46 ॥ इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे स्मार्त्तधेर्मषु वेदाध्ययनादिकस्य गृहस्थधर्मस्य च निरुपणं नाम षड्विंशो ऽध्यायः सनक उवाच गृहस्थस्य सदाचारं वक्ष्यामि मुनिसत्तम । यद्रूतां सर्वपापानि नश्यन्त्येव न संशयः
46 // iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge prathamapāde smārttadhermaṣu vedādhyayanādikasya gṛhasthadharmasya ca nirupaṇaṃ nāma ṣaḍviṃśo 'dhyāyaḥ sanaka uvāca gṛhasthasya sadācāraṃ vakṣyāmi munisattama / yadrūtāṃ sarvapāpāni naśyantyeva na saṃśayaḥ
1 ॥ ब्राह्ने मुहूर्ते चोत्थाय पुरुषार्थाविरोधिनीम् । वृत्तिं संचिन्तयेद्विप्र कृतकेशप्रसाधनः
1 // brāhne muhūrte cotthāya puruṣārthāvirodhinīm / vṛttiṃ saṃcintayedvipra kṛtakeśaprasādhanaḥ
2 ॥ दिवासंध्यासु कर्णस्थब्रह्मसूत्र उदड्मुखः । कुर्यान्मूत्रपुरीषे तु रात्रौ चेद्दक्षिणामुखः
2 // divāsaṃdhyāsu karṇasthabrahmasūtra udaḍmukhaḥ / kuryānmūtrapurīṣe tu rātrau ceddakṣiṇāmukhaḥ
3 ॥ शिरः प्रावृत्य वस्त्रेण ह्यन्तर्द्धाय तृणैर्महीम् । वहन्काष्टं करेणैकं तावन्मौनी भवेद्द्विजः
3 // śiraḥ prāvṛtya vastreṇa hyantarddhāya tṛṇairmahīm / vahankāṣṭaṃ kareṇaikaṃ tāvanmaunī bhaveddvijaḥ
4 ॥ पथि गोष्टे नदीतीरे तडागगृहसन्निधौ । तथा वृक्षस्य च्छायायां कान्तारे वह्निसन्निधौ
4 // pathi goṣṭe nadītīre taḍāgagṛhasannidhau / tathā vṛkṣasya cchāyāyāṃ kāntāre vahnisannidhau
5 ॥ देवालये तथोद्याने कृष्टभूमौ चतुष्पथे । ब्राह्मणानां समीपे च तथा गोगुरुयोषिताम्
5 // devālaye tathodyāne kṛṣṭabhūmau catuṣpathe / brāhmaṇānāṃ samīpe ca tathā goguruyoṣitām
6 ॥ तुषाङ्गारकपालेषु जलमध्ये तथैव च । एवमादिषु देशेषु मलमूत्रं न कारयेत्
6 // tuṣāṅgārakapāleṣu jalamadhye tathaiva ca / evamādiṣu deśeṣu malamūtraṃ na kārayet
7 ॥ शौचे यत्नः सदा कार्यः शौचमूलो द्विजः स्मृतः । शौचाचारविहीनस्य समस्तं कर्म निष्फलम्
7 // śauce yatnaḥ sadā kāryaḥ śaucamūlo dvijaḥ smṛtaḥ / śaucācāravihīnasya samastaṃ karma niṣphalam
8 ॥ शौचं तु द्विविधं प्रोक्तं ब्राह्ममाभ्यान्तरं तथा । मृज्जलाभ्यां बहिः शुद्धिर्भावशुद्धिस्तथान्तरम्
8 // śaucaṃ tu dvividhaṃ proktaṃ brāhmamābhyāntaraṃ tathā / mṛjjalābhyāṃ bahiḥ śuddhirbhāvaśuddhistathāntaram
9 ॥ गृहीतशिश्रश्चोत्थाय शौचार्थं मृदमाहरेत् ।. न मूषकादिखनितां फआलोत्कृष्टां तथैव च
9 // gṛhītaśiśraścotthāya śaucārthaṃ mṛdamāharet /. na mūṣakādikhanitāṃ phaālotkṛṣṭāṃ tathaiva ca
10 ॥ वापीकूपतडागेभ्यो नाहरेदपि मृत्तिकाम् । शौचं कुर्यात्प्रयत्नेन समादाय शुभां मृदम्
10 // vāpīkūpataḍāgebhyo nāharedapi mṛttikām / śaucaṃ kuryātprayatnena samādāya śubhāṃ mṛdam
11 ॥ लिङ्गे मृदेका दातव्या तिस्रो वा मेढ्रयोर्द्वयोः । एतन्मूत्रमुत्सर्गे शौचमाहूर्मनीषिणः
11 // liṅge mṛdekā dātavyā tisro vā meḍhrayordvayoḥ / etanmūtramutsarge śaucamāhūrmanīṣiṇaḥ
12 ॥ एका लिङ्गे गुदे पञ्च दश वामे तथोभयोः । सत्प तिस्रः प्रदातव्याः पादयोर्मृत्तिकाः पृथक्
12 // ekā liṅge gude pañca daśa vāme tathobhayoḥ / satpa tisraḥ pradātavyāḥ pādayormṛttikāḥ pṛthak
13 ॥ एतच्छौचं विडुत्सर्गे गन्धलेपापनुत्तये । एतच्छौचं गृहस्थस्य द्विगुणं ब्रह्मचारिणाम्
13 // etacchaucaṃ viḍutsarge gandhalepāpanuttaye / etacchaucaṃ gṛhasthasya dviguṇaṃ brahmacāriṇām
14 ॥ त्रिगुणां तु वनस्थानां यतीनां तच्चर्गुणम् । स्वस्थाने पूर्णशौचं स्यात्पथ्यर्द्धं मुनिसत्तम
14 // triguṇāṃ tu vanasthānāṃ yatīnāṃ taccarguṇam / svasthāne pūrṇaśaucaṃ syātpathyarddhaṃ munisattama
15 ॥ आतुरे नियमो नास्ति महापदि तथैव च । गन्धलेपक्षयकरं शौर्चं कुर्याद्विचक्षणः
15 // āture niyamo nāsti mahāpadi tathaiva ca / gandhalepakṣayakaraṃ śaurcaṃ kuryādvicakṣaṇaḥ
16 ॥ स्त्रीणामनुपनीतानां गन्धलेपक्षयावधि । व्रतस्थानां तु सर्वेषां यतिवच्छौचमिष्यते
16 // strīṇāmanupanītānāṃ gandhalepakṣayāvadhi / vratasthānāṃ tu sarveṣāṃ yativacchaucamiṣyate
17 ॥ विधवानां च विर्पेन्द्र एतदेव निगद्यते । एवं शौचं तु निर्वर्त्य पश्चाद्वै सुसमाहितः
17 // vidhavānāṃ ca virpendra etadeva nigadyate / evaṃ śaucaṃ tu nirvartya paścādvai susamāhitaḥ
18 ॥ प्रागास्य उदगास्यो वाप्याचामेत्प्रयर्तेन्द्रियः । त्रिश्चतुर्धा पिबेदापो गन्धफेनादिवर्जिताः
18 // prāgāsya udagāsyo vāpyācāmetprayartendriyaḥ / triścaturdhā pibedāpo gandhaphenādivarjitāḥ
19 ॥ द्विर्मार्जयेत्कपोलं च तलेनोष्ठौ च सत्तम । तर्जन्यङ्गुष्ठयोगेन नासारन्ध्रद्वयं स्पृशेत्
19 // dvirmārjayetkapolaṃ ca talenoṣṭhau ca sattama / tarjanyaṅguṣṭhayogena nāsārandhradvayaṃ spṛśet
20 ॥ अगुंष्टानामिकाभ्यां च चक्षुः श्रोत्रे यथाक्रमम् । कनिष्टाङ्गुष्टयोगेन नाभिदेशे स्पृशेद्द्विजः
20 // aguṃṣṭānāmikābhyāṃ ca cakṣuḥ śrotre yathākramam / kaniṣṭāṅguṣṭayogena nābhideśe spṛśeddvijaḥ
21 ॥ तलेनोरःस्थलं चैव अङ्गुल्यग्रैः शिरः स्पृशेत् । तलेन चाङ्गुलाग्रैर्वा स्पृशेदंसौ विचक्षणः
21 // talenoraḥsthalaṃ caiva aṅgulyagraiḥ śiraḥ spṛśet / talena cāṅgulāgrairvā spṛśedaṃsau vicakṣaṇaḥ
22 ॥ एवमाचम्य विप्रेद्र शुद्धिमान्पोत्यनुत्तमाम् । दन्तकाष्टं ततः खादेत्सत्वचं शस्तवृक्षजम्
22 // evamācamya vipredra śuddhimānpotyanuttamām / dantakāṣṭaṃ tataḥ khādetsatvacaṃ śastavṛkṣajam
23 ॥ बिल्वासनापामार्गणां निम्बान्मार्कादिशाखिनाम् । प्रक्षाल्य वारिणा चैव मन्त्रेणाप्यभिमन्त्रितम्
23 // bilvāsanāpāmārgaṇāṃ nimbānmārkādiśākhinām / prakṣālya vāriṇā caiva mantreṇāpyabhimantritam
24 ॥ आयुर्बलं यशो वर्चः प्रजाः पशुवसूनि च । ब्रह्म प्रज्ञां च मेधां च त्वन्नो धेहि वनस्पते
24 // āyurbalaṃ yaśo varcaḥ prajāḥ paśuvasūni ca / brahma prajñāṃ ca medhāṃ ca tvanno dhehi vanaspate
25 ॥ कनिष्टाग्रसमं स्थौल्ये विप्रः खादेद्दशाङ्गुलम् । नवाङ्गुलं क्षत्रियश्च वैश्यश्चाष्टाङ्गुलोन्मितम्
25 // kaniṣṭāgrasamaṃ sthaulye vipraḥ khādeddaśāṅgulam / navāṅgulaṃ kṣatriyaśca vaiśyaścāṣṭāṅgulonmitam
26 ॥ शूद्रो वेदाङ्गुलमितं वनिता च मुनीश्वर । अलाभे दैतकाष्टानां गण्डूषैर्भानुसंमितैः
26 // śūdro vedāṅgulamitaṃ vanitā ca munīśvara / alābhe daitakāṣṭānāṃ gaṇḍūṣairbhānusaṃmitaiḥ
27 ॥ मुथशुद्धिर्विधीयेत तृणपत्रसमन्वितैः । करेणादाय वामेन संचर्वेद्वामदंष्ट्रया
27 // muthaśuddhirvidhīyeta tṛṇapatrasamanvitaiḥ / kareṇādāya vāmena saṃcarvedvāmadaṃṣṭrayā
28 ॥ द्विजान्संघर्ष्य गोदोहं ततः प्रक्षाल्य पाटयेत् । जिह्वामुल्लिख्य ताभ्यां तु दलुभ्यां नियतेन्द्रियः
28 // dvijānsaṃgharṣya godohaṃ tataḥ prakṣālya pāṭayet / jihvāmullikhya tābhyāṃ tu dalubhyāṃ niyatendriyaḥ
29 ॥ प्रक्षाल्य प्रक्षिपेदू दूरे भूयश्चाचम्य पूर्ववत् । ततः स्नानं प्रकुर्वीत नद्यादौ विमले जले
29 // prakṣālya prakṣipedū dūre bhūyaścācamya pūrvavat / tataḥ snānaṃ prakurvīta nadyādau vimale jale
30 ॥ तटं प्रक्षाल्य दर्भाश्च विन्यस्य प्रविशेज्जलम् । प्रणम्य तत्र तीर्थानि आवाह्य रविमण्डलात्
30 // taṭaṃ prakṣālya darbhāśca vinyasya praviśejjalam / praṇamya tatra tīrthāni āvāhya ravimaṇḍalāt
31 ॥ गन्धाद्यैर्मण्डलं कृत्वा ध्यात्वा देवं जनार्दनम् । स्नायान्मन्त्रान्स्मरन्पुण्यांस्तीर्थानि च विरिञ्चिज
31 // gandhādyairmaṇḍalaṃ kṛtvā dhyātvā devaṃ janārdanam / snāyānmantrānsmaranpuṇyāṃstīrthāni ca viriñcija
32 ॥ गङ्गे च यमुने चैव गोदावरि सरस्वति । नर्मदे सिंधुकावेरि जले ऽस्मिन्सन्निधिं कुरु
32 // gaṅge ca yamune caiva godāvari sarasvati / narmade siṃdhukāveri jale 'sminsannidhiṃ kuru
33 ॥ पुष्कराद्यानि तीर्थानि गङ्गाद्याः सरितस्तथा । आगच्छन्तु महाभागाः स्नानकाले सदा मम
33 // puṣkarādyāni tīrthāni gaṅgādyāḥ saritastathā / āgacchantu mahābhāgāḥ snānakāle sadā mama
34 ॥ अयोध्या मथुरा माया काशीं काञ्ची ह्यवन्तिका । पुरी द्वारावती ज्ञेया सत्पैता मोक्षदायिकाः
34 // ayodhyā mathurā māyā kāśīṃ kāñcī hyavantikā / purī dvārāvatī jñeyā satpaitā mokṣadāyikāḥ
35 ॥ ततो ऽधमर्षण जप्त्वा यतासुर्वारिसंप्लुतः । स्नानाङ्गं तर्पणं कृत्वाचम्यार्ध्यं भानवेर्ऽपयेत्
35 // tato 'dhamarṣaṇa japtvā yatāsurvārisaṃplutaḥ / snānāṅgaṃ tarpaṇaṃ kṛtvācamyārdhyaṃ bhānaver'payet
36 ॥ ततो ध्यात्वा विवस्वन्तं जलान्निर्गत्य नारद । परिधायाहतं धौतं द्वितीयं परिवीय च
36 // tato dhyātvā vivasvantaṃ jalānnirgatya nārada / paridhāyāhataṃ dhautaṃ dvitīyaṃ parivīya ca
37 ॥ कुशासने समाविश्य संध्याकर्म समारभेत् । ईशानाभिमुखो विप्र गायत्र्याचम्य वै द्विज
37 // kuśāsane samāviśya saṃdhyākarma samārabhet / īśānābhimukho vipra gāyatryācamya vai dvija
38 ॥ ऋतमित्यभिमन्त्र्यार्थ पुनरेवामेद् बुधः । ततस्तु वारिणात्मानं वेष्टयित्वा समुक्ष्य च
38 // ṛtamityabhimantryārtha punarevāmed budhaḥ / tatastu vāriṇātmānaṃ veṣṭayitvā samukṣya ca
39 ॥ संकल्प्य प्रणवान्ते तु ऋषिच्छन्दः सुरान्स्मरन् । भूरादिभिर्व्याहृतिभिः सत्पभिः प्रोक्ष्य मस्तकम्
39 // saṃkalpya praṇavānte tu ṛṣicchandaḥ surānsmaran / bhūrādibhirvyāhṛtibhiḥ satpabhiḥ prokṣya mastakam
40 ॥ न्यासं समाचरेन्मन्त्री पृथगेव कराङ्गयोः । विन्यस्य हृदये तारं भूः शिरस्यथ विन्यसेत्
40 // nyāsaṃ samācarenmantrī pṛthageva karāṅgayoḥ / vinyasya hṛdaye tāraṃ bhūḥ śirasyatha vinyaset
41 ॥ भुवः शिखायां स्वश्चैव कवये भूर्भुवो ऽक्षिषु । भूर्भुवः स्वस्तथात्रास्त्रं दिक्षु तालत्रयं न्यसेत्
41 // bhuvaḥ śikhāyāṃ svaścaiva kavaye bhūrbhuvo 'kṣiṣu / bhūrbhuvaḥ svastathātrāstraṃ dikṣu tālatrayaṃ nyaset
42 ॥ तत आवाहयेत्संध्यां प्रातः कोकनस्थिताम् । आगच्छ वरदे देवि त्र्यक्षरे ब्रह्मवादिनि
42 // tata āvāhayetsaṃdhyāṃ prātaḥ kokanasthitām / āgaccha varade devi tryakṣare brahmavādini
43 ॥ गायत्रि च्छन्दसां मातर्ब्रह्मयोने नमो ऽस्तु ते । मध्याह्ने वृषभारुढां शुक्लांबरसमावृताम्
43 // gāyatri cchandasāṃ mātarbrahmayone namo 'stu te / madhyāhne vṛṣabhāruḍhāṃ śuklāṃbarasamāvṛtām
44 ॥ सावित्रीं रुद्रयोनिं चावाहयेद्रुद्रवादिनीम् । सायं तु गरुडारुढां पीतांबरसमावृत्ताम्
44 // sāvitrīṃ rudrayoniṃ cāvāhayedrudravādinīm / sāyaṃ tu garuḍāruḍhāṃ pītāṃbarasamāvṛttām
45 ॥ सरस्वतीं विष्णुयोनिमाह्वयेद्विष्णुवादिनीम् । तारं च व्याहृतीः सत्प त्रिपदां च समुच्चरन्
45 // sarasvatīṃ viṣṇuyonimāhvayedviṣṇuvādinīm / tāraṃ ca vyāhṛtīḥ satpa tripadāṃ ca samuccaran
46 ॥ शिरः शिखां च संपूर्य कुभयित्वा विरेचयेत् । वाममध्यात्परैर्वायुं क्रमेण प्राणसंयमे
46 // śiraḥ śikhāṃ ca saṃpūrya kubhayitvā virecayet / vāmamadhyātparairvāyuṃ krameṇa prāṇasaṃyame
47 ॥ द्विराचामेत्ततः पश्चात्प्रातः सूर्यश्चमेति च । आपः पुनन्तु मध्याह्ने सायमग्निश्चमेति च
47 // dvirācāmettataḥ paścātprātaḥ sūryaścameti ca / āpaḥ punantu madhyāhne sāyamagniścameti ca
48 ॥ आपो हिष्ठेति तिसृभिर्मार्जनं च ततश्चरेत् । सुमुत्रिया न इत्युक्त्वा नासास्पृष्टजलेन च
48 // āpo hiṣṭheti tisṛbhirmārjanaṃ ca tataścaret / sumutriyā na ityuktvā nāsāspṛṣṭajalena ca
49 ॥ द्विषद्वर्गं समुत्सार्य द्रुपदां शिरसि क्षिपेत् । ऋतं च सत्यमेतेन कृत्वा चैवाधमर्षणम्
49 // dviṣadvargaṃ samutsārya drupadāṃ śirasi kṣipet / ṛtaṃ ca satyametena kṛtvā caivādhamarṣaṇam
50 ॥ अन्तश्चरसि मन्त्रेण सकृदेव पिबेदपः । ततः सूर्याय विधिवद्गन्धं पुष्पं जलाञ्जलिम्
50 // antaścarasi mantreṇa sakṛdeva pibedapaḥ / tataḥ sūryāya vidhivadgandhaṃ puṣpaṃ jalāñjalim
51 ॥ क्षिप्त्वोपतिष्ठेद्देवर्षे भास्करं स्वस्तिकाञ्जलिम् । ऊर्द्धूबाहुरधोबाहुः क्रमात्कल्यादिके त्रिके
51 // kṣiptvopatiṣṭheddevarṣe bhāskaraṃ svastikāñjalim / ūrddhūbāhuradhobāhuḥ kramātkalyādike trike
52 ॥ उहुत्यं चित्रं तच्चक्षुरित्येतत्त्रितयं जपेत् । सौराञ्छैवान्वैष्णवांश्च मन्त्रानन्यांश्च नारद
52 // uhutyaṃ citraṃ taccakṣurityetattritayaṃ japet / saurāñchaivānvaiṣṇavāṃśca mantrānanyāṃśca nārada
53 ॥ तेजो ऽसि गायत्र्यसीति प्रार्थयेत्सवितुर्महः । ततो ऽङ्गानि त्रिरावर्त्य ध्यायेच्छक्तीस्तदात्मिकाः
53 // tejo 'si gāyatryasīti prārthayetsaviturmahaḥ / tato 'ṅgāni trirāvartya dhyāyecchaktīstadātmikāḥ
54 ॥ ब्रह्मणी चतुराननाक्षवलया कुम्भं करैः स्रुक्स्त्रवौ बिभ्राणा त्वरुणेन्दुकान्तिवदना ऋग्रूपिणी बालिका । हंसारोहणकेलिखण्खण्मणेर्बिबार्चिता भूषिता गायत्री परिभाविता भवतु नः संपत्समृद्ध्यै सदा
54 // brahmaṇī caturānanākṣavalayā kumbhaṃ karaiḥ srukstravau bibhrāṇā tvaruṇendukāntivadanā ṛgrūpiṇī bālikā / haṃsārohaṇakelikhaṇkhaṇmaṇerbibārcitā bhūṣitā gāyatrī paribhāvitā bhavatu naḥ saṃpatsamṛddhyai sadā
55 ॥ रुद्राणी नवयौवना त्रिनयना वैयाघ्नचर्मांबरा खट्वाङ्गत्रघिशिखाक्षसूत्रवलयाभीतिश्रियै चास्तु नः । विद्युद्दामजटाकलापविलसद्वार्लेदुमौलिर्मुदा सावित्री वृषवाहना सिततनुर्ध्येया यजूरूपिणी
55 // rudrāṇī navayauvanā trinayanā vaiyāghnacarmāṃbarā khaṭvāṅgatraghiśikhākṣasūtravalayābhītiśriyai cāstu naḥ / vidyuddāmajaṭākalāpavilasadvārledumaulirmudā sāvitrī vṛṣavāhanā sitatanurdhyeyā yajūrūpiṇī
56 ॥ ध्येया सा च सरस्वती भगवती पीतांबरालङ्कृता श्यामा श्यामतनुर्जरोपरिलसद्गात्राञ्चिता वैष्णवी । तार्क्ष्यस्था मणिनूपुराङ्गदलसद्ग्रैवेयभूषोज्ज्वला हस्तालङ्कृतशङ्खचक्रसुगदापह्माश्रियै चास्तु नः
56 // dhyeyā sā ca sarasvatī bhagavatī pītāṃbarālaṅkṛtā śyāmā śyāmatanurjaroparilasadgātrāñcitā vaiṣṇavī / tārkṣyasthā maṇinūpurāṅgadalasadgraiveyabhūṣojjvalā hastālaṅkṛtaśaṅkhacakrasugadāpahmāśriyai cāstu naḥ
57 ॥ एवं ध्यात्वा जपेत्तिष्ठन्प्रातर्मध्याह्नके तथा । सायङ्काले समासीनो भक्त्या तद्गतमानसः
57 // evaṃ dhyātvā japettiṣṭhanprātarmadhyāhnake tathā / sāyaṅkāle samāsīno bhaktyā tadgatamānasaḥ
58 ॥ सहस्रपरमां देवीं शतमध्यां दशावराम् । त्रिपदां प्रणवोपेतां भूर्भुवः स्वरुपक्रमाम्
58 // sahasraparamāṃ devīṃ śatamadhyāṃ daśāvarām / tripadāṃ praṇavopetāṃ bhūrbhuvaḥ svarupakramām
59 ॥ षट्तारः संपुटो वापि व्रतिनश्च यतेर्जपः । गृहस्थस्य सत्तारः स्याज्जप्य एवंविधो मुने
59 // ṣaṭtāraḥ saṃpuṭo vāpi vratinaśca yaterjapaḥ / gṛhasthasya sattāraḥ syājjapya evaṃvidho mune
60 ॥ ततो जप्त्वा यथाशक्ति सवित्रे विनिवेद्य च । गायत्र्यै च सवित्रे च प्रक्षिपेदञ्जलिद्रूयम्
60 // tato japtvā yathāśakti savitre vinivedya ca / gāyatryai ca savitre ca prakṣipedañjalidrūyam
61 ॥ ततो विसृज्य तां विप्र उत्तरे इति मन्त्रतः । ब्रह्मणेशेन हरिणानुज्ञाता गच्छ सादरम्
61 // tato visṛjya tāṃ vipra uttare iti mantrataḥ / brahmaṇeśena hariṇānujñātā gaccha sādaram
62 ॥ दिरभ्यो दिग्देवताभ्यश्च नमस्कृत्य कृताञ्जलिः । प्रातरादेः परं कर्म कुर्यादपि विधानतः
62 // dirabhyo digdevatābhyaśca namaskṛtya kṛtāñjaliḥ / prātarādeḥ paraṃ karma kuryādapi vidhānataḥ
63 ॥ प्रातर्मध्यन्दिने चैव गृहस्थः स्नानमाचरेत् । वानप्रस्थश्च देवर्षे स्नायात्र्निषवणं यतिः
63 // prātarmadhyandine caiva gṛhasthaḥ snānamācaret / vānaprasthaśca devarṣe snāyātrniṣavaṇaṃ yatiḥ
64 ॥ आतुराणां तु रोगद्यैः पान्थानां च सकृन्मतम् । ब्रह्मयज्ञं ततः कुर्याद्दर्भपाणिर्मुनीश्वर
64 // āturāṇāṃ tu rogadyaiḥ pānthānāṃ ca sakṛnmatam / brahmayajñaṃ tataḥ kuryāddarbhapāṇirmunīśvara
65 ॥ दिवोदितानि कर्माणि प्रमादादकृतानि चेत् । शर्वर्याः प्रथमे यामे तानि कुर्याद्यथाक्रमम्
65 // divoditāni karmāṇi pramādādakṛtāni cet / śarvaryāḥ prathame yāme tāni kuryādyathākramam
66 ॥ नोपास्ते यो द्विजः संध्यां धूर्तबुद्धिरनापदि । पाषण्डः स हि विज्ञेयः सर्वधर्मबहिष्कृतः
66 // nopāste yo dvijaḥ saṃdhyāṃ dhūrtabuddhiranāpadi / pāṣaṇḍaḥ sa hi vijñeyaḥ sarvadharmabahiṣkṛtaḥ
67 ॥ यस्तु संध्यादिकर्माणि कूटयुक्तिविशारदः । परित्यजति तं विद्यान्महापातकिनां वरम्
67 // yastu saṃdhyādikarmāṇi kūṭayuktiviśāradaḥ / parityajati taṃ vidyānmahāpātakināṃ varam
68 ॥ ये द्विजा अभिभाषन्ते त्यक्तसंध्यादिकर्मणः । ते यान्ति नरकान्घोरान्यावच्चन्द्रार्कतारकम्
68 // ye dvijā abhibhāṣante tyaktasaṃdhyādikarmaṇaḥ / te yānti narakānghorānyāvaccandrārkatārakam
69 ॥ देवार्चनं ततः कुर्याद्वैश्वदेवं यथाविधि । तत्रात्यमतिथिं सम्यगन्नाद्यैश्च प्रपूजयेत्
69 // devārcanaṃ tataḥ kuryādvaiśvadevaṃ yathāvidhi / tatrātyamatithiṃ samyagannādyaiśca prapūjayet
70 ॥ वक्तव्या मधुरा वाणी तेष्वप्यभ्यागतेषु तु । जलान्नकन्दमूलैर्वा गृहदानेन चार्चयेत्
70 // vaktavyā madhurā vāṇī teṣvapyabhyāgateṣu tu / jalānnakandamūlairvā gṛhadānena cārcayet
71 ॥ अतिथिर्यस्य भग्नाशो गृहत्प्रतिनिवर्तिते । सतस्मैदुष्कृतं दत्त्वा पुण्यमादाय गच्छति
71 // atithiryasya bhagnāśo gṛhatpratinivartite / satasmaiduṣkṛtaṃ dattvā puṇyamādāya gacchati
72 ॥ अज्ञातगोत्रनामानमन्यग्रामादुपागतम् । विपश्चितो ऽतिथिं प्राहुर्विष्णुवत्तं प्रपूजयेत्
72 // ajñātagotranāmānamanyagrāmādupāgatam / vipaścito 'tithiṃ prāhurviṣṇuvattaṃ prapūjayet
73 ॥ स्वग्रामवासिनं त्वेकं श्रोत्रियं विष्णुतत्परम् । अन्नाद्यैः प्रत्यहं विप्रपितॄनुद्दिश्य तर्पयेत्
73 // svagrāmavāsinaṃ tvekaṃ śrotriyaṃ viṣṇutatparam / annādyaiḥ pratyahaṃ viprapitṝnuddiśya tarpayet
74 ॥ पञ्चयज्ञपरित्यागी ब्रह्माहेत्युच्यते बुधैः । कुर्यादहरहस्तस्मात्पञ्चयज्ञान्प्रयन्ततः
74 // pañcayajñaparityāgī brahmāhetyucyate budhaiḥ / kuryādaharahastasmātpañcayajñānprayantataḥ
75 ॥ देवयज्ञो भूतयज्ञः तितृयज्ञस्तथैव च । नृपज्ञो ब्रह्मयज्ञश्च पञ्चयज्ञान्प्रचक्षते
75 // devayajño bhūtayajñaḥ titṛyajñastathaiva ca / nṛpajño brahmayajñaśca pañcayajñānpracakṣate
76 ॥ भृत्यमित्रादिसंयुक्तः स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः । द्विजानां भोज्यमश्री यात्पात्रं नैव परित्यजेत्
76 // bhṛtyamitrādisaṃyuktaḥ svayaṃ bhuñjīta vāgyataḥ / dvijānāṃ bhojyamaśrī yātpātraṃ naiva parityajet
77 ॥ संस्थाप्य स्वासमे पादौ वस्त्रार्द्धं परिधाय च । मुखेन वमितं भुक्त्वा सुरापीत्युच्यते बुधैः
77 // saṃsthāpya svāsame pādau vastrārddhaṃ paridhāya ca / mukhena vamitaṃ bhuktvā surāpītyucyate budhaiḥ
78 ॥ खादितार्द्धं पुनः खादेन्मोदकांश्च फलानि च । प्रत्यक्षं लवणं चैव गोमांसशीति गद्यते
78 // khāditārddhaṃ punaḥ khādenmodakāṃśca phalāni ca / pratyakṣaṃ lavaṇaṃ caiva gomāṃsaśīti gadyate
79 ॥ अपोशाने वाचमने अद्यद्रव्येषु च द्विजः । शब्द न कारयेद्विप्रस्तं कुर्वन्नारकी भवेत्
79 // apośāne vācamane adyadravyeṣu ca dvijaḥ / śabda na kārayedviprastaṃ kurvannārakī bhavet
80 ॥ पथ्यमन्नं प्रभुञ्जीत वाग्यतो ऽन्नमसुत्सयनम् । अमृतोपस्तरणमसि अपोशानं भुजेः पुरः
80 // pathyamannaṃ prabhuñjīta vāgyato 'nnamasutsayanam / amṛtopastaraṇamasi apośānaṃ bhujeḥ puraḥ
81 ॥ अमृतापिधानमसि भोज्यान्ते ऽपः सकृत्पिबेत् । प्राणाद्या आहुतीर्दत्त्वाचम्य भोजनमाचरेत्
81 // amṛtāpidhānamasi bhojyānte 'paḥ sakṛtpibet / prāṇādyā āhutīrdattvācamya bhojanamācaret
82 ॥ ततश्चाचम्य विप्रेन्द्र शास्त्रचिन्तापरो भवेत् । रात्रावपि यथाशक्ति शयनासनभोजनैः
82 // tataścācamya viprendra śāstracintāparo bhavet / rātrāvapi yathāśakti śayanāsanabhojanaiḥ
83 ॥ एवं गृही सदाचारं कुर्यात्प्रतिदिनं मुने । यदाऽचारपरित्यागी प्रायश्चित्ती तदा भवेत्
83 // evaṃ gṛhī sadācāraṃ kuryātpratidinaṃ mune / yadā'cāraparityāgī prāyaścittī tadā bhavet
84 ॥ दूषितां स्वतनुं दृष्ट्वा पालिताद्यैश्च सत्तम । पुत्रेषु भार्यां निःक्षिप्य वनं गच्छेत्सहैव वा
84 // dūṣitāṃ svatanuṃ dṛṣṭvā pālitādyaiśca sattama / putreṣu bhāryāṃ niḥkṣipya vanaṃ gacchetsahaiva vā
85 ॥ भवेत्रिषवणस्नायी नखश्मश्रुजटाधरः । अधः शायी ब्रह्मचारी पञ्चयज्ञपरायणः
85 // bhavetriṣavaṇasnāyī nakhaśmaśrujaṭādharaḥ / adhaḥ śāyī brahmacārī pañcayajñaparāyaṇaḥ
86 ॥ फलमूलाशनो नित्यं स्वाध्यायनिरतास्तथा । दयावान्सर्वभूतेषु नारायणपरायणः
86 // phalamūlāśano nityaṃ svādhyāyaniratāstathā / dayāvānsarvabhūteṣu nārāyaṇaparāyaṇaḥ
87 ॥ वर्जये द्ग्रामजातानि पुष्पाणि च फलानि च । अष्टौ ग्रासांश्च भुञ्जीत न कुर्याद्रात्रिभोजनम्
87 // varjaye dgrāmajātāni puṣpāṇi ca phalāni ca / aṣṭau grāsāṃśca bhuñjīta na kuryādrātribhojanam
88 ॥ अत्यन्तं वर्जयेत्तैलं वानप्रस्थसमाश्रमी । व्यवायं वर्जयेच्चैव निद्रालस्ये तथैव च
88 // atyantaṃ varjayettailaṃ vānaprasthasamāśramī / vyavāyaṃ varjayeccaiva nidrālasye tathaiva ca
89 ॥ शङ्खचक्रगदापाणिं नित्यं नारायणं स्मरेत् । वानप्रस्थः प्रकुर्वीत तपश्चान्द्रायणादिकम्
89 // śaṅkhacakragadāpāṇiṃ nityaṃ nārāyaṇaṃ smaret / vānaprasthaḥ prakurvīta tapaścāndrāyaṇādikam
90 ॥ सहेत शीततापादिवह्निं परिचरेत्सदा । यदा मनसि वैराग्यं जातं सर्वेषु वस्तुषु
90 // saheta śītatāpādivahniṃ paricaretsadā / yadā manasi vairāgyaṃ jātaṃ sarveṣu vastuṣu
91 ॥ तदैव संन्यसेद्विप्र पतितस्त्वन्यथा भवेत् । वेदान्ताभ्यासनिरतः शान्तो दान्तो जितेन्द्रियः
91 // tadaiva saṃnyasedvipra patitastvanyathā bhavet / vedāntābhyāsanirataḥ śānto dānto jitendriyaḥ
92 ॥ निर्द्वेद्वो निरहॄङ्कारो निर्ममः सर्वदा भवेत् । शमादिगुणसंयुक्तः कामक्रोधविवर्जितः
92 // nirdvedvo nirahṝṅkāro nirmamaḥ sarvadā bhavet / śamādiguṇasaṃyuktaḥ kāmakrodhavivarjitaḥ
93 ॥ नग्नो वा जीर्णकौपीनौ भवेन्मुण्डो यतिर्द्विजः । समः शत्रौ च मित्रे च तथा मानापमानयोः
93 // nagno vā jīrṇakaupīnau bhavenmuṇḍo yatirdvijaḥ / samaḥ śatrau ca mitre ca tathā mānāpamānayoḥ
94 ॥ एकरात्रं वसेद्ग्रामे त्रिरात्रं नगरे तथा । भैक्षेण वर्त्तयेन्नित्यं नैकान्नादीभवेद्यतिः
94 // ekarātraṃ vasedgrāme trirātraṃ nagare tathā / bhaikṣeṇa varttayennityaṃ naikānnādībhavedyatiḥ
95 ॥ अनिन्दितद्विजगृहे व्यङ्गारे भुक्तिवर्जिते । विवादरहिते चैव भिक्षार्थं पर्यटेद्यतिः
95 // aninditadvijagṛhe vyaṅgāre bhuktivarjite / vivādarahite caiva bhikṣārthaṃ paryaṭedyatiḥ
96 ॥ भवेत्रिषवणस्नायी नारायणपरायणः । जपेच्च प्रणवं नित्यं जितात्मा विजितेन्द्रियः
96 // bhavetriṣavaṇasnāyī nārāyaṇaparāyaṇaḥ / japecca praṇavaṃ nityaṃ jitātmā vijitendriyaḥ
97 ॥ एकान्नादी भवेद्यस्तु कदाचिल्लंपटो यतिः । न तस्य निष्कृतिर्द्दष्टा प्रायश्चित्तायुतैरपि
97 // ekānnādī bhavedyastu kadācillaṃpaṭo yatiḥ / na tasya niṣkṛtirddaṣṭā prāyaścittāyutairapi
98 ॥ लोभाद्यदि यतिर्विप्र तनुपोषपरो भवेत् । स चण्डालसमो ज्ञेयो वर्णाश्रमविगर्हितः
98 // lobhādyadi yatirvipra tanupoṣaparo bhavet / sa caṇḍālasamo jñeyo varṇāśramavigarhitaḥ
99 ॥ आत्मानां चिन्तयेद्द्रेवं नारायणमनामयम् । निर्द्वन्द्रं निर्ममंशान्तं मायातीतममत्सरम्
99 // ātmānāṃ cintayeddrevaṃ nārāyaṇamanāmayam / nirdvandraṃ nirmamaṃśāntaṃ māyātītamamatsaram
100 ॥ अव्ययं परिपूर्णं च सदानन्दैकविग्रहम् । ज्ञानस्वरुपममलं परं ज्योतिः सनातनम्
100 // avyayaṃ paripūrṇaṃ ca sadānandaikavigraham / jñānasvarupamamalaṃ paraṃ jyotiḥ sanātanam
101 ॥ अविकारमनाद्यन्तं जगच्चैतन्यकारणम् । निर्गुणं परमं ध्यायेदात्मानं परतः परम्
101 // avikāramanādyantaṃ jagaccaitanyakāraṇam / nirguṇaṃ paramaṃ dhyāyedātmānaṃ parataḥ param
102 ॥ पठेदुपनिषद्वाक्यं वेदान्तार्थांश्च चिन्तयेत् । सहस्रशीर्षं देवं च सदा ध्यायेज्जितेन्द्रियः
102 // paṭhedupaniṣadvākyaṃ vedāntārthāṃśca cintayet / sahasraśīrṣaṃ devaṃ ca sadā dhyāyejjitendriyaḥ
103 ॥ एवं ध्यानपरो यस्तु यतिर्विगतमत्सरः । स याति परमानन्दं परं ज्योतिः सनातनम्
103 // evaṃ dhyānaparo yastu yatirvigatamatsaraḥ / sa yāti paramānandaṃ paraṃ jyotiḥ sanātanam
104 ॥ इत्येवमाश्रमाचारान्यः करोति द्विजः क्रमात् । स याति परमं स्थानं यत्र गत्वा न शोचयति
104 // ityevamāśramācārānyaḥ karoti dvijaḥ kramāt / sa yāti paramaṃ sthānaṃ yatra gatvā na śocayati
105 ॥ वर्णाश्रमाचाररताः सर्वपापविवर्जिताः । नारायणपरा यान्ति तद्विष्णः परमं पदम्
105 // varṇāśramācāraratāḥ sarvapāpavivarjitāḥ / nārāyaṇaparā yānti tadviṣṇaḥ paramaṃ padam