तस्याप्य् आयुर् धीमान् अमावसुर् विश्वावसुः शतायुर् श्रुतायुः संज्ञाः षड् अभवन् पुत्राः ॥
tasyāpy āyur dhīmān amāvasur viśvāvasuḥ śatāyur śrutāyuḥ saṃjñāḥ ṣaḍ abhavan putrāḥ ||
अमावसोर् भीमो नाम पुत्रो ऽभवत् ॥
amāvasor bhīmo nāma putro 'bhavat ||
भीमस्य काञ्चनः काञ्चनात् सुहोत्रस् तस्यापि जह्नुः । यो ऽसौ यज्ञवाटम् अखिलं गङ्गाम्भसा प्लावितम् आलोक्य क्रोधसंरक्तनयनो भगवन्तं यज्ञपुरुषम् आत्मनि परमेण समाधिना समारोप्याखिलाम् एव गङ्गाम् अपिबत् ॥
bhīmasya kāñcanaḥ kāñcanāt suhotras tasyāpi jahnuḥ | yo 'sau yajñavāṭam akhilaṃ gaṅgāmbhasā plāvitam ālokya krodhasaṃraktanayano bhagavantaṃ yajñapuruṣam ātmani parameṇa samādhinā samāropyākhilām eva gaṅgām apibat ||
अथैनं देवर्षयः प्रसादयाम् आसुः । दुहितृत्वे चास्य गङ्गाम् अनयन् ॥
athainaṃ devarṣayaḥ prasādayām āsuḥ | duhitṛtve cāsya gaṅgām anayan ||
जह्नोश् च सुमन्तुर् नाम पुत्रो ऽभवत् । तस्याप्य् अजकस् ततो बलाकाश्वस् तस्मात् कुशः कुशस्य कुशाम्बकुशनाभामूर्तरयामावसवश् चत्वारः पुत्रा बभूवुः ॥
jahnoś ca sumantur nāma putro 'bhavat | tasyāpy ajakas tato balākāśvas tasmāt kuśaḥ kuśasya kuśāmbakuśanābhāmūrtarayāmāvasavaś catvāraḥ putrā babhūvuḥ ||
तेषां कुशाम्बः शक्रतुल्यो मे पुत्रो भवेद् इति तपश् चकार । तं चोग्रतपसम् अवलोक्य मा भवत्व् अन्यो ऽस्मत्तुल्यवीर्य इत्य् आत्मनैवास्येन्द्रः पुत्रत्वम् अगच्छत् ॥
teṣāṃ kuśāmbaḥ śakratulyo me putro bhaved iti tapaś cakāra | taṃ cogratapasam avalokya mā bhavatv anyo 'smattulyavīrya ity ātmanaivāsyendraḥ putratvam agacchat ||
गाधिर् नाम स कौशिको ऽभवत् । गाधिश् च सत्यवतीं कन्याम् अजनयत् । तां च भार्गव ऋचीको वव्रे ॥
gādhir nāma sa kauśiko 'bhavat | gādhiś ca satyavatīṃ kanyām ajanayat | tāṃ ca bhārgava ṛcīko vavre ||
गाधिर् अप्य् अतिरोषणायातिवृद्धाय च ब्राह्मणाय दातुम् अनिच्छन्न् एकतः श्यामकर्णानाम् इन्दुवर्चसाम् अनिलरंहसाम् अश्वानां सहस्रं कन्याशुल्कम् अयाचत ॥
gādhir apy atiroṣaṇāyātivṛddhāya ca brāhmaṇāya dātum anicchann ekataḥ śyāmakarṇānām induvarcasām anilaraṃhasām aśvānāṃ sahasraṃ kanyāśulkam ayācata ||
तेनाप्य् ऋष्.इणा वरुणसकाशाद् उपलभ्याश्वतीर्थोत्पन्नं तादृगश्वसहस्रं दत्तम् । ततस् ताम् ऋचीकः कन्याम् उपयेमे । ऋचीकश् च तस्याश् चरुम् अपत्यार्थं चकार ॥
tenāpy ṛṣ.iṇā varuṇasakāśād upalabhyāśvatīrthotpannaṃ tādṛgaśvasahasraṃ dattam | tatas tām ṛcīkaḥ kanyām upayeme | ṛcīkaś ca tasyāś carum apatyārthaṃ cakāra ||
तत्प्रसादितश् च तन्मात्रे क्षत्रवरपुत्रोत्पत्तये चरुम् अपरं साधयाम् आस ॥
tatprasāditaś ca tanmātre kṣatravaraputrotpattaye carum aparaṃ sādhayām āsa ||
एष चरुर् भवत्यायम् अपरस् त्वन्मात्रा सम्यग् उपयोज्य इत्य् उक्त्वा वनं जगाम ॥
eṣa carur bhavatyāyam aparas tvanmātrā samyag upayojya ity uktvā vanaṃ jagāma ||
उपयोगकाले च तां माता सत्यवतीम् आह । पुत्रि सर्व एवात्मपुत्रम् अतिगुणं समभिलषति नात्मजायाभ्रातृगुणेष्व् अतीवादृतो भवति ॥
upayogakāle ca tāṃ mātā satyavatīm āha | putri sarva evātmaputram atiguṇaṃ samabhilaṣati nātmajāyābhrātṛguṇeṣv atīvādṛto bhavati ||
अतो ऽर्हसि ममात्मीयं चरुं दातुं मदीयं चरुम् आत्मनोपयोक्तुम् ॥
ato 'rhasi mamātmīyaṃ caruṃ dātuṃ madīyaṃ carum ātmanopayoktum ||
मत्पुत्रेण हि सकलभूमण्डलपरिपालनं कार्यं कियद् वा ब्राह्मणस्य बलवीर्यसंपद् इत्य् उक्त्वा सा स्वचरुं मात्रे दत्तवती ॥
matputreṇa hi sakalabhūmaṇḍalaparipālanaṃ kāryaṃ kiyad vā brāhmaṇasya balavīryasaṃpad ity uktvā sā svacaruṃ mātre dattavatī ||
अथ वनाद् अप्य् आगम्य सत्यवतीम् ऋषिर् अपश्यत् ॥
atha vanād apy āgamya satyavatīm ṛṣir apaśyat ||
आह चैनाम् अतिपापे किम् इदम् अकार्यं भवत्या कृतम् । अतिरौद्रं ते वपुर् आलक्ष्यते । नूनं त्वया त्वन्मातृसात्कृतश् चरुर् उपयुक्तो न युक्तम् एतत् ॥
āha cainām atipāpe kim idam akāryaṃ bhavatyā kṛtam | atiraudraṃ te vapur ālakṣyate | nūnaṃ tvayā tvanmātṛsātkṛtaś carur upayukto na yuktam etat ||
मया हि तत्र चरौ सकलैव शौर्यवीर्यबलसंपद् आरोपिता । त्वदीये चराव् अप्य् अखिलशान्तिज्ञानतितिक्षादिकी ब्राह्मणसंपत् । एतच् च विपरीतं कुर्वन्त्यास् तवातिरौद्रास्त्रधारणमारणनिष्ठः क्षत्रियाचारः पुत्रो भविष्यत्य् अस्या । चोपशमरुचिर् ब्राह्मणाचार इत्य् आकर्ण्यैव सा तस्य पादौ जग्राह ॥
mayā hi tatra carau sakalaiva śauryavīryabalasaṃpad āropitā | tvadīye carāv apy akhilaśāntijñānatitikṣādikī brāhmaṇasaṃpat | etac ca viparītaṃ kurvantyās tavātiraudrāstradhāraṇamāraṇaniṣṭhaḥ kṣatriyācāraḥ putro bhaviṣyaty asyā | copaśamarucir brāhmaṇācāra ity ākarṇyaiva sā tasya pādau jagrāha ||
प्रणिपत्य चैनम् आह । भगवन् मयैतद् अज्ञानाद् अनुष्ठितम् । प्रसादं मे कुरु । मैवंविधः पुत्रो भवतु । कामम् एवंविधः पौत्रो भवत्व् इत्य् उक्तो मुनिर् अप्य् आहैवम् अस्त्व् इति ॥
praṇipatya cainam āha | bhagavan mayaitad ajñānād anuṣṭhitam | prasādaṃ me kuru | maivaṃvidhaḥ putro bhavatu | kāmam evaṃvidhaḥ pautro bhavatv ity ukto munir apy āhaivam astv iti ||
अनन्तरं च सा जमदग्निम् अजीजनत् । तन्माता च विश्वामित्रं जनयाम् आस । सत्यवती च कौशिकी नाम नद्य् अभवत् । जमदग्निर् इक्ष्वाकुवंशोद्भवस्य रेणोस् तनयां रेणुकाम् उपयेमे । तस्यां चाशेषक्षत्रहन्तारं परशुरामसंज्ञं भगवतः सकललोकगुरोर् नारायणस्यांशं जमदग्निर् अजीजनत् ॥
anantaraṃ ca sā jamadagnim ajījanat | tanmātā ca viśvāmitraṃ janayām āsa | satyavatī ca kauśikī nāma nady abhavat | jamadagnir ikṣvākuvaṃśodbhavasya reṇos tanayāṃ reṇukām upayeme | tasyāṃ cāśeṣakṣatrahantāraṃ paraśurāmasaṃjñaṃ bhagavataḥ sakalalokaguror nārāyaṇasyāṃśaṃ jamadagnir ajījanat ||
विश्वामित्रपुत्रस् तु भार्गव एव शुनःशेपो देवैर् दत्तः । ततश् च देवरातनामाभवत् । ततश् चान्ये मधुच्छन्दजयकृतदेवाष्टककच्छपहारीतकाख्या विश्वामित्रपुत्रा बभूवुः ॥
viśvāmitraputras tu bhārgava eva śunaḥśepo devair dattaḥ | tataś ca devarātanāmābhavat | tataś cānye madhucchandajayakṛtadevāṣṭakakacchapahārītakākhyā viśvāmitraputrā babhūvuḥ ||
तेषां च बहूनि कौशिकगोत्राण्य् ऋष्यन्तरेषु वैवाह्यानि भवन्तीति ॥
teṣāṃ ca bahūni kauśikagotrāṇy ṛṣyantareṣu vaivāhyāni bhavantīti ||
[[इति श्रीविष्णुपुराणे चतुर्थे ऽंशे सप्तमो ऽध्यायः ]]
[[iti śrīviṣṇupurāṇe caturthe 'ṃśe saptamo 'dhyāyaḥ ]]