81 ॥ इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पितापुत्रसंवादो नाम पञ्चदशो ऽध्यायः षोडशो ऽध्यायः पितावाच कथितं मे त्वया वत्स संसारस्य व्यवस्थितम् । स्वरूपमतिहेयस्य घटीयन्त्रवदव्ययम्
81 // iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe pitāputrasaṃvādo nāma pañcadaśo 'dhyāyaḥ ṣoḍaśo 'dhyāyaḥ pitāvāca kathitaṃ me tvayā vatsa saṃsārasya vyavasthitam / svarūpamatiheyasya ghaṭīyantravadavyayam
1 ॥ तदेवमेतदखिलं मयावगतमीदृशम् । किं मया वद कर्तव्यमेवस्मिन् व्यवस्थिते
1 // tadevametadakhilaṃ mayāvagatamīdṛśam / kiṃ mayā vada kartavyamevasmin vyavasthite
2 ॥ पुत्र उवाच यदि मद्वचनं तात श्रद्दधास्यविशङ्कितः । तत् परित्यज्य गार्हस्थ्यं वानप्रस्थपरो भव
2 // putra uvāca yadi madvacanaṃ tāta śraddadhāsyaviśaṅkitaḥ / tat parityajya gārhasthyaṃ vānaprasthaparo bhava
3 ॥ तमनुष्ठाय विधिवद् विहायाग्निपरिग्रहम् । आत्मन्यात्मानमाधया निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः
3 // tamanuṣṭhāya vidhivad vihāyāgniparigraham / ātmanyātmānamādhayā nirdvandvo niṣparigrahaḥ
4 ॥ एकान्तराशी वश्यात्मा भव भिक्षुरतन्द्रितः । तत्र योगापरो भूत्वा बाह्यस्पर्शविवर्जितः
4 // ekāntarāśī vaśyātmā bhava bhikṣuratandritaḥ / tatra yogāparo bhūtvā bāhyasparśavivarjitaḥ
5 ॥ ततः प्राप्स्यति तं योगं दुः शसंयोगभेषजम् । मुक्तिहेतुमनौपम्यमनाख्येयमसङ्गिनम् । यत्संयोगान्न ते योगो भूयो भूतैर्भविष्यति
5 // tataḥ prāpsyati taṃ yogaṃ duḥ śasaṃyogabheṣajam / muktihetumanaupamyamanākhyeyamasaṅginam / yatsaṃyogānna te yogo bhūyo bhūtairbhaviṣyati
6 ॥ पितावाच वत्स योगं ममाचक्ष्व मुक्तिहेतुमतः परम् । येन भूतैः पुनर्भूतो नेदृगः खमवाप्नुयाम्
6 // pitāvāca vatsa yogaṃ mamācakṣva muktihetumataḥ param / yena bhūtaiḥ punarbhūto nedṛgaḥ khamavāpnuyām
7 ॥ यत्रासक्तिपरस्यात्मा मम संसारबन्धनैः । नैति योगमयोगो ऽपि तं योगमधुना वद
7 // yatrāsaktiparasyātmā mama saṃsārabandhanaiḥ / naiti yogamayogo 'pi taṃ yogamadhunā vada
8 ॥ संसारादित्यतापार्ति-विप्लुष्यद्देहमानसम् । ब्रह्मज्ञानाम्बुशीतेन सिञ्च मां वाक्यवारिणा
8 // saṃsārādityatāpārti-vipluṣyaddehamānasam / brahmajñānāmbuśītena siñca māṃ vākyavāriṇā
9 ॥ अविद्याकृष्णसर्पेण दष्टं तद्विषपीडितम् । स्ववाक्यामृतपानेन मां जीवय पुनर्मृतम्
9 // avidyākṛṣṇasarpeṇa daṣṭaṃ tadviṣapīḍitam / svavākyāmṛtapānena māṃ jīvaya punarmṛtam
10 ॥ पुत्र-दार-गृह-क्षेत्र-ममत्वनिगजडार्दितम् । मां मोचयेष्टसद्भाव-विज्ञानोद्घाटनैस्त्वरन्
10 // putra-dāra-gṛha-kṣetra-mamatvanigajaḍārditam / māṃ mocayeṣṭasadbhāva-vijñānodghāṭanaistvaran
11 ॥ पुत्र उवाच शृणु तात ! यथा योगो दत्तात्रेयेण धीमता । अलर्काय पुरा प्रोक्तः सम्यक् पृष्टेन विस्तरात्
11 // putra uvāca śṛṇu tāta ! yathā yogo dattātreyeṇa dhīmatā / alarkāya purā proktaḥ samyak pṛṣṭena vistarāt
12 ॥ पितोवाच दत्तात्रेयः सुतः कस्य कथं वा योगमुक्तवान् । कश्चालर्को महाभागो यो यौगं परिपृष्टवान्
12 // pitovāca dattātreyaḥ sutaḥ kasya kathaṃ vā yogamuktavān / kaścālarko mahābhāgo yo yaugaṃ paripṛṣṭavān
13 ॥ पुत्र उवाच कौशिको ब्राह्मणः कश्चित् प्रतिष्ठाने ऽभवत् पुरे । सो ऽन्यजन्मकृतैः पापैः कुष्ठरोगातुरो ऽभवत्
13 // putra uvāca kauśiko brāhmaṇaḥ kaścit pratiṣṭhāne 'bhavat pure / so 'nyajanmakṛtaiḥ pāpaiḥ kuṣṭharogāturo 'bhavat
14 ॥ तं तथा व्याधितं भार्या पतिं देवमिवार्च्चयत् । पादाभ्यङ्गाङ्गसंवाह-स्त्रानाच्छादनभोजनैः
14 // taṃ tathā vyādhitaṃ bhāryā patiṃ devamivārccayat / pādābhyaṅgāṅgasaṃvāha-strānācchādanabhojanaiḥ
15 ॥ श्लेष्म-मूत्र-पुरीषासृक्-प्रवाहक्षालनेन च । रहश्चैवोपचारेण प्रियसम्भाषणेन च
15 // śleṣma-mūtra-purīṣāsṛk-pravāhakṣālanena ca / rahaścaivopacāreṇa priyasambhāṣaṇena ca
16 ॥ स तया पूज्यमानो ऽपि सदातीव विनीतया । अतीव तीव्रकोपत्वान्निर्भर्त्सयति निष्ठुरः
16 // sa tayā pūjyamāno 'pi sadātīva vinītayā / atīva tīvrakopatvānnirbhartsayati niṣṭhuraḥ
17 ॥ तथापि प्रणता भार्या तममन्यत दैवतम् । तं तथाप्यतिबीभत्सं सर्वश्रेष्ठममन्यत
17 // tathāpi praṇatā bhāryā tamamanyata daivatam / taṃ tathāpyatibībhatsaṃ sarvaśreṣṭhamamanyata
18 ॥ अचङ्क्रमणशोलो ऽपि स कदाचिद् द्विजोत्तमः । प्राह भार्यां नयस्वेति त्वं मां तस्या निवेशनम्
18 // acaṅkramaṇaśolo 'pi sa kadācid dvijottamaḥ / prāha bhāryāṃ nayasveti tvaṃ māṃ tasyā niveśanam
19 ॥ या सा वेश्या मया दृष्टा राजमार्गे गृहोषिता । तां मां प्रापय धर्मज्ञे ! सैव मे हृदि वर्तते
19 // yā sā veśyā mayā dṛṣṭā rājamārge gṛhoṣitā / tāṃ māṃ prāpaya dharmajñe ! saiva me hṛdi vartate
20 ॥ दृष्टा सूर्योदये बाला रात्रिश्चेयमुपागता । दर्शनानन्तरं सा मे हृदयान्नापसर्पति
20 // dṛṣṭā sūryodaye bālā rātriśceyamupāgatā / darśanānantaraṃ sā me hṛdayānnāpasarpati
21 ॥ यदि सा चारुसर्वाङ्गी पीनश्रोणिपयोधरा । नोपगूहति तन्वङ्गी तन्मां द्रक्ष्यसि वै मृतम्
21 // yadi sā cārusarvāṅgī pīnaśroṇipayodharā / nopagūhati tanvaṅgī tanmāṃ drakṣyasi vai mṛtam
22 ॥ वामः कामो मनुष्याणां बहुभिः प्रार्थ्यते च सा । ममाशक्तिश्च गमने सङ्कुलं प्रतिभाति मे
22 // vāmaḥ kāmo manuṣyāṇāṃ bahubhiḥ prārthyate ca sā / mamāśaktiśca gamane saṅkulaṃ pratibhāti me
23 ॥ तत् तदा वचनं श्रुत्वा भर्तुः कामातुरस्य सा । तत्पत्नी सत्कुलोत्पन्ना महाभागा पतिव्रता
23 // tat tadā vacanaṃ śrutvā bhartuḥ kāmāturasya sā / tatpatnī satkulotpannā mahābhāgā pativratā
24 ॥ गाग्ं परिकरं बद्ध्वा शुल्कमादाय चाधिकम् । स्कन्धे भर्तारमादाय जगाम मृदुगामिनी
24 // gāgṃ parikaraṃ baddhvā śulkamādāya cādhikam / skandhe bhartāramādāya jagāma mṛdugāminī
25 ॥ निशि मेघास्तृते व्योम्नि चलद्विद्युत्प्रदर्शिते । राजमार्गे प्रियं भर्तुश्चिकीर्षन्ती द्विजाङ्गना
25 // niśi meghāstṛte vyomni caladvidyutpradarśite / rājamārge priyaṃ bhartuścikīrṣantī dvijāṅganā
26 ॥ पथि शूले तथा प्रोतमचौरं यौरशङ्कया । माण्डव्यमतिदुः खार्तमन्धकारे ऽथ स द्विजः
26 // pathi śūle tathā protamacauraṃ yauraśaṅkayā / māṇḍavyamatiduḥ khārtamandhakāre 'tha sa dvijaḥ
27 ॥ पत्नीस्कन्धे समारूढश्चालयामास कौशिकः । पादावमर्षणात् क्रुद्धो माण्डव्यस्तमुवाच ह
27 // patnīskandhe samārūḍhaścālayāmāsa kauśikaḥ / pādāvamarṣaṇāt kruddho māṇḍavyastamuvāca ha
28 ॥ येनाहमेवमत्यर्थं दुः खितश्चालितः पदा । दशां कष्टामनुप्राप्तः स पापात्मा नराधमः
28 // yenāhamevamatyarthaṃ duḥ khitaścālitaḥ padā / daśāṃ kaṣṭāmanuprāptaḥ sa pāpātmā narādhamaḥ
29 ॥ सूर्योदये ऽवशः प्राणैर्विमोक्ष्यति न संशयः । भास्करालोकनादेव स विनाशमवाप्स्यति
29 // sūryodaye 'vaśaḥ prāṇairvimokṣyati na saṃśayaḥ / bhāskarālokanādeva sa vināśamavāpsyati
30 ॥ तस्य भार्याततः श्रुत्वा तं शापमतिदारुणम् । प्रोवाच व्यथिता सूर्यो नैवोदयमुपैष्यति
30 // tasya bhāryātataḥ śrutvā taṃ śāpamatidāruṇam / provāca vyathitā sūryo naivodayamupaiṣyati
31 ॥ ततः सूर्योदयाभावादभवत् सन्तता निशा । बहून्यहः प्रमाणानि ततो देवा भयं ययुः
31 // tataḥ sūryodayābhāvādabhavat santatā niśā / bahūnyahaḥ pramāṇāni tato devā bhayaṃ yayuḥ
32 ॥ निः स्वाध्यायवषट्कार-स्वधास्वाहाविवर्जितम् । कथं नु खल्विदं सर्वं न गच्छेत् संक्षयं जगत्
32 // niḥ svādhyāyavaṣaṭkāra-svadhāsvāhāvivarjitam / kathaṃ nu khalvidaṃ sarvaṃ na gacchet saṃkṣayaṃ jagat
33 ॥ अहोरात्रव्यवस्थाया विना मासर्तुसंक्षयः । तत्संक्षयान्न त्वयने ज्ञायेते दक्षिणोत्तरे
33 // ahorātravyavasthāyā vinā māsartusaṃkṣayaḥ / tatsaṃkṣayānna tvayane jñāyete dakṣiṇottare
34 ॥ विना चायनविज्ञानात् कालः संवत्सरः कुतः । संवत्सरं विना नान्यत् कालज्ञानं प्रवर्तते
34 // vinā cāyanavijñānāt kālaḥ saṃvatsaraḥ kutaḥ / saṃvatsaraṃ vinā nānyat kālajñānaṃ pravartate
35 ॥ पतिव्रताया वचसा नोद्गच्छति दिवाकरः । सूर्योदयं विना नैव स्त्रानदानादिकाः क्रियाः
35 // pativratāyā vacasā nodgacchati divākaraḥ / sūryodayaṃ vinā naiva strānadānādikāḥ kriyāḥ
36 ॥ नाग्नेर्विहरणञ्चैव क्रात्वभावश्च लक्ष्यते । नैवाप्ययनमस्माकं विना होमेन जायते
36 // nāgnerviharaṇañcaiva krātvabhāvaśca lakṣyate / naivāpyayanamasmākaṃ vinā homena jāyate
37 ॥ वयमाप्यायिता मर्त्यैर्यज्ञभागैर्यथोचितैः । वृष्ट्या ताननुगृह्णीमो मर्त्यान् शस्यादिसिद्धये
37 // vayamāpyāyitā martyairyajñabhāgairyathocitaiḥ / vṛṣṭyā tānanugṛhṇīmo martyān śasyādisiddhaye
38 ॥ निष्पादितास्वोषधीषु मर्त्या यज्ञैर्यजन्ति नः । तेषां वयं प्रयच्छामः कामान् यज्ञादिपूजिताः
38 // niṣpāditāsvoṣadhīṣu martyā yajñairyajanti naḥ / teṣāṃ vayaṃ prayacchāmaḥ kāmān yajñādipūjitāḥ
39 ॥ अधो हि वर्षाम वयं मर्त्याश्चोर्ध्वप्रवर्षिणः । तोयवर्षेण हि वयं हविर्वर्षेण मानवाः
39 // adho hi varṣāma vayaṃ martyāścordhvapravarṣiṇaḥ / toyavarṣeṇa hi vayaṃ havirvarṣeṇa mānavāḥ
40 ॥ ये नास्माकं प्रयच्छन्ति नित्यनैमित्तकीः क्रियाः । क्रतुभागं दुरात्मानः स्वयञ्चाश्नन्ति लोलुपाः
40 // ye nāsmākaṃ prayacchanti nityanaimittakīḥ kriyāḥ / kratubhāgaṃ durātmānaḥ svayañcāśnanti lolupāḥ
41 ॥ विनाशाय वयं तेषां तोयसूर्याग्निमारुतान् । क्षितिञ्च सन्दूषयामः पापानामपकारिणाम्
41 // vināśāya vayaṃ teṣāṃ toyasūryāgnimārutān / kṣitiñca sandūṣayāmaḥ pāpānāmapakāriṇām
42 ॥ दुष्टतोयादिभोगेन तेषां दुष्कृतकर्मिणाम् । उपसर्गाः प्रवर्तन्ते मरणाय सुदारुणाः
42 // duṣṭatoyādibhogena teṣāṃ duṣkṛtakarmiṇām / upasargāḥ pravartante maraṇāya sudāruṇāḥ
43 ॥ ये त्वस्मान् प्रीणयित्वा तु भुञ्जते शेषमात्मना । तेषां पुण्यान् वयं योकान् विदधाम महात्मनाम्
43 // ye tvasmān prīṇayitvā tu bhuñjate śeṣamātmanā / teṣāṃ puṇyān vayaṃ yokān vidadhāma mahātmanām
44 ॥ तन्नास्ति सर्वमेवैतद्विनैषां व्युष्टिसंस्थैतम् । कथं नु दिनसर्गः स्यादन्यो ऽन्यमवदन् सुराः
44 // tannāsti sarvamevaitadvinaiṣāṃ vyuṣṭisaṃsthaitam / kathaṃ nu dinasargaḥ syādanyo 'nyamavadan surāḥ
45 ॥ तेषामेव समेतानां यज्ञव्युच्छित्तिशङ्किनाम् । देवानां वचनं श्रुत्वा प्राह देवः प्रजापतिः
45 // teṣāmeva sametānāṃ yajñavyucchittiśaṅkinām / devānāṃ vacanaṃ śrutvā prāha devaḥ prajāpatiḥ
46 ॥ तेजः परं तेजसैव तपसा च तपस्तथा । प्रशाम्यते ऽमरास्तस्माच्छृणुध्वं वचनं मम
46 // tejaḥ paraṃ tejasaiva tapasā ca tapastathā / praśāmyate 'marāstasmācchṛṇudhvaṃ vacanaṃ mama
47 ॥ पतिव्रताया माहात्म्यान्नोद्गच्छति दिवाकरः । तस्य चानुदयाद्धानिर्मर्त्यानां भवतां तथा
47 // pativratāyā māhātmyānnodgacchati divākaraḥ / tasya cānudayāddhānirmartyānāṃ bhavatāṃ tathā
48 ॥ तस्मात् पतिव्रतामत्रेरनुभूयां तपस्विनीम् । प्रसादयत वै पत्नीं भानोरुदयकाम्यया
48 // tasmāt pativratāmatreranubhūyāṃ tapasvinīm / prasādayata vai patnīṃ bhānorudayakāmyayā
49 ॥ पुत्र उवाच तैः सा प्रसादिता गत्वा प्रोहेष्टं व्रियतामिति । अयाचन्त दिनं देवा भवत्विति यथा पुरा
49 // putra uvāca taiḥ sā prasāditā gatvā proheṣṭaṃ vriyatāmiti / ayācanta dinaṃ devā bhavatviti yathā purā
50 ॥ अनसूयोवाच पतिव्रताया माहात्म्यं न हीयेत कथन्त्विति । संमान्य तस्मात् तां साध्वीमहः स्त्रक्ष्याम्यहं सुराः
50 // anasūyovāca pativratāyā māhātmyaṃ na hīyeta kathantviti / saṃmānya tasmāt tāṃ sādhvīmahaḥ strakṣyāmyahaṃ surāḥ
51 ॥ यथा पुनरहोरात्र-संस्थानमुपजायते । यथा च तस्याः स्वपतिर्न साध्व्या नाशमेष्यति
51 // yathā punarahorātra-saṃsthānamupajāyate / yathā ca tasyāḥ svapatirna sādhvyā nāśameṣyati
52 ॥ पुत्र उवाच एवमुक्त्वा सुरांस्तस्या गत्वा सा मन्दिरं शुभा । उवाच कुशलं पृष्टा धर्मं भर्तुस्तथात्मनः
52 // putra uvāca evamuktvā surāṃstasyā gatvā sā mandiraṃ śubhā / uvāca kuśalaṃ pṛṣṭā dharmaṃ bhartustathātmanaḥ
53 ॥ अनसूयोवाच कच्चिन्नन्दसि कल्याणि स्वभर्तुर्मुखदर्शनात् । कच्चिच्चाखिलदेवेभ्यो मन्यसे ऽभ्यधिकं पतिम्
53 // anasūyovāca kaccinnandasi kalyāṇi svabharturmukhadarśanāt / kacciccākhiladevebhyo manyase 'bhyadhikaṃ patim
54 ॥ भर्तृशुश्रूषणादेव मया प्राप्तं महत् फलम् । सर्वकामफलावाप्त्या प्रत्यूहाः परिवर्तिताः
54 // bhartṛśuśrūṣaṇādeva mayā prāptaṃ mahat phalam / sarvakāmaphalāvāptyā pratyūhāḥ parivartitāḥ
55 ॥ पञ्चर्णानि मनुष्येण साध्वि ! देयानि सर्वदा । तथात्मवर्णधर्मेण कर्तव्यो धनसंचयः
55 // pañcarṇāni manuṣyeṇa sādhvi ! deyāni sarvadā / tathātmavarṇadharmeṇa kartavyo dhanasaṃcayaḥ
56 ॥ प्राप्तश्चार्थस्ततः पात्रे विनियोज्यो विधानतः । सत्यार्जव-तपो-दानैर्दयायुक्तो भवेत् सदा
56 // prāptaścārthastataḥ pātre viniyojyo vidhānataḥ / satyārjava-tapo-dānairdayāyukto bhavet sadā
57 ॥ क्रियाश्च शास्त्रनिर्दिष्टा रागद्वेषविवर्जिताः । कर्तव्या अन्वहं श्रद्धा-पुरस्कारेण शक्तितः
57 // kriyāśca śāstranirdiṣṭā rāgadveṣavivarjitāḥ / kartavyā anvahaṃ śraddhā-puraskāreṇa śaktitaḥ
58 ॥ स्वजातिविहितानेव लोकानाप्नोति मानवः । क्लेशेन महता साध्वि ! प्राजापत्यादिकान् क्रमात्
58 // svajātivihitāneva lokānāpnoti mānavaḥ / kleśena mahatā sādhvi ! prājāpatyādikān kramāt
59 ॥ स्त्रियस्त्वेवं समस्तस्य नरैर्दुः खार्जितस्य वै । पुण्यस्यार्धापहारिण्यः पतिशुश्रूषयैव हि
59 // striyastvevaṃ samastasya narairduḥ khārjitasya vai / puṇyasyārdhāpahāriṇyaḥ patiśuśrūṣayaiva hi
60 ॥ नास्ति स्त्रीणां पृथग्यज्ञो न श्राद्धं नाप्युपोषितम् । भर्तृशुश्रूषयैवैतान् लोकानिष्टान् व्रजन्ति हि
60 // nāsti strīṇāṃ pṛthagyajño na śrāddhaṃ nāpyupoṣitam / bhartṛśuśrūṣayaivaitān lokāniṣṭān vrajanti hi
61 ॥ तस्मात् साध्वि ! महाभागे ! पतिशुश्रूषणं प्रति । त्वया मतिः सदा कार्या यतो भर्ता परा गतिः
61 // tasmāt sādhvi ! mahābhāge ! patiśuśrūṣaṇaṃ prati / tvayā matiḥ sadā kāryā yato bhartā parā gatiḥ
62 ॥ यद्देवेभ्यो यच्च पित्रागतेभ्यः कुर्याद्भर्ताभ्यर्च्चनं सत्क्रियातः । तस्याप्यर्धं केवलानन्यचित्ता नारी भुङ्क्ते भर्तृशुश्रूषयैव
62 // yaddevebhyo yacca pitrāgatebhyaḥ kuryādbhartābhyarccanaṃ satkriyātaḥ / tasyāpyardhaṃ kevalānanyacittā nārī bhuṅkte bhartṛśuśrūṣayaiva
63 ॥ पुत्र उवाच तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा प्रतिपूज्य तथादरात् । प्रत्युवाचात्रिपत्नीं तामनसूयामिदं वचः
63 // putra uvāca tasyāstadvacanaṃ śrutvā pratipūjya tathādarāt / pratyuvācātripatnīṃ tāmanasūyāmidaṃ vacaḥ
64 ॥ धन्यास्म्यनुगृहीतास्मि देवैश्चाप्यवलोकिता । यन्मे प्रकृतिकल्याणि ! श्रद्धां वर्धयसे पुनः
64 // dhanyāsmyanugṛhītāsmi devaiścāpyavalokitā / yanme prakṛtikalyāṇi ! śraddhāṃ vardhayase punaḥ
65 ॥ जानाम्येतन्न नारीणां काचित् पतिसमा गतिः । तत्प्रीतिश्चोपकाराय इह लोके परत्र च
65 // jānāmyetanna nārīṇāṃ kācit patisamā gatiḥ / tatprītiścopakārāya iha loke paratra ca
66 ॥ पतिप्रसादादिह च प्रेत्य चैव यशस्विनि । नारी सुखमवाप्नोति नार्या भर्ता हि देवता
66 // patiprasādādiha ca pretya caiva yaśasvini / nārī sukhamavāpnoti nāryā bhartā hi devatā
67 ॥ सा त्वं ब्रूहि महाभागे ! प्राप्ताया मम मन्दिरम् । आर्याया यन्मया कार्यं तथार्येणापि वा शुभे
67 // sā tvaṃ brūhi mahābhāge ! prāptāyā mama mandiram / āryāyā yanmayā kāryaṃ tathāryeṇāpi vā śubhe
68 ॥ अनसूयोवाच एते देवाः सहेन्द्रेण मामुपागम्य दुः खिताः । त्वद्वाख्यापास्तसत्कर्मदिननक्तनिरूपणाः
68 // anasūyovāca ete devāḥ sahendreṇa māmupāgamya duḥ khitāḥ / tvadvākhyāpāstasatkarmadinanaktanirūpaṇāḥ
69 ॥ याचन्ते ऽहर्निशासंस्थां यथावदविखण्डिताम् । अहं तदर्थमायाता शृणु चैतद्वचो मम
69 // yācante 'harniśāsaṃsthāṃ yathāvadavikhaṇḍitām / ahaṃ tadarthamāyātā śṛṇu caitadvaco mama
70 ॥ दिनाभावात् समस्तानामभावो यागकर्मणाम् । तदभावात् सुराः पुष्टिं नोपयान्ति तपस्विनि
70 // dinābhāvāt samastānāmabhāvo yāgakarmaṇām / tadabhāvāt surāḥ puṣṭiṃ nopayānti tapasvini
71 ॥ अह्नश्चैव समुच्छेदादुच्छेदः सर्वकर्मणाम् । तदुच्छेदादनावृष्ट्या जगदुच्छेदमेष्यति
71 // ahnaścaiva samucchedāducchedaḥ sarvakarmaṇām / taducchedādanāvṛṣṭyā jagaducchedameṣyati
72 ॥ तत् त्वमिच्छसि चेदेतत् जगदुद्धर्तुमापदः । प्रसीद साध्वि ! लोकानां पूर्ववद्धर्ततां रविः
72 // tat tvamicchasi cedetat jagaduddhartumāpadaḥ / prasīda sādhvi ! lokānāṃ pūrvavaddhartatāṃ raviḥ
73 ॥ ब्राह्मण्युवाच माण्डव्येन महाभागे ! शप्तो भर्ता ममेश्वरः । सूर्योदये विनाशं त्वं प्राप्स्यसीत्यतिमन्युना
73 // brāhmaṇyuvāca māṇḍavyena mahābhāge ! śapto bhartā mameśvaraḥ / sūryodaye vināśaṃ tvaṃ prāpsyasītyatimanyunā
74 ॥ अनसूयोवाच यदि वा रोचते भद्रे ! ततस्त्वद्वचनादहम् । करोमि पूर्ववद्देहं भर्तारञ्च नवं तव
74 // anasūyovāca yadi vā rocate bhadre ! tatastvadvacanādaham / karomi pūrvavaddehaṃ bhartārañca navaṃ tava
75 ॥ मया हि सर्वथा स्त्रीणां माहात्म्यं वरवर्णिनि । पतिव्रतानामाराध्यमिति संमानयामि ते
75 // mayā hi sarvathā strīṇāṃ māhātmyaṃ varavarṇini / pativratānāmārādhyamiti saṃmānayāmi te
76 ॥ पुत्र उवाच तथेत्युक्ते तया सूर्यमाजुहाव तपस्विनी । अनसूयार्घ्यमुद्यम्य दशरात्रे तदा निशि
76 // putra uvāca tathetyukte tayā sūryamājuhāva tapasvinī / anasūyārghyamudyamya daśarātre tadā niśi
77 ॥ ततो विवस्वान् भगवान् फुल्लपद्मारुणाकृतिः । शैलराजानमुदयमारुरोहोरुमण्डलः
77 // tato vivasvān bhagavān phullapadmāruṇākṛtiḥ / śailarājānamudayamārurohorumaṇḍalaḥ
78 ॥ समनन्तरमेवास्या भर्ता प्राणैर्व्ययुज्यत । पपत च महीपृष्ठे पतन्तं जगृहे च सा
78 // samanantaramevāsyā bhartā prāṇairvyayujyata / papata ca mahīpṛṣṭhe patantaṃ jagṛhe ca sā
79 ॥ अनसूयोवाच न विषादस्त्वया भद्रे ! कर्तव्यः पश्य मे बलम् । पतिशुश्रूषयावाप्तं तपसः किं चिरेण ते
79 // anasūyovāca na viṣādastvayā bhadre ! kartavyaḥ paśya me balam / patiśuśrūṣayāvāptaṃ tapasaḥ kiṃ cireṇa te
80 ॥ यथा भर्तृसमं नान्यमपश्यं पुरुषं क्वचित् । रूपतः शीलतो बुद्ध्या वाङ्माधुर्ंय्यादिभूषणैः
80 // yathā bhartṛsamaṃ nānyamapaśyaṃ puruṣaṃ kvacit / rūpataḥ śīlato buddhyā vāṅmādhurṃyyādibhūṣaṇaiḥ
81 ॥ तेन सत्येन विप्रो ऽयं व्याधिमुक्तः पुनर्युवा । प्राप्नोतु जीवितं भार्यासहायः शरदां शतम्
81 // tena satyena vipro 'yaṃ vyādhimuktaḥ punaryuvā / prāpnotu jīvitaṃ bhāryāsahāyaḥ śaradāṃ śatam
82 ॥ यथा भर्तृसमं नान्यमहं पश्यामि दैवतम् । तेन सत्येन विप्रो ऽयं पुनर्जोवत्वनामयः
82 // yathā bhartṛsamaṃ nānyamahaṃ paśyāmi daivatam / tena satyena vipro 'yaṃ punarjovatvanāmayaḥ
83 ॥ कर्मणा मनसा वाचा भर्तुराराधनं प्रति । यथा ममोद्यमो नित्यं तथायं जीवतां द्विजः
83 // karmaṇā manasā vācā bharturārādhanaṃ prati / yathā mamodyamo nityaṃ tathāyaṃ jīvatāṃ dvijaḥ
84 ॥ पुत्र उवाच ततो विप्रः समुत्तस्थौ व्याधिमुक्तः पुनर्युवा । स्वभाभिर्भासयन् वेश्म वृन्दारक इवाजरः
84 // putra uvāca tato vipraḥ samuttasthau vyādhimuktaḥ punaryuvā / svabhābhirbhāsayan veśma vṛndāraka ivājaraḥ
85 ॥ ततो ऽपतत् पुष्पवृष्टिर्देववाद्यादिनिस्वनः । लेभिरे च मुदं देवा अनसूयामथाब्रुवन्
85 // tato 'patat puṣpavṛṣṭirdevavādyādinisvanaḥ / lebhire ca mudaṃ devā anasūyāmathābruvan
86 ॥ देवा ऊचुः वरं वृणीष्व कल्याणि देवकार्यं महत् कृतम् । त्वया यस्मात् ततो देवा वरदास्ते तपस्विनि
86 // devā ūcuḥ varaṃ vṛṇīṣva kalyāṇi devakāryaṃ mahat kṛtam / tvayā yasmāt tato devā varadāste tapasvini
87 ॥ अनसूयोवाच यदि देवाः प्रसन्ना मे पितामहपुरोगमाः । वरदा वरयोग्या च यद्यहं भवतां मता
87 // anasūyovāca yadi devāḥ prasannā me pitāmahapurogamāḥ / varadā varayogyā ca yadyahaṃ bhavatāṃ matā
88 ॥ तद्यान्तु मम पुत्रत्वं ब्रह्म-विष्णु-महेश्वराः । योगञ्च प्राप्नुयां भर्तृसहिता क्लेशमुक्तये
88 // tadyāntu mama putratvaṃ brahma-viṣṇu-maheśvarāḥ / yogañca prāpnuyāṃ bhartṛsahitā kleśamuktaye
89 ॥ एवमस्त्विति तां देवा ब्रह्म-विष्णु-शिवादयः । प्रोक्त्वा जग्मुर्यथान्यायमनुमान्य तपस्विनीम्
89 // evamastviti tāṃ devā brahma-viṣṇu-śivādayaḥ / proktvā jagmuryathānyāyamanumānya tapasvinīm