17 ॥ इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पिता-पुत्रसंवादो नाम त्रयोदशो ऽध्यायः चतुर्दशो ऽध्यायः पुत्र उवाच इति पृष्टस्तदा तेन शृण्वतां नो महात्मना । उवाच पुरुषो याम्यो घोरो ऽपि प्रसृतं वचः
17 // iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe pitā-putrasaṃvādo nāma trayodaśo 'dhyāyaḥ caturdaśo 'dhyāyaḥ putra uvāca iti pṛṣṭastadā tena śṛṇvatāṃ no mahātmanā / uvāca puruṣo yāmyo ghoro 'pi prasṛtaṃ vacaḥ
1 ॥ यमकिङ्कर उवाच महाराज ! यथात्थ त्वं तथैतन्नात्र संशयः । किन्तु स्वल्पं कृतं पापं भवता स्मारयामि तत्
1 // yamakiṅkara uvāca mahārāja ! yathāttha tvaṃ tathaitannātra saṃśayaḥ / kintu svalpaṃ kṛtaṃ pāpaṃ bhavatā smārayāmi tat
2 ॥ वैदर्भो तव या पत्नी पीवरी नाम नामतः । ऋतुमत्या ऋतुर्वन्ध्यस्त्वया तस्याः कृतः पुरा
2 // vaidarbho tava yā patnī pīvarī nāma nāmataḥ / ṛtumatyā ṛturvandhyastvayā tasyāḥ kṛtaḥ purā
3 ॥ शुशोभनायां कैकेय्यामासक्तेन ततो भवान् । ऋतुव्यतिक्रमात् प्राप्तो नरकं घोरमीदृशम्
3 // śuśobhanāyāṃ kaikeyyāmāsaktena tato bhavān / ṛtuvyatikramāt prāpto narakaṃ ghoramīdṛśam
4 ॥ होमकाले यथा वह्निराज्यपातमवेक्षते । ऋतौ प्रजापतिस्तद्वद् बीजपातमवेक्षते
4 // homakāle yathā vahnirājyapātamavekṣate / ṛtau prajāpatistadvad bījapātamavekṣate
5 ॥ यस्तमुल्लङ्घ्य धर्मात्मा कामेष्वासक्तिमान् भवेत् । स तु पित्र्यादृणात् पापमवाप्य नरकं पतेत्
5 // yastamullaṅghya dharmātmā kāmeṣvāsaktimān bhavet / sa tu pitryādṛṇāt pāpamavāpya narakaṃ patet
6 ॥ एतावदेव ते पापं नान्यत् किञ्चन विद्यते । तदेहि गच्छ पुण्यानामुपभोगाय पार्थिव
6 // etāvadeva te pāpaṃ nānyat kiñcana vidyate / tadehi gaccha puṇyānāmupabhogāya pārthiva
7 ॥ राजोवाच यास्यामि देवानुचर यत्र त्वं मां नयिष्यसि । किञ्चित् पृच्छामि तन्मे त्वं यथावद्वक्तुमर्हसि
7 // rājovāca yāsyāmi devānucara yatra tvaṃ māṃ nayiṣyasi / kiñcit pṛcchāmi tanme tvaṃ yathāvadvaktumarhasi
8 ॥ वज्रतुण्डास्त्वमी काकाः पुंसां नयनहारिणः । पुनः पुनश्च नेत्राणि तद्वदेषां भवन्ति हि
8 // vajratuṇḍāstvamī kākāḥ puṃsāṃ nayanahāriṇaḥ / punaḥ punaśca netrāṇi tadvadeṣāṃ bhavanti hi
9 ॥ किं कर्म कृतवन्तश्च कथयैतज्जुगुप्सितम् । हरन्त्येषां तथा जिह्वां जायमानां पुनर्नवाम्
9 // kiṃ karma kṛtavantaśca kathayaitajjugupsitam / harantyeṣāṃ tathā jihvāṃ jāyamānāṃ punarnavām
10 ॥ परपत्रेण पाट्यन्ते कस्मादेते ऽतिदुः खिताः । करम्भवालुकास्वेते पच्यन्ते तैलगोचराः
10 // parapatreṇa pāṭyante kasmādete 'tiduḥ khitāḥ / karambhavālukāsvete pacyante tailagocarāḥ
11 ॥ अयोमुखैः खगैश्चैते कृष्यन्ते किंविधा वद । विश्र्लिष्टदेहबन्धार्ति-महारावविराविणः
11 // ayomukhaiḥ khagaiścaite kṛṣyante kiṃvidhā vada / viśrliṣṭadehabandhārti-mahārāvavirāviṇaḥ
12 ॥ अयश्चञ्चुनिपातेन सर्वाङ्गक्षतदुः खिताः । किमेते ऽनिष्टकर्तारस्तुद्यन्ते ऽहर्निशं नराः
12 // ayaścañcunipātena sarvāṅgakṣataduḥ khitāḥ / kimete 'niṣṭakartārastudyante 'harniśaṃ narāḥ
13 ॥ एताश्चान्याश्च दृश्यन्ते यातनाः पापकर्मिणाम् । येन कर्मविपाकेण तन्ममाशेषतो वद
13 // etāścānyāśca dṛśyante yātanāḥ pāpakarmiṇām / yena karmavipākeṇa tanmamāśeṣato vada
14 ॥ यमकिङ्कर उवाच यन्मां पृच्छसि भूपाल ! पापकर्मफलोदयम् । तत् ते ऽहं सम्प्रवक्ष्यामि संक्षेपेण यथातथम्
14 // yamakiṅkara uvāca yanmāṃ pṛcchasi bhūpāla ! pāpakarmaphalodayam / tat te 'haṃ sampravakṣyāmi saṃkṣepeṇa yathātatham
15 ॥ पुण्यापुण्ये हि पुरुषः पर्यायेण समश्नते । भुञ्जतश्च क्षयं याति पापं पुण्यमथापि वा
15 // puṇyāpuṇye hi puruṣaḥ paryāyeṇa samaśnate / bhuñjataśca kṣayaṃ yāti pāpaṃ puṇyamathāpi vā
16 ॥ न तु भोगादृते पुण्यं किञ्चिद्वा कर्म मानवम् । पापकं वा पुनात्याशु क्षयो भोगात् प्रजायते
16 // na tu bhogādṛte puṇyaṃ kiñcidvā karma mānavam / pāpakaṃ vā punātyāśu kṣayo bhogāt prajāyate
17 ॥ परित्यजति भोगाच्च पुण्यापुण्ये निबोध मे । दुर्भिक्षादेव दुर्भिक्षं क्लेशात् क्लेशं भयाद्भयम्
17 // parityajati bhogācca puṇyāpuṇye nibodha me / durbhikṣādeva durbhikṣaṃ kleśāt kleśaṃ bhayādbhayam
18 ॥ मृतेभ्यः प्रमृता यान्ति दरिद्राः पापकर्मिणः । गतिं नानाविधां यान्ति जन्तवः कर्मबन्धनात्
18 // mṛtebhyaḥ pramṛtā yānti daridrāḥ pāpakarmiṇaḥ / gatiṃ nānāvidhāṃ yānti jantavaḥ karmabandhanāt
19 ॥ उत्सवादुत्सवं यान्ति स्वर्गात् स्वर्गं सुखात् सुखम् । श्रद्धधानाश्च शान्ताश्च धनदाः शुभकारिणः
19 // utsavādutsavaṃ yānti svargāt svargaṃ sukhāt sukham / śraddhadhānāśca śāntāśca dhanadāḥ śubhakāriṇaḥ
20 ॥ व्यालकुञ्जरदुर्गाणि सर्पचौरभयानि तु । हताः पापेन गच्छन्ति पापिनः किमतः परम्
20 // vyālakuñjaradurgāṇi sarpacaurabhayāni tu / hatāḥ pāpena gacchanti pāpinaḥ kimataḥ param
21 ॥ अनेकशतसाहस्त्र-जन्मसंचयसञ्चितम् । पुण्यापुण्यं नृणां तद्वत् सुखदुः खाङ्कुरोद्भवम्
21 // anekaśatasāhastra-janmasaṃcayasañcitam / puṇyāpuṇyaṃ nṛṇāṃ tadvat sukhaduḥ khāṅkurodbhavam
23 ॥ यथा बीजं हि भूपाल ! पयांसि समवेक्षते । पुण्यापुण्ये तथा कालदेशान्यकर्मकारकम्
23 // yathā bījaṃ hi bhūpāla ! payāṃsi samavekṣate / puṇyāpuṇye tathā kāladeśānyakarmakārakam
24 ॥ स्वल्पं पापं कृतं पुंसा देशकालोपपादितम् । पादन्यासकृतं दुः खं कण्टकोत्थं प्रयच्छति
24 // svalpaṃ pāpaṃ kṛtaṃ puṃsā deśakālopapāditam / pādanyāsakṛtaṃ duḥ khaṃ kaṇṭakotthaṃ prayacchati
25 ॥ तत् प्रभूततरं स्थूलं शूलकीलकसम्भवम् । दुः खं यच्छति तद्वच्च शिरोरोगादि दुः सहम्
25 // tat prabhūtataraṃ sthūlaṃ śūlakīlakasambhavam / duḥ khaṃ yacchati tadvacca śirorogādi duḥ saham
26 ॥ अपथ्याशनशीतोष्ण-श्रमतापादिकारकम् । तथान्यो ऽन्यमपेक्षन्ते पापानि फलसङ्गमे
26 // apathyāśanaśītoṣṇa-śramatāpādikārakam / tathānyo 'nyamapekṣante pāpāni phalasaṅgame
27 ॥ एवं महान्ति पापानि दीर्घरोगादिविक्रियाम् । तद्वच्छस्त्राग्निकृच्छ्रार्ति-बन्धनादिफलाय वै
27 // evaṃ mahānti pāpāni dīrgharogādivikriyām / tadvacchastrāgnikṛcchrārti-bandhanādiphalāya vai
28 ॥ स्वल्पं पुण्यं शुभं गन्धं हेलया सम्प्रयच्छिति । स्पर्श वाप्यथवा शब्दं रसं रूपमथापि वा
28 // svalpaṃ puṇyaṃ śubhaṃ gandhaṃ helayā samprayacchiti / sparśa vāpyathavā śabdaṃ rasaṃ rūpamathāpi vā
29 ॥ चिराद् गुरुतरं तद्वन्महान्तमपि कालजम् । एवञ्च सुखदुः खानि पुण्यापुण्योद्भवानि वै
29 // cirād gurutaraṃ tadvanmahāntamapi kālajam / evañca sukhaduḥ khāni puṇyāpuṇyodbhavāni vai
30 ॥ भुञ्जानो ऽनेकसंसार-सम्भवानीह तिष्ठति । जाति देशावरुद्धानि ज्ञानाज्ञानफलानि च
30 // bhuñjāno 'nekasaṃsāra-sambhavānīha tiṣṭhati / jāti deśāvaruddhāni jñānājñānaphalāni ca
31 ॥ तिष्णन्ति तत्र युक्तानि लिङ्गमात्रेण चात्मनि । वपुषा मनसा वाचा न कदाचित् क्वचिन्नरः
31 // tiṣṇanti tatra yuktāni liṅgamātreṇa cātmani / vapuṣā manasā vācā na kadācit kvacinnaraḥ
32 ॥ अकुर्वन् पापकं कर्म पुण्यं वाप्यवतिष्ठते । यद् यत् प्राप्नोति पुरुषो दुः खं सुखमथापि वा
32 // akurvan pāpakaṃ karma puṇyaṃ vāpyavatiṣṭhate / yad yat prāpnoti puruṣo duḥ khaṃ sukhamathāpi vā
33 ॥ प्रभूतमथवा स्वल्पं विक्रियाकारि चेतसः । तावता तस्य पुण्यं वा पापं वाप्यथ चेतरत्
33 // prabhūtamathavā svalpaṃ vikriyākāri cetasaḥ / tāvatā tasya puṇyaṃ vā pāpaṃ vāpyatha cetarat
34 ॥ उपभोगात् क्षयं याति भुज्यमानमिवाशनम् । एवमेते महापापं यातनाभिरहर्निशम्
34 // upabhogāt kṣayaṃ yāti bhujyamānamivāśanam / evamete mahāpāpaṃ yātanābhiraharniśam
35 ॥ क्षपयन्ति नरा घोरं नरकान्तर्विवर्तिनः । तथैव राजन् ! पुण्यानि स्वर्गलोके ऽमरैः सह
35 // kṣapayanti narā ghoraṃ narakāntarvivartinaḥ / tathaiva rājan ! puṇyāni svargaloke 'maraiḥ saha
36 ॥ गन्धर्वसिद्धाप्सरसां गीताद्यैरुपभुञ्जते । देवत्वे मानुषत्वे च तिर्यक्त्वे च शुभाशुभम्
36 // gandharvasiddhāpsarasāṃ gītādyairupabhuñjate / devatve mānuṣatve ca tiryaktve ca śubhāśubham
37 ॥ पुण्यपापोद्भवं भुङ्क्ते सुखदुः खोपलक्षणम् । यद् त्वं पृच्छसि मां राजन् ! यातनाः पापकर्मिणाम् । केन केनेति पापेन तत् ते वक्ष्याम्यशेषतः
37 // puṇyapāpodbhavaṃ bhuṅkte sukhaduḥ khopalakṣaṇam / yad tvaṃ pṛcchasi māṃ rājan ! yātanāḥ pāpakarmiṇām / kena keneti pāpena tat te vakṣyāmyaśeṣataḥ
38 ॥ दुष्टेन चक्षुषा दृष्टाः परदारा नराधमैः । मानसेन च दुष्टेन परद्रव्यञ्च सस्पृहैः
38 // duṣṭena cakṣuṣā dṛṣṭāḥ paradārā narādhamaiḥ / mānasena ca duṣṭena paradravyañca saspṛhaiḥ
39 ॥ वज्रतुण्डाः खगास्तेषां हरन्त्येते विलोचने । पुनः पुनश्च सम्भूतिरक्ष्णोरेषां भवत्यथ
39 // vajratuṇḍāḥ khagāsteṣāṃ harantyete vilocane / punaḥ punaśca sambhūtirakṣṇoreṣāṃ bhavatyatha
40 ॥ यावतो ऽक्षिनिमेषांस्तु पापमेभिर्नृभिः कृतम् । तावद्वर्षसहस्राणि नेत्रात्ति प्राप्नुवन्त्युत
40 // yāvato 'kṣinimeṣāṃstu pāpamebhirnṛbhiḥ kṛtam / tāvadvarṣasahasrāṇi netrātti prāpnuvantyuta
41 ॥ असच्छास्त्रोपदेशास्तु यैर्दत्ता यैश्च मन्त्रिताः । सम्यग्दृष्टेर्विनाशाय रिपूणामपि मानवैः
41 // asacchāstropadeśāstu yairdattā yaiśca mantritāḥ / samyagdṛṣṭervināśāya ripūṇāmapi mānavaiḥ
42 ॥ यैः शास्त्रमन्यथा प्रोक्तं यैरसद्वागुदाहृता । वेददेवद्विजातीनां गुरोर्निन्दा च यैः कृता
42 // yaiḥ śāstramanyathā proktaṃ yairasadvāgudāhṛtā / vedadevadvijātīnāṃ gurornindā ca yaiḥ kṛtā
43 ॥ हरन्ति तेषां जिह्वाश्च जायमानाः पुनः पुनः । तावतो वत्सरानेते वज्रतुण्डाः सदारुणाः
43 // haranti teṣāṃ jihvāśca jāyamānāḥ punaḥ punaḥ / tāvato vatsarānete vajratuṇḍāḥ sadāruṇāḥ
44 ॥ मित्रभेदं तथा पित्रा पुत्रस्य स्वजनस्य च । याज्योपाध्याययोर्मात्रा सुतस्य सहचारिणः
44 // mitrabhedaṃ tathā pitrā putrasya svajanasya ca / yājyopādhyāyayormātrā sutasya sahacāriṇaḥ
45 ॥ भार्यापत्योश्च ये केचिद् भेदं चक्रुर्नराधमाः । त हमे पश्य पाट्यन्ते करपत्रेण पार्थिव
45 // bhāryāpatyośca ye kecid bhedaṃ cakrurnarādhamāḥ / ta hame paśya pāṭyante karapatreṇa pārthiva
46 ॥ परोपतापका ये च ये चाह्लादनिषेधकाः । तालवृन्तानिलस्थान-चन्दनोशीरहारिणः
46 // paropatāpakā ye ca ye cāhlādaniṣedhakāḥ / tālavṛntānilasthāna-candanośīrahāriṇaḥ
47 ॥ प्राणान्तिकं ददुस्तापमदुष्टानाञ्च ये ऽधमाः । करम्भवालुकासंस्थास्त इमे पापभागिनः
47 // prāṇāntikaṃ dadustāpamaduṣṭānāñca ye 'dhamāḥ / karambhavālukāsaṃsthāsta ime pāpabhāginaḥ
48 ॥ भुङ्क्ते श्राद्धन्तु यो ऽन्यस्य नरो ऽन्येन निमन्त्रितः । दैवे वाप्यथवा पित्र्ये स द्विधा कृष्यते खगैः
48 // bhuṅkte śrāddhantu yo 'nyasya naro 'nyena nimantritaḥ / daive vāpyathavā pitrye sa dvidhā kṛṣyate khagaiḥ
49 ॥ मर्माणि यस्तु साधूनामसद्वाग्भिर्निकृन्तति । तमिमे तुदमानास्तु खगास्तिष्ठन्त्यवारिता
49 // marmāṇi yastu sādhūnāmasadvāgbhirnikṛntati / tamime tudamānāstu khagāstiṣṭhantyavāritā
50 ॥ यः करोति च पैशुन्यमन्यवागन्यथामतिः । पाट्यते हि द्विधा जिह्वा तस्येत्थं निशितैः क्षुरैः
50 // yaḥ karoti ca paiśunyamanyavāganyathāmatiḥ / pāṭyate hi dvidhā jihvā tasyetthaṃ niśitaiḥ kṣuraiḥ
51 ॥ माता-पित्रोर्गुरूणाञ्च ये ऽवज्ञां चक्रुरुद्धताः । त इमे पूयविण्मूत्र-गर्ते मज्जन्त्यधोमुखाः
51 // mātā-pitrorgurūṇāñca ye 'vajñāṃ cakruruddhatāḥ / ta ime pūyaviṇmūtra-garte majjantyadhomukhāḥ
52 ॥ देवतातिथिभूतेषु भृत्येष्वभ्यागतेषु च । अभुक्तवत्सु ये ऽश्नन्ति तद्वत् पित्रग्निपक्षिषु
52 // devatātithibhūteṣu bhṛtyeṣvabhyāgateṣu ca / abhuktavatsu ye 'śnanti tadvat pitragnipakṣiṣu
53 ॥ दुष्टास्ते पूयनिर्यास-भुजः सूचीमुखास्तु ते । जायन्ते गिरिवर्ष्माणः पश्यैते यादृशा नराः
53 // duṣṭāste pūyaniryāsa-bhujaḥ sūcīmukhāstu te / jāyante girivarṣmāṇaḥ paśyaite yādṛśā narāḥ
54 ॥ एकपङ्क्त्या तु ये विप्रमथवेतरवर्णजम् । विषमं बोजयन्तीह विड्भुजस्त इमे यथा
54 // ekapaṅktyā tu ye vipramathavetaravarṇajam / viṣamaṃ bojayantīha viḍbhujasta ime yathā
55 ॥ एकसार्थप्रयातं ये निः स्वमर्थार्थिनं नरम् । अपास्य स्वान्नमश्नन्ति त इमे श्लेष्मभोजिनः
55 // ekasārthaprayātaṃ ye niḥ svamarthārthinaṃ naram / apāsya svānnamaśnanti ta ime śleṣmabhojinaḥ
56 ॥ गोबाह्मणाग्नयः स्पृष्टा यैरुच्छिष्टैर्नरेश्वर । तेषामेते ऽग्निकुम्भेषु लेलिह्यन्त्याहिताः कराः
56 // gobāhmaṇāgnayaḥ spṛṣṭā yairucchiṣṭairnareśvara / teṣāmete 'gnikumbheṣu lelihyantyāhitāḥ karāḥ
57 ॥ सूर्येन्दुतारका दृष्टा यैरुच्छिष्टैस्तु कामतः । तेषां याम्यैर्नरैर्नेत्रे न्यस्तो वह्निः समेध्यते
57 // sūryendutārakā dṛṣṭā yairucchiṣṭaistu kāmataḥ / teṣāṃ yāmyairnarairnetre nyasto vahniḥ samedhyate
58 ॥ गावो ऽग्निर्जननी विप्रोज्येष्ठभ्राता पिता स्वसा । जामयो गुरवो वृद्धा यैः स्पृष्टास्तु पदा नृभिः
58 // gāvo 'gnirjananī viprojyeṣṭhabhrātā pitā svasā / jāmayo guravo vṛddhā yaiḥ spṛṣṭāstu padā nṛbhiḥ
59 ॥ बद्धाङ्घ्रयस्ते निगडैलौहैरग्निप्रतापितैः । अङ्गारराशिमध्यस्थास्तिष्ठन्त्याजानुदाहिनः
59 // baddhāṅghrayaste nigaḍailauhairagnipratāpitaiḥ / aṅgārarāśimadhyasthāstiṣṭhantyājānudāhinaḥ
60 ॥ पायसं कृशरं छागो देवान्नानि च यानि वै । भुक्तानि यैरसंस्कृत्य तेषां नेत्राणि पापिनाम्
60 // pāyasaṃ kṛśaraṃ chāgo devānnāni ca yāni vai / bhuktāni yairasaṃskṛtya teṣāṃ netrāṇi pāpinām
61 ॥ निपातितानां भूपृष्ठे उद्वृत्ताक्षि निरीक्षताम् । सन्दंशैः पश्य कृष्यन्ते नरैर्याम्यैर्मुखात् ततः
61 // nipātitānāṃ bhūpṛṣṭhe udvṛttākṣi nirīkṣatām / sandaṃśaiḥ paśya kṛṣyante narairyāmyairmukhāt tataḥ
62 ॥ गुरु-देव-द्विजातीनां वेदानाञ्च नराधमैः । निन्दा निशामिता यैश्च पापानामभिनन्दताम्
62 // guru-deva-dvijātīnāṃ vedānāñca narādhamaiḥ / nindā niśāmitā yaiśca pāpānāmabhinandatām
63 ॥ तेषामयोमयान् कीलानग्निवर्षान् पुनः पुनः । कर्णेषु प्रेरयन्त्येते याम्या विलपतामपि
63 // teṣāmayomayān kīlānagnivarṣān punaḥ punaḥ / karṇeṣu prerayantyete yāmyā vilapatāmapi
64 ॥ यैः प्रपा-देवविप्रौको-देवालयसभाः शुभाः । भङ्क्त्वा विध्वंसमानीताः क्रोधलोभानुवर्तिभिः
64 // yaiḥ prapā-devaviprauko-devālayasabhāḥ śubhāḥ / bhaṅktvā vidhvaṃsamānītāḥ krodhalobhānuvartibhiḥ
65 ॥ तेषामेतैः शितैः शस्त्रैर्मुहुर्विलपतां त्वचः । पृथक् कुर्वन्ति वै याम्याः शरीरादतिदारुणाः
65 // teṣāmetaiḥ śitaiḥ śastrairmuhurvilapatāṃ tvacaḥ / pṛthak kurvanti vai yāmyāḥ śarīrādatidāruṇāḥ
66 ॥ गोब्राह्मणार्कमार्गेषु ये ऽवमेहन्ति मानवाः । तेषामेतानि कृष्यन्ते गुदेनान्त्राणि वायसैः
66 // gobrāhmaṇārkamārgeṣu ye 'vamehanti mānavāḥ / teṣāmetāni kṛṣyante gudenāntrāṇi vāyasaiḥ
67 ॥ दत्त्वा कन्यां च एकस्मै द्वितीयाय प्रयच्छति । स त्वेवं नैकधाच्छिन्नः क्षारनद्यां प्रवाह्यते
67 // dattvā kanyāṃ ca ekasmai dvitīyāya prayacchati / sa tvevaṃ naikadhācchinnaḥ kṣāranadyāṃ pravāhyate
68 ॥ स्वपोषणपरो यस्तु परित्यजति मानवः । पुत्र-भृत्य-कलत्रादि-बन्धुवर्गमकिञ्चिनम्
68 // svapoṣaṇaparo yastu parityajati mānavaḥ / putra-bhṛtya-kalatrādi-bandhuvargamakiñcinam
69 ॥ दुर्भिक्षे सम्भ्रमे वापि सो ऽप्येवं यमकिङ्करैः । उत्कृत्य दत्तानि मुखे स्वमांसान्यश्नुते क्षुधा
69 // durbhikṣe sambhrame vāpi so 'pyevaṃ yamakiṅkaraiḥ / utkṛtya dattāni mukhe svamāṃsānyaśnute kṣudhā
70 ॥ शरणागतान् यस्त्यजति लोभाद् वृत्त्युपजीविनः । सो ऽप्येवं यन्त्रपीडाभिः पीड्यते यमकिङ्करैः
70 // śaraṇāgatān yastyajati lobhād vṛttyupajīvinaḥ / so 'pyevaṃ yantrapīḍābhiḥ pīḍyate yamakiṅkaraiḥ
71 ॥ सुकृतं ये प्रयच्छन्ति यावज्जन्म कृतं नराः । ते पिष्यन्ते शिलापेषैर्यथैते पापकर्मिणः
71 // sukṛtaṃ ye prayacchanti yāvajjanma kṛtaṃ narāḥ / te piṣyante śilāpeṣairyathaite pāpakarmiṇaḥ
72 ॥ न्यासापहारिणो बद्धाः सर्वगात्रेषु बन्धनैः । कृमिवृश्चिककाकोलैर्भुज्यन्ते ऽहर्निशं नराः
72 // nyāsāpahāriṇo baddhāḥ sarvagātreṣu bandhanaiḥ / kṛmivṛścikakākolairbhujyante 'harniśaṃ narāḥ
73 ॥ क्षुत्क्षामास्तृट्पतज्जिह्वा-तालवो वेदनातुराः । दिवामैथुनिनः पापाः परदारभुजश्च ये
73 // kṣutkṣāmāstṛṭpatajjihvā-tālavo vedanāturāḥ / divāmaithuninaḥ pāpāḥ paradārabhujaśca ye
74 ॥ तथैव कण्टकैर्देर्घैरायसैः पश्य शाल्मलिम् । आरोपिता विभिन्नाङ्गाः प्रभूतासृक्स्त्रवाविलाः
74 // tathaiva kaṇṭakairderghairāyasaiḥ paśya śālmalim / āropitā vibhinnāṅgāḥ prabhūtāsṛkstravāvilāḥ
75 ॥ मूषायामपि पश्यैतान् नाश्यमानान् यमानुगैः । पुरुषैः पुरुषाव्याघ्र ! परदारावमर्षिणः
75 // mūṣāyāmapi paśyaitān nāśyamānān yamānugaiḥ / puruṣaiḥ puruṣāvyāghra ! paradārāvamarṣiṇaḥ
76 ॥ उपाद्यायमधः कृत्वा स्तब्धो यो ऽध्ययनं नरः । गृह्णाति शिल्पमथवा सो ऽप्येवं शिरसा शिलाम्
76 // upādyāyamadhaḥ kṛtvā stabdho yo 'dhyayanaṃ naraḥ / gṛhṇāti śilpamathavā so 'pyevaṃ śirasā śilām
77 ॥ बिभ्रत् क्लेशमवाप्नोति जनमार्गे ऽतिपीडितः । क्षुत्क्षामो ऽहर्निशं भारपीडाव्यथितमस्तकः
77 // bibhrat kleśamavāpnoti janamārge 'tipīḍitaḥ / kṣutkṣāmo 'harniśaṃ bhārapīḍāvyathitamastakaḥ
78 ॥ मूत्र-श्लेष्म-पूरीषाणि यैरुत्सृष्टानि वारिणि । त इमे श्लेष्मविण्मूत्र-दुर्गन्धं नरकं गताः
78 // mūtra-śleṣma-pūrīṣāṇi yairutsṛṣṭāni vāriṇi / ta ime śleṣmaviṇmūtra-durgandhaṃ narakaṃ gatāḥ
79 ॥ परस्परञ्च मांसानि भक्ष्यन्ति क्षुधान्विताः । भुक्तं नातिथ्यविधिना पूर्वमेभैः परस्परम्
79 // parasparañca māṃsāni bhakṣyanti kṣudhānvitāḥ / bhuktaṃ nātithyavidhinā pūrvamebhaiḥ parasparam
80 ॥ अपविद्धास्तु यैर्वेदा वहनयश्चाहिताग्निभिः । त इमे शालशृङ्गाग्रात् पात्यन्ते ऽधः पुनः पुनः
80 // apaviddhāstu yairvedā vahanayaścāhitāgnibhiḥ / ta ime śālaśṛṅgāgrāt pātyante 'dhaḥ punaḥ punaḥ
81 ॥ पुनर्भूपतयो जीर्णा यावज्जीवन्ति ये नराः । इमे कृमित्वमापन्ना भक्ष्यन्ते ऽत्र पिपीलिकैः
81 // punarbhūpatayo jīrṇā yāvajjīvanti ye narāḥ / ime kṛmitvamāpannā bhakṣyante 'tra pipīlikaiḥ
82 ॥ पतितप्रतिग्रहादानाद्यजनान्नित्यसेवनात् । पाषाणमध्यकीटत्वं नरः सततमश्नुते
82 // patitapratigrahādānādyajanānnityasevanāt / pāṣāṇamadhyakīṭatvaṃ naraḥ satatamaśnute
83 ॥ पश्यतो भृत्यवर्गस्य मित्राणामतिथेस्तथा । एको मिष्टान्नभुग् भुङ्क्ते ज्वलदङ्गारसञ्चयम्
83 // paśyato bhṛtyavargasya mitrāṇāmatithestathā / eko miṣṭānnabhug bhuṅkte jvaladaṅgārasañcayam
84 ॥ वृकैर्भयङ्करैः पृष्ठं नित्यमस्योपभुज्यते । पृष्ठमांसं नृपैतेन यतो लोकस्य भक्षितम्
84 // vṛkairbhayaṅkaraiḥ pṛṣṭhaṃ nityamasyopabhujyate / pṛṣṭhamāṃsaṃ nṛpaitena yato lokasya bhakṣitam
85 ॥ अन्धो ऽथ बधिरो मूको भ्राम्यते ऽयं क्षुधातुरः । अकृतज्ञो ऽधमः पुंसामुपकारेषु वर्तताम्
85 // andho 'tha badhiro mūko bhrāmyate 'yaṃ kṣudhāturaḥ / akṛtajño 'dhamaḥ puṃsāmupakāreṣu vartatām
86 ॥ अयं कृतघ्रो मित्राणामपकारी सुदुर्मतिः । तत्पकुम्भे निपतति ततो यास्यति पेषणम्
86 // ayaṃ kṛtaghro mitrāṇāmapakārī sudurmatiḥ / tatpakumbhe nipatati tato yāsyati peṣaṇam
87 ॥ करम्भवालुकां तस्मात् ततो यन्त्रानपीडनम् । असिपत्रवनं तस्मात् करपत्रेण पाटनम्
87 // karambhavālukāṃ tasmāt tato yantrānapīḍanam / asipatravanaṃ tasmāt karapatreṇa pāṭanam
88 ॥ कालसूत्रे तथा छेदमनेकाश्चैव यातनाः । प्राप्य निष्कृतिमेतस्मान्न वेद्मि कथमेष्यति
88 // kālasūtre tathā chedamanekāścaiva yātanāḥ / prāpya niṣkṛtimetasmānna vedmi kathameṣyati
89 ॥ श्राद्धसङ्गतिनो विप्राः समुत्पत्य परस्परम् । दुष्टा हि निः सृतं फेनं सर्वाङ्गेभ्यः पिबन्ति वै
89 // śrāddhasaṅgatino viprāḥ samutpatya parasparam / duṣṭā hi niḥ sṛtaṃ phenaṃ sarvāṅgebhyaḥ pibanti vai
90 ॥ सुवर्णस्तेयी विप्रघ्रः सुरापी गुरुतल्पगः । अधश्चोर्ध्वञ्च दीप्ताग्नौ दह्यमानाः समन्ततः
90 // suvarṇasteyī vipraghraḥ surāpī gurutalpagaḥ / adhaścordhvañca dīptāgnau dahyamānāḥ samantataḥ
91 ॥ तिष्ठन्त्यब्दसहस्राणि सुबहूनि ततः पुनः । जायन्ते मानवाः कुष्ठ-क्षयरोगादिचिह्नताः
91 // tiṣṭhantyabdasahasrāṇi subahūni tataḥ punaḥ / jāyante mānavāḥ kuṣṭha-kṣayarogādicihnatāḥ
92 ॥ मृताः पुनश्च नरकं पुनर्जाताश्च तादृशम् । व्याधिमृच्छन्ति कल्पान्तपरिमाणं नराधिप
92 // mṛtāḥ punaśca narakaṃ punarjātāśca tādṛśam / vyādhimṛcchanti kalpāntaparimāṇaṃ narādhipa
93 ॥ गोघ्रो न्यूरतरं याति नरके ऽथ त्रिजन्मनि । तथोपपातकानाञ्च सर्वेषामिति निश्चयः
93 // goghro nyūrataraṃ yāti narake 'tha trijanmani / tathopapātakānāñca sarveṣāmiti niścayaḥ
94 ॥ नरकप्रच्युता यानि यैर्यैर्विहितपातकैः । प्रयान्ति योनिजातानि तन्मे निगदतः शृणु
94 // narakapracyutā yāni yairyairvihitapātakaiḥ / prayānti yonijātāni tanme nigadataḥ śṛṇu