḥ prāṇān ugrasenātmajo nṛpaḥ //

मृतस्य केशेषु तदा गृहीत्वा मधुसूदनः चकर्ष देहं कंसस्य रङ्गमध्ये महाबलः ॥

mṛtasya keśeṣu tadā gṛhītvā madhusūdanaḥ cakarṣa dehaṃ kaṃsasya raṅgamadhye mahābalaḥ //

गौरवेणातिमहता परिखा तेन कृष्यता कृता कंसस्य देहेन वेगेनेव महाम्भसः ॥

gauraveṇātimahatā parikhā tena kṛṣyatā kṛtā kaṃsasya dehena vegeneva mahāmbhasaḥ //

कंसे गृहीते कृष्णेन तद्भ्राताभ्यागतो रुषा सुनामा बलभद्रेण लीलयैव निपातितः ॥

kaṃse gṛhīte kṛṣṇena tadbhrātābhyāgato ruṣā sunāmā balabhadreṇa līlayaiva nipātitaḥ //

ततो हाहाकृतं सर्वम् आसीत् तद् रङ्गमण्डलम् अवज्ञया हतं दृष्ट्वा कृष्णेन मथुरेश्वरम् ॥

tato hāhākṛtaṃ sarvam āsīt tad raṅgamaṇḍalam avajñayā hataṃ dṛṣṭvā kṛṣṇena mathureśvaram //

कृष्णो ऽपि वसुदेवस्य पादौ जग्राह सत्वरः देवक्याश् च महाबाहुर् बलदेवसहायवान् ॥

kṛṣṇo 'pi vasudevasya pādau jagrāha satvaraḥ devakyāś ca mahābāhur baladevasahāyavān //

उत्थाप्य वसुदेवस् तं देवकी च जनार्दनम् स्मृतजन्मोक्तवचनौ ताव् एव प्रणतौ स्थितौ ॥

utthāpya vasudevas taṃ devakī ca janārdanam smṛtajanmoktavacanau tāv eva praṇatau sthitau //

प्रसीद सीदतां देव देवानां वरद प्रभो तथावयोः प्रसादेन कृतोद्धारश् च केशव ॥

prasīda sīdatāṃ deva devānāṃ varada prabho tathāvayoḥ prasādena kṛtoddhāraś ca keśava //

आराधितो यद् भगवान् अवतीर्णो गृहे मम दुर्वृत्तनिधनार्थाय तेन नः पावितं कुलम् ॥

ārādhito yad bhagavān avatīrṇo gṛhe mama durvṛttanidhanārthāya tena naḥ pāvitaṃ kulam //

त्वम् अन्तः सर्वभूतानां सर्वभूतेष्व् अवस्थितः प्रवर्तेते समस्तात्मंस् त्वत्तो भूतभविष्यती ॥

tvam antaḥ sarvabhūtānāṃ sarvabhūteṣv avasthitaḥ pravartete samastātmaṃs tvatto bhūtabhaviṣyatī //

यज्ञैस् त्वम् इज्यसे नित्यं सर्वदेवमयाच्युत त्वम् एव यज्ञो यष्टा च यज्ञानां परमेश्वरः ॥

yajñais tvam ijyase nityaṃ sarvadevamayācyuta tvam eva yajño yaṣṭā ca yajñānāṃ parameśvaraḥ //

सापह्नवं मम मनो यद् एतत् त्वयि जायते देवक्याश् चात्मजप्रीत्या तद् अत्यन्तविडम्बना ॥

sāpahnavaṃ mama mano yad etat tvayi jāyate devakyāś cātmajaprītyā tad atyantaviḍambanā //

क्व कर्ता सर्वभूतानाम् अनादिनिधनो भवान् क्व मे मनुष्यकस्यैषा जिह्वा पुत्रेति वक्ष्यति ॥

kva kartā sarvabhūtānām anādinidhano bhavān kva me manuṣyakasyaiṣā jihvā putreti vakṣyati //

जगद् एतज् जगन्नाथ संभूतम् अखिलं यतः कया युक्त्या विना मायां सो ऽस्मत्तः संभविष्यति ॥

jagad etaj jagannātha saṃbhūtam akhilaṃ yataḥ kayā yuktyā vinā māyāṃ so 'smattaḥ saṃbhaviṣyati //

यस्मिन् प्रतिष्ठितं सर्वं जगत् स्थावरजङ्गमम् स कोष्ठोत्सङ्गशयनो मनुष्याज् जायते कथम् ॥

yasmin pratiṣṭhitaṃ sarvaṃ jagat sthāvarajaṅgamam sa koṣṭhotsaṅgaśayano manuṣyāj jāyate katham //

स त्वं प्रसीद परमेश्वर पाहि विश्वम् अंशावतारकरणैर् न ममासि पुत्रः आब्रह्मपादपम् अयं जगद् एतद् ईश त्वत्तो विमोहयसि किं परमेश्वरात्मन् ॥

sa tvaṃ prasīda parameśvara pāhi viśvam aṃśāvatārakaraṇair na mamāsi putraḥ ābrahmapādapam ayaṃ jagad etad īśa tvatto vimohayasi kiṃ parameśvarātman //

मायाविमोहितदृशा तनयो ममेति कंसाद् भयं कृतम् अपास्तभयातितीव्रम् नीतो ऽसि गोकुलम् इतो ऽतिभयाकुलस्य वृद्धिं गतो ऽसि मम नास्ति ममत्वम् ईश ॥

māyāvimohitadṛśā tanayo mameti kaṃsād bhayaṃ kṛtam apāstabhayātitīvram nīto 'si gokulam ito 'tibhayākulasya vṛddhiṃ gato 'si mama nāsti mamatvam īśa //

कर्माणि रुद्रमरुदश्विशतक्रतूनां साध्यानि यानि न भवन्ति निरीक्षितानि त्वं विष्णुर् ईश जगताम् उपकारहेतोः प्राप्तो ऽसि नः परिगतं विगतो हि मोहः ॥

karmāṇi rudramarudaśviśatakratūnāṃ sādhyāni yāni na bhavanti nirīkṣitāni tvaṃ viṣṇur īśa jagatām upakārahetoḥ prāpto 'si naḥ parigataṃ vigato hi mohaḥ //