Living Bliss — Awakening Inner Bliss
Hindu Digital Library
ॐ श्री गुरुभ्यो नमःॐ श्री परमात्मने नमः
Matsya Purāṇa

Chapter 140

मत्स्यपुराणम्

MatsP_140.1

उदिते तु सहस्रांशौ मेरौ भासाकरे रवौ नदद्देवबलं कृत्स्नं युगान्त इव सागरः

udite tu sahasrāṃśau merau bhāsākare ravau nadaddevabalaṃ kṛtsnaṃ yugānta iva sāgaraḥ

MatsP_140.2

सहस्रनयनो देवस् ततः शक्रः पुरंदरः सवित्तदः सवरुणस् त्रिपुरं प्रययौ हरः

sahasranayano devas tataḥ śakraḥ puraṃdaraḥ savittadaḥ savaruṇas tripuraṃ prayayau haraḥ

MatsP_140.3

ते नानाविधरूपाश्च प्रमथातिप्रमाथिनः ययुः सिंहरवैर् घोरैर् वादित्रनिनदैरपि

te nānāvidharūpāśca pramathātipramāthinaḥ yayuḥ siṃharavair ghorair vāditraninadairapi

MatsP_140.4

ततो वादितवादित्रैश् चातपत्रैर्महाद्रुमैः बभूव तद्बलं दिव्यं वनं प्रचलितं यथा

tato vāditavāditraiś cātapatrairmahādrumaiḥ babhūva tadbalaṃ divyaṃ vanaṃ pracalitaṃ yathā

MatsP_140.5

तदापतन्तं सम्प्रेक्ष्य रौद्रं रुद्रबलं महत् संक्षोभो दानवेन्द्राणां समुद्रप्रतिमो बभौ

tadāpatantaṃ samprekṣya raudraṃ rudrabalaṃ mahat saṃkṣobho dānavendrāṇāṃ samudrapratimo babhau

MatsP_140.6

ते चासीन्पट्टिशाञ्शक्तीः शूलदण्डपरश्वधान् शरासनानि वज्राणि गुरूणि मुसलानि च

te cāsīnpaṭṭiśāñśaktīḥ śūladaṇḍaparaśvadhān śarāsanāni vajrāṇi gurūṇi musalāni ca

MatsP_140.7

प्रगृह्य कोपरक्ताक्षाः सपक्षा इव पर्वताः निजघ्नुः पर्वतघ्नाय घना इव तपात्यये

pragṛhya koparaktākṣāḥ sapakṣā iva parvatāḥ nijaghnuḥ parvataghnāya ghanā iva tapātyaye

MatsP_140.8

सविद्युन्मालिनस्ते वै समया दितिनन्दनाः मोदमानाः समासेदुर् देवदेवैः सुरारयः

savidyunmālinaste vai samayā ditinandanāḥ modamānāḥ samāsedur devadevaiḥ surārayaḥ

MatsP_140.9

मर्तव्यकृतबुद्धीनां जये चानिश्चितात्मनाम् अबलानां चमूर्ह्यासीद् अबलावयवा इव

martavyakṛtabuddhīnāṃ jaye cāniścitātmanām abalānāṃ camūrhyāsīd abalāvayavā iva

MatsP_140.10

विगर्जन्त इवाम्भोदा अम्भोदसदृशत्विषः प्रयुध्य युद्धकुशलाः परस्परकृतागसः

vigarjanta ivāmbhodā ambhodasadṛśatviṣaḥ prayudhya yuddhakuśalāḥ parasparakṛtāgasaḥ

MatsP_140.11

धूमायन्तो ज्वलद्भिश्च आयुधैश्चन्द्रवर्चसैः कोपाद्वा युद्धलुब्धाश्च कुट्टयन्ते परस्परम्

dhūmāyanto jvaladbhiśca āyudhaiścandravarcasaiḥ kopādvā yuddhalubdhāśca kuṭṭayante parasparam

MatsP_140.12

वज्राहताः पतन्त्यन्ये बाणैरन्ये विदारिताः अन्ये विदारिताश्चक्रैः पतन्ति ह्युदधेर्जले

vajrāhatāḥ patantyanye bāṇairanye vidāritāḥ anye vidāritāścakraiḥ patanti hyudadherjale

MatsP_140.13

छिन्नस्रग्दामहाराश्च प्रमृष्टाम्बरभूषणाः तिमिनक्रगणे चैव पतन्ति प्रमथाः सुराः

chinnasragdāmahārāśca pramṛṣṭāmbarabhūṣaṇāḥ timinakragaṇe caiva patanti pramathāḥ surāḥ

MatsP_140.14

गदानां मुसलानां च तोमराणां परश्वधाम् वज्रशूलर्ष्टिपातानां पट्टिशानां च सर्वतः

gadānāṃ musalānāṃ ca tomarāṇāṃ paraśvadhām vajraśūlarṣṭipātānāṃ paṭṭiśānāṃ ca sarvataḥ

MatsP_140.15

गिरिशृङ्गोपलानां च प्रेरितानां प्रमन्युभिः सजवानां दानवानां सधूमानां रवित्विषाम् आयुधानां महानोघः सागरौघे पतत्यपि

giriśṛṅgopalānāṃ ca preritānāṃ pramanyubhiḥ sajavānāṃ dānavānāṃ sadhūmānāṃ ravitviṣām āyudhānāṃ mahānoghaḥ sāgaraughe patatyapi

MatsP_140.16

प्रवृद्धवेगैस्तैस्तत्र सुरासुरकरेरितैः आयुधैस्त्रस्तनक्षत्रः क्रियते संक्षयो महान्

pravṛddhavegaistaistatra surāsurakareritaiḥ āyudhaistrastanakṣatraḥ kriyate saṃkṣayo mahān

MatsP_140.17

क्षुद्राणां गजयोर्युद्धे यथा भवति संक्षयः देवासुरगणैस् तद्वत् तिमिनक्रक्षयो ऽभवत्

kṣudrāṇāṃ gajayoryuddhe yathā bhavati saṃkṣayaḥ devāsuragaṇais tadvat timinakrakṣayo 'bhavat

MatsP_140.18

विद्युन्माली च वेगेन विद्युन्माली इवाम्बुदः विद्युर्मालघनोन्नादो नन्दीश्वरमभिद्रुतः

vidyunmālī ca vegena vidyunmālī ivāmbudaḥ vidyurmālaghanonnādo nandīśvaramabhidrutaḥ

MatsP_140.19

स तं तमोरिवदनं प्रणदन्वदतां वरः उवाच युधि शैलादिं दानवो ऽम्बुधिनिःस्वनः

sa taṃ tamorivadanaṃ praṇadanvadatāṃ varaḥ uvāca yudhi śailādiṃ dānavo 'mbudhiniḥsvanaḥ

MatsP_140.20

युद्धाकाङ्क्षी तु बलवान् विद्युन्माल्यहमागतः यदि त्विदानीं मे जीवन् मुच्यसे नन्दिकेश्वर न विद्युन्मालिहननं वचोभिर्युधि दानव

yuddhākāṅkṣī tu balavān vidyunmālyahamāgataḥ yadi tvidānīṃ me jīvan mucyase nandikeśvara na vidyunmālihananaṃ vacobhiryudhi dānava

MatsP_140.21

तम् एवंवादिनं दैत्यं नन्दीशस्तपतां वरः उवाच प्रहरंस्तत्र वाक्यालंकारकोविदः

tam evaṃvādinaṃ daityaṃ nandīśastapatāṃ varaḥ uvāca praharaṃstatra vākyālaṃkārakovidaḥ

MatsP_140.22

दानवा धर्मकामाणां नैषो ऽवसर इत्युत शक्तो हन्तुं किमात्मानं जातिदोषाद् विबृंहसि

dānavā dharmakāmāṇāṃ naiṣo 'vasara ityuta śakto hantuṃ kimātmānaṃ jātidoṣād vibṛṃhasi

MatsP_140.23

यदि तावन्मया पूर्वं हतो ऽसि पशुवद्यथा इदानीं वा कथं नाम न हिंस्ये क्रतुदूषणम्

yadi tāvanmayā pūrvaṃ hato 'si paśuvadyathā idānīṃ vā kathaṃ nāma na hiṃsye kratudūṣaṇam

MatsP_140.24

सागरं तरते दोर्भ्यां पातयेद्यो दिवाकरम् सो ऽपि मां शक्नुयान्नैव चक्षुर्भ्यां समवेक्षितुम्

sāgaraṃ tarate dorbhyāṃ pātayedyo divākaram so 'pi māṃ śaknuyānnaiva cakṣurbhyāṃ samavekṣitum

MatsP_140.25

इत्येवंवादिनं तत्र नन्दिनं तन्निभो बले बिभेदैकेषुणा दैत्यः करेणार्क इवाम्बुदम्

ityevaṃvādinaṃ tatra nandinaṃ tannibho bale bibhedaikeṣuṇā daityaḥ kareṇārka ivāmbudam

MatsP_140.26

वक्षसः स शरस्तस्य पपौ रुधिरमुत्तमम् सूर्यस्त्वात्मप्रभावेण नद्यर्णवजलं यथा

vakṣasaḥ sa śarastasya papau rudhiramuttamam sūryastvātmaprabhāveṇa nadyarṇavajalaṃ yathā

MatsP_140.27

स तेन सुप्रहारेण प्रथमं चातिरोपितः हस्तेन वृक्षमुत्पाट्य चिक्षेप गजराडिव

sa tena suprahāreṇa prathamaṃ cātiropitaḥ hastena vṛkṣamutpāṭya cikṣepa gajarāḍiva

MatsP_140.28

वायुनुन्नः स च तरुः शीर्णपुष्पो महारवः विद्युन्मालिशरैश्छिन्नः पपात पतगेशवत्

vāyununnaḥ sa ca taruḥ śīrṇapuṣpo mahāravaḥ vidyunmāliśaraiśchinnaḥ papāta patageśavat

MatsP_140.29

वृक्षमालोक्य तं छिन्नं दानवेन वरेषुभिः रोषमाहारयत्तीव्रं नन्दीश्वरः सुविग्रहः

vṛkṣamālokya taṃ chinnaṃ dānavena vareṣubhiḥ roṣamāhārayattīvraṃ nandīśvaraḥ suvigrahaḥ

MatsP_140.30

सोद्यम्य करमारावे रविशक्रकरप्रभम् दुद्राव हन्तुं स क्रूरं महिषं गजराडिव

sodyamya karamārāve raviśakrakaraprabham dudrāva hantuṃ sa krūraṃ mahiṣaṃ gajarāḍiva

MatsP_140.31

तमापतन्तं वेगेन वेगवान्प्रसभं बलात् विद्युन्माली शरशतैः पूरयामास नन्दिनम्

tamāpatantaṃ vegena vegavānprasabhaṃ balāt vidyunmālī śaraśataiḥ pūrayāmāsa nandinam

MatsP_140.32

शरकण्टकिताङ्गो वै शैलादिः सो ऽभवत्पुनः अरेर्गृह्य रथं तस्य महतः प्रययौ जवात्

śarakaṇṭakitāṅgo vai śailādiḥ so 'bhavatpunaḥ arergṛhya rathaṃ tasya mahataḥ prayayau javāt

MatsP_140.33

विलम्बिताश्वो विशिरो भ्रमितश्च रणे रथः पपात मुनिशापेन सादित्यो ऽर्करथो यथा

vilambitāśvo viśiro bhramitaśca raṇe rathaḥ papāta muniśāpena sādityo 'rkaratho yathā

MatsP_140.34

अन्तरान्निर्गतश्चैव मायया स दितेः सुतः आजघान तदा शक्त्या शैलादिं समवस्थितम्

antarānnirgataścaiva māyayā sa diteḥ sutaḥ ājaghāna tadā śaktyā śailādiṃ samavasthitam

MatsP_140.35

तामेव तु विनिष्क्रम्य शक्तिं शोणितभूषिताम् विद्युन्मालिनमुद्दिश्य चिक्षेप प्रमथाग्रणीर्

tāmeva tu viniṣkramya śaktiṃ śoṇitabhūṣitām vidyunmālinamuddiśya cikṣepa pramathāgraṇīr

MatsP_140.36

तया भिन्नतनुत्राणो विभिन्नहृदयस्त्वपि विद्युन्माल्यपतद्भूमौ वज्राहत इवाचलः

tayā bhinnatanutrāṇo vibhinnahṛdayastvapi vidyunmālyapatadbhūmau vajrāhata ivācalaḥ

MatsP_140.37

विद्युन्मालिनि निहते सिद्धचारणकिंनराः साधु साध्विति चोक्त्वा ते पूजयन्त उमापतिम्

vidyunmālini nihate siddhacāraṇakiṃnarāḥ sādhu sādhviti coktvā te pūjayanta umāpatim

MatsP_140.38

नन्दिना सादिते दैत्ये विद्युन्मालौ हते मयः ददाह प्रमथानीकं वनमग्निरिवोद्धतः

nandinā sādite daitye vidyunmālau hate mayaḥ dadāha pramathānīkaṃ vanamagnirivoddhataḥ

MatsP_140.39

शूलनिर्दारितोरस्का गदाचूर्णितमस्तकाः इषुभिर्गाढविद्धाश्च पतन्ति प्रमथार्णवे

śūlanirdāritoraskā gadācūrṇitamastakāḥ iṣubhirgāḍhaviddhāśca patanti pramathārṇave

MatsP_140.40*

अथ वज्रधरो यमो ऽर्थदः स च नन्दी स च षण्मुखो गुहः । मयम् असुरवीरसम्प्रवृत्तं विविधुः शस्त्रवरैर्हतारयः

atha vajradharo yamo 'rthadaḥ sa ca nandī sa ca ṣaṇmukho guhaḥ / mayam asuravīrasampravṛttaṃ vividhuḥ śastravarairhatārayaḥ

MatsP_140.41

नागं तु नागाधिपतेः शताक्षं मयो विदार्येषुवरेण तूर्णम् यमं च वित्ताधिपतिं च विद्ध्वा ररास मत्ताम्बुदवत्तदानीम्

nāgaṃ tu nāgādhipateḥ śatākṣaṃ mayo vidāryeṣuvareṇa tūrṇam yamaṃ ca vittādhipatiṃ ca viddhvā rarāsa mattāmbudavattadānīm

MatsP_140.42

ततः शरैः प्रमथगणैश्च दानवा दृढाहताश्चोत्तमवेगविक्रमाः भृशानुविद्धास्त्रिपुरं प्रवेशिता यथा शिवश्चक्रधरेण संयुगे

tataḥ śaraiḥ pramathagaṇaiśca dānavā dṛḍhāhatāścottamavegavikramāḥ bhṛśānuviddhāstripuraṃ praveśitā yathā śivaścakradhareṇa saṃyuge

MatsP_140.43

ततस्तु शङ्खानकभेरिमर्दलाः ससिंहनादा दनुपुत्रभङ्गदाः कपर्दिसैन्ये प्रबभुः समन्ततो निपात्यमाना युधि वज्रसंनिभाः

tatastu śaṅkhānakabherimardalāḥ sasiṃhanādā danuputrabhaṅgadāḥ kapardisainye prababhuḥ samantato nipātyamānā yudhi vajrasaṃnibhāḥ

MatsP_140.44

अथ दैत्यपुराभावे पुष्ययोगो बभूव ह बभूव चापि संयुक्तं तद्योगेन पुरत्रयम्

atha daityapurābhāve puṣyayogo babhūva ha babhūva cāpi saṃyuktaṃ tadyogena puratrayam

MatsP_140.45

ततो बाणं त्रिधा देवस् त्रिदैवतमयं हरः मुमोच त्रिपुरे तूर्णं त्रिनेत्रस्त्रिपथाधिपः

tato bāṇaṃ tridhā devas tridaivatamayaṃ haraḥ mumoca tripure tūrṇaṃ trinetrastripathādhipaḥ

MatsP_140.46

तेन मुक्तेन बाणेन बाणपुष्पसमप्रभम् आकाशं स्वर्णसंकाशं कृतं सूर्येण रञ्जितम्

tena muktena bāṇena bāṇapuṣpasamaprabham ākāśaṃ svarṇasaṃkāśaṃ kṛtaṃ sūryeṇa rañjitam

MatsP_140.47

मुक्त्वा त्रिदैवतमयं त्रिपुरे त्रिदशः शरम् धिग्धिङ् मामिति चक्रन्द कष्टं कष्टमिति ब्रुवन्

muktvā tridaivatamayaṃ tripure tridaśaḥ śaram dhigdhiṅ māmiti cakranda kaṣṭaṃ kaṣṭamiti bruvan

MatsP_140.48

वैधुर्यं दैवतं दृष्ट्वा शैलादिर्गजवद्गतः किमिदं त्विति पप्रच्छ शूलपाणिं महेश्वरम्

vaidhuryaṃ daivataṃ dṛṣṭvā śailādirgajavadgataḥ kimidaṃ tviti papraccha śūlapāṇiṃ maheśvaram

MatsP_140.49

ततः शशाङ्कतिलकः कपर्दी परमार्तवत् उवाच नन्दिनं भक्तः स मयो ऽद्य विनङ्क्ष्यति

tataḥ śaśāṅkatilakaḥ kapardī paramārtavat uvāca nandinaṃ bhaktaḥ sa mayo 'dya vinaṅkṣyati

MatsP_140.50

अथ नन्दीश्वरस्तूर्णं मनोमारुतवद्बली शरे त्रिपुरमायाति त्रिपुरं प्रविवेश सः

atha nandīśvarastūrṇaṃ manomārutavadbalī śare tripuramāyāti tripuraṃ praviveśa saḥ

MatsP_140.51

स मयं प्रेक्ष्य गणपः प्राह काञ्चनसंनिभः विनाशस्त्रिपुरस्यास्य प्राप्तो मय सुदारुणः अनेनैव गृहेण त्वम् अपक्राम ब्रवीम्यहम्

sa mayaṃ prekṣya gaṇapaḥ prāha kāñcanasaṃnibhaḥ vināśastripurasyāsya prāpto maya sudāruṇaḥ anenaiva gṛheṇa tvam apakrāma bravīmyaham

MatsP_140.52

श्रुत्वा तन्नन्दिवचनं दृढभक्तो महेश्वरे तेनैव गृहमुख्येण त्रिपुराद् अपसर्पितः

śrutvā tannandivacanaṃ dṛḍhabhakto maheśvare tenaiva gṛhamukhyeṇa tripurād apasarpitaḥ

MatsP_140.53

सो ऽपीषुः पत्त्रपुटवद् दग्ध्वा तन्नगरत्रयम् त्रिधा इव हुताशश्च सोमो नारायणस्तथा

so 'pīṣuḥ pattrapuṭavad dagdhvā tannagaratrayam tridhā iva hutāśaśca somo nārāyaṇastathā

MatsP_140.54

शरतेजःपरीतानि पुराणि द्विजपुंगवाः दुष्पुत्रदोषाद्दह्यन्ते कुलान्यूर्ध्वं यथा तथा

śaratejaḥparītāni purāṇi dvijapuṃgavāḥ duṣputradoṣāddahyante kulānyūrdhvaṃ yathā tathā

MatsP_140.55

मेरुकैलासकल्पानि मन्दराग्रनिभानि च सकपाटगवाक्षाणि बलिभिः शोभितानि च

merukailāsakalpāni mandarāgranibhāni ca sakapāṭagavākṣāṇi balibhiḥ śobhitāni ca

MatsP_140.56

सप्रासादानि रम्याणि कूटागारोत्कटानि च सजलानि समाख्यानि सावलोकनकानि च

saprāsādāni ramyāṇi kūṭāgārotkaṭāni ca sajalāni samākhyāni sāvalokanakāni ca

MatsP_140.57

बद्धध्वजपताकानि स्वर्णरौप्यमयानि च गृहाणि तस्मिंस्त्रिपुरे दानवानामुपद्रवे दह्यन्ते दहनाभानि दहनेन सहस्रशः

baddhadhvajapatākāni svarṇaraupyamayāni ca gṛhāṇi tasmiṃstripure dānavānāmupadrave dahyante dahanābhāni dahanena sahasraśaḥ

MatsP_140.58

प्रासादाग्रेषु रम्येषु वनेषूपवनेषु च वातायनगताश्चान्याश् चाकाशस्य तलेषु च

prāsādāgreṣu ramyeṣu vaneṣūpavaneṣu ca vātāyanagatāścānyāś cākāśasya taleṣu ca

MatsP_140.59

रमणैरुपगूढाश्च रमन्त्यो रमणैः सह दह्यन्ते दानवेन्द्राणाम् अग्निना ह्यपि ताः स्त्रियः

ramaṇairupagūḍhāśca ramantyo ramaṇaiḥ saha dahyante dānavendrāṇām agninā hyapi tāḥ striyaḥ

MatsP_140.60

काचित्प्रियं परित्यज्य अशक्ता गन्तुमन्यतः पुरः प्रियस्य पञ्चत्वं गताग्निवदने क्षयम्

kācitpriyaṃ parityajya aśaktā gantumanyataḥ puraḥ priyasya pañcatvaṃ gatāgnivadane kṣayam

MatsP_140.61

उवाच शतपत्त्राक्षी सास्राक्षीव कृताञ्जलिः हव्यवाहन भार्याहं परस्य परतापन धर्मसाक्षी त्रिलोकस्य न मां स्प्रष्टुमिहार्हसि

uvāca śatapattrākṣī sāsrākṣīva kṛtāñjaliḥ havyavāhana bhāryāhaṃ parasya paratāpana dharmasākṣī trilokasya na māṃ spraṣṭumihārhasi

MatsP_140.62

शायितं च मया देव शिवया च शिवप्रभ परेण प्रैहि मुक्त्वेदं गृहं च दयितं हि मे

śāyitaṃ ca mayā deva śivayā ca śivaprabha pareṇa praihi muktvedaṃ gṛhaṃ ca dayitaṃ hi me

MatsP_140.63

एका पुत्रमुपादाय बालकं दानवाङ्गना हुताशनसमीपस्था इत्युवाच हुताशनम्

ekā putramupādāya bālakaṃ dānavāṅganā hutāśanasamīpasthā ityuvāca hutāśanam

MatsP_140.64

बालो ऽयं दुःखलब्धश्च मया पावक पुत्रकः नार्हस्येनमुपादातुं दयितं षण्मुखप्रिय

bālo 'yaṃ duḥkhalabdhaśca mayā pāvaka putrakaḥ nārhasyenamupādātuṃ dayitaṃ ṣaṇmukhapriya

MatsP_140.65

काश्चित्प्रियान्परित्यज्य पीडिता दानवाङ्गनाः निपतन्त्यर्णवजले सिञ्जमानविभूषणाः

kāścitpriyānparityajya pīḍitā dānavāṅganāḥ nipatantyarṇavajale siñjamānavibhūṣaṇāḥ

MatsP_140.66

तात पुत्रेति मातेति मातुलेति च विह्वलम् चक्रन्दुस्त्रिपुरे नार्यः पावकज्वालवेपिताः

tāta putreti māteti mātuleti ca vihvalam cakrandustripure nāryaḥ pāvakajvālavepitāḥ

MatsP_140.67

यथा दहति शैलाग्निः साम्बुजं जलजाकरम् तथा स्त्रीवक्त्रपद्मानि चादहत्त्रिपुरे ऽनलः

yathā dahati śailāgniḥ sāmbujaṃ jalajākaram tathā strīvaktrapadmāni cādahattripure 'nalaḥ

MatsP_140.68

तुषारराशिः कमलाकराणां यथा दहत्यम्बुजकानि शीते तथैव सो ऽग्निस्त्रिपुराङ्गनानां ददाह वक्त्रेक्षणपङ्कजानि

tuṣārarāśiḥ kamalākarāṇāṃ yathā dahatyambujakāni śīte tathaiva so 'gnistripurāṅganānāṃ dadāha vaktrekṣaṇapaṅkajāni

MatsP_140.69

शराग्निपातात् समभिद्रुतानां तत्राङ्गनानाम् अतिकोमलानाम् बभूव काञ्चीगुणनूपुराणाम् आक्रन्दितानां च रवो ऽतिमिश्रः

śarāgnipātāt samabhidrutānāṃ tatrāṅganānām atikomalānām babhūva kāñcīguṇanūpurāṇām ākranditānāṃ ca ravo 'timiśraḥ

MatsP_140.70

दग्धार्धचन्द्राणि सवेदिकानि विशीर्णहर्म्याणि सतोरणानि दग्धानि दग्धानि गृहाणि तत्र पतन्ति रक्षार्थमिवार्णवौघे

dagdhārdhacandrāṇi savedikāni viśīrṇaharmyāṇi satoraṇāni dagdhāni dagdhāni gṛhāṇi tatra patanti rakṣārthamivārṇavaughe

MatsP_140.71

गृहैः पतद्भिर्ज्वलनावलीढैर् आसीत्समुद्रे सलिलं प्रतप्तम् कुपुत्रदोषैः प्रहतानुविद्धं यथा कुलं याति धनान्वितस्य

gṛhaiḥ patadbhirjvalanāvalīḍhair āsītsamudre salilaṃ prataptam kuputradoṣaiḥ prahatānuviddhaṃ yathā kulaṃ yāti dhanānvitasya

MatsP_140.72

गृहप्रतापैः क्वथितं समन्तात् तदार्णवे तोयमुदीर्णवेगम् वित्रासयामास तिमीन्सनक्रांस् तिमिङ्गिलांस्तत्क्वथितांस्तथान्यान्

gṛhapratāpaiḥ kvathitaṃ samantāt tadārṇave toyamudīrṇavegam vitrāsayāmāsa timīnsanakrāṃs timiṅgilāṃstatkvathitāṃstathānyān

MatsP_140.73

सगोपुरो मन्दरपादकल्पः प्राकारवर्यस्त्रिपुरे च सो ऽथ तैरेव सार्धं भवनैः पपात शब्दं महान्तं जनयन्समुद्रे

sagopuro mandarapādakalpaḥ prākāravaryastripure ca so 'tha taireva sārdhaṃ bhavanaiḥ papāta śabdaṃ mahāntaṃ janayansamudre

MatsP_140.74

सहस्रशृङ्गैर् भवनैर् यदासीत् सहस्रशृङ्गः स इवाचलेशः नामावशेषं त्रिपुरं प्रजज्ञे हुताशनाहारबलिप्रयुक्तम्

sahasraśṛṅgair bhavanair yadāsīt sahasraśṛṅgaḥ sa ivācaleśaḥ nāmāvaśeṣaṃ tripuraṃ prajajñe hutāśanāhārabaliprayuktam

MatsP_140.75

प्रदह्यमानेन पुरेण तेन जगत् सपातालदिवं प्रतप्तम् दुःखं महत्प्राप्य जलावमग्नं यस्मिन्महान्सौधवरो मयस्य

pradahyamānena pureṇa tena jagat sapātāladivaṃ prataptam duḥkhaṃ mahatprāpya jalāvamagnaṃ yasminmahānsaudhavaro mayasya

MatsP_140.76

तद्देवेशो वचः श्रुत्वा इन्द्रो वज्रधरस्तदा शशाप तद्गृहं चापि मयस्यादितिनन्दनः

taddeveśo vacaḥ śrutvā indro vajradharastadā śaśāpa tadgṛhaṃ cāpi mayasyāditinandanaḥ

MatsP_140.77

असेव्यमप्रतिष्ठं च भयेन च समावृतम् भविष्यति मयगृहं नित्यमेव यथानलः

asevyamapratiṣṭhaṃ ca bhayena ca samāvṛtam bhaviṣyati mayagṛhaṃ nityameva yathānalaḥ

MatsP_140.78

यस्य यस्य तु देशस्य भविष्यति पराभवः द्रक्ष्यन्ति त्रिपुरं खण्डं तत्रेदं नाशगा जनाः तदेतदद्यापि गृहं मयस्यामयवर्जितम्

yasya yasya tu deśasya bhaviṣyati parābhavaḥ drakṣyanti tripuraṃ khaṇḍaṃ tatredaṃ nāśagā janāḥ tadetadadyāpi gṛhaṃ mayasyāmayavarjitam

MatsP_140.79

भगवन्स मयो येन गृहेण प्रपलायितः तस्य नो गतिमाख्याहि मयस्य चमसोद्भव

bhagavansa mayo yena gṛheṇa prapalāyitaḥ tasya no gatimākhyāhi mayasya camasodbhava

MatsP_140.80

दृश्यते दृश्यते यत्र ध्रुवस्तत्र मयास्पदम् देवद्विट् तु मयश्चातः स तदा खिन्नमानसः ततश्च्युतो ऽन्यलोके ऽस्मिंस् त्राणार्थं वै चकार सः

dṛśyate dṛśyate yatra dhruvastatra mayāspadam devadviṭ tu mayaścātaḥ sa tadā khinnamānasaḥ tataścyuto 'nyaloke 'smiṃs trāṇārthaṃ vai cakāra saḥ

MatsP_140.81

तत्रापि देवताः सन्ति आप्तोर्यामाः सुरोत्तमाः तत्राशक्तं ततो गन्तुं तं चैकं पुरमुत्तमम्

tatrāpi devatāḥ santi āptoryāmāḥ surottamāḥ tatrāśaktaṃ tato gantuṃ taṃ caikaṃ puramuttamam

MatsP_140.82

शिवः सृष्ट्वा गृहं प्रादान् मयायैव गृहार्थिने विरराम सहस्राक्षः पूजयामास चेश्वरम् पूज्यमानं च भूतेशं सर्वे तुष्टुवुरीश्वरम्

śivaḥ sṛṣṭvā gṛhaṃ prādān mayāyaiva gṛhārthine virarāma sahasrākṣaḥ pūjayāmāsa ceśvaram pūjyamānaṃ ca bhūteśaṃ sarve tuṣṭuvurīśvaram

MatsP_140.83

सम्पूज्यमानं त्रिदशैः समीक्ष्य गणैर्गणेशाधिपतिं तु मुख्यम् हर्षाद् ववल्गुर् जहसुश्च देवा जग्मुर्ननर्दुस्तु विषक्तहस्ताः

sampūjyamānaṃ tridaśaiḥ samīkṣya gaṇairgaṇeśādhipatiṃ tu mukhyam harṣād vavalgur jahasuśca devā jagmurnanardustu viṣaktahastāḥ

MatsP_140.84

पितामहं वन्द्य ततो महेशं प्रगृह्य चापं प्रविमृज्य भूतान् रथाच्च संपत्य हरेषुदग्धं क्षिप्तं पुरं तन्मकरालये च

pitāmahaṃ vandya tato maheśaṃ pragṛhya cāpaṃ pravimṛjya bhūtān rathācca saṃpatya hareṣudagdhaṃ kṣiptaṃ puraṃ tanmakarālaye ca

MatsP_140.85

य इमं रुद्रविजयं पठते विजयावहम् विजयं तस्य कृत्येषु ददाति वृषभध्वजः

ya imaṃ rudravijayaṃ paṭhate vijayāvaham vijayaṃ tasya kṛtyeṣu dadāti vṛṣabhadhvajaḥ

MatsP_140.86

पितॄणां वापि श्राद्धेषु य इमं श्रावयिष्यति अनन्तं तस्य पुण्यं स्यात् सर्वयज्ञफलप्रदम्

pitṝṇāṃ vāpi śrāddheṣu ya imaṃ śrāvayiṣyati anantaṃ tasya puṇyaṃ syāt sarvayajñaphalapradam

MatsP_140.87

इदं स्वस्त्ययनं पुण्यम् इदं पुंसवनं महत् इदं श्रुत्वा पठित्वा च यान्ति रुद्रसलोकताम्

idaṃ svastyayanaṃ puṇyam idaṃ puṃsavanaṃ mahat idaṃ śrutvā paṭhitvā ca yānti rudrasalokatām

Edition, source and reuse
Edition
Matsya Purāṇa, chapters 1–176, based on Caukhamba Vidyabhavan, 1954.
Electronic text
Oliver Hellwig · GRETIL, SUB Göttingen · 2020-07-31
Review status
Source imported; scholarly proofreading pending

The IAST Sanskrit is preserved from the source. Devanāgarī is generated from IAST and awaits proofreading. Source variants and edition notes are shown separately. Unusual numbering and repeated source lines are retained.

Inline GRETIL reference extraction, whitespace normalization and mechanical IAST-to-Devanāgarī conversion. Original XML preserved. No translation or commentary added.

This text and our script conversion are available under CC BY-NC-SA 4.0, including attribution, noncommercial use and share-alike requirements. This licence applies to the text, independently of the site design.

Hindu Digital Library
ॐ श्री गुरुभ्यो नमःॐ श्री परमात्मने नमः