Aṃśa 5 · Chapter 18

चिन्तयन्न् इति गोविन्दम् उपगम्य स यादवः अक्रूरो ऽस्मीति चरणौ ननाम शिरसा हरेः ॥

cintayann iti govindam upagamya sa yādavaḥ akrūro 'smīti caraṇau nanāma śirasā hareḥ //

सो ऽप्य् एनं ध्वजवज्राब्जकृतचिह्नेन पाणिना संस्पृश्याकृष्य च प्रीत्या सुगाढं परिषस्वजे ॥

so 'py enaṃ dhvajavajrābjakṛtacihnena pāṇinā saṃspṛśyākṛṣya ca prītyā sugāḍhaṃ pariṣasvaje //

कृतसंवन्दनौ तेन यथावद् बलकेशवौ ततः प्रविष्टौ संहृष्टौ तम् आदायात्ममन्दिरम् ॥

kṛtasaṃvandanau tena yathāvad balakeśavau tataḥ praviṣṭau saṃhṛṣṭau tam ādāyātmamandiram //

सह ताभ्यां तदाक्रूरः कृतसंवन्दनादिकः भुक्तभोज्यो यथान्यायम् आचचक्षे ततस् तयोः ॥

saha tābhyāṃ tadākrūraḥ kṛtasaṃvandanādikaḥ bhuktabhojyo yathānyāyam ācacakṣe tatas tayoḥ //

यथा निर्भर्त्स्यते तेन कंसेनानकदुन्दुभिः यथा च देवकी देवी दानवेन दुरात्मना ॥

yathā nirbhartsyate tena kaṃsenānakadundubhiḥ yathā ca devakī devī dānavena durātmanā //

उग्रसेने यथा कंसः सुदुरात्मा च वर्तते यं चैवार्थं समुद्दिश्य स कंसेन विसर्जितः ॥

ugrasene yathā kaṃsaḥ sudurātmā ca vartate yaṃ caivārthaṃ samuddiśya sa kaṃsena visarjitaḥ //

तत् सर्वं विस्तराच् छ्रुत्वा भगवान् केशिसूदनः उवाचाखिलम् अप्य् एतज् ज्ञातं दानपते मया ॥

tat sarvaṃ vistarāc chrutvā bhagavān keśisūdanaḥ uvācākhilam apy etaj jñātaṃ dānapate mayā //

करिष्ये च महाभाग यद् अत्रौपयिकं मतम् विचिन्त्यं नान्यथैतत् ते विद्धि कंसं हतं मया ॥

kariṣye ca mahābhāga yad atraupayikaṃ matam vicintyaṃ nānyathaitat te viddhi kaṃsaṃ hataṃ mayā //

अहं रामश् च मथुरां श्वो यास्यावः समं त्वया गोपवृद्धाश् च यास्यन्ति ह्य् आदायोपायनं बहु ॥

ahaṃ rāmaś ca mathurāṃ śvo yāsyāvaḥ samaṃ tvayā gopavṛddhāś ca yāsyanti hy ādāyopāyanaṃ bahu //

निशेयं नीयतां वीर न चिन्तां कर्तुम् अर्हसि त्रिरात्राभ्यन्तरे कंसं हनिष्यामि सहानुगम् ॥

niśeyaṃ nīyatāṃ vīra na cintāṃ kartum arhasi trirātrābhyantare kaṃsaṃ haniṣyāmi sahānugam //

समादिश्य ततो गोपान् अक्रूरो ऽपि सकेशवः सुष्वाप बलभद्रश् च नन्दगोपगृहे ततः ॥

samādiśya tato gopān akrūro 'pi sakeśavaḥ suṣvāpa balabhadraś ca nandagopagṛhe tataḥ //

ततः प्रभाते विमले कृष्णरामौ महामती अक्रूरेण समं गन्तुम् उद्यतौ मथुरां प्रति ॥

tataḥ prabhāte vimale kṛṣṇarāmau mahāmatī akrūreṇa samaṃ gantum udyatau mathurāṃ prati //

दृष्ट्वा गोपीजनः सास्रः श्लथद्वलयबाहुकः निशश्वासातिदुःखार्तः प्राह चेदं परस्परम् ॥

dṛṣṭvā gopījanaḥ sāsraḥ ślathadvalayabāhukaḥ niśaśvāsātiduḥkhārtaḥ prāha cedaṃ parasparam //

मथुरां प्राप्य गोविन्दः कथं गोकुलम् एष्यति नागरस्त्रीकलालापमधु श्रोत्रेण पास्यति ॥

mathurāṃ prāpya govindaḥ kathaṃ gokulam eṣyati nāgarastrīkalālāpamadhu śrotreṇa pāsyati //

विलासिवाक्यपानेषु नागरीणां कृतास्पदम् चित्तम् अस्य कथं भूयो ग्राम्यगोपीषु यास्यति ॥

vilāsivākyapāneṣu nāgarīṇāṃ kṛtāspadam cittam asya kathaṃ bhūyo grāmyagopīṣu yāsyati //

सारं समस्तगोष्ठस्य विधिना हरता हरिम् प्रहृतं गोपयोषित्सु निर्घृणेन दुरात्मना ॥

sāraṃ samastagoṣṭhasya vidhinā haratā harim prahṛtaṃ gopayoṣitsu nirghṛṇena durātmanā //

भावगर्भस्मितं वाक्यं विलासललिता गतिः नागरीणाम् अतीवैतत् कटाक्षेक्षितम् एव च ॥

bhāvagarbhasmitaṃ vākyaṃ vilāsalalitā gatiḥ nāgarīṇām atīvaitat kaṭākṣekṣitam eva ca //

ग्राम्यो हरिर् अयं तासां विलासनिगडैर् युतः भवतीनां पुनः पार्श्वं कया युक्त्या समेष्यति ॥

grāmyo harir ayaṃ tāsāṃ vilāsanigaḍair yutaḥ bhavatīnāṃ punaḥ pārśvaṃ kayā yuktyā sameṣyati //

एषएष रथम् आरुह्य मथुरां याति केशवः क्रूरेणाक्रूरकेणात्र निराशेन प्रतारितः ॥

eṣaeṣa ratham āruhya mathurāṃ yāti keśavaḥ krūreṇākrūrakeṇātra nirāśena pratāritaḥ //

किं न वेत्ति नृशंसो ऽयम् अनुरागपरं जनम् येनेमम् अक्ष्णोर् आह्लादं नयत्य् अन्यत्र नो हरिम् ॥

kiṃ na vetti nṛśaṃso 'yam anurāgaparaṃ janam yenemam akṣṇor āhlādaṃ nayaty anyatra no harim //

एष रामेण सहितः प्रयात्य् अत्यन्तनिर्घृणः रथम् आरुह्य गोविन्दस् त्वर्यताम् अस्य वारणे ॥

eṣa rāmeṇa sahitaḥ prayāty atyantanirghṛṇaḥ ratham āruhya govindas tvaryatām asya vāraṇe //

गुरूणाम् अग्रतो वक्तुं किं ब्रवीषि न नः क्षमम् गुरवः किं करिष्यन्ति दग्धानां विरहाग्निना ॥

gurūṇām agrato vaktuṃ kiṃ bravīṣi na naḥ kṣamam guravaḥ kiṃ kariṣyanti dagdhānāṃ virahāgninā //

नन्दगोपमुखा गोपा गन्तुम् एते समुद्यताः नोद्यमं कुरुते कश्चिद् गोविन्दविनिवर्तने ॥

nandagopamukhā gopā gantum ete samudyatāḥ nodyamaṃ kurute kaścid govindavinivartane //

सुप्रभाताद्य रजनी मथुरावासियोषिताम् पास्यन्त्य् अच्युतवक्त्राब्जं यासां नेत्रालिपङ्क्तयः ॥

suprabhātādya rajanī mathurāvāsiyoṣitām pāsyanty acyutavaktrābjaṃ yāsāṃ netrālipaṅktayaḥ //

धन्यास् ते पथि ये कृष्णम् इतो यान्त्य् अनिवारिताः उद्वहिष्यन्ति पश्यन्तः स्वदेहं पुलकाञ्चितम् ॥

dhanyās te pathi ye kṛṣṇam ito yānty anivāritāḥ udvahiṣyanti paśyantaḥ svadehaṃ pulakāñcitam //

मथुरानगरीपौरनयनानां महोत्सवः गोविन्दावयवैर् दृष्टैर् अतीवाद्य भविष्यति ॥

mathurānagarīpauranayanānāṃ mahotsavaḥ govindāvayavair dṛṣṭair atīvādya bhaviṣyati //

को नु स्वप्नः सभाग्याभिर् दृष्टस् ताभिर् अधोक्षजम् विस्तारिकान्तिनयना या द्रक्ष्यन्त्य् अनिवारितम् ॥

ko nu svapnaḥ sabhāgyābhir dṛṣṭas tābhir adhokṣajam vistārikāntinayanā yā drakṣyanty anivāritam //

अहो गोपीजनस्यास्य दर्शयित्वा महानिधिम् उद्धृतान्य् अत्र नेत्राणि विधात्राकरुणात्मना ॥

aho gopījanasyāsya darśayitvā mahānidhim uddhṛtāny atra netrāṇi vidhātrākaruṇātmanā //

अनुरागेण शैथिल्यम् अस्मासु व्रजतो हरेः शैथिल्यम् उपयान्त्य् आशु करेषु वलयान्य् अपि ॥

anurāgeṇa śaithilyam asmāsu vrajato hareḥ śaithilyam upayānty āśu kareṣu valayāny api //

अक्रूरः क्रूरहृदयः शीघ्रं प्रेरयते हयान् एवम् आर्तासु योषित्सु घृणा कस्य न जायते ॥

akrūraḥ krūrahṛdayaḥ śīghraṃ prerayate hayān evam ārtāsu yoṣitsu ghṛṇā kasya na jāyate //

एष कृष्णरथस्योच्चैश् चक्ररेणुर् निरीक्ष्यताम् दूरीभूतो हरिर् येन सो ऽपि रेणुर् न लक्ष्यते ॥

eṣa kṛṣṇarathasyoccaiś cakrareṇur nirīkṣyatām dūrībhūto harir yena so 'pi reṇur na lakṣyate //

इत्य् एवम् अतिहार्देन गोपीजननिरीक्षितः तत्याज व्रजभूभागं सह रामेण केशवः ॥

ity evam atihārdena gopījananirīkṣitaḥ tatyāja vrajabhūbhāgaṃ saha rāmeṇa keśavaḥ //

गच्छन्तो जवनाश्वेन रथेन यमुनातटम् प्राप्ता मध्याह्नसमये रामाक्रूरजनार्दनाः ॥

gacchanto javanāśvena rathena yamunātaṭam prāptā madhyāhnasamaye rāmākrūrajanārdanāḥ //

अथाह कृष्णम् अक्रूरो भवद्भ्यां तावद् आस्यताम् यावत् करोमि कालिन्द्याम् आह्निकार्हणम् अम्भसि ॥

athāha kṛṣṇam akrūro bhavadbhyāṃ tāvad āsyatām yāvat karomi kālindyām āhnikārhaṇam ambhasi //

तथेत्य् उक्तस् ततः स्नातः स्वाचान्तः स महामतिः दध्यौ ब्रह्म परं विप्र प्रविश्य यमुनाजले ॥

tathety uktas tataḥ snātaḥ svācāntaḥ sa mahāmatiḥ dadhyau brahma paraṃ vipra praviśya yamunājale //

फणासहस्रमालाढ्यं बलभद्रं ददर्श सः कुन्दामलाङ्गम् उन्निद्रपद्मपत्रारुणेक्षणम् ॥

phaṇāsahasramālāḍhyaṃ balabhadraṃ dadarśa saḥ kundāmalāṅgam unnidrapadmapatrāruṇekṣaṇam //

वृतं वासुकिरम्भाद्यैर् महद्भिः पवनाशिभिः संस्तूयमानं गन्धर्वैर् वनमालाविभूषितम् ॥

vṛtaṃ vāsukirambhādyair mahadbhiḥ pavanāśibhiḥ saṃstūyamānaṃ gandharvair vanamālāvibhūṣitam //

दधानम् असिते वस्त्रे चारुपद्मावतंसकम् चारुकुण्डलिनं मत्तम् अन्तर् जलतले स्थितम् ॥

dadhānam asite vastre cārupadmāvataṃsakam cārukuṇḍalinaṃ mattam antar jalatale sthitam //

तस्योत्सङ्गे घनश्यामम् आताम्रायतलोचनम् चतुर्बाहुम् उदाराङ्गं चक्राद्यायुधभूषणम् ॥

tasyotsaṅge ghanaśyāmam ātāmrāyatalocanam caturbāhum udārāṅgaṃ cakrādyāyudhabhūṣaṇam //

पीते वसानं वसने चित्रमाल्यविभूषणम् शक्रचापतडिन्मालाविचित्रम् इव तोयदम् ॥

pīte vasānaṃ vasane citramālyavibhūṣaṇam śakracāpataḍinmālāvicitram iva toyadam //

श्रीवत्सवक्षसं चारुकेयूरमुकुटोज्ज्वलम् ददर्श कृष्णम् अक्लिष्टं पुण्डरीकावतंसकम् ॥

śrīvatsavakṣasaṃ cārukeyūramukuṭojjvalam dadarśa kṛṣṇam akliṣṭaṃ puṇḍarīkāvataṃsakam //

सनन्दनाद्यैर् मुनिभिः सिद्धयोगैर् अकल्मषैः विचिन्त्यमानं तत्रस्थैर् नासाग्रन्यस्तलोचनैः ॥

sanandanādyair munibhiḥ siddhayogair akalmaṣaiḥ vicintyamānaṃ tatrasthair nāsāgranyastalocanaiḥ //

बलकृष्णौ तथाक्रूरः प्रत्यभिज्ञाय विस्मितः सो ऽचिन्तयद् रथाच् छीघ्रं कथम् अत्रागताव् इति ॥

balakṛṣṇau tathākrūraḥ pratyabhijñāya vismitaḥ so 'cintayad rathāc chīghraṃ katham atrāgatāv iti //

विवक्षोः स्तम्भयाम् आस वाचं तस्य जनार्दनः ततो निष्क्रम्य सलिलाद् रथम् अभ्यागतः पुनः ॥

vivakṣoḥ stambhayām āsa vācaṃ tasya janārdanaḥ tato niṣkramya salilād ratham abhyāgataḥ punaḥ //

ददर्श तत्र चैवोभौ रथस्योपर्य् अधिष्ठितौ रामकृष्णौ यथापूर्वं मनुष्यवपुषान्वितौ ॥

dadarśa tatra caivobhau rathasyopary adhiṣṭhitau rāmakṛṣṇau yathāpūrvaṃ manuṣyavapuṣānvitau //

निमग्नश् च पुनस् तोये स ददर्श तथैव तौ संस्तूयमानौ गन्धर्वमुनिसिद्धमहोरगैः ॥

nimagnaś ca punas toye sa dadarśa tathaiva tau saṃstūyamānau gandharvamunisiddhamahoragaiḥ //

ततो विज्ञातसद्भावः स तु दानपतिस् तदा तुष्टाव सर्वविज्ञान, ,मयम् अच्युतम् ईश्वरम् ॥

tato vijñātasadbhāvaḥ sa tu dānapatis tadā tuṣṭāva sarvavijñāna, ,mayam acyutam īśvaram //

सन्मात्ररूपिणे ऽचिन्त्यमहिम्ने परमात्मने व्यापिने नैकरूपैकस्वरूपाय नमो नमः ॥

sanmātrarūpiṇe 'cintyamahimne paramātmane vyāpine naikarūpaikasvarūpāya namo namaḥ //

सत्यरूपाय ते ऽचिन्त्य हविर्भूताय ते नमः नमो ऽविज्ञेयरूपाय पराय प्रकृतेः प्रभो ॥

satyarūpāya te 'cintya havirbhūtāya te namaḥ namo 'vijñeyarūpāya parāya prakṛteḥ prabho //

भूतात्मा चेन्द्रियात्मा च प्रधानात्मा तथा भवान् आत्मा च परमात्मा च त्वम् एकः पञ्चधा स्थितः ॥

bhūtātmā cendriyātmā ca pradhānātmā tathā bhavān ātmā ca paramātmā ca tvam ekaḥ pañcadhā sthitaḥ //

प्रसीद सर्वसर्वात्मन् क्षराक्षरमयेश्वर ब्रह्मविष्णुशिवाख्याभिः कल्पनाभिर् उदीरितः ॥

prasīda sarvasarvātman kṣarākṣaramayeśvara brahmaviṣṇuśivākhyābhiḥ kalpanābhir udīritaḥ //

अनाख्येयस्वरूपात्मन्न् अनाख्येयप्रयोजन अनाख्येयाभिधानं त्वां नतो ऽस्मि परमेश्वर ॥

anākhyeyasvarūpātmann anākhyeyaprayojana anākhyeyābhidhānaṃ tvāṃ nato 'smi parameśvara //

न यत्र नाथ विद्यन्ते नामजात्यादिकल्पनाः तद् ब्रह्म परमं नित्यम् अविकारि भवान् अज ॥

na yatra nātha vidyante nāmajātyādikalpanāḥ tad brahma paramaṃ nityam avikāri bhavān aja //

न कल्पनाम् ऋते ऽर्थस्य सर्वस्याधिगमो यतः ततः कृष्णाच्युतानन्तविष्णुसंज्ञाभिर् ईड्यसे ॥

na kalpanām ṛte 'rthasya sarvasyādhigamo yataḥ tataḥ kṛṣṇācyutānantaviṣṇusaṃjñābhir īḍyase //

सर्वार्थास् त्वम् अज विकल्पनाभिर् एतद् देवाद्यं जगद् अखिलं त्वम् एव विश्वम् विश्वात्मंस् त्वम् इति विकारभावहीनः सर्वस्मिन् न हि भवतो ऽस्ति किंचिद् अन्यत् ॥

sarvārthās tvam aja vikalpanābhir etad devādyaṃ jagad akhilaṃ tvam eva viśvam viśvātmaṃs tvam iti vikārabhāvahīnaḥ sarvasmin na hi bhavato 'sti kiṃcid anyat //

त्वं ब्रह्मा पशुपतिर् अर्यमा विधाता धाता त्वं त्रिदशपतिः समीरणो ऽग्निः तोयेशो धनपतिर् अन्तकस् त्वम् एको भिन्नार्थैर् जगद् अभिपासि शक्तिभेदैः ॥

tvaṃ brahmā paśupatir aryamā vidhātā dhātā tvaṃ tridaśapatiḥ samīraṇo 'gniḥ toyeśo dhanapatir antakas tvam eko bhinnārthair jagad abhipāsi śaktibhedaiḥ //

विश्वं भवान् सृजति सूर्यगभस्तिरूपो विश्वं च ते गुणमयो ऽयम् अज प्रपञ्चः रूपं परं सद् इति वाचकम् अक्षरं यज् ज्ञानात्मने सदसते प्रणतो ऽस्मि तस्मै ॥

viśvaṃ bhavān sṛjati sūryagabhastirūpo viśvaṃ ca te guṇamayo 'yam aja prapañcaḥ rūpaṃ paraṃ sad iti vācakam akṣaraṃ yaj jñānātmane sadasate praṇato 'smi tasmai //

ओं नमो वासुदेवाय नमः संकर्षणाय ते प्रद्युम्नाय नमस् तुभ्यम् अनिरुद्धाय ते नमः ॥

oṃ namo vāsudevāya namaḥ saṃkarṣaṇāya te pradyumnāya namas tubhyam aniruddhāya te namaḥ //