83 ॥ इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे सृष्टिभरतखण्डप्राशस्त्यभूगोलानां वर्णनं नाम तृतीयो ऽध्यायः सनक उवाच श्रद्धापूर्वाः सर्वधर्मा मनोरथफलप्रदाः । श्रद्धयासाध्यते सर्वं श्रद्धया तुष्यते हरिः
83 // iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge prathamapāde sṛṣṭibharatakhaṇḍaprāśastyabhūgolānāṃ varṇanaṃ nāma tṛtīyo 'dhyāyaḥ sanaka uvāca śraddhāpūrvāḥ sarvadharmā manorathaphalapradāḥ / śraddhayāsādhyate sarvaṃ śraddhayā tuṣyate hariḥ
1 ॥ भक्तिर्भक्त्यैव कर्त्तव्यातथा कर्माणि भक्तितः । कर्मश्चद्धाविहीनानि न सिध्यन्तिं द्विजो तमाः
1 // bhaktirbhaktyaiva karttavyātathā karmāṇi bhaktitaḥ / karmaścaddhāvihīnāni na sidhyantiṃ dvijo tamāḥ
2 ॥ यथाऽलोको हि जन्तूनां चेष्टाकारणतां गतः । तथैव सर्वसिद्धीनां भक्तिः परमकारणम्
2 // yathā'loko hi jantūnāṃ ceṣṭākāraṇatāṃ gataḥ / tathaiva sarvasiddhīnāṃ bhaktiḥ paramakāraṇam
3 ॥ यथा समस्त लोकानां जीवनं सलिलं स्मृतम् । तथा समस्तसिद्धीनां जीवनं भक्तिरिष्यते
3 // yathā samasta lokānāṃ jīvanaṃ salilaṃ smṛtam / tathā samastasiddhīnāṃ jīvanaṃ bhaktiriṣyate
4 ॥ यथा भूमिं समाश्रित्य सर्वे जीवन्ति जन्तवः । तथा भक्तिं समाश्रित्य सर्वकार्य्याणि साधयेत्
4 // yathā bhūmiṃ samāśritya sarve jīvanti jantavaḥ / tathā bhaktiṃ samāśritya sarvakāryyāṇi sādhayet
5 ॥ श्रद्धावांल्लभते धर्ंमं श्रद्धावातर्थमाप्नुयात् । श्रद्धया साध्यते कामः श्रद्धावान्मोक्षमान्पुयात्
5 // śraddhāvāṃllabhate dharṃmaṃ śraddhāvātarthamāpnuyāt / śraddhayā sādhyate kāmaḥ śraddhāvānmokṣamānpuyāt
6 ॥ न दानैर्न तपोभिर्वा यज्ञैर्वा बहुदक्षिणैः । भक्तिहीनेर्मुनिश्चेष्ठ तुष्यते भगवान्हरिः
6 // na dānairna tapobhirvā yajñairvā bahudakṣiṇaiḥ / bhaktihīnermuniśceṣṭha tuṣyate bhagavānhariḥ
7 ॥ मेरुमात्रसुवर्णानां कोटिकोटिसहस्रशः । दत्ता चाप्यर्थनाशाय यतोभक्तिविवर्जिता
7 // merumātrasuvarṇānāṃ koṭikoṭisahasraśaḥ / dattā cāpyarthanāśāya yatobhaktivivarjitā
8 ॥ अभक्त्या यत्तपस्तप्तैः केवलं कायशोषणम् । अभक्त्या यद्धुतं हव्यं भस्मनि न्यस्तहव्यवत्
8 // abhaktyā yattapastaptaiḥ kevalaṃ kāyaśoṣaṇam / abhaktyā yaddhutaṃ havyaṃ bhasmani nyastahavyavat
9 ॥ यत्किञ्चित्कुरुते कर्ंमश्रद्धयाप्यणुमात्रुमात्रकम् ।. तन्नाम जायते पुंसां शाश्वतं प्रतीदायकम्
9 // yatkiñcitkurute karṃmaśraddhayāpyaṇumātrumātrakam /. tannāma jāyate puṃsāṃ śāśvataṃ pratīdāyakam
10 ॥ अश्वमेघसहस्रं वा कर्ंम वेदोदितं कृतम् । तत्सर्वं निष्फलं ब्रह्मन्यदि भक्तिविवर्जितम्
10 // aśvameghasahasraṃ vā karṃma vedoditaṃ kṛtam / tatsarvaṃ niṣphalaṃ brahmanyadi bhaktivivarjitam
11 ॥ हरिभक्तिः परा नॄणां कामधेनूपमा स्मृता । तस्यां सत्यां पिबन्त्यज्ञाः संसारगरलं ह्यहो
11 // haribhaktiḥ parā nṝṇāṃ kāmadhenūpamā smṛtā / tasyāṃ satyāṃ pibantyajñāḥ saṃsāragaralaṃ hyaho
12 ॥ असारभूते संसारे सारमेतदजात्मज । भगवद्भक्तसङ्गश्च हरिभक्तिस्तितिक्षुता
12 // asārabhūte saṃsāre sārametadajātmaja / bhagavadbhaktasaṅgaśca haribhaktistitikṣutā
13 ॥ असूयोपेतमनसां भक्तिदानादिकर्ंम यत् । अवेहि निष्फलं ब्रहंस्तेषां दूरतरो हरिः
13 // asūyopetamanasāṃ bhaktidānādikarṃma yat / avehi niṣphalaṃ brahaṃsteṣāṃ dūrataro hariḥ
14 ॥ परिश्रियाभितत्पानां दम्भाचाररतात्मनाम् । मृषा तु कुर्वतां कर्म तेषां दूरतरो हरिः
14 // pariśriyābhitatpānāṃ dambhācāraratātmanām / mṛṣā tu kurvatāṃ karma teṣāṃ dūrataro hariḥ
15 ॥ पृच्छतां च महाधर्ंमान्वदतां वै मृषा च तान् । धर्मेष्वभक्तिमनसां तेषां दूरतरो हरिः
15 // pṛcchatāṃ ca mahādharṃmānvadatāṃ vai mṛṣā ca tān / dharmeṣvabhaktimanasāṃ teṣāṃ dūrataro hariḥ
16 ॥ वेदप्रणिहितो धर्ंमो धर्ंमो वेदो नारायणः परः । तत्राश्रद्धापरा ये तु तेषां दूरतरो हरिः
16 // vedapraṇihito dharṃmo dharṃmo vedo nārāyaṇaḥ paraḥ / tatrāśraddhāparā ye tu teṣāṃ dūrataro hariḥ
17 ॥ यस्य धर्ंमविहीनानि दिनान्यायान्ति यान्ति च । स लोहकारभस्त्रेव श्वसन्नपि न जीवति
17 // yasya dharṃmavihīnāni dinānyāyānti yānti ca / sa lohakārabhastreva śvasannapi na jīvati
18 ॥ धर्मार्थकाममोक्षाख्याः पुरुषार्थाः सनातनाः । श्रद्धावतां हि सिध्यन्ति नान्यथा ब्रह्मनन्दना
18 // dharmārthakāmamokṣākhyāḥ puruṣārthāḥ sanātanāḥ / śraddhāvatāṃ hi sidhyanti nānyathā brahmanandanā
19 ॥ स्वाचारमनतिक्रम्य हरिभक्तिपरो हि यः । स याति विष्णुभवनं यद्वै पश्यन्ति सूरयः
19 // svācāramanatikramya haribhaktiparo hi yaḥ / sa yāti viṣṇubhavanaṃ yadvai paśyanti sūrayaḥ
20 ॥ कुर्वन्वेदोदितान्धर्ंमान्मुनीन्द्र स्वाश्रमोचितान् । हरिध्यानपरोयस्तु स याति परमं पदम्
20 // kurvanvedoditāndharṃmānmunīndra svāśramocitān / haridhyānaparoyastu sa yāti paramaṃ padam
21 ॥ आचारप्रभवो धर्मः धर्ंमस्य प्रभुरच्युतः । आश्रमाचारयुक्तेन पूजितः सर्वदा हरिः
21 // ācāraprabhavo dharmaḥ dharṃmasya prabhuracyutaḥ / āśramācārayuktena pūjitaḥ sarvadā hariḥ
22 ॥ यः स्वाचारपरिभ्रष्टः साङ्गवेदान्तगो ऽपि वा । स एव पतितो ज्ञेयो यतः कर्मबहिष्कृतः
22 // yaḥ svācāraparibhraṣṭaḥ sāṅgavedāntago 'pi vā / sa eva patito jñeyo yataḥ karmabahiṣkṛtaḥ
23 ॥ हरिभक्तिपरि वापि हरिध्यानपरो ऽपि वा । भ्रष्टो यः स्वाश्रमाचारात्पतितः सो ऽभिधीयते
23 // haribhaktipari vāpi haridhyānaparo 'pi vā / bhraṣṭo yaḥ svāśramācārātpatitaḥ so 'bhidhīyate
24 ॥ वेदो वा हरिभक्तिर्वा भक्तिर्वापि महेश्वरे । आचारात्पतितं मूढं न पुनाति द्विजोत्तम
24 // vedo vā haribhaktirvā bhaktirvāpi maheśvare / ācārātpatitaṃ mūḍhaṃ na punāti dvijottama
25 ॥ पुण्यक्षेत्राभिगमनं पुण्यतीर्थनिषेवणम् । यज्ञो वा विविधो ब्रह्मंस्त्यक्ताचारंन रक्षति
25 // puṇyakṣetrābhigamanaṃ puṇyatīrthaniṣevaṇam / yajño vā vividho brahmaṃstyaktācāraṃna rakṣati
26 ॥ आचारात्प्राप्यते स्वर्ग आचारात्प्राप्यते सुखम् । आचारात्प्राप्यते मोक्ष आचारात्किं न लभ्यते
26 // ācārātprāpyate svarga ācārātprāpyate sukham / ācārātprāpyate mokṣa ācārātkiṃ na labhyate
27 ॥ आचाराणान्तु सर्वेषां योगानां चैव सत्तम् । हरिभक्तेपरि तथा निदानं भक्तिरिष्यते
27 // ācārāṇāntu sarveṣāṃ yogānāṃ caiva sattam / haribhaktepari tathā nidānaṃ bhaktiriṣyate
28 ॥ भक्त्यैव पूज्यते विष्णुर्वाञ्छितार्थफलप्रदः । तस्मात्समस्तलोकानां भक्तिर्मातेति गीयते
28 // bhaktyaiva pūjyate viṣṇurvāñchitārthaphalapradaḥ / tasmātsamastalokānāṃ bhaktirmāteti gīyate
29 ॥ जीवन्ति जन्तवः सर्वे यथा मातराश्रिताः । तथा भक्तिं समाश्रित्य सर्वे जीवन्ति धार्ंमिकाः
29 // jīvanti jantavaḥ sarve yathā mātarāśritāḥ / tathā bhaktiṃ samāśritya sarve jīvanti dhārṃmikāḥ
30 ॥ स्वाश्रमाचारयुक्तस्य हरिभक्तिर्यदा भवेत् । न तस्य त्रिषु लोकेषु सदृशो ऽस्त्यजनन्दन
30 // svāśramācārayuktasya haribhaktiryadā bhavet / na tasya triṣu lokeṣu sadṛśo 'styajanandana
31 ॥ भक्त्या सिध्यन्ति कर्ंमाणि कर्ंमाणि कर्ंमाभिस्तुष्यते हरिः । तस्मिंस्तुष्टे भवेज्ज्ञानं ज्ञानान्मोक्षमवाप्यते
31 // bhaktyā sidhyanti karṃmāṇi karṃmāṇi karṃmābhistuṣyate hariḥ / tasmiṃstuṣṭe bhavejjñānaṃ jñānānmokṣamavāpyate
32 ॥ भक्तिस्तु भगवद्भक्तसङ्गेन खलु जायते । तत्सङ्गं प्राप्यते पुम्भिः सुकृतैः पूर्वसञ्चितैः
32 // bhaktistu bhagavadbhaktasaṅgena khalu jāyate / tatsaṅgaṃ prāpyate pumbhiḥ sukṛtaiḥ pūrvasañcitaiḥ
33 ॥ वर्णाश्रमाचाररता भगवद्भक्तिलालसाः । कामादिदोषनिर् मुक्तास्ते सन्तो लोकशिक्षकाः
33 // varṇāśramācāraratā bhagavadbhaktilālasāḥ / kāmādidoṣanir muktāste santo lokaśikṣakāḥ
34 ॥ सस्तङ्गः परमो ब्रह्मन्न लभ्येताकृतात्मनाम् । यदि लभ्येत विज्ञेयं पुण्यं जन्मान्तरार्जितम्
34 // sastaṅgaḥ paramo brahmanna labhyetākṛtātmanām / yadi labhyeta vijñeyaṃ puṇyaṃ janmāntarārjitam
35 ॥ पूर्वार्जितानि पापानि नाशमायान्ति यस्य वै । सत्सङ्गतिर्भवेत्तस्य नान्यथा घटते हि सा
35 // pūrvārjitāni pāpāni nāśamāyānti yasya vai / satsaṅgatirbhavettasya nānyathā ghaṭate hi sā
36 ॥ रविर्हि रशिमजालेन दिवा हन्तिबहिस्तमः । सन्तः सूक्तिमरीच्योश्चान्तर्ध्वान्तं हि सर्वदा
36 // ravirhi raśimajālena divā hantibahistamaḥ / santaḥ sūktimarīcyoścāntardhvāntaṃ hi sarvadā
37 ॥ दुर्लभाः पुरुषा लोके भगवद्भक्तिलालसाः । तेषां सङ्गो भवेद्यस्य तस्य शान्तिर्हि शाश्वती
37 // durlabhāḥ puruṣā loke bhagavadbhaktilālasāḥ / teṣāṃ saṅgo bhavedyasya tasya śāntirhi śāśvatī
38 ॥ नारद उवाच किंलक्षणा भागवतास्ते च किं कर्ंम कुर्वते । तेषां लोको भवेत्कीदृक्तत्सर्वं ब्रूहि तत्त्वतः
38 // nārada uvāca kiṃlakṣaṇā bhāgavatāste ca kiṃ karṃma kurvate / teṣāṃ loko bhavetkīdṛktatsarvaṃ brūhi tattvataḥ
39 ॥ त्वं हि भक्तो रमेशस्य देवदेवस्य चित्रिणः । एतान्निगदितुं शक्तस्त्वतो नास्त्यधिको ऽपरः
39 // tvaṃ hi bhakto rameśasya devadevasya citriṇaḥ / etānnigadituṃ śaktastvato nāstyadhiko 'paraḥ
40 ॥ सनक उवाच शृणु ब्रह्मन्परं गुह्यं मार्कण्डेयस्य धीमनः ञ । यमुवाच जगन्नाथो योगनिद्राविमोचितः
40 // sanaka uvāca śṛṇu brahmanparaṃ guhyaṃ mārkaṇḍeyasya dhīmanaḥ ña / yamuvāca jagannātho yoganidrāvimocitaḥ
41 ॥ यो ऽसौ विष्णुः परं ज्योतिर्देवदेवः सनातनः । जगत्कर्त्ता शिवब्रह्म स्वरुपवान्
41 // yo 'sau viṣṇuḥ paraṃ jyotirdevadevaḥ sanātanaḥ / jagatkarttā śivabrahma svarupavān
42 ॥ युगान्ते रौद्ररुपेण ब्रह्माण्डग्राहितः । जगत्येकार्णवीभूते नष्टे स्थावरजङ्गमे
42 // yugānte raudrarupeṇa brahmāṇḍagrāhitaḥ / jagatyekārṇavībhūte naṣṭe sthāvarajaṅgame
43 ॥ भगवानेव शेषात्मा शेते वटदले हरिः । असंख्याताब्जजन्माद्यैराभूषिततनूरूहः
43 // bhagavāneva śeṣātmā śete vaṭadale hariḥ / asaṃkhyātābjajanmādyairābhūṣitatanūrūhaḥ
44 ॥ पादाङ्गुष्टाग्रनिर्यातगङ्गाशीताम्बुपावनः । सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरो देवो ब्रह्माण्डग्रासंबृंहितः
44 // pādāṅguṣṭāgraniryātagaṅgāśītāmbupāvanaḥ / sūkṣmātsūkṣmataro devo brahmāṇḍagrāsaṃbṛṃhitaḥ
45 ॥ वटच्छदे शयानो ऽभूत्सर्वशक्तिसमन्वितः । तस्मिन्स्थाने महाभागो नारायणपरायणः । मार्कण्डेयः स्थिनस्तस्य लीलाः पश्यन्महे शितुः
45 // vaṭacchade śayāno 'bhūtsarvaśaktisamanvitaḥ / tasminsthāne mahābhāgo nārāyaṇaparāyaṇaḥ / mārkaṇḍeyaḥ sthinastasya līlāḥ paśyanmahe śituḥ
46 ॥ ऋषय ऊचुः तस्मिन्काले महाघोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे । हरिरेकः स्थित इति मुने पूर्वं हि शुश्रुम
46 // ṛṣaya ūcuḥ tasminkāle mahāghore naṣṭe sthāvarajaṅgame / harirekaḥ sthita iti mune pūrvaṃ hi śuśruma
47 ॥ जगत्येकार्णवीभूते नष्टे स्थावरञ्जगमे । सर्वग्रस्तेन हरिणा किमर्थं सो ऽवशेषितः
47 // jagatyekārṇavībhūte naṣṭe sthāvarañjagame / sarvagrastena hariṇā kimarthaṃ so 'vaśeṣitaḥ
48 ॥ परं कौतूहलं ह्यत्रं वर्त्तते ऽतीव सूत नः । हरिकीर्तिसुधापाने कस्यालस्यं प्रजा यते
48 // paraṃ kautūhalaṃ hyatraṃ varttate 'tīva sūta naḥ / harikīrtisudhāpāne kasyālasyaṃ prajā yate
49 ॥ सूत उवाच आसीन्मुनिर्महाभागो मृकण्डुरिति विश्रुतः । शालग्रामे महातीर्थे सो ऽतप्यत महातपाः
49 // sūta uvāca āsīnmunirmahābhāgo mṛkaṇḍuriti viśrutaḥ / śālagrāme mahātīrthe so 'tapyata mahātapāḥ
50 ॥ युगानाम युतं ब्रह्मन्गृणन्ब्रह्म सनातनम् ॥ट निराहारः क्षमायुक्तः सत्यसन्धो जितेन्द्रियः
50 // yugānāma yutaṃ brahmangṛṇanbrahma sanātanam //ṭa nirāhāraḥ kṣamāyuktaḥ satyasandho jitendriyaḥ
51 ॥ आत्मवत्सर्वभूतानि पश्यन्विषयनिःस्पृहः । सर्वभूतहितो दान्त स्तताप सुमहत्तपः
51 // ātmavatsarvabhūtāni paśyanviṣayaniḥspṛhaḥ / sarvabhūtahito dānta statāpa sumahattapaḥ
52 ॥ तत्तापःशङ्किताः सर्वे देवा इन्द्रादयस्तदा । परेशं शरणं जग्मुर्नारायणमनामयम्
52 // tattāpaḥśaṅkitāḥ sarve devā indrādayastadā / pareśaṃ śaraṇaṃ jagmurnārāyaṇamanāmayam
53 ॥ क्षीराब्धेरुत्तरं तीरं संप्राप्यत्रिविवौकसः । तुष्टुवुर्देवदेवेशं पह्मनाभं जगद्गुरुम्
53 // kṣīrābdheruttaraṃ tīraṃ saṃprāpyatrivivaukasaḥ / tuṣṭuvurdevadeveśaṃ pahmanābhaṃ jagadgurum
54 ॥ देवा ऊचुः नारायणाक्षरानन्त शरणागतपालक । मृकण्डुतपसा त्रस्तान्पाहि नः शरणागतान्
54 // devā ūcuḥ nārāyaṇākṣarānanta śaraṇāgatapālaka / mṛkaṇḍutapasā trastānpāhi naḥ śaraṇāgatān
55 ॥ जय देवाधिदेवेश जय शङ्खगदाधर । जयो लोकस्वरुपाय जयो ब्रह्माण्डहेतवे
55 // jaya devādhideveśa jaya śaṅkhagadādhara / jayo lokasvarupāya jayo brahmāṇḍahetave
56 ॥ नमस्ते देवदेवेश नमस्ते लोकपावन । नमस्ते लोकनाथाय नमस्ते लोकसाक्षिणे
56 // namaste devadeveśa namaste lokapāvana / namaste lokanāthāya namaste lokasākṣiṇe
57 ॥ नमस्ते ध्यानगम्याय नमस्ते ध्यानहेतवे । नमस्ते ध्यानरुपाय नमस्ते ध्यानपाक्षिणे
57 // namaste dhyānagamyāya namaste dhyānahetave / namaste dhyānarupāya namaste dhyānapākṣiṇe
58 ॥ केशिहन्त्रे नमस्तुभ्यं मधुहन्त्रे परात्मने । नमो भूम्यादिरूपाय नमश्चैतन्यरुपिणे
58 // keśihantre namastubhyaṃ madhuhantre parātmane / namo bhūmyādirūpāya namaścaitanyarupiṇe
59 ॥ नमो ज्येष्टाय शुद्धाय निर्गुणाय गुणात्मने । अरुपाय स्वरुपाय बहुरुपाय ते नमः
59 // namo jyeṣṭāya śuddhāya nirguṇāya guṇātmane / arupāya svarupāya bahurupāya te namaḥ
60 ॥ नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मणहिताय च । जगद्धिताय कृष्णाय गोविन्दाय नमोनमः
60 // namo brahmaṇyadevāya gobrāhmaṇahitāya ca / jagaddhitāya kṛṣṇāya govindāya namonamaḥ
61 ॥ नमो हिक्षमगर्भाय नमो ब्रह्मादिरुपिणे । नमः सूर्य्यादिरुपाय हव्यकव्यभुजे नमः
61 // namo hikṣamagarbhāya namo brahmādirupiṇe / namaḥ sūryyādirupāya havyakavyabhuje namaḥ
62 ॥ नमो नित्याय वन्द्याय सदानन्दैकरुपिणे । नमः स्मृतार्तिनाशाय भूयो भूयो नमो नमः
62 // namo nityāya vandyāya sadānandaikarupiṇe / namaḥ smṛtārtināśāya bhūyo bhūyo namo namaḥ
63 ॥ एवं देवस्तुतिं श्रुत्वा भगवान्कमलापतिः । प्रत्यक्षतामगात्तेषां शङ्कचत्रगदाधरः
63 // evaṃ devastutiṃ śrutvā bhagavānkamalāpatiḥ / pratyakṣatāmagātteṣāṃ śaṅkacatragadādharaḥ
64 ॥ विकचाम्बुजपत्राक्षं सूर्य्यकोटिसमप्रभम् । सर्वालङ्कारसंयुक्तं श्रीवत्साङ्कितवक्षसम्
64 // vikacāmbujapatrākṣaṃ sūryyakoṭisamaprabham / sarvālaṅkārasaṃyuktaṃ śrīvatsāṅkitavakṣasam
65 ॥ पीताम्बरधरं सौम्यं स्वर्णयज्ञोपवीतिनम् । स्तृयमानं मुनिवरैः पार्षदप्रवरावृत्तम्
65 // pītāmbaradharaṃ saumyaṃ svarṇayajñopavītinam / stṛyamānaṃ munivaraiḥ pārṣadapravarāvṛttam
66 ॥ तं दृष्य्वा देवसंघास्ते तत्तेजोहततेजसः । नमश्चक्रुर्मुदा युक्ता अष्टाङ्गौरवनिं गताः
66 // taṃ dṛṣyvā devasaṃghāste tattejohatatejasaḥ / namaścakrurmudā yuktā aṣṭāṅgauravaniṃ gatāḥ
67 ॥ ततः प्रसन्नो भगवान्मेघगंभीरनिस्वनः । उवाच प्रीणयन्देवान्नतानिन्द्रपुरोगमान्
67 // tataḥ prasanno bhagavānmeghagaṃbhīranisvanaḥ / uvāca prīṇayandevānnatānindrapurogamān
68 ॥ श्रीभगवानुवाच जाने वो मानसं दुःखं मृकण्डुतपसोङ्गम् । युष्मान्न बाधते देवाः स ऋषिः सज्जनाग्राणीः
68 // śrībhagavānuvāca jāne vo mānasaṃ duḥkhaṃ mṛkaṇḍutapasoṅgam / yuṣmānna bādhate devāḥ sa ṛṣiḥ sajjanāgrāṇīḥ
69 ॥ संपद्भिः संयुता वापि विपद्भिश्चापि सज्जनाः । सर्वथान्यं न बाधन्ते स्वप्ने ऽपि सुरसत्तमाः
69 // saṃpadbhiḥ saṃyutā vāpi vipadbhiścāpi sajjanāḥ / sarvathānyaṃ na bādhante svapne 'pi surasattamāḥ
70 ॥ सततं बाध्यमानो ऽपि विषयाख्यैररातिभिः । अविधायात्मनो रक्षामन्यान्द्वेष्टि कथं सुधीः
70 // satataṃ bādhyamāno 'pi viṣayākhyairarātibhiḥ / avidhāyātmano rakṣāmanyāndveṣṭi kathaṃ sudhīḥ
71 ॥ तापत्रयाभिधानेन बाध्यमानो हि मानवः । अन्यं क्रीडयितुं शक्तः कथं भवति सत्तमः
71 // tāpatrayābhidhānena bādhyamāno hi mānavaḥ / anyaṃ krīḍayituṃ śaktaḥ kathaṃ bhavati sattamaḥ
72 ॥ कर्मणा मनसा वाचा बाधते यः सदा परान् । नित्यं कामादिभिर्युक्तो मूढधीः प्रोच्यते तु सः
72 // karmaṇā manasā vācā bādhate yaḥ sadā parān / nityaṃ kāmādibhiryukto mūḍhadhīḥ procyate tu saḥ
73 ॥ यो लोकहितकृन्मर्त्यो गतासुर्यो विमत्सरः । निःशङ्गः प्रोच्यते सद्भिरिहामात्र च सत्तमाः
73 // yo lokahitakṛnmartyo gatāsuryo vimatsaraḥ / niḥśaṅgaḥ procyate sadbhirihāmātra ca sattamāḥ
74 ॥ सशङ्कः सर्वदा दुःखी निःशङ्कः सुखमान्पुयात् । गच्छध्वं स्वालयं स्वस्थाः क्रीडयिष्यति वो न सः
74 // saśaṅkaḥ sarvadā duḥkhī niḥśaṅkaḥ sukhamānpuyāt / gacchadhvaṃ svālayaṃ svasthāḥ krīḍayiṣyati vo na saḥ
75 ॥ भवतां रक्षकश्चाहं विहरध्वं यथासुखम् । इति दत्वा वरं तेषामतसीकुसुमप्रभः
75 // bhavatāṃ rakṣakaścāhaṃ viharadhvaṃ yathāsukham / iti datvā varaṃ teṣāmatasīkusumaprabhaḥ
76 ॥ पश्यतामेव देवानां तत्रैवान्तरधीयत । तुष्टात्मानः सुरगणां ययुर्नाकं यथागतम्
76 // paśyatāmeva devānāṃ tatraivāntaradhīyata / tuṣṭātmānaḥ suragaṇāṃ yayurnākaṃ yathāgatam
77 ॥ मृकण्डोरपि तुष्टात्मा हरिः प्रत्यक्षतामगात् । अरुपं परमं ब्रह्मस्वप्रकाशं निरञ्जनम्
77 // mṛkaṇḍorapi tuṣṭātmā hariḥ pratyakṣatāmagāt / arupaṃ paramaṃ brahmasvaprakāśaṃ nirañjanam
78 ॥ अतसीपुष्पसंकाशं पीतवाससमच्यचुतम् । दिव्यायुधधरं दृष्ट्वा मृकण्डुर्विस्मितो ऽभवत्
78 // atasīpuṣpasaṃkāśaṃ pītavāsasamacyacutam / divyāyudhadharaṃ dṛṣṭvā mṛkaṇḍurvismito 'bhavat
79 ॥ ध्यानादुन्मील्य नयनं अपश्यद्धरिमग्रतः । प्रसन्नवदनं शान्तं धातारं विश्वतेजसम्
79 // dhyānādunmīlya nayanaṃ apaśyaddharimagrataḥ / prasannavadanaṃ śāntaṃ dhātāraṃ viśvatejasam
80 ॥ रोमाञ्चितशरीरो ऽसावानन्दाश्रुविलोचनः । ननाम दण्डवद्भूमौ देवदेव सनातनम्
80 // romāñcitaśarīro 'sāvānandāśruvilocanaḥ / nanāma daṇḍavadbhūmau devadeva sanātanam
81 ॥ अश्रुभिः क्षालयंस्तस्य चरणौ हर्षसंभवैः । शिरस्यञ्चलिमाधाय स्तोतुं समुपचक्रमे
81 // aśrubhiḥ kṣālayaṃstasya caraṇau harṣasaṃbhavaiḥ / śirasyañcalimādhāya stotuṃ samupacakrame
82 ॥ मृकण्डुरुवाच नमः परेशाय परात्मरुपिणे परात्परस्प्रात्परतः पराय । अपारपाराय परानुकर्त्रे नमः परेभ्यः परपारणाय
82 // mṛkaṇḍuruvāca namaḥ pareśāya parātmarupiṇe parātparasprātparataḥ parāya / apārapārāya parānukartre namaḥ parebhyaḥ parapāraṇāya
83 ॥ यो नामजात्यादिविकल्पहीनः शब्दादिदोषव्यतिरेकरुपः । बहुस्वरुपो ऽपि निरञ्जनो यस्तमीशमीढ्यं परमं भजामि
83 // yo nāmajātyādivikalpahīnaḥ śabdādidoṣavyatirekarupaḥ / bahusvarupo 'pi nirañjano yastamīśamīḍhyaṃ paramaṃ bhajāmi
84 ॥ देवान्तवेद्यं पुरुषं पुराणं हिरण्यगर्भादिजगत्स्वरुपम् । अनूपमं भक्ति जनानुकम्पिनं भजामि सर्वेश्वरमादिमीड्यम्
84 // devāntavedyaṃ puruṣaṃ purāṇaṃ hiraṇyagarbhādijagatsvarupam / anūpamaṃ bhakti janānukampinaṃ bhajāmi sarveśvaramādimīḍyam
85 ॥ पश्यन्ति यं वीतसमस्तदोषा ध्यानैकनिष्ठा विगतस्पृहाश्च । निवृत्तमोहाः परमं पवित्रं नतो ऽस्मि संसारनिर्वर्त्तकं तम्
85 // paśyanti yaṃ vītasamastadoṣā dhyānaikaniṣṭhā vigataspṛhāśca / nivṛttamohāḥ paramaṃ pavitraṃ nato 'smi saṃsāranirvarttakaṃ tam
86 ॥ स्मृतार्तिनाशनं विष्णुं शरणागतपालकम् । जगत्सेव्यं जगाद्धाम परेशं करुणाकरम्
86 // smṛtārtināśanaṃ viṣṇuṃ śaraṇāgatapālakam / jagatsevyaṃ jagāddhāma pareśaṃ karuṇākaram
87 ॥ एवं स्तुतः स भगवान्विष्णुस्तेन महर्षिणा । अवाप परमां तुष्टिं शङ्खचक्रगदाधरः
87 // evaṃ stutaḥ sa bhagavānviṣṇustena maharṣiṇā / avāpa paramāṃ tuṣṭiṃ śaṅkhacakragadādharaḥ
88 ॥ अयालिङ्ग्य मुनिं देवश्चतुर्भिर्दीर्घबाहुभिः । उवाच परमं प्रीत्या वरं बरय सुव्रत
88 // ayāliṅgya muniṃ devaścaturbhirdīrghabāhubhiḥ / uvāca paramaṃ prītyā varaṃ baraya suvrata
89 ॥ प्रीतो ऽस्मि तपसा तेन स्तोत्रेण च तवानघ । मनसा यदभिप्रेतं वरं वरय सुव्रत
89 // prīto 'smi tapasā tena stotreṇa ca tavānagha / manasā yadabhipretaṃ varaṃ varaya suvrata
90 ॥ मृकण्डुरूवाच देवदेव जगन्नाथ कृतार्थो ऽस्मि न संशयः । त्वद्दर्शनमपुण्यानां दुर्लभं च यतः स्मृतम्
90 // mṛkaṇḍurūvāca devadeva jagannātha kṛtārtho 'smi na saṃśayaḥ / tvaddarśanamapuṇyānāṃ durlabhaṃ ca yataḥ smṛtam
91 ॥ ब्रह्माद्या यं न वश्यन्ति योगिनः संशितव्रताः । धर्मिष्टा दीक्षिताश्वापि वीतरागा विमत्सराः
91 // brahmādyā yaṃ na vaśyanti yoginaḥ saṃśitavratāḥ / dharmiṣṭā dīkṣitāśvāpi vītarāgā vimatsarāḥ
92 ॥ तं पश्यामि परं धाम किमतो ऽन्यं वरं वृणे । एतेनैव कृतार्थो ऽस्मि जनार्दन जगद्धरो
92 // taṃ paśyāmi paraṃ dhāma kimato 'nyaṃ varaṃ vṛṇe / etenaiva kṛtārtho 'smi janārdana jagaddharo
93 ॥ यत्रामस्मृतिमात्रेण महापातकिनो ऽपि ये । तत्पदे परमं यान्नि ते दृष्ट्वा किषुनाच्युत
93 // yatrāmasmṛtimātreṇa mahāpātakino 'pi ye / tatpade paramaṃ yānni te dṛṣṭvā kiṣunācyuta
94 ॥ श्रीभगवानुवाच सत्यत्प्रुक्तं त्वया ब्रह्मान्प्रीनो ऽस्मि तव पण्डित । मदृर्शनं हि विफलं न कदाचिद्भविष्यति
94 // śrībhagavānuvāca satyatpruktaṃ tvayā brahmānprīno 'smi tava paṇḍita / madṛrśanaṃ hi viphalaṃ na kadācidbhaviṣyati
95 ॥ विष्णिर्भक्तकुटुम्बीति वदन्ति विवुधाः सदा । तदेव पालयिष्यामि मज्जनो नानृतं वदेत्
95 // viṣṇirbhaktakuṭumbīti vadanti vivudhāḥ sadā / tadeva pālayiṣyāmi majjano nānṛtaṃ vadet
96 ॥ तस्मात्त्वत्तपसातुष्टो यास्यामि तव पुत्रताम् । समस्तगुणसंयुक्तो दीर्घजीवी स्वरुपवान्
96 // tasmāttvattapasātuṣṭo yāsyāmi tava putratām / samastaguṇasaṃyukto dīrghajīvī svarupavān
97 ॥ मम जन्म कुले यस्य कतत्कुलं मोक्षगामि वै । मयि तुष्टे मुनिश्रेष्ठ किमसाध्यं जगत्रये
97 // mama janma kule yasya katatkulaṃ mokṣagāmi vai / mayi tuṣṭe muniśreṣṭha kimasādhyaṃ jagatraye
98 ॥ इत्युक्त्वा देवदेवशो मुनेरतस्य समीक्षतः । अन्तर्दधे मृकण्डुश्च तपसः समवर्तत
98 // ityuktvā devadevaśo muneratasya samīkṣataḥ / antardadhe mṛkaṇḍuśca tapasaḥ samavartata