106 ॥ इति श्रीगारुडे महापुराणे धर्मकाण्डे द्वितीयांशे प्रेतकल्पे श्रीकृष्णगरुडसंवादे नरकतत्प्रवेशनिर्गमनादिवर्णनं नाम तृतीयो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 4 श्रीकृष्ण उवाच । ज्ञानतो ऽज्ञानतो वापियन्नरैः कलुषं कृतम् । तस्य पापस्य शुद्ध्यर्थं विधेया निष्कृतिर्नरैः
106 // iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe dharmakāṇḍe dvitīyāṃśe pretakalpe śrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde narakatatpraveśanirgamanādivarṇanaṃ nāma tṛtīyo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 4 śrīkṛṣṇa uvāca / jñānato 'jñānato vāpiyannaraiḥ kaluṣaṃ kṛtam / tasya pāpasya śuddhyarthaṃ vidheyā niṣkṛtirnaraiḥ
1 ॥ भस्मादिस्नानदशकमादौ कुर्याद्विचक्षणः । यथाशक्ति षडब्दादिप्रत्याम्नायाच्चरेदपि
1 // bhasmādisnānadaśakamādau kuryādvicakṣaṇaḥ / yathāśakti ṣaḍabdādipratyāmnāyāccaredapi
2 ॥ तदर्धं वा तदर्धं वा तदर्धार्धमथापि वा । यथाशक्त्या ततः कुर्याद्दश दानानि वै शृणु
2 // tadardhaṃ vā tadardhaṃ vā tadardhārdhamathāpi vā / yathāśaktyā tataḥ kuryāddaśa dānāni vai śṛṇu
3 ॥ गोभूतिलहिरण्याज्यवासोधन्यगुडास्तथा । रजतं लवणं चैव दानानि दश वै विदुः
3 // gobhūtilahiraṇyājyavāsodhanyaguḍāstathā / rajataṃ lavaṇaṃ caiva dānāni daśa vai viduḥ
4 ॥ प्रायश्चित्ते त्वागता ये तेभ्यो दद्यान्नरो दश । ततो यमद्वारपथे पूयशोणितसंकुले
4 // prāyaścitte tvāgatā ye tebhyo dadyānnaro daśa / tato yamadvārapathe pūyaśoṇitasaṃkule
5 ॥ नदीं वैतरणीं तर्तुं दद्याद्वैतरणीं च गाम् । कृष्णस्तनी सकृष्णाङ्गी सा वै वैतरणी स्मृता
5 // nadīṃ vaitaraṇīṃ tartuṃ dadyādvaitaraṇīṃ ca gām / kṛṣṇastanī sakṛṣṇāṅgī sā vai vaitaraṇī smṛtā
6 ॥ तिला लोहं हिरण्यं च कर्पासं लवणं तथा । सप्तधान्यं क्षितिर्गाव एकैकं पावनं स्मृतम्
6 // tilā lohaṃ hiraṇyaṃ ca karpāsaṃ lavaṇaṃ tathā / saptadhānyaṃ kṣitirgāva ekaikaṃ pāvanaṃ smṛtam
7 ॥ एतान्यष्टौ महादानान्युत्तमाय द्विजातये । आतुरेण तु देयानि पदरूपाणि मे शृणु
7 // etānyaṣṭau mahādānānyuttamāya dvijātaye / ātureṇa tu deyāni padarūpāṇi me śṛṇu
8 ॥ छत्रो पानहवस्त्राणि मुद्रिका च कमण्डलुः । आसनं भाजनं पदं चाष्टविधं स्मृतम्
8 // chatro pānahavastrāṇi mudrikā ca kamaṇḍaluḥ / āsanaṃ bhājanaṃ padaṃ cāṣṭavidhaṃ smṛtam
9 ॥ तिलापात्रं सर्पिः पात्रं शय्या सोपस्करा तथा । एतत्सर्वं प्रदातव्यं यदिष्टं चात्मनो ऽपि तत्
9 // tilāpātraṃ sarpiḥ pātraṃ śayyā sopaskarā tathā / etatsarvaṃ pradātavyaṃ yadiṣṭaṃ cātmano 'pi tat
10 ॥ अश्वो रथश्च महीषी व्यञ्जनं वस्त्रमेव च । ब्राह्मणेभ्यः प्रदातव्यं ब्रह्मपूर्वमपि स्वयम्
10 // aśvo rathaśca mahīṣī vyañjanaṃ vastrameva ca / brāhmaṇebhyaḥ pradātavyaṃ brahmapūrvamapi svayam
11 ॥ दाना न्यन्यान्यपि खग तर्पयेत्स्वीयशक्तितः । प्रायाश्चित्तं कृतं येन दश दानान्यपि क्षितौ
11 // dānā nyanyānyapi khaga tarpayetsvīyaśaktitaḥ / prāyāścittaṃ kṛtaṃ yena daśa dānānyapi kṣitau
12 ॥ दानं गोर्वैतरण्याश्च दानान्यष्टौ तथापि वा । तिलपात्रं सर्पिः पात्रं शय्यादानं तथैव च
12 // dānaṃ gorvaitaraṇyāśca dānānyaṣṭau tathāpi vā / tilapātraṃ sarpiḥ pātraṃ śayyādānaṃ tathaiva ca
13 ॥ पददानं च विधिवन्नासौ निरयगर्भगः । स्वातन्त्र्येणापि लवणदानमिच्छन्ति सूरयः
13 // padadānaṃ ca vidhivannāsau nirayagarbhagaḥ / svātantryeṇāpi lavaṇadānamicchanti sūrayaḥ
14 ॥ विष्णुदेहसमुत्पन्नो यतो ऽयं लवणो रसः । आतुरस्य यदा प्राणा न यान्ति वसुधातले
14 // viṣṇudehasamutpanno yato 'yaṃ lavaṇo rasaḥ / āturasya yadā prāṇā na yānti vasudhātale
15 ॥ लवणं च तदा देयं द्वारस्योद्वाटनं दिवः । यानिकानि च दानानि स्वयं दत्तानि मानवैः
15 // lavaṇaṃ ca tadā deyaṃ dvārasyodvāṭanaṃ divaḥ / yānikāni ca dānāni svayaṃ dattāni mānavaiḥ
16 ॥ तानितानि च सर्वाणि उपतिष्ठन्ति चाग्रतः । प्रायश्चित्तं कृतं येन साङ्गं खग स वै पुमान्
16 // tānitāni ca sarvāṇi upatiṣṭhanti cāgrataḥ / prāyaścittaṃ kṛtaṃ yena sāṅgaṃ khaga sa vai pumān
17 ॥ पापानि भस्मसात्कृत्वा स्वर्गलोके महीयते । अमृतं तु गवां क्षीरं यतः पतगसत्तम्
17 // pāpāni bhasmasātkṛtvā svargaloke mahīyate / amṛtaṃ tu gavāṃ kṣīraṃ yataḥ patagasattam
18 ॥ तस्माद्ददाति यो धेनुममृतत्वं स गच्छति । दानान्यष्टौ तु दत्त्वा वै गन्धर्वनिलये वसेत्
18 // tasmāddadāti yo dhenumamṛtatvaṃ sa gacchati / dānānyaṣṭau tu dattvā vai gandharvanilaye vaset
19 ॥ आलयस्तत्र रौद्रे हि दह्यते येन मानवः । छत्रदानेन सुच्छाया जायते पथि तुष्टिदा
19 // ālayastatra raudre hi dahyate yena mānavaḥ / chatradānena succhāyā jāyate pathi tuṣṭidā
20 ॥ असिपत्रवनं धारमतिक्रामति वै सुखम् । अश्वारूढश्च व्रजति ददते यद्युपानहौ
20 // asipatravanaṃ dhāramatikrāmati vai sukham / aśvārūḍhaśca vrajati dadate yadyupānahau
21 ॥ भोजनासनदानेन सुखं मार्गे भुनक्ति वै । प्रदेशे निर्जले दाता सुखी स्याद्वै कमण्डलोः
21 // bhojanāsanadānena sukhaṃ mārge bhunakti vai / pradeśe nirjale dātā sukhī syādvai kamaṇḍaloḥ
22 ॥ यमदूता महारौद्राः करालाः कृष्णपिङ्गलाः । न पीडयन्ति दाक्षिण्याद्वस्त्राभरणदानतः
22 // yamadūtā mahāraudrāḥ karālāḥ kṛṣṇapiṅgalāḥ / na pīḍayanti dākṣiṇyādvastrābharaṇadānataḥ
23 ॥ तिलपात्रं तु विप्राय दत्तं पत्ररथ ध्रुवम् । नाशयेत्त्रिविधं षापं वाङ्मनः कायसम्भवम्
23 // tilapātraṃ tu viprāya dattaṃ patraratha dhruvam / nāśayettrividhaṃ ṣāpaṃ vāṅmanaḥ kāyasambhavam
24 ॥ घृतपात्रप्रदाने रुद्रलोके वसेन्नरः । सर्वोपस्करसंयुक्तां शय्यां दत्त्वा द्विजातये
24 // ghṛtapātrapradāne rudraloke vasennaraḥ / sarvopaskarasaṃyuktāṃ śayyāṃ dattvā dvijātaye
25 ॥ नानाप्सरोभिराकीर्णं विमानमधिरोहति । षष्टिवर्षसहस्राणि क्रीडित्वा शक्रमन्दिरे
25 // nānāpsarobhirākīrṇaṃ vimānamadhirohati / ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi krīḍitvā śakramandire
26 ॥ इन्द्रलोकात्परिभ्रष्ट इह लोके नृपो भवेत् । सर्वोपस्करणोपेतं युवानं दोषवर्जितम्
26 // indralokātparibhraṣṭa iha loke nṛpo bhavet / sarvopaskaraṇopetaṃ yuvānaṃ doṣavarjitam
27 ॥ यो ऽश्वं ददाति विप्राय स्वर्गलोके च तिष्ठति । यावन्ति रोमाणि हये भवन्ति हि खगेश्वर
27 // yo 'śvaṃ dadāti viprāya svargaloke ca tiṣṭhati / yāvanti romāṇi haye bhavanti hi khageśvara
28 ॥ तावतो राजितांल्लोकानाप्नुवन्ति हि पुष्कलान् । चतुर्भिस्तुरगैर्युक्तं सर्वोपकरणैर्युतम्
28 // tāvato rājitāṃllokānāpnuvanti hi puṣkalān / caturbhisturagairyuktaṃ sarvopakaraṇairyutam
29 ॥ रथं द्विजातये दत्त्वा राजसूयफलं लभ्त्
29 // rathaṃ dvijātaye dattvā rājasūyaphalaṃ labht
30 ॥ दुग्धाधिकां च महिषीं नवमेघवर्णां सन्तुष्टतर्णकवलीं जघनाभिरामाम् । दत्त्वा सुवर्णतिलकां द्विजपुङ्गवाय लोकोदयं स जयतीति किमत्र चित्रम्
30 // dugdhādhikāṃ ca mahiṣīṃ navameghavarṇāṃ santuṣṭatarṇakavalīṃ jaghanābhirāmām / dattvā suvarṇatilakāṃ dvijapuṅgavāya lokodayaṃ sa jayatīti kimatra citram
31 ॥ तालवृन्तस्य दानेन वायुना वीज्यते पथि । कान्तियुक् सुभगः श्रीमान् भवत्यम्बरदानतः
31 // tālavṛntasya dānena vāyunā vījyate pathi / kāntiyuk subhagaḥ śrīmān bhavatyambaradānataḥ
32 ॥ रसान्नोपस्करयुतं गृहं विप्राय योर्ऽपयेत् । न हीयते तस्य वंशः स्वर्गं प्राप्नोत्यनुत्तमम्
32 // rasānnopaskarayutaṃ gṛhaṃ viprāya yor'payet / na hīyate tasya vaṃśaḥ svargaṃ prāpnotyanuttamam
33 ॥ भवत्यत्र खगश्रेष्ठ फलगौखलाघवम् । श्रद्धाश्रद्धाविभेदेन दानगौरवलाघवात्
33 // bhavatyatra khagaśreṣṭha phalagaukhalāghavam / śraddhāśraddhāvibhedena dānagauravalāghavāt
34 ॥ ततो येनाम्बुदानानि कृतान्यत्र रसास्तथा । तदा खग तथाह्लादमापदि प्रतिपद्यते
34 // tato yenāmbudānāni kṛtānyatra rasāstathā / tadā khaga tathāhlādamāpadi pratipadyate
35 ॥ अन्नानि येन दत्तानि श्रद्धापूतेन चेतसा । सो ऽपि तृप्तिमवाप्नोति विनाप्यन्नेन वै तदा
35 // annāni yena dattāni śraddhāpūtena cetasā / so 'pi tṛptimavāpnoti vināpyannena vai tadā
36 ॥ आसन्ने मरणे कुर्यात्संन्यासं चेद्विधानतः । आवर्तेत पुनर्नासौ ब्रह्मभूयाय कल्पते
36 // āsanne maraṇe kuryātsaṃnyāsaṃ cedvidhānataḥ / āvarteta punarnāsau brahmabhūyāya kalpate
37 ॥ आसन्नमरणो मत्यश्चेत्तीर्थं प्रतिनयिते । तीर्थप्राप्तौ भवेन्मुक्तिर्म्रियते यदि मार्गगः । पदेपदे क्रतुसमं भवेत्तस्य न संशयः
37 // āsannamaraṇo matyaścettīrthaṃ pratinayite / tīrthaprāptau bhavenmuktirmriyate yadi mārgagaḥ / padepade kratusamaṃ bhavettasya na saṃśayaḥ
38 ॥ गृह्णीयाच्चेदनशनं व्रतं विधिवदागते । मृत्यौ न सो ऽपि संसारे भूयः पर्यटति द्विज
38 // gṛhṇīyāccedanaśanaṃ vrataṃ vidhivadāgate / mṛtyau na so 'pi saṃsāre bhūyaḥ paryaṭati dvija
39 ॥ किं दानमिति तुर्यस्य प्रश्नस्योत्तरमीरितम् । दाहमृत्योरन्तरे किमितिप्रश्नोत्तरं शृणु
39 // kiṃ dānamiti turyasya praśnasyottaramīritam / dāhamṛtyorantare kimitipraśnottaraṃ śṛṇu
40 ॥ गतप्राणं ततो ज्ञात्वा स्नात्वा पुत्रादिराशु तम् । शवं जलेन शुद्धेन क्षालयेदविचारयन्
40 // gataprāṇaṃ tato jñātvā snātvā putrādirāśu tam / śavaṃ jalena śuddhena kṣālayedavicārayan
41 ॥ परिधाप्याहते वस्त्रे चन्दनैः प्रोक्षयेत्तनुम् । ततो मृतस्य स्थाने वै एकोद्दिष्टं समाचरेत्
41 // paridhāpyāhate vastre candanaiḥ prokṣayettanum / tato mṛtasya sthāne vai ekoddiṣṭaṃ samācaret
42 ॥ प्रयोगपूर्वं दाहस्य योग्यतादिर्यथा भवेत् । आंसनं प्राक्षण च स्यान्न स्यादेतच्चतुष्टयम्
42 // prayogapūrvaṃ dāhasya yogyatādiryathā bhavet / āṃsanaṃ prākṣaṇa ca syānna syādetaccatuṣṭayam
43 ॥ आवाहनार्चन चैव पान्त्रालम्भावगाहने । भवेद्दानान्नसङ्कल्पः पिण्डदानं सदा भवेत्
43 // āvāhanārcana caiva pāntrālambhāvagāhane / bhaveddānānnasaṅkalpaḥ piṇḍadānaṃ sadā bhavet
44 ॥ पदार्थपञ्चकं न स्याद्रेखा प्रत्यवनेजनम् । दद्यादक्षय्यमुदकं न स्यादेतत्त्रयं पुनः
44 // padārthapañcakaṃ na syādrekhā pratyavanejanam / dadyādakṣayyamudakaṃ na syādetattrayaṃ punaḥ
45 ॥ स्वधावाचनमाशीश्च तिलकं च खगोत्तम । घटं दद्यात्समाषान्नं दद्याल्लोहस्य दक्षिणाम्
45 // svadhāvācanamāśīśca tilakaṃ ca khagottama / ghaṭaṃ dadyātsamāṣānnaṃ dadyāllohasya dakṣiṇām
46 ॥ पिण्डस्य चालनं प्रोक्तं नैव प्रोक्तमिदं त्रिकम् । प्रच्छादनविसर्गौ च स्वस्तिवाचनकं तथा
46 // piṇḍasya cālanaṃ proktaṃ naiva proktamidaṃ trikam / pracchādanavisargau ca svastivācanakaṃ tathā
47 ॥ एषु षट्सु विधिः प्रोक्तः श्राद्धेषु मलिनेषु ते । षडेव मरणस्थाने द्वारि चात्वरिके तथा
47 // eṣu ṣaṭsu vidhiḥ proktaḥ śrāddheṣu malineṣu te / ṣaḍeva maraṇasthāne dvāri cātvarike tathā
48 ॥ विश्रामे काष्ठचयने तथा सञ्चयने खग । मृतिस्थाने शवो नाम भूमिस्तुष्यति देवता
48 // viśrāme kāṣṭhacayane tathā sañcayane khaga / mṛtisthāne śavo nāma bhūmistuṣyati devatā
49 ॥ पान्थो द्वारि भवेत्तेन प्रीता स्याद्वास्तुदेवता । चत्वरे खेचरस्तेन तुष्येद्भृतादिदेवता
49 // pāntho dvāri bhavettena prītā syādvāstudevatā / catvare khecarastena tuṣyedbhṛtādidevatā
50 ॥ विश्रामे भूतसंज्ञो ऽयं तुष्टस्तेन दिशो दश । चितायां साधक इति सञ्चितौ प्रेत उच्यते
50 // viśrāme bhūtasaṃjño 'yaṃ tuṣṭastena diśo daśa / citāyāṃ sādhaka iti sañcitau preta ucyate
51 ॥ तिलदर्भघृतेधांसि गृहीत्वा तु सुतादयः । गाथां यमस्य सूक्तं वाप्यधीयाना व्रजन्ति हि
51 // tiladarbhaghṛtedhāṃsi gṛhītvā tu sutādayaḥ / gāthāṃ yamasya sūktaṃ vāpyadhīyānā vrajanti hi
52 ॥ अहरहर्नीयमानो गामश्वं पुरुषं वृषम् । वैवस्वतो न तृप्येत सुरया त्विव दुर्मतिः
52 // aharaharnīyamāno gāmaśvaṃ puruṣaṃ vṛṣam / vaivasvato na tṛpyeta surayā tviva durmatiḥ
53 ॥ इमां गाथमपेतेति सूक्तं वा पथि संपठेत् । दक्षिणस्यां दिश्यरण्यं व्रजेयुः सर्वबान्धवाः
53 // imāṃ gāthamapeteti sūktaṃ vā pathi saṃpaṭhet / dakṣiṇasyāṃ diśyaraṇyaṃ vrajeyuḥ sarvabāndhavāḥ
54 ॥ पथि श्राद्धद्वयं कुर्यात्पूर्वोक्तविधिना खग । ततः शनैर्भूतले वै दक्षिणाशिरसं शवम्
54 // pathi śrāddhadvayaṃ kuryātpūrvoktavidhinā khaga / tataḥ śanairbhūtale vai dakṣiṇāśirasaṃ śavam
55 ॥ स्थापयित्वा चिताभूमौ पूर्वोक्तं श्राद्धमाचरेत् । तृणकाष्ठतिलाज्यादि स्वयं निन्युः सुतादयः
55 // sthāpayitvā citābhūmau pūrvoktaṃ śrāddhamācaret / tṛṇakāṣṭhatilājyādi svayaṃ ninyuḥ sutādayaḥ
56 ॥ शूद्रानीतैः कृतं कर्म सर्वं भवति निष्फलम् । प्राचीनावीतिना भाव्यं दक्षिणाभिमुकेन च
56 // śūdrānītaiḥ kṛtaṃ karma sarvaṃ bhavati niṣphalam / prācīnāvītinā bhāvyaṃ dakṣiṇābhimukena ca
57 ॥ वेदी तत्र प्रकर्तव्या यथाशास्त्रमथाण्डज । प्रतेवस्त्रं द्विधा कृत्वार्धेन तं छादयेत्ततः
57 // vedī tatra prakartavyā yathāśāstramathāṇḍaja / pratevastraṃ dvidhā kṛtvārdhena taṃ chādayettataḥ
58 ॥ अर्धं श्मशानवासार्थं भूमावेव विनिः क्षिपेत् । ततः पूर्वोक्तविधिना पिण्डं प्रेतकरे न्यसेत्
58 // ardhaṃ śmaśānavāsārthaṃ bhūmāveva viniḥ kṣipet / tataḥ pūrvoktavidhinā piṇḍaṃ pretakare nyaset
59 ॥ आज्येनाभ्यञ्जनं कार्यं सर्वाङ्गेषु शवस्य च । दाहमृत्योरन्तराले विधिः पिण्डस्य तं शृणु
59 // ājyenābhyañjanaṃ kāryaṃ sarvāṅgeṣu śavasya ca / dāhamṛtyorantarāle vidhiḥ piṇḍasya taṃ śṛṇu
60 ॥ पूर्वोक्तैः पञ्चभिः पिण्डैः शवस्याहुतियोग्यता । अन्यथा चोपघाताच्च राक्षसाद्या भवन्ति हि
60 // pūrvoktaiḥ pañcabhiḥ piṇḍaiḥ śavasyāhutiyogyatā / anyathā copaghātācca rākṣasādyā bhavanti hi
61 ॥ संमृज्य चोपलिप्याथ उल्लिख्योद्धृत्य वेदिकाम् । अभ्युक्ष्योपसमाधाय वह्निं तत्र विधानतः
61 // saṃmṛjya copalipyātha ullikhyoddhṛtya vedikām / abhyukṣyopasamādhāya vahniṃ tatra vidhānataḥ
62 ॥ पुष्पाक्षतैश्च संपूज्य देवं क्रव्यादसंज्ञकम् । श्रौतेन तु विधानेन ह्याहिताग्निं दहेद्वुधः
62 // puṣpākṣataiśca saṃpūjya devaṃ kravyādasaṃjñakam / śrautena tu vidhānena hyāhitāgniṃ dahedvudhaḥ
63 ॥ चण्डालाग्निं चिताग्निं च पतिताग्निं परित्यजेत् । त्वं भूतकृज्जगद्योनिस्त्वं लोकपरिपालकः
63 // caṇḍālāgniṃ citāgniṃ ca patitāgniṃ parityajet / tvaṃ bhūtakṛjjagadyonistvaṃ lokaparipālakaḥ
64 ॥ उपसंहर तस्मात्त्वमेनं स्वर्गं नयामृतम् । इति क्रव्यादमभ्यर्च्य शरीराहुतिमाचरेत्
64 // upasaṃhara tasmāttvamenaṃ svargaṃ nayāmṛtam / iti kravyādamabhyarcya śarīrāhutimācaret
65 ॥ अर्धदग्धे तथा देहे दद्यादाज्याहुतिं ततः । अस्मात्त्वमधिजातो ऽसि त्वदयं जायतां पुनः
65 // ardhadagdhe tathā dehe dadyādājyāhutiṃ tataḥ / asmāttvamadhijāto 'si tvadayaṃ jāyatāṃ punaḥ
66 ॥ असौ स्वर्गाय लोकाय स्वाहेत्युक्त्वा तु नामतः । एवमाज्याहुतिं दत्त्वा तिलमिश्रां समन्त्रकम्
66 // asau svargāya lokāya svāhetyuktvā tu nāmataḥ / evamājyāhutiṃ dattvā tilamiśrāṃ samantrakam
67 ॥ रोदितव्यं ततो गाढमेवं तस्य सुखं भवेत् । दाहस्यानन्तरं तत्र कृत्वा सञ्चयनिक्रियाम्
67 // roditavyaṃ tato gāḍhamevaṃ tasya sukhaṃ bhavet / dāhasyānantaraṃ tatra kṛtvā sañcayanikriyām
68 ॥ प्रेतपिण्डं प्रदद्याच्च दाहार्तिशमनं खग । ततः प्रदक्षिणं कृक्त्वा चिताप्रस्थानवीक्षकाः
68 // pretapiṇḍaṃ pradadyācca dāhārtiśamanaṃ khaga / tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛktvā citāprasthānavīkṣakāḥ
69 ॥ कनिष्ठपूर्वाः स्नानार्थं गच्छेयुः सूक्तजापकाः । ततो जालसमीपे तु गत्वा प्रक्षाल्य चांशुकम्
69 // kaniṣṭhapūrvāḥ snānārthaṃ gaccheyuḥ sūktajāpakāḥ / tato jālasamīpe tu gatvā prakṣālya cāṃśukam
70 ॥ परिधाय पुनस्तच्च ब्रृयुस्तं पुरुषं प्रति । उदकं तु करिष्यामः सचैलं पुरुषास्ततः
70 // paridhāya punastacca brṛyustaṃ puruṣaṃ prati / udakaṃ tu kariṣyāmaḥ sacailaṃ puruṣāstataḥ
71 ॥ कुरुध्वमित्येव वदेच्छतवर्षावरे मृते । पुत्राद्या वृद्धपूर्वास्ते एकवस्त्राः शिखां विना
71 // kurudhvamityeva vadecchatavarṣāvare mṛte / putrādyā vṛddhapūrvāste ekavastrāḥ śikhāṃ vinā
72 ॥ प्राचीनावीतिनः सर्वे विशेयुर्मौनिनो जलम् । अपनः शोशुचदघमनेन पितृदिङ्मुखाः
72 // prācīnāvītinaḥ sarve viśeyurmaunino jalam / apanaḥ śośucadaghamanena pitṛdiṅmukhāḥ
73 ॥ जलावघट्टनं चव न कुर्युः स्नानकारकाः । ततस्तटे समागत्य शिखां बद्ध्वा ऋजून् कुशान्
73 // jalāvaghaṭṭanaṃ cava na kuryuḥ snānakārakāḥ / tatastaṭe samāgatya śikhāṃ baddhvā ṛjūn kuśān
74 ॥ दक्षिणाग्रहस्तयोस्तु कृत्वाथ सतिलं जलम् । आदायाञ्जलिना याम्यां दुः खी पैतृकतीर्थतः
74 // dakṣiṇāgrahastayostu kṛtvātha satilaṃ jalam / ādāyāñjalinā yāmyāṃ duḥ khī paitṛkatīrthataḥ
75 ॥ एकवारं त्रिवारं वा दशवारमथापि वा । भूमावश्मनि वा सर्वे क्षिपेयुर्वाग्यताः खग
75 // ekavāraṃ trivāraṃ vā daśavāramathāpi vā / bhūmāvaśmani vā sarve kṣipeyurvāgyatāḥ khaga
76 ॥ तृप्यन्तु तृप्यतां वापि तर्पयाम्युपतिष्ठताम् । प्रेतैतदमुकगोत्रेत्युक्तेष्वेवं समुच्चरेत्
76 // tṛpyantu tṛpyatāṃ vāpi tarpayāmyupatiṣṭhatām / pretaitadamukagotretyukteṣvevaṃ samuccaret
77 ॥ जलाञ्जलौ कृते पश्चाद्विधेयं दन्तधावनम् । त्यजन्ति गोत्रिणः सर्वे दिनानि नव काश्यप
77 // jalāñjalau kṛte paścādvidheyaṃ dantadhāvanam / tyajanti gotriṇaḥ sarve dināni nava kāśyapa
78 ॥ तत उत्तीर्योदकाद्वै वस्त्राणि परिधाय च । स्नानवस्त्रं सकृत्पीड्य विशेयुः शुचिभूतले
78 // tata uttīryodakādvai vastrāṇi paridhāya ca / snānavastraṃ sakṛtpīḍya viśeyuḥ śucibhūtale
79 ॥ अश्रुपातं न कुर्वीत दत्त्वा दाहजलाञ्जलिम् । श्लेष्माश्रु बान्धवैर्मुक्तं प्रेतो भुङ्क्ते यतो ऽवशः
79 // aśrupātaṃ na kurvīta dattvā dāhajalāñjalim / śleṣmāśru bāndhavairmuktaṃ preto bhuṅkte yato 'vaśaḥ
80 ॥ अतो न रोदितव्यं हि क्रियाः कार्याः स्वशक्तितः । ततस्तेषूपविष्टेषु पुराणज्ञः सुकृत्स्वकः
80 // ato na roditavyaṃ hi kriyāḥ kāryāḥ svaśaktitaḥ / tatasteṣūpaviṣṭeṣu purāṇajñaḥ sukṛtsvakaḥ
81 ॥ शोकापनोदं कुर्वीत संसारानित्यतां ब्रुवन् । मानुष्ये कदलीस्तन्भे असारे सारमार्गणम्
81 // śokāpanodaṃ kurvīta saṃsārānityatāṃ bruvan / mānuṣye kadalīstanbhe asāre sāramārgaṇam
82 ॥ करोति यः स संमूढो जलबुद्वद्रसन्निभे । पञ्चधा संभृतः कायो यदि पञ्चत्वमागतः
82 // karoti yaḥ sa saṃmūḍho jalabudvadrasannibhe / pañcadhā saṃbhṛtaḥ kāyo yadi pañcatvamāgataḥ
83 ॥ कर्मभिः स्वशरीरोत्थैस्तत्र का परिदेवना । गन्त्री वसुमती नाशमुदधिर्दैवतानि च
83 // karmabhiḥ svaśarīrotthaistatra kā paridevanā / gantrī vasumatī nāśamudadhirdaivatāni ca
84 ॥ फेनप्रख्यः कथं नाशं मर्त्यलोको न यास्यति । एवं संश्रावयेत्तत्र मृदुशाद्वलसंस्थितान्
84 // phenaprakhyaḥ kathaṃ nāśaṃ martyaloko na yāsyati / evaṃ saṃśrāvayettatra mṛduśādvalasaṃsthitān
85 ॥ ते ऽयि संश्रुत्य गच्छेयुर्गृहं बालपुरः सराः । विदश्य र्निबपत्राणि नियता द्वारि वेश्मनः
85 // te 'yi saṃśrutya gaccheyurgṛhaṃ bālapuraḥ sarāḥ / vidaśya rnibapatrāṇi niyatā dvāri veśmanaḥ
86 ॥ आचम्य वह्निसलिलं गोमयं गौरसर्षपान् । दूर्वाप्रवालं वृषभमन्यदप्यथ मङ्गलम्
86 // ācamya vahnisalilaṃ gomayaṃ gaurasarṣapān / dūrvāpravālaṃ vṛṣabhamanyadapyatha maṅgalam
87 ॥ प्रविशेयुः समालभ्य कृत्वाश्मनि पदं शनैः । श्रौतेन तु विधानेन आहिताग्निं देहद्वधः
87 // praviśeyuḥ samālabhya kṛtvāśmani padaṃ śanaiḥ / śrautena tu vidhānena āhitāgniṃ dehadvadhaḥ
88 ॥ ऊनद्विवर्षं निखनेन्न कुर्यादुदकं ततः । योषित्पतिव्रता या स्याद्भर्तारं यानुगच्छति
88 // ūnadvivarṣaṃ nikhanenna kuryādudakaṃ tataḥ / yoṣitpativratā yā syādbhartāraṃ yānugacchati
89 ॥ प्रयोग पूर्वं भर्तारं नमस्कृत्यारुहेच्चितिम् । चितिभ्रष्टा तु या मोहात्सा प्राजापत्यमाचरेत्
89 // prayoga pūrvaṃ bhartāraṃ namaskṛtyāruheccitim / citibhraṣṭā tu yā mohātsā prājāpatyamācaret
90 ॥ तिस्रः कोट्योर्धकोटी य यानि लोमानि मानुषे । तावत्कालं वसेत्स्वर्गे भर्तारं यानुगच्छति
90 // tisraḥ koṭyordhakoṭī ya yāni lomāni mānuṣe / tāvatkālaṃ vasetsvarge bhartāraṃ yānugacchati
91 ॥ व्यालग्राही यथा व्यालं बिलादुद्धरते बलात् । तद्वदुद्धृत्य सा नारी तेनैव सह मोदते
91 // vyālagrāhī yathā vyālaṃ bilāduddharate balāt / tadvaduddhṛtya sā nārī tenaiva saha modate
92 ॥ तत्र सा भर्तृपरमा स्तूयमानाप्सरोगणैः । क्रीडते पतिना सार्धं यावदिन्द्राश्चतुर्दश
92 // tatra sā bhartṛparamā stūyamānāpsarogaṇaiḥ / krīḍate patinā sārdhaṃ yāvadindrāścaturdaśa
93 ॥ ब्रह्मघ्नो वा कृघ्नो वा मित्त्रिघ्नो वा भवेत्पतिः । पुनात्यविधवा नारी तमादाय मृता तु या
93 // brahmaghno vā kṛghno vā mittrighno vā bhavetpatiḥ / punātyavidhavā nārī tamādāya mṛtā tu yā
94 ॥ मृते भर्तरि या नारी समारोहेद्धुताशनम् । सारन्धतीसमाचारा स्वर्गलोके महीयते
94 // mṛte bhartari yā nārī samāroheddhutāśanam / sārandhatīsamācārā svargaloke mahīyate
95 ॥ यावच्चाग्नौ मृते पत्यौ स्त्री नात्मानं प्रदाहयेत् । तावन्न मुच्यते सा हि स्त्रीशरीरात्कथञ्चन
95 // yāvaccāgnau mṛte patyau strī nātmānaṃ pradāhayet / tāvanna mucyate sā hi strīśarīrātkathañcana
96 ॥ मातृकं पैतृकं चैव यत्र चैव प्रदीयते । कुलत्रयं पुनात्येषा भर्तारं यानुगच्छति
96 // mātṛkaṃ paitṛkaṃ caiva yatra caiva pradīyate / kulatrayaṃ punātyeṣā bhartāraṃ yānugacchati
97 ॥ आर्तार्ते मुदिते हृष्टा प्रोषिते मलिना कृशा । मृते म्रियेत या पत्यौ सा स्त्री ज्ञेया पतिव्रता
97 // ārtārte mudite hṛṣṭā proṣite malinā kṛśā / mṛte mriyeta yā patyau sā strī jñeyā pativratā
98 ॥ पृथक् चितां समारुह्य न प्रिया गन्तुमर्हति । क्षत्त्रियाद्याः सवर्णाश्च आरोहेयुरपीह ताः
98 // pṛthak citāṃ samāruhya na priyā gantumarhati / kṣattriyādyāḥ savarṇāśca āroheyurapīha tāḥ
99 ॥ चाण्डालीमवधिं कृत्वा ब्राह्मणीतः समो विधिः । अगर्भिणीनां सर्वासामबालताक्मे(का)नामपि
99 // cāṇḍālīmavadhiṃ kṛtvā brāhmaṇītaḥ samo vidhiḥ / agarbhiṇīnāṃ sarvāsāmabālatākme(kā)nāmapi
100 ॥ दहनस्य विधिः प्रोक्तः सामान्येन मया खग । विशेषमपि तस्यास्य कञ्चित्किं श्रोतुमिच्छति
100 // dahanasya vidhiḥ proktaḥ sāmānyena mayā khaga / viśeṣamapi tasyāsya kañcitkiṃ śrotumicchati
101 ॥ गरुड उवाच । प्रोषिते तु मृते स्वामिन्यस्थ्निनाशमुपेयुषि । कथं दाहः प्रकर्तव्यस्तन्मे वद जगत्पते
101 // garuḍa uvāca / proṣite tu mṛte svāminyasthnināśamupeyuṣi / kathaṃ dāhaḥ prakartavyastanme vada jagatpate
102 ॥ श्रीकृष्ण उवाच । अस्थीनि चेन्न लभ्यन्ते प्रोषितस्य नरस्य च । तेषाञ्च हि गतिस्थानं विधानं कथयाम्यहम्
102 // śrīkṛṣṇa uvāca / asthīni cenna labhyante proṣitasya narasya ca / teṣāñca hi gatisthānaṃ vidhānaṃ kathayāmyaham
103 ॥ शृणु तार्क्ष्य परं गोप्यं पत्युर्दुर्मरणेषु यत् । लङ्घनैर्ये मृता जीवां दंष्ट्रिभिश्चाभिघातिताः
103 // śṛṇu tārkṣya paraṃ gopyaṃ patyurdurmaraṇeṣu yat / laṅghanairye mṛtā jīvāṃ daṃṣṭribhiścābhighātitāḥ
104 ॥ कण्ठग्रहे विलग्नानां क्षीणानां तुण्डघातिनाम् । विषाग्निवृषविप्रेभ्यो विषूच्या चात्मघातकाः
104 // kaṇṭhagrahe vilagnānāṃ kṣīṇānāṃ tuṇḍaghātinām / viṣāgnivṛṣaviprebhyo viṣūcyā cātmaghātakāḥ
105 ॥ पतनोद्बन्धनजलैर्मृतानां शृणु संस्थितिम् । सर्पव्याघ्रैः शृङ्गिभिश्च उपसर्गोपलोदकैः
105 // patanodbandhanajalairmṛtānāṃ śṛṇu saṃsthitim / sarpavyāghraiḥ śṛṅgibhiśca upasargopalodakaiḥ
106 ॥ ब्राह्मणैः श्वापदैश्चैव पतनैर्वृक्षवैद्युतैः । नखैर्लोहैर्गिरेः पातैर्भित्तिपातैर्भृगोस्तथा
106 // brāhmaṇaiḥ śvāpadaiścaiva patanairvṛkṣavaidyutaiḥ / nakhairlohairgireḥ pātairbhittipātairbhṛgostathā
107 ॥ कट्वायामन्तरिक्षे च चौरचाण्डालतस्तथा । उदक्याशुनकीशूद्ररजकादिविभूषिताः
107 // kaṭvāyāmantarikṣe ca cauracāṇḍālatastathā / udakyāśunakīśūdrarajakādivibhūṣitāḥ
108 ॥ ऊर्ध्वोचछिष्टाधरोच्छिष्टोभयोच्छिष्टास्तु ये मृताः । शस्त्रघातैर्मृता ये चास्यश्वस्पृष्टास्तथैव च
108 // ūrdhvocachiṣṭādharocchiṣṭobhayocchiṣṭāstu ye mṛtāḥ / śastraghātairmṛtā ye cāsyaśvaspṛṣṭāstathaiva ca
109 ॥ तत्तु दुर्मरणं ज्ञेयं यच्च जातं विधैं विना । तेन पापेन नरकान् भुक्त्वा प्रेतत्वभागिनः
109 // tattu durmaraṇaṃ jñeyaṃ yacca jātaṃ vidhaiṃ vinā / tena pāpena narakān bhuktvā pretatvabhāginaḥ
110 ॥ न तेषां कारयेद्दाहं सूतकं नोदकक्रियाम् । न विधानं मृताद्यञ्च न कुर्या दौर्ध्वदैहिकम्
110 // na teṣāṃ kārayeddāhaṃ sūtakaṃ nodakakriyām / na vidhānaṃ mṛtādyañca na kuryā daurdhvadaihikam
111 ॥ न पिण्डदानं कर्तव्यं प्रमादाच्चेत्करोति हि । नोपतिष्ठति तत्सर्वमन्तरिक्षे विनश्यति
111 // na piṇḍadānaṃ kartavyaṃ pramādāccetkaroti hi / nopatiṣṭhati tatsarvamantarikṣe vinaśyati
112 ॥ अतस्तस्य सुतैः पौत्त्रैः सपिण्डैः शुभमिच्छुभिः । नारायणबलिः कार्यो लोकगर्हाभिया खग
112 // atastasya sutaiḥ pauttraiḥ sapiṇḍaiḥ śubhamicchubhiḥ / nārāyaṇabaliḥ kāryo lokagarhābhiyā khaga
113 ॥ तथा तेषां भवेच्छौचं नान्यथेत्यब्रवीद्यमः । कृते नारायणबलावौर्ध्वदेहिकयोग्यता
113 // tathā teṣāṃ bhavecchaucaṃ nānyathetyabravīdyamaḥ / kṛte nārāyaṇabalāvaurdhvadehikayogyatā
114 ॥ तस्य सुद्धिकरं कर्म तद्भवेन्न तदन्यथा । नारायणबलिं सम्यक् तीर्थे सर्वं प्रक्पयेत्
114 // tasya suddhikaraṃ karma tadbhavenna tadanyathā / nārāyaṇabaliṃ samyak tīrthe sarvaṃ prakpayet
115 ॥ कृष्णाग्रे कारयेद्बिप्रैर्येन पूतो भवेन्नरः । पूर्वन्तु तर्पणं कार्यं विप्रैः पौराणवैदिकैः
115 // kṛṣṇāgre kārayedbiprairyena pūto bhavennaraḥ / pūrvantu tarpaṇaṃ kāryaṃ vipraiḥ paurāṇavaidikaiḥ
116 ॥ सर्वौषध्यक्षतैर्मिश्रैर्विष्णुमुद्दिश्य तर्पयेत् । कार्यं पुरुषसूक्तेन मन्त्रैर्वा वैष्णवैरपि
116 // sarvauṣadhyakṣatairmiśrairviṣṇumuddiśya tarpayet / kāryaṃ puruṣasūktena mantrairvā vaiṣṇavairapi
117 ॥ दक्षिणाभिमुखो भूत्वा प्रेतं विष्णुमिति स्मरन् । अनादिनिधनो देवः शङ्खचक्रगदाधरः
117 // dakṣiṇābhimukho bhūtvā pretaṃ viṣṇumiti smaran / anādinidhano devaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ
118 ॥ अक्षयः पुण्डरीकाक्षः प्रेतमोक्षप्रदो भव । तर्पणस्यावसाने स्याद्वीतरागो विमत्सरः
118 // akṣayaḥ puṇḍarīkākṣaḥ pretamokṣaprado bhava / tarpaṇasyāvasāne syādvītarāgo vimatsaraḥ
119 ॥ जितेन्द्रियमना भूत्वा शुचिष्मान्धर्मतत्परः । भक्त्या तत्र प्रकुर्वीत श्राद्धान्येकादशैव तु
119 // jitendriyamanā bhūtvā śuciṣmāndharmatatparaḥ / bhaktyā tatra prakurvīta śrāddhānyekādaśaiva tu
120 ॥ सर्वकर्मविधाने एकैकाग्रे समाहितः । तोयव्रीहियवान्दद्याद्गोधूमांश्च प्रियङ्गवः
120 // sarvakarmavidhāne ekaikāgre samāhitaḥ / toyavrīhiyavāndadyādgodhūmāṃśca priyaṅgavaḥ
121 ॥ हविष्यान्नं शुभं मुद्रां छत्रोष्णीषे च दापयेत् । दापयेत्सर्वसंस्यानि क्षीरं क्षौद्रसमान्वितम्
121 // haviṣyānnaṃ śubhaṃ mudrāṃ chatroṣṇīṣe ca dāpayet / dāpayetsarvasaṃsyāni kṣīraṃ kṣaudrasamānvitam
122 ॥ वस्त्रोपानहसंयुक्तं दद्यादष्टविधं पदम् । द्पयेत्सर्वपापेभ्यो न कुर्यात्पङ्क्तिवञ्चनम्
122 // vastropānahasaṃyuktaṃ dadyādaṣṭavidhaṃ padam / dpayetsarvapāpebhyo na kuryātpaṅktivañcanam
123 ॥ भूमौ स्थितेषु पिण्डेषु गन्धपुष्पाक्षतान्वितम् । दातव्यं सर्वंविप्रेभ्यो वेदशास्त्रविधानतः
123 // bhūmau sthiteṣu piṇḍeṣu gandhapuṣpākṣatānvitam / dātavyaṃ sarvaṃviprebhyo vedaśāstravidhānataḥ
124 ॥ शङ्खे खड्गे ऽथ वा ताम्रे तर्पणञ्च पृथक्पृथक् । ध्यानधारणसंयुक्तो जानुभ्यामवनीं गतः
124 // śaṅkhe khaḍge 'tha vā tāmre tarpaṇañca pṛthakpṛthak / dhyānadhāraṇasaṃyukto jānubhyāmavanīṃ gataḥ
125 ॥ ऋचा वै दापयेदर्घमर्घोद्दिष्टं पृथक्पृथक् । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च यमः प्रेतश्च पञ्चमः
125 // ṛcā vai dāpayedarghamarghoddiṣṭaṃ pṛthakpṛthak / brahmā viṣṇuśca rudraśca yamaḥ pretaśca pañcamaḥ
126 ॥ पृथक्कुम्भे ततः स्थाप्याः पञ्चरत्नसमन्विताः । वस्त्रयज्ञोपवीतानि पृथङ्मुद्गाः पदानि च
126 // pṛthakkumbhe tataḥ sthāpyāḥ pañcaratnasamanvitāḥ / vastrayajñopavītāni pṛthaṅmudgāḥ padāni ca
127 ॥ पञ्च श्राद्धानि कुर्वीत देवतानां यथाविधि । जलधारां ततः कुर्यात्पिण्डेपिण्डे पृथक्पृथक्
127 // pañca śrāddhāni kurvīta devatānāṃ yathāvidhi / jaladhārāṃ tataḥ kuryātpiṇḍepiṇḍe pṛthakpṛthak
128 ॥ शङ्खे वा ताम्रपात्रे वा अलाभे मृन्मये पि वा । तिलोदकं समादाय सर्वोषधिमसन्वितम्
128 // śaṅkhe vā tāmrapātre vā alābhe mṛnmaye pi vā / tilodakaṃ samādāya sarvoṣadhimasanvitam
129 ॥ ताम्रपात्रं तिलैः पूर्णं सहिरण्यं सदक्षिणम् । दद्याद्ब्राह्मणमुख्याय पददानं तथैच
129 // tāmrapātraṃ tilaiḥ pūrṇaṃ sahiraṇyaṃ sadakṣiṇam / dadyādbrāhmaṇamukhyāya padadānaṃ tathaica
130 ॥ यमोद्देशेतिलांल्लौहं ततो दद्याच्च दक्षिणाम् । एवं विष्णुबलिं दत्त्वा यथाशक्त्या विधानतः
130 // yamoddeśetilāṃllauhaṃ tato dadyācca dakṣiṇām / evaṃ viṣṇubaliṃ dattvā yathāśaktyā vidhānataḥ
131 ॥ समुद्धरति तत्क्षिप्रं नात्र कार्या विचारण नागदंशान्मृतो यस्तु विशेषस्तन्तु मे शृणु
131 // samuddharati tatkṣipraṃ nātra kāryā vicāraṇa nāgadaṃśānmṛto yastu viśeṣastantu me śṛṇu
132 ॥ सुवर्णभारनिष्पन्नं नागं कृत्वा तथैव गाम् । विप्राय दत्त्वा विधिवत्पितुरानृण्यमाप्नुयात्
132 // suvarṇabhāraniṣpannaṃ nāgaṃ kṛtvā tathaiva gām / viprāya dattvā vidhivatpiturānṛṇyamāpnuyāt
133 ॥ एवं सर्पबलिं दत्त्वा सर्पदोषाद्विमुच्यते । पश्चात्पुत्तलकं कार्यं सर्वोषधिसमन्वितम्
133 // evaṃ sarpabaliṃ dattvā sarpadoṣādvimucyate / paścātputtalakaṃ kāryaṃ sarvoṣadhisamanvitam
134 ॥ पलाशस्य च वृन्तानां विभागं शृणु काश्यप । कृष्णाजिनं समास्तीर्य कुशैश्च पुरुषाकृतिम्
134 // palāśasya ca vṛntānāṃ vibhāgaṃ śṛṇu kāśyapa / kṛṣṇājinaṃ samāstīrya kuśaiśca puruṣākṛtim
135 ॥ शतत्रयेण षष्ट्या च वृन्तैः प्रोक्तो ऽस्थिसञ्चयः । विन्यस्य तानि वृन्तानि अङ्गेष्वेषु पृथक् पृथक्
135 // śatatrayeṇa ṣaṣṭyā ca vṛntaiḥ prokto 'sthisañcayaḥ / vinyasya tāni vṛntāni aṅgeṣveṣu pṛthak pṛthak
136 ॥ चत्वारिंशच्छिरोभागे ग्रीवायां दश विन्यसेत् । विंशत्युरः स्थले दद्याद्विंशतिञ्जठरे तथा
136 // catvāriṃśacchirobhāge grīvāyāṃ daśa vinyaset / viṃśatyuraḥ sthale dadyādviṃśatiñjaṭhare tathā
137 ॥ बाहुद्वये शतं दद्यात्कटिदेशे च विंशतिम् । ऊरुद्वये शतञ्चापि त्रिंशज्जङ्घाद्वये न्यसेत्
137 // bāhudvaye śataṃ dadyātkaṭideśe ca viṃśatim / ūrudvaye śatañcāpi triṃśajjaṅghādvaye nyaset
138 ॥ दद्याच्चतुष्टयं शिश्ने षड् दद्याद्वृषाणद्वये । दश पादाङ्गुलीभागे एवमस्थीनि विन्यसेत्
138 // dadyāccatuṣṭayaṃ śiśne ṣaḍ dadyādvṛṣāṇadvaye / daśa pādāṅgulībhāge evamasthīni vinyaset
139 ॥ नारिकेलं शिरः स्थानें तुम्बं दद्याच्च तालुके । पञ्चरत्नं मुखे दद्याज्जिह्वायां कदलीफलम्
139 // nārikelaṃ śiraḥ sthāneṃ tumbaṃ dadyācca tāluke / pañcaratnaṃ mukhe dadyājjihvāyāṃ kadalīphalam
140 ॥ अन्त्रेषु नालिकं तद्याद्वालुकाङ्घ्राणे एव च । वसायां मृत्तिकां दद्याद्धरितालमनः शिलाः
140 // antreṣu nālikaṃ tadyādvālukāṅghrāṇe eva ca / vasāyāṃ mṛttikāṃ dadyāddharitālamanaḥ śilāḥ
141 ॥ पारदं रेतसः स्थाने पुरीषे पित्तलं तथा । मनः शिला तथा गात्रे तिलपक्वन्तु सन्धिषु
141 // pāradaṃ retasaḥ sthāne purīṣe pittalaṃ tathā / manaḥ śilā tathā gātre tilapakvantu sandhiṣu
142 ॥ यवपिष्टं यथा मांसे मधु शोणितमेव च । केशेषु च जटाजूटं त्वचायाञ्च मृगत्वचम्
142 // yavapiṣṭaṃ yathā māṃse madhu śoṇitameva ca / keśeṣu ca jaṭājūṭaṃ tvacāyāñca mṛgatvacam
143 ॥ कर्णयोस्तालपत्रञ्च स्तनयोश्चैव गुञ्जिकाः । नासायां शतपत्रञ्च कमलं नाभिमण्डले
143 // karṇayostālapatrañca stanayoścaiva guñjikāḥ / nāsāyāṃ śatapatrañca kamalaṃ nābhimaṇḍale
144 ॥ वृन्ताकं वृषणद्वन्द्वे लिङ्गे स्याद्गृञ्जनं शुभम् । घृतं नाभ्यां प्रदेयं स्यात्कौ पीने च त्रपुस्मृतम्
144 // vṛntākaṃ vṛṣaṇadvandve liṅge syādgṛñjanaṃ śubham / ghṛtaṃ nābhyāṃ pradeyaṃ syātkau pīne ca trapusmṛtam
145 ॥ मौक्तिकं स्तनयोर्मूर्ध्नि कुङ्कुमेव विलेपनम् । कर्पूरागुरुधूपैश्च शुभैर्माल्यैः सुगन्धिभिः
145 // mauktikaṃ stanayormūrdhni kuṅkumeva vilepanam / karpūrāgurudhūpaiśca śubhairmālyaiḥ sugandhibhiḥ
146 ॥ परिधानं पट्टसूत्रंहृदये चैव विन्यसेत् । ऋद्धिवृद्धी भुजौ द्वौ च चक्षुर्भ्याञ्च कपर्दकम्
146 // paridhānaṃ paṭṭasūtraṃhṛdaye caiva vinyaset / ṛddhivṛddhī bhujau dvau ca cakṣurbhyāñca kapardakam
147 ॥ दन्तेषु दाडिमीबीजान्यङ्गुलीषु च चम्पकम् । सिन्दूरं नेत्रकोणे च ताम्बूलाद्युपहारकम्
147 // danteṣu dāḍimībījānyaṅgulīṣu ca campakam / sindūraṃ netrakoṇe ca tāmbūlādyupahārakam
148 ॥ सर्वौषदियुतं प्रेतं कृत्वा पूजां यथोदिताम् । साग्निके चापि विधिना यज्ञपात्रं न्यस्येत्क्रमात्
148 // sarvauṣadiyutaṃ pretaṃ kṛtvā pūjāṃ yathoditām / sāgnike cāpi vidhinā yajñapātraṃ nyasyetkramāt
149 ॥ स्त्रियः पुनन्तु म शिर इमं मे वरुणेन च । प्रेतस्य पावनं कृत्वा शालग्रामशिलोदकैः
149 // striyaḥ punantu ma śira imaṃ me varuṇena ca / pretasya pāvanaṃ kṛtvā śālagrāmaśilodakaiḥ
150 ॥ विष्णुमुद्दिश्य दातव्या सुशीला गौः पयस्विनी । तिला लौहं हिरण्यञ्च कर्पासं लवणं तथा
150 // viṣṇumuddiśya dātavyā suśīlā gauḥ payasvinī / tilā lauhaṃ hiraṇyañca karpāsaṃ lavaṇaṃ tathā
151 ॥ सप्तधान्यं क्षितिर्गाव एकैकं पावनं स्मृतम् । तिलपात्रं ततो दद्यात्पददानं तथैव च
151 // saptadhānyaṃ kṣitirgāva ekaikaṃ pāvanaṃ smṛtam / tilapātraṃ tato dadyātpadadānaṃ tathaiva ca
152 ॥ कर्तव्यं वैष्णवं श्राद्धं प्रेतमुक्त्यर्थमात्मनः । प्रेतमोक्षं ततः कुर्याद्धृदि विष्णुं प्रकल्प्यच
152 // kartavyaṃ vaiṣṇavaṃ śrāddhaṃ pretamuktyarthamātmanaḥ / pretamokṣaṃ tataḥ kuryāddhṛdi viṣṇuṃ prakalpyaca
153 ॥ एवं पुत्तलकं कृत्वा दाहयेद्विधिपूर्वकम् । तच्छ्रुद्धये तु संस्कर्ता पुत्रादिर्निष्कृतिं चरेत्
153 // evaṃ puttalakaṃ kṛtvā dāhayedvidhipūrvakam / tacchruddhaye tu saṃskartā putrādirniṣkṛtiṃ caret
154 ॥ त्रीन्कृच्छ्रान्षड्द्वादश च तथा पञ्चदशापि च । प्रायश्चित्तनिमित्तानुसारेण विप्रवत्स्मृतः
154 // trīnkṛcchrānṣaḍdvādaśa ca tathā pañcadaśāpi ca / prāyaścittanimittānusāreṇa vipravatsmṛtaḥ
155 ॥ अशक्तौ गोहिरण्यादि प्रत्याम्नायं चरेदपि । आत्मनो ऽनधिकारित्वे शुद्धिमेवं चरेद्वुन्धः
155 // aśaktau gohiraṇyādi pratyāmnāyaṃ caredapi / ātmano 'nadhikāritve śuddhimevaṃ caredvundhaḥ
156 ॥ अशुद्धेन तु यद्दत्तमुद्दिश्याशुद्धिमेव च । नोपतिष्ठति तत्सर्वमन्तरिक्षे विनश्यति
156 // aśuddhena tu yaddattamuddiśyāśuddhimeva ca / nopatiṣṭhati tatsarvamantarikṣe vinaśyati
157 ॥ शुद्धिं सम्पाद्य कर्तव्यं दहनाद्यौर्ध्वदेहिकम् । अकृत्वा निष्कृतिं यस्तु कुरुते दहनादिकम्
157 // śuddhiṃ sampādya kartavyaṃ dahanādyaurdhvadehikam / akṛtvā niṣkṛtiṃ yastu kurute dahanādikam
158 ॥ मतिपूर्वममत्या च क्रमात्तनिष्कृतिं शृणु । कृत्वाग्निमुदकं स्नानं स्पर्शनं वहनं कथाम्
158 // matipūrvamamatyā ca kramāttaniṣkṛtiṃ śṛṇu / kṛtvāgnimudakaṃ snānaṃ sparśanaṃ vahanaṃ kathām
159 ॥ रज्जुच्छेदाश्रुपातञ्च तप्तकृच्छ्रेण शुध्यति । एषामन्यतमं प्रेतं यो वहेत्तु देहत वा
159 // rajjucchedāśrupātañca taptakṛcchreṇa śudhyati / eṣāmanyatamaṃ pretaṃ yo vahettu dehata vā
160 ॥ कटोदकक्रियां कृत्वा कृच्छ्र सान्तपनं चरेत् । निमित्ते लघुनि स्वल्पं महन्महति कल्पयेत्
160 // kaṭodakakriyāṃ kṛtvā kṛcchra sāntapanaṃ caret / nimitte laghuni svalpaṃ mahanmahati kalpayet
161 ॥ गरुड उवाच । कृच्छ्रस्य तप्तकृच्छ्रस्य तथा सान्तपनस्य च । लक्षणं ब्रूहि मे स्वामिंस्त्रयाणामपि सुव्रत
161 // garuḍa uvāca / kṛcchrasya taptakṛcchrasya tathā sāntapanasya ca / lakṣaṇaṃ brūhi me svāmiṃstrayāṇāmapi suvrata
162 ॥ श्रीकृष्ण उवाच । त्र्यहं प्रातस्त्र्यहं सायं त्र्यहमद्यादयाचितम् । उपवासस्त्र्यहञ्चैव एष कृच्छ्र उदाहृतः
162 // śrīkṛṣṇa uvāca / tryahaṃ prātastryahaṃ sāyaṃ tryahamadyādayācitam / upavāsastryahañcaiva eṣa kṛcchra udāhṛtaḥ
163 ॥ तप्तक्षीरघृताम्बूनामेकैकं प्रत्यहं पिबेत् । एकरात्रोपवासश्च तप्तकृच्छ्र उदाहृतः
163 // taptakṣīraghṛtāmbūnāmekaikaṃ pratyahaṃ pibet / ekarātropavāsaśca taptakṛcchra udāhṛtaḥ
164 ॥ गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पिः कुशोदकम् । जग्ध्वा परे ऽह्न्युपवसेत्कृच्छ्रं सान्तपनञ्चरन्
164 // gomūtraṃ gomayaṃ kṣīraṃ dadhi sarpiḥ kuśodakam / jagdhvā pare 'hnyupavasetkṛcchraṃ sāntapanañcaran
165 ॥ मया ते ऽयं समाख्यातो दुर्मृतस्य विधिः खग । तदा मृतं विजानीयाद्दीपनिर्वाणमागतः
165 // mayā te 'yaṃ samākhyāto durmṛtasya vidhiḥ khaga / tadā mṛtaṃ vijānīyāddīpanirvāṇamāgataḥ
166 ॥ अग्निदाहं ततः कुर्यात्सूतकञ्च दिनत्रयम् । दशाहं गर्तपिणाडञ्च कर्तव्यं प्रेतपूर्वकम्
166 // agnidāhaṃ tataḥ kuryātsūtakañca dinatrayam / daśāhaṃ gartapiṇāḍañca kartavyaṃ pretapūrvakam
167 ॥ एवं विधिं ततः कुर्यात्ततः प्रेतश्च मुक्तिभाक् । मृतभ्रान्त्या प्रतिकृतेः कृते दाहे स वै यदि
167 // evaṃ vidhiṃ tataḥ kuryāttataḥ pretaśca muktibhāk / mṛtabhrāntyā pratikṛteḥ kṛte dāhe sa vai yadi
168 ॥ आयाति तेन कर्तव्यं मज्जनं घृकुण्डके । जातकर्मादिसंस्काराः कर्तव्याः पुनरेव तु
168 // āyāti tena kartavyaṃ majjanaṃ ghṛkuṇḍake / jātakarmādisaṃskārāḥ kartavyāḥ punareva tu
169 ॥ ऊढामेव स्वकां भार्यामुद्वहेद्विधिवत्पुमान् । वर्षे पञ्चदशे पक्षिन् द्वादशे वा गते सति
169 // ūḍhāmeva svakāṃ bhāryāmudvahedvidhivatpumān / varṣe pañcadaśe pakṣin dvādaśe vā gate sati
170 ॥ अज्ञातस्य प्रोषितस्य कृत्वा प्रतिकृतिं दहेत् । रजस्वलासूतिकयोर्विशेषं मरणे शृणु
170 // ajñātasya proṣitasya kṛtvā pratikṛtiṃ dahet / rajasvalāsūtikayorviśeṣaṃ maraṇe śṛṇu
171 ॥ सूतिकायां मृतायान्तु एवं कुर्वन्ति याज्ञिकाः । कुम्भे सलिलमादाय पञ्चगव्यं तथैव च
171 // sūtikāyāṃ mṛtāyāntu evaṃ kurvanti yājñikāḥ / kumbhe salilamādāya pañcagavyaṃ tathaiva ca
172 ॥ पुण्याभिरभिमन्त्र्यापो वाचा शुद्धिं लभेत्ततः । शतसूर्पोदकेनादौ स्नापयित्वा यथाविधि
172 // puṇyābhirabhimantryāpo vācā śuddhiṃ labhettataḥ / śatasūrpodakenādau snāpayitvā yathāvidhi
173 ॥ तेनैव स्नापयित्वा तु दाहं कुर्यात्स्वगेश्वर । पञ्चभिः स्नापयित्वा तु गव्यैः प्रेतां रजस्वलाम्
173 // tenaiva snāpayitvā tu dāhaṃ kuryātsvageśvara / pañcabhiḥ snāpayitvā tu gavyaiḥ pretāṃ rajasvalām
174 ॥ वस्त्रान्तराकृतिं कृत्वा दाहयेद्विधिपूर्वकम् । मृतस्य पञ्चके दाहविधिं वच्मि शृणुष्व मे
174 // vastrāntarākṛtiṃ kṛtvā dāhayedvidhipūrvakam / mṛtasya pañcake dāhavidhiṃ vacmi śṛṇuṣva me
175 ॥ आदौ कृत्वा धनिष्ठार्धमेतन्नक्षत्रपञ्चकम् । रेवत्यन्तं सदा दूष्यमशुभं सर्वदा भवेत्
175 // ādau kṛtvā dhaniṣṭhārdhametannakṣatrapañcakam / revatyantaṃ sadā dūṣyamaśubhaṃ sarvadā bhavet
176 ॥ दाहस्तत्र न कर्तव्यो विषादः सर्वजन्तुषु । न जलं दीयते तेषु अशुभं सर्वदा भवेत्
176 // dāhastatra na kartavyo viṣādaḥ sarvajantuṣu / na jalaṃ dīyate teṣu aśubhaṃ sarvadā bhavet
177 ॥ पञ्चकानन्तरं सर्वं कार्यं कर्तव्यमन्यथा । पुत्त्राणां गोत्रिणां तस्य सन्तापो ऽप्युपजायते
177 // pañcakānantaraṃ sarvaṃ kāryaṃ kartavyamanyathā / puttrāṇāṃ gotriṇāṃ tasya santāpo 'pyupajāyate
178 ॥ गृहे हानिर्भवत्येव ऋक्षेष्वेषु मृतस्य च । अथ वा ऋक्षमद्ये च दाहस्तु विधिपूर्वकः
178 // gṛhe hānirbhavatyeva ṛkṣeṣveṣu mṛtasya ca / atha vā ṛkṣamadye ca dāhastu vidhipūrvakaḥ
179 ॥ क्रियते मानुषाणान्तु स वा आहुतिपूर्वकः । विप्रैर्विधिरतः कार्यो मन्त्रैस्तु विधिपूर्वकम्
179 // kriyate mānuṣāṇāntu sa vā āhutipūrvakaḥ / viprairvidhirataḥ kāryo mantraistu vidhipūrvakam
180 ॥ शवस्थानसमीपे तु क्षेप्तव्याः पुत्तलास्ततः । दर्भकॢप्तास्तु चत्वार ऋक्षमन्त्राभिमन्त्रिताः
180 // śavasthānasamīpe tu kṣeptavyāḥ puttalāstataḥ / darbhakḷptāstu catvāra ṛkṣamantrābhimantritāḥ
181 ॥ ततो दाहः प्रकर्तव्यस्तैश्च पुत्तलकैः सह । सूतकान्ते तदा पुत्त्रैः कार्यं शान्तिकपौष्टिकम्
181 // tato dāhaḥ prakartavyastaiśca puttalakaiḥ saha / sūtakānte tadā puttraiḥ kāryaṃ śāntikapauṣṭikam
182 ॥ पञ्चकेषु मृतो यो ऽसौ न सतिं लभते नरः । तिलान् गाञ्च सुवर्णञ्च तमुद्दिश्य घृतं ददेत्
182 // pañcakeṣu mṛto yo 'sau na satiṃ labhate naraḥ / tilān gāñca suvarṇañca tamuddiśya ghṛtaṃ dadet
183 ॥ विप्राणां दापयेद्दानं सर्वविघ्नविनाशनम् । भोजनोपानहौच्छत्त्रं हेममुद्रा च वाससी
183 // viprāṇāṃ dāpayeddānaṃ sarvavighnavināśanam / bhojanopānahaucchattraṃ hemamudrā ca vāsasī
184 ॥ दक्षिणा दीयते विप्रे पातकस्य प्रमोचनः । मयाते ऽयं समाख्यातो विधिः पञ्चहरः स्थितः । संयमिन्यां यथायानं यथावर्षं मृतक्रिया
184 // dakṣiṇā dīyate vipre pātakasya pramocanaḥ / mayāte 'yaṃ samākhyāto vidhiḥ pañcaharaḥ sthitaḥ / saṃyaminyāṃ yathāyānaṃ yathāvarṣaṃ mṛtakriyā