Living Bliss — Awakening Inner Bliss
Hindu Digital Library
ॐ श्री गुरुभ्यो नमःॐ श्री परमात्मने नमः
Matsya Purāṇa

Chapter 151

मत्स्यपुराणम्

MatsP_151.1*

तं दृष्ट्वा दानवाः क्रुद्धाश्चेरुः स्वैः स्वैर्बलैर्वृताः । सरघा इव माक्षीकहरणे सर्वतोदिशम्

taṃ dṛṣṭvā dānavāḥ kruddhāśceruḥ svaiḥ svairbalairvṛtāḥ / saraghā iva mākṣīkaharaṇe sarvatodiśam

MatsP_151.2

कृष्णचामरजालाढ्ये सुधाविरचिताङ्कुरे चित्रपञ्चपताके तु प्रभिन्नकरटामुखे

kṛṣṇacāmarajālāḍhye sudhāviracitāṅkure citrapañcapatāke tu prabhinnakaraṭāmukhe

MatsP_151.3

पर्वताभे गजे भीमे मदस्राविणि दुर्धरे आरुह्याजौ निमिर्दैत्यो हरिं प्रत्युद्ययौ बली

parvatābhe gaje bhīme madasrāviṇi durdhare āruhyājau nimirdaityo hariṃ pratyudyayau balī

MatsP_151.4

तस्यासन्दानवा रौद्रा गजस्य पदरक्षिणः सप्तविंशतिसाहस्राः किरीटकवचोज्ज्वलाः

tasyāsandānavā raudrā gajasya padarakṣiṇaḥ saptaviṃśatisāhasrāḥ kirīṭakavacojjvalāḥ

MatsP_151.5

अश्वारूढश्च मथनो जम्भकश्चोष्ट्रवाहनः शुम्भो ऽपि विपुलं मेषं समारुह्याव्रजद्रणम्

aśvārūḍhaśca mathano jambhakaścoṣṭravāhanaḥ śumbho 'pi vipulaṃ meṣaṃ samāruhyāvrajadraṇam

MatsP_151.6

अपरे दानवेन्द्रास्तु यत्ता नानास्त्रपाणयः आजघ्नुः समरे क्रुद्धा विष्णुमक्लिष्टकारिणम्

apare dānavendrāstu yattā nānāstrapāṇayaḥ ājaghnuḥ samare kruddhā viṣṇumakliṣṭakāriṇam

MatsP_151.7

परिघेण निमिर्दैत्यो मथनो मुद्गरेण तु शुम्भः शूलेन तीक्ष्णेन प्रासेन ग्रसनस्तथा

parigheṇa nimirdaityo mathano mudgareṇa tu śumbhaḥ śūlena tīkṣṇena prāsena grasanastathā

MatsP_151.8

चक्रेण महिषः क्रुद्धो जम्भः शक्त्या महारणे जघ्नुर्नारायणं सर्वे शेषास्तीक्ष्णैश्च मार्गणैः

cakreṇa mahiṣaḥ kruddho jambhaḥ śaktyā mahāraṇe jaghnurnārāyaṇaṃ sarve śeṣāstīkṣṇaiśca mārgaṇaiḥ

MatsP_151.9

तान्यस्त्राणि प्रयुक्तानि शरीरं विविशुर्हरेः गुरूक्तान्युपदिष्टानि सच्छिष्यस्य श्रुताविव

tānyastrāṇi prayuktāni śarīraṃ viviśurhareḥ gurūktānyupadiṣṭāni sacchiṣyasya śrutāviva

MatsP_151.10

असम्भ्रान्तो रणे विष्णुर् अथ जग्राह कार्मुकम् शरांश्चाशीविषाकारांस् तैलधौतानजिह्मगान्

asambhrānto raṇe viṣṇur atha jagrāha kārmukam śarāṃścāśīviṣākārāṃs tailadhautānajihmagān

MatsP_151.11

ततो ऽभिसंध्य दैत्यांस्तान् आकर्णाकृष्टकार्मुकः अभ्यद्रवद्रणे क्रुद्धो दैत्यानीके तु पौरुषात्

tato 'bhisaṃdhya daityāṃstān ākarṇākṛṣṭakārmukaḥ abhyadravadraṇe kruddho daityānīke tu pauruṣāt

MatsP_151.12

निमिं विव्याध विंशत्या बाणानामग्निवर्चसाम् मथनं दशभिर्बाणैः शुम्भं पञ्चभिरेव च

nimiṃ vivyādha viṃśatyā bāṇānāmagnivarcasām mathanaṃ daśabhirbāṇaiḥ śumbhaṃ pañcabhireva ca

MatsP_151.13

एकेन महिषं क्रुद्धो विव्याधोरसि पत्त्रिणा जम्भं द्वादशभिस्तीक्ष्णैः सर्वांश्चैकैकशो ऽष्टभिः

ekena mahiṣaṃ kruddho vivyādhorasi pattriṇā jambhaṃ dvādaśabhistīkṣṇaiḥ sarvāṃścaikaikaśo 'ṣṭabhiḥ

MatsP_151.14

तस्य तल्लाघवं दृष्ट्वा दानवाः क्रोधमूर्छिताः नर्दमानाः प्रयत्नेन चक्रुरत्यद्भुतं रणम्

tasya tallāghavaṃ dṛṣṭvā dānavāḥ krodhamūrchitāḥ nardamānāḥ prayatnena cakruratyadbhutaṃ raṇam

MatsP_151.15

चिछेदाथ धनुर्विष्णोर् निमिर्भल्लेन दानवः संध्यमानं शरं हस्ते चिछेद महिषासुरः

cichedātha dhanurviṣṇor nimirbhallena dānavaḥ saṃdhyamānaṃ śaraṃ haste cicheda mahiṣāsuraḥ

MatsP_151.16

पीडयामास गरुडं जम्भस्तीक्ष्णैस्तु सायकैः भुजं तस्याहनद्गाढं शुम्भो भूधरसंनिभः

pīḍayāmāsa garuḍaṃ jambhastīkṣṇaistu sāyakaiḥ bhujaṃ tasyāhanadgāḍhaṃ śumbho bhūdharasaṃnibhaḥ

MatsP_151.17

छिन्ने धनुषि गोविन्दो गदां जग्राह भीषणाम् तां प्राहिणोत्स वेगेन मथनाय महाहवे

chinne dhanuṣi govindo gadāṃ jagrāha bhīṣaṇām tāṃ prāhiṇotsa vegena mathanāya mahāhave

MatsP_151.18

तामप्राप्तां निमिर्बाणैश् चिछेद तिलशो रणे तां नाशमागतां दृष्ट्वा हीनाग्रे प्रार्थनामिव

tāmaprāptāṃ nimirbāṇaiś cicheda tilaśo raṇe tāṃ nāśamāgatāṃ dṛṣṭvā hīnāgre prārthanāmiva

MatsP_151.19

जग्राह मुद्गरं घोरं दिव्यरत्नपरिष्कृतम् तं मुमोचाथ वेगेन निमिमुद्दिश्य दानवम्

jagrāha mudgaraṃ ghoraṃ divyaratnapariṣkṛtam taṃ mumocātha vegena nimimuddiśya dānavam

MatsP_151.20

तम् आयान्तं वियत्येव त्रयो दैत्या न्यवारयन् गदया जम्भदैत्यस्तु ग्रसनः पट्टिशेन तु

tam āyāntaṃ viyatyeva trayo daityā nyavārayan gadayā jambhadaityastu grasanaḥ paṭṭiśena tu

MatsP_151.21

शक्त्या च महिषो दैत्यः स्वपक्षजयकाङ्क्षया निराकृतं तमालोक्य दुर्जने प्रणयं यथा

śaktyā ca mahiṣo daityaḥ svapakṣajayakāṅkṣayā nirākṛtaṃ tamālokya durjane praṇayaṃ yathā

MatsP_151.22

जग्राह शक्तिमुग्राग्राम् अष्टघण्टोत्कटस्वनाम् जम्भाय तां समुद्दिश्य प्राहिणोद्रणभीषणः

jagrāha śaktimugrāgrām aṣṭaghaṇṭotkaṭasvanām jambhāya tāṃ samuddiśya prāhiṇodraṇabhīṣaṇaḥ

MatsP_151.23

तामम्बरस्थां जग्राह गजो दानवनन्दनः गृहीतां तां समालोक्य शिक्षामिव विवेकिभिः

tāmambarasthāṃ jagrāha gajo dānavanandanaḥ gṛhītāṃ tāṃ samālokya śikṣāmiva vivekibhiḥ

MatsP_151.24

दृढं भारसहं सारम् अन्यदादाय कार्मुकम् रौद्रास्त्रमभिसंधाय तस्मिन्बाणं मुमोच ह

dṛḍhaṃ bhārasahaṃ sāram anyadādāya kārmukam raudrāstramabhisaṃdhāya tasminbāṇaṃ mumoca ha

MatsP_151.25

ततो ऽस्त्रतेजसा सर्वं व्याप्तं लोकं चराचरम् ततो बाणमयं सर्वम् आकाशं समदृश्यत

tato 'stratejasā sarvaṃ vyāptaṃ lokaṃ carācaram tato bāṇamayaṃ sarvam ākāśaṃ samadṛśyata

MatsP_151.26

भूर्दिशो विदिशश्चैव बाणजालमया बभुः दृष्ट्वा तदस्त्रमाहात्म्यं सेननीर् ग्रसनो ऽसुरः

bhūrdiśo vidiśaścaiva bāṇajālamayā babhuḥ dṛṣṭvā tadastramāhātmyaṃ senanīr grasano 'suraḥ

MatsP_151.27

ब्राह्ममस्त्रं चकारासौ सर्वास्त्रविनिवारणम् तेन तत्प्रशमं यातं रौद्रास्त्रं लोकघस्मरम्

brāhmamastraṃ cakārāsau sarvāstravinivāraṇam tena tatpraśamaṃ yātaṃ raudrāstraṃ lokaghasmaram

MatsP_151.28

अस्त्रे प्रतिहते तस्मिन् विष्णुर्दानवसूदनः कालदण्डास्त्रमकरोत् सर्वलोकभयंकरम्

astre pratihate tasmin viṣṇurdānavasūdanaḥ kāladaṇḍāstramakarot sarvalokabhayaṃkaram

MatsP_151.29

संधीयमाने तस्मिंस्तु मारुतः परुषो ववौ चकम्पे च मही देवी दैत्या भिन्नधियो ऽभवन्

saṃdhīyamāne tasmiṃstu mārutaḥ paruṣo vavau cakampe ca mahī devī daityā bhinnadhiyo 'bhavan

MatsP_151.30

तदस्त्रमुग्रं दृष्ट्वा तु दानवा युद्धदुर्मदाः चक्रुरस्त्राणि दिव्यानि नानारूपाणि संयुगे

tadastramugraṃ dṛṣṭvā tu dānavā yuddhadurmadāḥ cakrurastrāṇi divyāni nānārūpāṇi saṃyuge

MatsP_151.31

नारायणास्त्रं ग्रसनो गृहीत्वा चक्रं निमिः स्वास्त्रवरं मुमोच ऐषीकमस्त्रं च चकार जम्भस् तत्कालदण्डास्त्रनिवारणाय

nārāyaṇāstraṃ grasano gṛhītvā cakraṃ nimiḥ svāstravaraṃ mumoca aiṣīkamastraṃ ca cakāra jambhas tatkāladaṇḍāstranivāraṇāya

MatsP_151.32

यावन्न संध्या न दशां प्रयान्ति दैत्येश्वराश्चास्त्रनिवारणाय तावत्क्षणेनैव जघान कोटीर् दैत्येश्वराणां सगजान्सहाश्वान्

yāvanna saṃdhyā na daśāṃ prayānti daityeśvarāścāstranivāraṇāya tāvatkṣaṇenaiva jaghāna koṭīr daityeśvarāṇāṃ sagajānsahāśvān

MatsP_151.33

अनन्तरं शान्तमभूत्तदस्त्रं दैत्यास्त्रयोगेण तु कालदण्डम् शान्तं तदालोक्य हरिः स्वशस्त्रं स्वविक्रमे मन्युपरीतमूर्तिः

anantaraṃ śāntamabhūttadastraṃ daityāstrayogeṇa tu kāladaṇḍam śāntaṃ tadālokya hariḥ svaśastraṃ svavikrame manyuparītamūrtiḥ

MatsP_151.34

जग्राह चक्रं तपनायुताभम् उग्रारमात्मानमिव द्वितीयम् चिक्षेप सेनापतये ऽभिसंध्य कण्ठस्थलं वज्रकठोरमुग्रम्

jagrāha cakraṃ tapanāyutābham ugrāramātmānamiva dvitīyam cikṣepa senāpataye 'bhisaṃdhya kaṇṭhasthalaṃ vajrakaṭhoramugram

MatsP_151.35

चक्रं तदाकाशगतं विलोक्य सर्वात्मना दैत्यवराः स्ववीर्यैः नाशक्नुवन्वारयितुं प्रचण्डं दैवं यथा कर्म मुधा प्रपन्नम्

cakraṃ tadākāśagataṃ vilokya sarvātmanā daityavarāḥ svavīryaiḥ nāśaknuvanvārayituṃ pracaṇḍaṃ daivaṃ yathā karma mudhā prapannam

MatsP_151.36

तमप्रतर्क्यं जनयन्नजय्यं चक्रं पपात ग्रसनस्य कण्ठे द्विधा तु कृत्वा ग्रसनस्य कण्ठं तद्रक्तधारारुणघोरनाभि जगाम भूयो ऽपि जनार्दनस्य पाणिं प्रवृद्धानलतुल्यदीप्ति

tamapratarkyaṃ janayannajayyaṃ cakraṃ papāta grasanasya kaṇṭhe dvidhā tu kṛtvā grasanasya kaṇṭhaṃ tadraktadhārāruṇaghoranābhi jagāma bhūyo 'pi janārdanasya pāṇiṃ pravṛddhānalatulyadīpti

Edition, source and reuse
Edition
Matsya Purāṇa, chapters 1–176, based on Caukhamba Vidyabhavan, 1954.
Electronic text
Oliver Hellwig · GRETIL, SUB Göttingen · 2020-07-31
Review status
Source imported; scholarly proofreading pending

The IAST Sanskrit is preserved from the source. Devanāgarī is generated from IAST and awaits proofreading. Source variants and edition notes are shown separately. Unusual numbering and repeated source lines are retained.

Inline GRETIL reference extraction, whitespace normalization and mechanical IAST-to-Devanāgarī conversion. Original XML preserved. No translation or commentary added.

This text and our script conversion are available under CC BY-NC-SA 4.0, including attribution, noncommercial use and share-alike requirements. This licence applies to the text, independently of the site design.

Hindu Digital Library
ॐ श्री गुरुभ्यो नमःॐ श्री परमात्मने नमः