चरन्गृहस्थः कथमेति देवान् कथं भिक्षुः कथम् आचार्यकर्मा वानप्रस्थः सत्पथे संनिविष्टो बहून्यस्मिन् सम्प्रति वेदयन्ति
carangṛhasthaḥ kathameti devān kathaṃ bhikṣuḥ katham ācāryakarmā vānaprasthaḥ satpathe saṃniviṣṭo bahūnyasmin samprati vedayanti
आहूताध्यायी गुरुकर्मसु चोद्यतः पूर्वोत्थायी चरमं चोपशायी मृदुर्दान्तो धृतिमानप्रमत्तः स्वाध्यायशीलः सिध्यति ब्रह्मचारी
āhūtādhyāyī gurukarmasu codyataḥ pūrvotthāyī caramaṃ copaśāyī mṛdurdānto dhṛtimānapramattaḥ svādhyāyaśīlaḥ sidhyati brahmacārī
धर्मागतं प्राप्य धनं यजेत दद्यात्सदैवातिथीन्भोजयेच्च अनाददानश्च परैरदत्तं सैषा गृहस्थोपनिषत्पुराणी
dharmāgataṃ prāpya dhanaṃ yajeta dadyātsadaivātithīnbhojayecca anādadānaśca parairadattaṃ saiṣā gṛhasthopaniṣatpurāṇī
स्ववीर्यजीवी वृजिनान्निवृत्तो दाता परेभ्यो न परोपतापी तादृङ्मुनिः सिद्धिमुपैति मुख्यां वसन्न् अरण्ये नियताहारचेष्टः
svavīryajīvī vṛjinānnivṛtto dātā parebhyo na paropatāpī tādṛṅmuniḥ siddhimupaiti mukhyāṃ vasann araṇye niyatāhāraceṣṭaḥ
अशिल्पजीवी विगृहश्च नित्यं जितेन्द्रियः सर्वतो विप्रमुक्तः अनोकशायी लघु लिप्समानश् चरन् देशानेकचरः स भिक्षुः
aśilpajīvī vigṛhaśca nityaṃ jitendriyaḥ sarvato vipramuktaḥ anokaśāyī laghu lipsamānaś caran deśānekacaraḥ sa bhikṣuḥ
रात्र्या यया चाभिरताश्च लोका भवन्ति कामाभिजिताः सुखेन च तामेव रात्रिं प्रयतेत विद्वान् अरण्यसंस्थो भवितुं यतात्मा
rātryā yayā cābhiratāśca lokā bhavanti kāmābhijitāḥ sukhena ca tāmeva rātriṃ prayateta vidvān araṇyasaṃstho bhavituṃ yatātmā
दशैव पूर्वान्दश चापरांस्तु ज्ञातींस्तथात्मानमथैकविंशम् अरण्यवासी सुकृतं दधाति मुक्त्वा त्व् अरण्ये स्वशरीरधातून्
daśaiva pūrvāndaśa cāparāṃstu jñātīṃstathātmānamathaikaviṃśam araṇyavāsī sukṛtaṃ dadhāti muktvā tv araṇye svaśarīradhātūn
कतिस्विद् देवमुनयो मौनानि कति चाप्युत भवन्तीति तदाचक्ष्व श्रोतुम् इच्छामहे वयम्
katisvid devamunayo maunāni kati cāpyuta bhavantīti tadācakṣva śrotum icchāmahe vayam
अरण्ये वसतो यस्य ग्रामो भवति पृष्ठतः ग्रामे वा वसतो ऽरण्यं स मुनिः स्याज्जनाधिप
araṇye vasato yasya grāmo bhavati pṛṣṭhataḥ grāme vā vasato 'raṇyaṃ sa muniḥ syājjanādhipa
कथंस्विद्वसतो ऽरण्ये ग्रामो भवति पृष्ठतः ग्रामे वा वसतो ऽरण्यं कथं भवति पृष्ठतः
kathaṃsvidvasato 'raṇye grāmo bhavati pṛṣṭhataḥ grāme vā vasato 'raṇyaṃ kathaṃ bhavati pṛṣṭhataḥ
न ग्राम्यमुपयुञ्जीत य आरण्यो मुनिर्भवेत् तथास्य वसतो ऽरण्ये ग्रामो भवति पृष्ठतः
na grāmyamupayuñjīta ya āraṇyo munirbhavet tathāsya vasato 'raṇye grāmo bhavati pṛṣṭhataḥ
अनग्निरनिकेतश् चाप्य् अगोत्रचरणो मुनिः कौपीनाच्छादनं यावत् तावदिच्छेच्च चीवरम्
anagniraniketaś cāpy agotracaraṇo muniḥ kaupīnācchādanaṃ yāvat tāvadicchecca cīvaram
यावत्प्राणाभिसंधानं तावदिच्छेच्च भोजनम् तदास्य वसतो ग्रामे ऽरण्यं भवति पृष्ठतः
yāvatprāṇābhisaṃdhānaṃ tāvadicchecca bhojanam tadāsya vasato grāme 'raṇyaṃ bhavati pṛṣṭhataḥ
यस्तु कामान्परित्यज्य त्यक्तकर्मा जितेन्द्रियः आतिष्ठेत मुनिर् मौनं स लोके सिद्धिमाप्नुयात्
yastu kāmānparityajya tyaktakarmā jitendriyaḥ ātiṣṭheta munir maunaṃ sa loke siddhimāpnuyāt
धौतदन्तं कृत्तनखं सदा स्नातमलंकृतम् असितं सितकर्मस्थं कस्तं नार्चितुमर्हति
dhautadantaṃ kṛttanakhaṃ sadā snātamalaṃkṛtam asitaṃ sitakarmasthaṃ kastaṃ nārcitumarhati
तपसा कर्शितः क्षामः क्षीणमांसास्थिशोणितः यदा भवति निर्द्वंद्वो मुनिर्मौनं समास्थितः
tapasā karśitaḥ kṣāmaḥ kṣīṇamāṃsāsthiśoṇitaḥ yadā bhavati nirdvaṃdvo munirmaunaṃ samāsthitaḥ
अथ लोकमिमं जित्वा लोकं चापि जयेत्परम् आस्येन तु यदाहारं गोवन्मृगयते मुनिः अथास्य लोकैः सर्वो यः सो ऽमृतत्वाय कल्पते
atha lokamimaṃ jitvā lokaṃ cāpi jayetparam āsyena tu yadāhāraṃ govanmṛgayate muniḥ athāsya lokaiḥ sarvo yaḥ so 'mṛtatvāya kalpate