61 ॥ इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे विष्णुसेवाप्रभावो नाम षट्त्रिंशो ऽध्यायः सनक उवाच भूयः शृणुष्व विप्रेन्द्र माहात्म्यं कमलापतेः । कस्य नो जायते प्रीतिः श्रोतुं हरिकथामृतम्
61 // iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge prathamapāde viṣṇusevāprabhāvo nāma ṣaṭtriṃśo 'dhyāyaḥ sanaka uvāca bhūyaḥ śṛṇuṣva viprendra māhātmyaṃ kamalāpateḥ / kasya no jāyate prītiḥ śrotuṃ harikathāmṛtam
1 ॥ नराणां विषयान्धानां ममताकुलचेतसाम् । एकमेव हरेर्नाम सर्वपापप्रणाशनम्
1 // narāṇāṃ viṣayāndhānāṃ mamatākulacetasām / ekameva harernāma sarvapāpapraṇāśanam
2 ॥ सकृद्वा न नमेद्यस्तु विष्णुं पापहरं नृणाम् । श्वपचं तं विजानीयात्कदाचिन्नालपेञ्च तम्
2 // sakṛdvā na namedyastu viṣṇuṃ pāpaharaṃ nṛṇām / śvapacaṃ taṃ vijānīyātkadācinnālapeñca tam
3 ॥ हरिपूजाविहीनं तु यस्य वेश्म द्विजोत्तम । श्मशानसदृशं तद्धि कदाचिदपि नो विशेत्
3 // haripūjāvihīnaṃ tu yasya veśma dvijottama / śmaśānasadṛśaṃ taddhi kadācidapi no viśet
4 ॥ हरिपूजाविहीनाश्च वेदविद्वेषिणस्तथा । गोद्विजद्वेषनिरता राक्षसाः परिकीर्त्तिताः
4 // haripūjāvihīnāśca vedavidveṣiṇastathā / godvijadveṣaniratā rākṣasāḥ parikīrttitāḥ
5 ॥ यो वा को वापि विप्रेन्द्र विप्रद्वेषपरायणः । समर्चयति गोविन्दं तत्पूजा विफला भवेत्
5 // yo vā ko vāpi viprendra vipradveṣaparāyaṇaḥ / samarcayati govindaṃ tatpūjā viphalā bhavet
6 ॥ अन्यश्रेयोविनाशार्थं येर्ऽचयन्ति जनार्दनम् । सा पूजैव महाभाग पूजकानाशु हॄन्ति वै
6 // anyaśreyovināśārthaṃ yer'cayanti janārdanam / sā pūjaiva mahābhāga pūjakānāśu hṝnti vai
7 ॥ हरिपूजाकरो यस्तु यदि पापं समाचरेत् । तमेव विष्मुद्वेष्टारं प्राहुस्तत्त्वार्त्थकोविदाः
7 // haripūjākaro yastu yadi pāpaṃ samācaret / tameva viṣmudveṣṭāraṃ prāhustattvārtthakovidāḥ
8 ॥ ये विष्णुनिरताः संति लोकानुग्रहतत्पराः । धर्मकार्यरताः शश्वद्विष्णुरुपास्तु ते मताः
8 // ye viṣṇuniratāḥ saṃti lokānugrahatatparāḥ / dharmakāryaratāḥ śaśvadviṣṇurupāstu te matāḥ
9 ॥ कोटिजन्मार्दजितैः पुण्यैर्विष्णुभक्तिः प्रजायते । दृढभक्तिमतां विष्णौ पापबुद्धिः कथं भवेत्
9 // koṭijanmārdajitaiḥ puṇyairviṣṇubhaktiḥ prajāyate / dṛḍhabhaktimatāṃ viṣṇau pāpabuddhiḥ kathaṃ bhavet
10 ॥ जन्मकोट्यर्जितं पापं विष्णुपूजारतात्मनाम् । क्षयं याति क्षणादेव तेषां स्यात्पापधीः कथम्
10 // janmakoṭyarjitaṃ pāpaṃ viṣṇupūjāratātmanām / kṣayaṃ yāti kṣaṇādeva teṣāṃ syātpāpadhīḥ katham
11 ॥ विष्णुभक्तिविहीना ये चण्डालाः परिकीर्तिताः । चण्डाला अपि वै श्रेष्ठा हरिभक्तिपरायणाः
11 // viṣṇubhaktivihīnā ye caṇḍālāḥ parikīrtitāḥ / caṇḍālā api vai śreṣṭhā haribhaktiparāyaṇāḥ
12 ॥ नराणां विषयान्धानां सर्वदुःखविनाशिनी । हरिसेवेति विख्याता भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी
12 // narāṇāṃ viṣayāndhānāṃ sarvaduḥkhavināśinī / hariseveti vikhyātā bhuktimuktipradāyinī
13 ॥ संगात्स्नेहाद्भयाल्लोभादज्ञानाद्वापि यो नरः । विष्णोरुपासनं कुर्यात्सो ऽक्षयं सुखमश्नुते
13 // saṃgātsnehādbhayāllobhādajñānādvāpi yo naraḥ / viṣṇorupāsanaṃ kuryātso 'kṣayaṃ sukhamaśnute
14 ॥ हरिपादोदकं यस्तु कणमात्रं पिबेदपि । स स्नातः सर्वतीर्थेषु विष्णोः प्रियतरो भवेत्
14 // haripādodakaṃ yastu kaṇamātraṃ pibedapi / sa snātaḥ sarvatīrtheṣu viṣṇoḥ priyataro bhavet
15 ॥ अकालमृत्युशमनं सर्वव्याधिविनाशनम् । सर्वदुःखोपशमनं हरिपोदोदक स्मृतम्
15 // akālamṛtyuśamanaṃ sarvavyādhivināśanam / sarvaduḥkhopaśamanaṃ haripododaka smṛtam
16 ॥ नारायणं परं धाम ज्योतिषां ज्योतिरुत्तमम् । ये प्रपन्ना महात्मानस्तेषां मुक्तिर्हि शाश्वती
16 // nārāyaṇaṃ paraṃ dhāma jyotiṣāṃ jyotiruttamam / ye prapannā mahātmānasteṣāṃ muktirhi śāśvatī
17 ॥ अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । पठतां शृण्वतां चैव सर्वपापप्रणाशनम्
17 // atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam / paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ caiva sarvapāpapraṇāśanam
18 ॥ आसीत्पुरा कृतयुगे गुलिको नाम लुब्धकः । परदारपरद्रव्यहरणे सततोद्यतः
18 // āsītpurā kṛtayuge guliko nāma lubdhakaḥ / paradāraparadravyaharaṇe satatodyataḥ
19 ॥ परनिन्दापरो नित्यं जन्तूपद्रवकृत्तथा । हतवान्ब्राह्मणान् गाश्च शतशो ऽथ सहस्रशः
19 // paranindāparo nityaṃ jantūpadravakṛttathā / hatavānbrāhmaṇān gāśca śataśo 'tha sahasraśaḥ
20 ॥ देवस्वहरणे नित्यं परस्वहरणे तथा । उद्युक्तः सर्वदा विप्र कीनाशानामधीश्वरः
20 // devasvaharaṇe nityaṃ parasvaharaṇe tathā / udyuktaḥ sarvadā vipra kīnāśānāmadhīśvaraḥ
21 ॥ तेन पापान्यनेकानि कृतानि सुमहान्ति च । न तेषां शक्यते वक्तुं संख्या वत्सरकोटिभिः
21 // tena pāpānyanekāni kṛtāni sumahānti ca / na teṣāṃ śakyate vaktuṃ saṃkhyā vatsarakoṭibhiḥ
22 ॥ स कदा चिन्महापापो जतृनामन्तकोपमः । सौवीरराज्ञो नगरं सर्वैश्वर्यसमन्वितम्
22 // sa kadā cinmahāpāpo jatṛnāmantakopamaḥ / sauvīrarājño nagaraṃ sarvaiśvaryasamanvitam
23 ॥ योषिद्धिर्भूषितार्भिश्च सरोभिनिर्मलोदकैः । अलङ्कृतं विपणिभिर्ययो देवपुरोपमम्
23 // yoṣiddhirbhūṣitārbhiśca sarobhinirmalodakaiḥ / alaṅkṛtaṃ vipaṇibhiryayo devapuropamam
24 ॥ तस्योपवनमध्यस्थं रम्यं केशवमन्दिरम् । छदितं हेमकलशैर्दृष्ट्वा व्याधो मुदं ययौ
24 // tasyopavanamadhyasthaṃ ramyaṃ keśavamandiram / chaditaṃ hemakalaśairdṛṣṭvā vyādho mudaṃ yayau
25 ॥ हराम्यत्र सुवर्णानि बहूनीति विनिश्चितम् । जगामाभ्यन्तरं तस्य कीनाशश्चौर्यलोलुपः
25 // harāmyatra suvarṇāni bahūnīti viniścitam / jagāmābhyantaraṃ tasya kīnāśaścauryalolupaḥ
26 ॥ तत्रापश्यद्द्विजवरं शान्तं तत्त्वार्थकोविदम् । परिचर्यापरं विष्णोरुत्तङ्कं तपसां निधिम्
26 // tatrāpaśyaddvijavaraṃ śāntaṃ tattvārthakovidam / paricaryāparaṃ viṣṇoruttaṅkaṃ tapasāṃ nidhim
27 ॥ एकाकिनं दयासुं च निस्पृहं ध्यानलोलुपम् । चौर्यान्तरायकर्तारं तं दृष्ट्वा लुब्धको मुने
27 // ekākinaṃ dayāsuṃ ca nispṛhaṃ dhyānalolupam / cauryāntarāyakartāraṃ taṃ dṛṣṭvā lubdhako mune
28 ॥ द्रव्यजातं तु देवस्य हर्तुकामो ऽतिसाहसी । उत्तङ्कं हॄन्तुमारेभे विधृतासिर्मदोद्धतः
28 // dravyajātaṃ tu devasya hartukāmo 'tisāhasī / uttaṅkaṃ hṝntumārebhe vidhṛtāsirmadoddhataḥ
29 ॥ पादेनाक्रम्य तद्वक्षो जटाः संगृह्य पाणिना । हॄन्तुं कृतमतिं व्याधमुत्तङ्कः प्रेक्ष्य चाब्रवीत्
29 // pādenākramya tadvakṣo jaṭāḥ saṃgṛhya pāṇinā / hṝntuṃ kṛtamatiṃ vyādhamuttaṅkaḥ prekṣya cābravīt
30 ॥ उत्तङ्क उवाच भो भो साधो वृथा मां त्वं हनिष्यसि निरागसम् । मया किमपराद्धं ते तद्वदस्व महामत्ते
30 // uttaṅka uvāca bho bho sādho vṛthā māṃ tvaṃ haniṣyasi nirāgasam / mayā kimaparāddhaṃ te tadvadasva mahāmatte
31 ॥ कृतापराधिनां लोके शक्ताः शिक्षां प्रकुर्वते । नहि सौम्य वृथा घ्नन्ति सज्जना अपि पापिनः
31 // kṛtāparādhināṃ loke śaktāḥ śikṣāṃ prakurvate / nahi saumya vṛthā ghnanti sajjanā api pāpinaḥ
32 ॥ विरोधिष्वपि मूर्खेषु निरीक्ष्यावस्थितान् गुणान् । विरोधं नहि कुर्वन्ति सज्जनाः शान्तचेतसः
32 // virodhiṣvapi mūrkheṣu nirīkṣyāvasthitān guṇān / virodhaṃ nahi kurvanti sajjanāḥ śāntacetasaḥ
33 ॥ बहुधा बोध्यमानो ऽपि यो नरः क्षमयान्वितः । तमुत्तमं नरं प्राहुर्विष्णोः प्रियतरं सदा
33 // bahudhā bodhyamāno 'pi yo naraḥ kṣamayānvitaḥ / tamuttamaṃ naraṃ prāhurviṣṇoḥ priyataraṃ sadā
34 ॥ सुजनो न याति वैरं परहितबुद्धिर्वनाशकाले ऽपि । छेदे ऽपि चन्दनतरुः सुरभयति मुखं कुठारस्य
34 // sujano na yāti vairaṃ parahitabuddhirvanāśakāle 'pi / chede 'pi candanataruḥ surabhayati mukhaṃ kuṭhārasya
35 ॥ अहो विधिः सुबलवान्बा धते बहुधा जनान् । सर्वसंगविहीनो ऽपि बाध्यते हि दुरात्मना
35 // aho vidhiḥ subalavānbā dhate bahudhā janān / sarvasaṃgavihīno 'pi bādhyate hi durātmanā
36 ॥ अहो निष्कारणं लोके बाधन्ते बहुधा जनान् । सर्वसंगविहीनो ऽपि बाध्यते पिशुनैर्जनैः । तत्रापि साधून्बाधन्ते न समानान्कदाचन
36 // aho niṣkāraṇaṃ loke bādhante bahudhā janān / sarvasaṃgavihīno 'pi bādhyate piśunairjanaiḥ / tatrāpi sādhūnbādhante na samānānkadācana
37 ॥ मृगमीनसज्जनानां तृणजलसंतोषविहितवृत्तानाम् । लुब्धकधीवरपिशुना निष्कारणवैरिणो जगति
37 // mṛgamīnasajjanānāṃ tṛṇajalasaṃtoṣavihitavṛttānām / lubdhakadhīvarapiśunā niṣkāraṇavairiṇo jagati
38 ॥ अहो बलवती माया मोहयत्यखिलं जगत् । पुत्रमित्रकलत्रार्थं सर्वं दुःखेन योजयेत्
38 // aho balavatī māyā mohayatyakhilaṃ jagat / putramitrakalatrārthaṃ sarvaṃ duḥkhena yojayet
39 ॥ परद्रव्यापहारेण कलत्रं पोषितं त्वया । अन्ते तत्सर्वमुत्सृज्य एक एव प्रयति वै
39 // paradravyāpahāreṇa kalatraṃ poṣitaṃ tvayā / ante tatsarvamutsṛjya eka eva prayati vai
40 ॥ मम माता मम पिता मम भार्या ममात्मजाः । ममेदमिति जन्तूनां ममता बाधते वृथा
40 // mama mātā mama pitā mama bhāryā mamātmajāḥ / mamedamiti jantūnāṃ mamatā bādhate vṛthā
41 ॥ यावदर्जयति द्रव्यं बान्धवास्तावदेव हि । धर्माधर्मौं सहैवास्तामिहामुत्र न चापरः
41 // yāvadarjayati dravyaṃ bāndhavāstāvadeva hi / dharmādharmauṃ sahaivāstāmihāmutra na cāparaḥ
42 ॥ धर्माधर्मार्जितैर्द्रव्यैः पोषिता येन ये नराः । मृतमग्निमुखे हुत्वा घृतान्नं भुञ्जते हि ते
42 // dharmādharmārjitairdravyaiḥ poṣitā yena ye narāḥ / mṛtamagnimukhe hutvā ghṛtānnaṃ bhuñjate hi te
43 ॥ गच्छन्तं परलोकं च नरं तु ह्यनुतिष्टतः । धर्माधर्मौं न च धनं न पुत्रा न च बान्धवाः
43 // gacchantaṃ paralokaṃ ca naraṃ tu hyanutiṣṭataḥ / dharmādharmauṃ na ca dhanaṃ na putrā na ca bāndhavāḥ
44 ॥ कामः समृद्धिमायाति नराणां पापकर्मिणाम् । कामः संक्षयमायाति नराणां पुण्यकर्मणाम्
44 // kāmaḥ samṛddhimāyāti narāṇāṃ pāpakarmiṇām / kāmaḥ saṃkṣayamāyāti narāṇāṃ puṇyakarmaṇām
45 ॥ वृथैव व्याकुला लोका धनादानां सदार्जने
45 // vṛthaiva vyākulā lokā dhanādānāṃ sadārjane
46 ॥ यद्भावि तद्भवत्येव यदभाव्यं न तद्भवेत् । इति निश्चितबुद्धीनां न चिन्ता बाधते क्वचित्
46 // yadbhāvi tadbhavatyeva yadabhāvyaṃ na tadbhavet / iti niścitabuddhīnāṃ na cintā bādhate kvacit
47 ॥ र्दवाधीनमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् । तस्माज्जन्म च मृत्युं च दैवं जानाति नापरः
47 // rdavādhīnamidaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam / tasmājjanma ca mṛtyuṃ ca daivaṃ jānāti nāparaḥ
48 ॥ यत्र कुत्र स्थितस्यापि यद्भाव्यं तद्भवेद् ध्रुवम् । लोकस्तु तत्र विज्ञाय वृथायासं करोति हि
48 // yatra kutra sthitasyāpi yadbhāvyaṃ tadbhaved dhruvam / lokastu tatra vijñāya vṛthāyāsaṃ karoti hi
49 ॥ अहो दुःखं मनुष्याणां ममताकुलचेतसाम् । महापापानि कृत्वापि परान्पुष्यान्ति यत्नतः
49 // aho duḥkhaṃ manuṣyāṇāṃ mamatākulacetasām / mahāpāpāni kṛtvāpi parānpuṣyānti yatnataḥ
50 ॥ अर्जितं च धनं सर्वं भुञ्जते बान्धवाः सदा । स्वयमेकतमो मूढस्तत्पापफलमश्नुते
50 // arjitaṃ ca dhanaṃ sarvaṃ bhuñjate bāndhavāḥ sadā / svayamekatamo mūḍhastatpāpaphalamaśnute
51 ॥ इति ब्रवाणं तमृषिं विमुच्य भयविह्वलः । गुलिकः प्राञ्जलिः प्राह क्षमस्वेति पुनः पुनः
51 // iti bravāṇaṃ tamṛṣiṃ vimucya bhayavihvalaḥ / gulikaḥ prāñjaliḥ prāha kṣamasveti punaḥ punaḥ
52 ॥ सत्संगस्य प्रभावेण हरिसन्निधिमात्रतः । गतपापो लुबग्दकश्च ह्यनुतापीदमब्रवीत्
52 // satsaṃgasya prabhāveṇa harisannidhimātrataḥ / gatapāpo lubagdakaśca hyanutāpīdamabravīt
53 ॥ मया कृता नि पापानि महान्ति सुबहूनि च । तानि सर्वाणि नष्टानि विप्रेन्द्र तव दर्शनात्
53 // mayā kṛtā ni pāpāni mahānti subahūni ca / tāni sarvāṇi naṣṭāni viprendra tava darśanāt
54 ॥ अहो ऽहं पापधीर्नित्यं महापापमुपाचरम् । कथं मे निष्कृतिर् भूयो यामि कं शरणं विभोः
54 // aho 'haṃ pāpadhīrnityaṃ mahāpāpamupācaram / kathaṃ me niṣkṛtir bhūyo yāmi kaṃ śaraṇaṃ vibhoḥ
55 ॥ पूर्वजन्मार्जितैः पापैर्लुब्धकत्वमवाप्तवान् । अत्रापि पापजालानि कृत्वा कां गतिमाप्नुयाम्
55 // pūrvajanmārjitaiḥ pāpairlubdhakatvamavāptavān / atrāpi pāpajālāni kṛtvā kāṃ gatimāpnuyām
56 ॥ अहो ममायुः क्षयमेति शीघ्रं पापान्यनेकानि समर्ज्जितानि । प्रातिक्रिया नैव कृता मयैषां गतिश्च का स्यान्ममजन्म किं वा
56 // aho mamāyuḥ kṣayameti śīghraṃ pāpānyanekāni samarjjitāni / prātikriyā naiva kṛtā mayaiṣāṃ gatiśca kā syānmamajanma kiṃ vā
57 ॥ अहो विधिः पापशता कुलं मां किं सृष्टवान्पापतरं च शश्वत् । कथं च यत्पापफलं हि भोक्ष्ये कियत्सु जन्मस्वहमुग्रकर्मा
57 // aho vidhiḥ pāpaśatā kulaṃ māṃ kiṃ sṛṣṭavānpāpataraṃ ca śaśvat / kathaṃ ca yatpāpaphalaṃ hi bhokṣye kiyatsu janmasvahamugrakarmā
58 ॥ एवं विनिन्दन्नात्मानमात्मना लुब्धकस्तदा । अन्तस्तापाग्निसंतप्तः सद्यः पञ्चत्वमागतः
58 // evaṃ vinindannātmānamātmanā lubdhakastadā / antastāpāgnisaṃtaptaḥ sadyaḥ pañcatvamāgataḥ
59 ॥ उत्तङ्कः पतितं प्रेक्ष्य लुबग्धकं तं दयापरः । विष्णुपादोदकेनैवमभ्यषिञ्चन्महामतिः
59 // uttaṅkaḥ patitaṃ prekṣya lubagdhakaṃ taṃ dayāparaḥ / viṣṇupādodakenaivamabhyaṣiñcanmahāmatiḥ
60 ॥ हरिपादोदकस्पर्शाल्लुब्धको गतकल्मषः । दिव्यं विमानमारुह्य मुनिमेतदथाब्रवीत्
60 // haripādodakasparśāllubdhako gatakalmaṣaḥ / divyaṃ vimānamāruhya munimetadathābravīt
61 ॥ गुलिक उवाच उत्तङ्क मुनिशार्दूल गुरुस्त्वं मम सुव्रत । विमुक्तस्त्वत्प्रसादेन महापातककञ्चुकात्
61 // gulika uvāca uttaṅka muniśārdūla gurustvaṃ mama suvrata / vimuktastvatprasādena mahāpātakakañcukāt
62 ॥ गतस्त्वदुपदेशान्मे संतापो मुनिपुङ्गव । तथैव सर्वपापानि विनष्टान्यतिवेगतः
62 // gatastvadupadeśānme saṃtāpo munipuṅgava / tathaiva sarvapāpāni vinaṣṭānyativegataḥ
63 ॥ हरिपादोदकं यस्मान्मयि त्वं सिक्तवान्मुने । प्रापितो ऽस्मि त्वया तस्मात्तद्विष्णोः परमं पदम्
63 // haripādodakaṃ yasmānmayi tvaṃ siktavānmune / prāpito 'smi tvayā tasmāttadviṣṇoḥ paramaṃ padam
64 ॥ त्वयाहं तारितो विप्र पापादस्माच्छरीरतः । तस्मान्नतो ऽस्मि ते विद्वन्मत्कृतं तत्क्षमस्व च
64 // tvayāhaṃ tārito vipra pāpādasmāccharīrataḥ / tasmānnato 'smi te vidvanmatkṛtaṃ tatkṣamasva ca
65 ॥ इत्युक्त्वा देवकुसुमैर्मुनिश्रेष्ठं समाकिरम् । प्रदक्षिणात्रयं कृत्वा नमस्कारं चकार सः
65 // ityuktvā devakusumairmuniśreṣṭhaṃ samākiram / pradakṣiṇātrayaṃ kṛtvā namaskāraṃ cakāra saḥ
66 ॥ ततो विमानमारुह्य सर्वकामसमन्वितम् । अप्सरोगणसंकीर्णः प्रपेदे हरिमन्दिरम्
66 // tato vimānamāruhya sarvakāmasamanvitam / apsarogaṇasaṃkīrṇaḥ prapede harimandiram
67 ॥ एतद्दृष्ट्वा विस्मितो ऽसौ ह्युत्तङ्कस्तपसांनिधिः । शिरस्यञ्जलिमाधाय तुष्टाव कमलापतिम्
67 // etaddṛṣṭvā vismito 'sau hyuttaṅkastapasāṃnidhiḥ / śirasyañjalimādhāya tuṣṭāva kamalāpatim
68 ॥ तेन स्तुतो महाविष्णुर्दत्तवान्वरमत्तमम् । वरेण तेनोक्तङ्को ऽपि प्रपेदे परमं पदम्
68 // tena stuto mahāviṣṇurdattavānvaramattamam / vareṇa tenoktaṅko 'pi prapede paramaṃ padam