अहो कष्टतरं चैतद् अङ्गजागमनं विभो कथं न दोषमगमत् कर्मणानेन पद्मभूः
aho kaṣṭataraṃ caitad aṅgajāgamanaṃ vibho kathaṃ na doṣamagamat karmaṇānena padmabhūḥ
परस्परं च सम्बन्धः सगोत्राणाम् अभूत् कथम् वैवाहिकस्तत्सुतानां छिन्द्धि मे संशयं विभो
parasparaṃ ca sambandhaḥ sagotrāṇām abhūt katham vaivāhikastatsutānāṃ chinddhi me saṃśayaṃ vibho
दिव्येयमादिसृष्टिस्तु रजोगुणसमुद्भवा अतीन्द्रियेन्द्रिया तद्वद् अतीन्द्रियशरीरिका
divyeyamādisṛṣṭistu rajoguṇasamudbhavā atīndriyendriyā tadvad atīndriyaśarīrikā
दिव्यतेजोमयी भूप दिव्यज्ञानसमुद्भवा न मर्त्यैरभितः शक्या वक्तुं वै मांसचक्षुभिः
divyatejomayī bhūpa divyajñānasamudbhavā na martyairabhitaḥ śakyā vaktuṃ vai māṃsacakṣubhiḥ
यथा भुजंगाः सर्पाणाम् आकाशं विश्वपक्षिणाम् विदन्ति मार्गं दिव्यानां दिव्या एव न मानवाः
yathā bhujaṃgāḥ sarpāṇām ākāśaṃ viśvapakṣiṇām vidanti mārgaṃ divyānāṃ divyā eva na mānavāḥ
कार्याकार्ये न देवानां शुभाशुभफलप्रदे यस्मात्तस्मान्न राजेन्द्र तद्विचारो नृणां शुभः
kāryākārye na devānāṃ śubhāśubhaphalaprade yasmāttasmānna rājendra tadvicāro nṛṇāṃ śubhaḥ
अन्यच्च सर्ववेदानाम् अधिष्ठाता चतुर्मुखः गायत्री ब्रह्मणस्तद्वद् अङ्गभूता निगद्यते
anyacca sarvavedānām adhiṣṭhātā caturmukhaḥ gāyatrī brahmaṇastadvad aṅgabhūtā nigadyate
अमूर्तं मूर्तिमद् वापि मिथुनं तत्प्रचक्षते विरिञ्चिर् यत्र भगवांस् तत्र देवी सरस्वती भारती यत्र यत्रैव तत्र तत्र प्रजापतिः
amūrtaṃ mūrtimad vāpi mithunaṃ tatpracakṣate viriñcir yatra bhagavāṃs tatra devī sarasvatī bhāratī yatra yatraiva tatra tatra prajāpatiḥ
यथातपो न रहितश् छायया दृश्यते क्वचित् गायत्री ब्रह्मणःपार्श्वं तथैव न विमुञ्चति
yathātapo na rahitaś chāyayā dṛśyate kvacit gāyatrī brahmaṇaḥpārśvaṃ tathaiva na vimuñcati
वेदराशिः स्मृतो ब्रह्मा सावित्री तदधिष्ठिता तस्मान्न कश्चिद्दोषः स्यात् सावित्रीगमने विभो
vedarāśiḥ smṛto brahmā sāvitrī tadadhiṣṭhitā tasmānna kaściddoṣaḥ syāt sāvitrīgamane vibho
तथापि लज्जावनतः प्रजापतिर् अभूत्पुरा स्वसुतोपगमाद् ब्रह्मा शशाप कुसुमायुधम्
tathāpi lajjāvanataḥ prajāpatir abhūtpurā svasutopagamād brahmā śaśāpa kusumāyudham
यस्मान्ममाभिभवता मनः संक्षोभितं शरैः तस्मात्त्वद्देहमचिराद् रुद्रो भस्मीकरिष्यति
yasmānmamābhibhavatā manaḥ saṃkṣobhitaṃ śaraiḥ tasmāttvaddehamacirād rudro bhasmīkariṣyati
ततः प्रसादयामास कामदेवश्चतुर्मुखम् न मामकारणे शप्तुं त्वमिहार्हसि मानद
tataḥ prasādayāmāsa kāmadevaścaturmukham na māmakāraṇe śaptuṃ tvamihārhasi mānada
अहमेवंविधः सृष्टस् त्वयैव चतुरानन इन्द्रियक्षोभजनकः सर्वेषामेव देहिनाम्
ahamevaṃvidhaḥ sṛṣṭas tvayaiva caturānana indriyakṣobhajanakaḥ sarveṣāmeva dehinām
स्त्रीपुंसोरविचारेण मया सर्वत्र सर्वदा क्षोभ्यं मनः प्रयत्नेन त्वयैवोक्तं पुरा विभो
strīpuṃsoravicāreṇa mayā sarvatra sarvadā kṣobhyaṃ manaḥ prayatnena tvayaivoktaṃ purā vibho
तस्मादनपराधो ऽहं त्वया शप्तस्तथा विभो कुरु प्रसादं भगवन् स्वशरीराप्तये पुनः
tasmādanaparādho 'haṃ tvayā śaptastathā vibho kuru prasādaṃ bhagavan svaśarīrāptaye punaḥ
वैवस्वते ऽन्तरे प्राप्ते यादवान्वयसम्भवः रामो नाम यदा मर्त्यो मत्सत्त्वबलमाश्रितः
vaivasvate 'ntare prāpte yādavānvayasambhavaḥ rāmo nāma yadā martyo matsattvabalamāśritaḥ
अवतीर्यासुरध्वंसी द्वारकाम् अधिवत्स्यति तद्भ्रातुस्तत्समस्य त्वं तदा पुत्रत्वमेष्यसि
avatīryāsuradhvaṃsī dvārakām adhivatsyati tadbhrātustatsamasya tvaṃ tadā putratvameṣyasi
एवं शरीरमासाद्य भुक्त्वा भोगानशेषतः ततो भरतवंशान्ते भूत्वा वत्सनृपात्मजः
evaṃ śarīramāsādya bhuktvā bhogānaśeṣataḥ tato bharatavaṃśānte bhūtvā vatsanṛpātmajaḥ
विद्याधराधिपत्यं च यावद् आभूतसंप्लवम् सुखानि धर्मतः प्राप्य मत्समीपं गमिष्यसि
vidyādharādhipatyaṃ ca yāvad ābhūtasaṃplavam sukhāni dharmataḥ prāpya matsamīpaṃ gamiṣyasi
एवं शापप्रसादाभ्याम् उपेतः कुसुमायुधः शोकप्रमोदाभियुतो जगाम स यथागतम्
evaṃ śāpaprasādābhyām upetaḥ kusumāyudhaḥ śokapramodābhiyuto jagāma sa yathāgatam
को ऽसौ यदुरिति प्रोक्तो यद्वंशे कामसम्भवः कथं च दग्धो रुद्रेण किमथ कुसुमायुधः
ko 'sau yaduriti prokto yadvaṃśe kāmasambhavaḥ kathaṃ ca dagdho rudreṇa kimatha kusumāyudhaḥ
भरतस्यान्वये कस्य का च सृष्टिः पुराभवत् एतत्सर्वं समाचक्ष्व मूलतः संशयो हि मे
bharatasyānvaye kasya kā ca sṛṣṭiḥ purābhavat etatsarvaṃ samācakṣva mūlataḥ saṃśayo hi me
या सा देहार्धसम्भूता गायत्री ब्रह्मवादिनी जननी या मनोर्देवी शतरूपा शतेन्द्रिया
yā sā dehārdhasambhūtā gāyatrī brahmavādinī jananī yā manordevī śatarūpā śatendriyā
रतिर्मनस्तपो बुद्धिर् महान् दिक्सम्भ्रमस् तथा ततः स शतरूपायां सप्तापत्यान्यजीजनत्
ratirmanastapo buddhir mahān diksambhramas tathā tataḥ sa śatarūpāyāṃ saptāpatyānyajījanat
ये मरीच्यादयः पुत्रा मानसास्तस्य धीमतः तेषामयमभूल्लोकः सर्वज्ञानात्मकः पुरा
ye marīcyādayaḥ putrā mānasāstasya dhīmataḥ teṣāmayamabhūllokaḥ sarvajñānātmakaḥ purā
ततो ऽसृजद्वामदेवं त्रिशूलवरधारिणम् सनत्कुमारं च विभुं पूर्वेषामपि पूर्वजम्
tato 'sṛjadvāmadevaṃ triśūlavaradhāriṇam sanatkumāraṃ ca vibhuṃ pūrveṣāmapi pūrvajam
वामदेवस्तु भगवान् असृजन्मुखतो द्विजान् राजन्यान् असृजद्बाह्वोर् विट्छूद्रान् ऊरुपादयोः
vāmadevastu bhagavān asṛjanmukhato dvijān rājanyān asṛjadbāhvor viṭchūdrān ūrupādayoḥ
विद्युतो ऽशनिमेघांश्च रोहितेन्द्रधनूंषि च छन्दांसि च ससर्जादौ पर्जन्यं च ततः परम्
vidyuto 'śanimeghāṃśca rohitendradhanūṃṣi ca chandāṃsi ca sasarjādau parjanyaṃ ca tataḥ param
ततः साध्यगणानीशस् त्रिनेत्रानसृजत्पुनः कोटीश्च चतुरशीतिं जरामरणवर्जिताः
tataḥ sādhyagaṇānīśas trinetrānasṛjatpunaḥ koṭīśca caturaśītiṃ jarāmaraṇavarjitāḥ
वामो ऽसृजन्नमर्त्यांस् तान् ब्रह्मणा विनिवारितः नैवंविधा भवेत्सृष्टिर् जरामरणवर्जिता
vāmo 'sṛjannamartyāṃs tān brahmaṇā vinivāritaḥ naivaṃvidhā bhavetsṛṣṭir jarāmaraṇavarjitā
शुभाशुभात्मिका या तु सैव सृष्टिः प्रशस्यते एवं स्थितः स तेनादौ सृष्टेः स्थाणुरतो ऽभवत्
śubhāśubhātmikā yā tu saiva sṛṣṭiḥ praśasyate evaṃ sthitaḥ sa tenādau sṛṣṭeḥ sthāṇurato 'bhavat
स्वायम्भुवो मनुर्धीमांस् तपस्तप्त्वा सुदुश्चरम् पत्नीमेवाप रूपाढ्याम् अनन्ता नाम नामतः
svāyambhuvo manurdhīmāṃs tapastaptvā suduścaram patnīmevāpa rūpāḍhyām anantā nāma nāmataḥ
प्रियव्रतोत्तानपादौ मनुस्तस्याम् अजीजनत् धर्मस्य कन्या चतुरा सूनृता नाम भामिनी
priyavratottānapādau manustasyām ajījanat dharmasya kanyā caturā sūnṛtā nāma bhāminī
उत्तानपादात्तनयान् प्राप मन्थरगामिनी अपस्यतिम् अपस्यन्तं कीर्तिमन्तं ध्रुवं तथा
uttānapādāttanayān prāpa mantharagāminī apasyatim apasyantaṃ kīrtimantaṃ dhruvaṃ tathā
उत्तानपादो ऽजनयत् सूनृतायां प्रजापतिः ध्रुवो वर्षसहस्राणि त्रीणि कृत्वा तपः पुरा
uttānapādo 'janayat sūnṛtāyāṃ prajāpatiḥ dhruvo varṣasahasrāṇi trīṇi kṛtvā tapaḥ purā
दिव्यमाप ततः स्थानम् अचलं ब्रह्मणो वरात् तमेव पुरतः कृत्वा ध्रुवं सप्तर्षयः स्थिताः
divyamāpa tataḥ sthānam acalaṃ brahmaṇo varāt tameva purataḥ kṛtvā dhruvaṃ saptarṣayaḥ sthitāḥ
धन्या नाम मनोः कन्या ध्रुवाच्छिष्टम् अजीजनत् अग्निकन्या तु सुच्छाया शिष्टात्सा सुषुवे सुतान्
dhanyā nāma manoḥ kanyā dhruvācchiṣṭam ajījanat agnikanyā tu succhāyā śiṣṭātsā suṣuve sutān
कृपं रिपुं जयं वृत्तं वृकं च वृकतेजसम् चक्षुषं ब्रह्मदौहित्र्यां वीरिण्यां स रिपुंजयः
kṛpaṃ ripuṃ jayaṃ vṛttaṃ vṛkaṃ ca vṛkatejasam cakṣuṣaṃ brahmadauhitryāṃ vīriṇyāṃ sa ripuṃjayaḥ
वीरणस्यात्मजायां तु चक्षुर्मनुमजीजनत् मनुर् वै राजकन्यायां नड्वलायां स चाक्षुषः
vīraṇasyātmajāyāṃ tu cakṣurmanumajījanat manur vai rājakanyāyāṃ naḍvalāyāṃ sa cākṣuṣaḥ
जनयामास तनयान् दश शूरानकल्मषान् ऊरुः पूरुः शतद्युम्नस् तपस्वी सत्यवाग्घविः
janayāmāsa tanayān daśa śūrānakalmaṣān ūruḥ pūruḥ śatadyumnas tapasvī satyavāgghaviḥ
अग्निष्टुदतिरात्रश्च सुद्युम्नश्चापराजितः अभिमन्युस्तु दशमो नड्वलायाम् अजायत
agniṣṭudatirātraśca sudyumnaścāparājitaḥ abhimanyustu daśamo naḍvalāyām ajāyata
ऊरोर् अजनयत् पुत्रान् षड् आग्नेयी तु सुप्रभान् अग्निं सुमनसं ख्यातिं क्रतुमङ्गिरसं गयम्
ūror ajanayat putrān ṣaḍ āgneyī tu suprabhān agniṃ sumanasaṃ khyātiṃ kratumaṅgirasaṃ gayam
पितृकन्या सुनीथा तु वेनमङ्गादजीजनत् वेनमन्यायिनं विप्रा ममन्थुस् तत्कराद् अभूत् पृथुर्नाम महातेजाः स पुत्रौ द्वाव् अजीजनत्
pitṛkanyā sunīthā tu venamaṅgādajījanat venamanyāyinaṃ viprā mamanthus tatkarād abhūt pṛthurnāma mahātejāḥ sa putrau dvāv ajījanat
अन्तर्धानस् तु मारीचं शिखण्डिन्यामजीजनत् हविर्धानात् षड् आग्नेयी धिषणाजनयत् सुतान् प्राचीनबर्हिषं साङ्गं यमं शुक्रं बलं शुभम्
antardhānas tu mārīcaṃ śikhaṇḍinyāmajījanat havirdhānāt ṣaḍ āgneyī dhiṣaṇājanayat sutān prācīnabarhiṣaṃ sāṅgaṃ yamaṃ śukraṃ balaṃ śubham
प्राचीनबर्हिर् भगवान् महान् आसीत् प्रजापतिः हविर्धानाः प्रजास् तेन बहवः सम्प्रवर्तिताः
prācīnabarhir bhagavān mahān āsīt prajāpatiḥ havirdhānāḥ prajās tena bahavaḥ sampravartitāḥ
सवर्णायां तु सामुद्र्यां दशाधत्त सुतान्प्रभुः सर्वे प्रचेतसो नाम धनुर्वेदस्य पारगाः
savarṇāyāṃ tu sāmudryāṃ daśādhatta sutānprabhuḥ sarve pracetaso nāma dhanurvedasya pāragāḥ
तत्तपोरक्षिता वृक्षा बभुर् लोके समन्ततः देवादेशाच्च तानग्निर् अदहद्रविनन्दन
tattaporakṣitā vṛkṣā babhur loke samantataḥ devādeśācca tānagnir adahadravinandana
सोमकन्याभवत् पत्नी मारीषा नाम विश्रुता तेभ्यस्तु दक्षमेकं सा पुत्रम् अग्र्यम् अजीजनत्
somakanyābhavat patnī mārīṣā nāma viśrutā tebhyastu dakṣamekaṃ sā putram agryam ajījanat
दक्षादनन्तरं वृक्षान् औषधानि च सर्वशः अजीजनत्सोमकन्या नदीं चन्द्रवतीं तथा
dakṣādanantaraṃ vṛkṣān auṣadhāni ca sarvaśaḥ ajījanatsomakanyā nadīṃ candravatīṃ tathā
सोमांशस्य च तस्यापि दक्षस्याशीतिकोटयः वक्ष्ये तासां तु विस्तारं लोके यः सुप्रतिष्ठितः
somāṃśasya ca tasyāpi dakṣasyāśītikoṭayaḥ vakṣye tāsāṃ tu vistāraṃ loke yaḥ supratiṣṭhitaḥ
द्विपदश्चाभवन् केचित् केचिद् बहुपदा नराः वलीमुखाः शङ्कुकर्णाः कर्णप्रावरणास् तथा
dvipadaścābhavan kecit kecid bahupadā narāḥ valīmukhāḥ śaṅkukarṇāḥ karṇaprāvaraṇās tathā
अश्वऋक्षमुखाः केचित् केचित् सिंहाननास्तथा श्वसूकरमुखाः केचित् केचिदुष्ट्रमुखास् तथा
aśvaṛkṣamukhāḥ kecit kecit siṃhānanāstathā śvasūkaramukhāḥ kecit keciduṣṭramukhās tathā
जनयामास धर्मात्मा म्लेच्छान्सर्वाननेकशः स सृष्ट्वा मनसा दक्षः स्त्रियः पश्चादजीजनत्
janayāmāsa dharmātmā mlecchānsarvānanekaśaḥ sa sṛṣṭvā manasā dakṣaḥ striyaḥ paścādajījanat
ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश सप्तविंशतिं सोमाय ददौ नक्षत्रसंज्ञिताः देवासुरमनुष्यादि ताभ्यः सर्वमभूज्जगत्
dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa saptaviṃśatiṃ somāya dadau nakṣatrasaṃjñitāḥ devāsuramanuṣyādi tābhyaḥ sarvamabhūjjagat