185 ॥ इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे प्रेतकल्पे श्रीकृष्णगरुडसंवादे दहनविधिकृच्छ्रलक्षणदग्धागमनरजस्वलामरणविधिपञ्चकमरणप्रायश्चित्तनिरूपणं नाम चतुर्थो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 5 श्रीकृष्ण उवाच । एवं दग्ध्वा नरं प्रेतं स्नात्वा कृत्वा तिलोदकम् । अग्रतः स्त्रीजनो गच्छेद्व्रजेयुः पृष्ठतो नराः
185 // iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe pretakalpe śrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde dahanavidhikṛcchralakṣaṇadagdhāgamanarajasvalāmaraṇavidhipañcakamaraṇaprāyaścittanirūpaṇaṃ nāma caturtho 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 5 śrīkṛṣṇa uvāca / evaṃ dagdhvā naraṃ pretaṃ snātvā kṛtvā tilodakam / agrataḥ strījano gacchedvrajeyuḥ pṛṣṭhato narāḥ
1 ॥ प्राशयेन्निम्बपत्राणि रुदन्तो नामपूर्वकम् । विधातव्यं चाचमनं पाषाणोपरि संस्थिते
1 // prāśayennimbapatrāṇi rudanto nāmapūrvakam / vidhātavyaṃ cācamanaṃ pāṣāṇopari saṃsthite
2 ॥ ते प्रविश्य गृहं सर्वे सुताद्याश्च सपिण्डकाः । भवेयुर्दशरात्रं वै यत आशौचकं खग
2 // te praviśya gṛhaṃ sarve sutādyāśca sapiṇḍakāḥ / bhaveyurdaśarātraṃ vai yata āśaucakaṃ khaga
3 ॥ क्रीतलब्धाशनाः सर्वे स्वपेयुस्ते पृथक्पृथक् । अक्षारलवणान्नाः स्युर्निमज्जेयुश्च ते त्र्यहम्
3 // krītalabdhāśanāḥ sarve svapeyuste pṛthakpṛthak / akṣāralavaṇānnāḥ syurnimajjeyuśca te tryaham
4 ॥ अमांसभोजनाश्चाधः शयीरन्ब्रह्मचारिणः । परस्परं न संस्पृष्टा दानाध्ययनवर्जिताः
4 // amāṃsabhojanāścādhaḥ śayīranbrahmacāriṇaḥ / parasparaṃ na saṃspṛṣṭā dānādhyayanavarjitāḥ
5 ॥ मलिनाश्चाधोमुखाश्च दीना भोगविवर्जिताः । अङ्गसंवाहनं केशमार्जनं वर्जयन्ति ते
5 // malināścādhomukhāśca dīnā bhogavivarjitāḥ / aṅgasaṃvāhanaṃ keśamārjanaṃ varjayanti te
6 ॥ मृन्मये पत्रजे वापि भुञ्जीरंस्ते च भाजने । उवासन्तु ते कुर्युरेकाहमथ वा त्र्यहम्
6 // mṛnmaye patraje vāpi bhuñjīraṃste ca bhājane / uvāsantu te kuryurekāhamatha vā tryaham
7 ॥ गरुड उवाच । आशौचिन इति प्रोक्तमाशौचस्य च वै प्रभो । लक्षणं किं कियत्कालं भाव्यं वा तद्युतैर्नरैः
7 // garuḍa uvāca / āśaucina iti proktamāśaucasya ca vai prabho / lakṣaṇaṃ kiṃ kiyatkālaṃ bhāvyaṃ vā tadyutairnaraiḥ
8 ॥ शृकृष्ण उवाच । अपनोद्यन्त्विदं कालादिभिराशु निषेधकृत् । पिण्डाध्ययनदानादेः पुङ्गतो ऽतिशयो हि तत्
8 // śṛkṛṣṇa uvāca / apanodyantvidaṃ kālādibhirāśu niṣedhakṛt / piṇḍādhyayanadānādeḥ puṅgato 'tiśayo hi tat
9 ॥ दशाहं शावमाशौचं सपिण्डेषु विधीयते । जनने ऽप्येवमेव स्यान्निपुणं शुद्धिमिच्छताम्
9 // daśāhaṃ śāvamāśaucaṃ sapiṇḍeṣu vidhīyate / janane 'pyevameva syānnipuṇaṃ śuddhimicchatām
10 ॥ जन्मन्येकोदकानान्तुत्रिरात्राच्छुद्धिरिष्यते । शावस्य शेषाच्छुध्यन्ति त्र्यहादुदकदायिनः
10 // janmanyekodakānāntutrirātrācchuddhiriṣyate / śāvasya śeṣācchudhyanti tryahādudakadāyinaḥ
11 ॥ आदन्तजननत्सद्य आ चौलान्नैशिकी स्मृता । त्रिरात्रमा व्रतादेशाद्दशरात्रमतः परम्
11 // ādantajananatsadya ā caulānnaiśikī smṛtā / trirātramā vratādeśāddaśarātramataḥ param
12 ॥ आशौचं ते समाख्यातं संक्षेपात्प्रकृतं ब्रुवे । जलं त्रिदिवमाकाशे स्थाप्यं क्षीरञ्च मृन्मये
12 // āśaucaṃ te samākhyātaṃ saṃkṣepātprakṛtaṃ bruve / jalaṃ tridivamākāśe sthāpyaṃ kṣīrañca mṛnmaye
13 ॥ अत्र स्नाहि पिबात्रेति मन्त्रेणानेन काश्यप । काष्ठत्रये गुणैर्बद्धे प्रीत्यै रात्रौ चतुष्पथे
13 // atra snāhi pibātreti mantreṇānena kāśyapa / kāṣṭhatraye guṇairbaddhe prītyai rātrau catuṣpathe
14 ॥ प्रथमे ऽह्नि तृतीये वा सप्तमे नवमे तथा । अस्थिसंचयनं कार्यं दिने तद्गोत्रजैः सह
14 // prathame 'hni tṛtīye vā saptame navame tathā / asthisaṃcayanaṃ kāryaṃ dine tadgotrajaiḥ saha
15 ॥ तदूर्ध्वमङ्गसंस्पर्शः सपिण्डानां विधीयते । योग्याः सर्वक्रियाणां च समानसलिलास्तथा
15 // tadūrdhvamaṅgasaṃsparśaḥ sapiṇḍānāṃ vidhīyate / yogyāḥ sarvakriyāṇāṃ ca samānasalilāstathā
16 ॥ प्रेतपिण्डं बहिर्दद्याद्दर्भमात्रविवर्जितम् । प्रागुदीच्यां चरुं कृत्वा स्नात्वा प्रयतमानसः
16 // pretapiṇḍaṃ bahirdadyāddarbhamātravivarjitam / prāgudīcyāṃ caruṃ kṛtvā snātvā prayatamānasaḥ
17 ॥ भूमावसंस्कृतानां च संस्कृतानां कुशेषु च । नवभिर्दिवसैः पिण्डान्नव दद्यात्समाहितः
17 // bhūmāvasaṃskṛtānāṃ ca saṃskṛtānāṃ kuśeṣu ca / navabhirdivasaiḥ piṇḍānnava dadyātsamāhitaḥ
18 ॥ दशमं पिण्डमुत्सृज्य रात्रिशेषे शुचिर्भवेत् । असगोत्रः सगोत्रो वा यदि स्त्री यति वा पुमान्
18 // daśamaṃ piṇḍamutsṛjya rātriśeṣe śucirbhavet / asagotraḥ sagotro vā yadi strī yati vā pumān
19 ॥ प्रथमे ऽहनि यो दद्यात्स दशाहं समापयेत् । शालिना सक्तुभिर्वापि शाकैर्वाप्यथ निर्वपेत्
19 // prathame 'hani yo dadyātsa daśāhaṃ samāpayet / śālinā saktubhirvāpi śākairvāpyatha nirvapet
20 ॥ प्रथमे ऽहनि यद्द्रव्यं तदेव स्याद्दशाहिकम् । यावदाशौचमेकैकस्याञ्जलेर्दानमुच्यते
20 // prathame 'hani yaddravyaṃ tadeva syāddaśāhikam / yāvadāśaucamekaikasyāñjalerdānamucyate
21 ॥ यद्वा यस्मिन्दिने दानं तस्मिंस्तद्दिनसंख्यया । दशाहे ऽञ्जलयः पक्षिन्पञ्चाशदन्तिमे
21 // yadvā yasmindine dānaṃ tasmiṃstaddinasaṃkhyayā / daśāhe 'ñjalayaḥ pakṣinpañcāśadantime
22 ॥ द्विवृद्ध्या वा भवेत्पक्षिन्नञ्जलीनां शतं पुनः । यदाहि त्र्यहमाशौचं तदा वाञ्जलयो दश
22 // dvivṛddhyā vā bhavetpakṣinnañjalīnāṃ śataṃ punaḥ / yadāhi tryahamāśaucaṃ tadā vāñjalayo daśa
23 ॥ त्रयो ऽञ्जलय एवं तु प्रथमे ऽहनिवै तदा । चत्वारस्तु द्वितीये ऽह्नि तृतीये स्युस्त्रयस्तथा
23 // trayo 'ñjalaya evaṃ tu prathame 'hanivai tadā / catvārastu dvitīye 'hni tṛtīye syustrayastathā
24 ॥ शताञ्जलि यदा पक्षिन्नाद्ये त्रिंशत्तदाहनि । चत्वारिंशद्द्वितीये ऽह्नि त्रिंशदह्नि तृतीयके
24 // śatāñjali yadā pakṣinnādye triṃśattadāhani / catvāriṃśaddvitīye 'hni triṃśadahni tṛtīyake
25 ॥ एवं जलस्याञ्जलयो विभाज्याः पक्षयोर्द्वयोः । सर्वेषु पितृकार्येषु पुत्रो मुक्यो ऽधिकारवान्
25 // evaṃ jalasyāñjalayo vibhājyāḥ pakṣayordvayoḥ / sarveṣu pitṛkāryeṣu putro mukyo 'dhikāravān
26 ॥ पिण्डप्रसेकस्तूष्णीञ्च पुष्पधूपादिकं तथा । दशमे ऽहनि सम्प्राप्ते स्नानं ग्रामाद्वहिश्चरेत्
26 // piṇḍaprasekastūṣṇīñca puṣpadhūpādikaṃ tathā / daśame 'hani samprāpte snānaṃ grāmādvahiścaret
27 ॥ तत्र त्याज्यानि वासांसि केशश्मश्रुनखानि च । विप्रः शुध्यत्यपः स्पृष्ट्वा क्षत्त्रियो वाहनं तथा
27 // tatra tyājyāni vāsāṃsi keśaśmaśrunakhāni ca / vipraḥ śudhyatyapaḥ spṛṣṭvā kṣattriyo vāhanaṃ tathā
28 ॥ वैश्यः प्रतोदं रश्मीन्वा शूद्रो यष्टिं कृतक्रियः । मृतादल्पवयोभिश्च सपिण्डैः परिवापनम्
28 // vaiśyaḥ pratodaṃ raśmīnvā śūdro yaṣṭiṃ kṛtakriyaḥ / mṛtādalpavayobhiśca sapiṇḍaiḥ parivāpanam
29 ॥ कार्यन्तु षोडशी षड्भिः पिण्डैर्दशभिरैव च । प्रथमा मलिना ह्येतैरादशाहं मृतेर्भवेत्
29 // kāryantu ṣoḍaśī ṣaḍbhiḥ piṇḍairdaśabhiraiva ca / prathamā malinā hyetairādaśāhaṃ mṛterbhavet
30 ॥ दिनानि दश यान्षिण्डान्कुर्वन्त्यत्र सुतादयः । प्रत्यहं ते विभज्यन्ते चतुर्भागैः खगोत्तम
30 // dināni daśa yānṣiṇḍānkurvantyatra sutādayaḥ / pratyahaṃ te vibhajyante caturbhāgaiḥ khagottama
31 ॥ भागद्वयेन देहः स्यात्तृतीयेन यमानुगाः । तृप्यन्ति हि चतुर्थेन स्वयमप्युपजीवति
31 // bhāgadvayena dehaḥ syāttṛtīyena yamānugāḥ / tṛpyanti hi caturthena svayamapyupajīvati
32 ॥ अहोरात्रैस्तु नवभिर्देहो निष्पत्तिमाप्नुयात् । शिरस्त्वाद्येन पिण्डेन प्रेतस्य क्रियते तथा
32 // ahorātraistu navabhirdeho niṣpattimāpnuyāt / śirastvādyena piṇḍena pretasya kriyate tathā
33 ॥ द्वितीयेन तु कर्णाक्षिनासिकं तु समासतः । गलांसभुजवक्षश्च तृतीयेन तथा क्रमात्
33 // dvitīyena tu karṇākṣināsikaṃ tu samāsataḥ / galāṃsabhujavakṣaśca tṛtīyena tathā kramāt
34 ॥ चतुर्थेन च पिण्डेन नाभिलिङ्गगुदं तथा । जानुजङ्घं तथा पादौ पञ्चमेन तु सर्वदा
34 // caturthena ca piṇḍena nābhiliṅgagudaṃ tathā / jānujaṅghaṃ tathā pādau pañcamena tu sarvadā
35 ॥ सर्वमर्माणि षष्ठेन सप्तमेन तु नाडयः । दन्तलोमान्यष्टमेन वीर्यन्तु नवमेन च
35 // sarvamarmāṇi ṣaṣṭhena saptamena tu nāḍayaḥ / dantalomānyaṣṭamena vīryantu navamena ca
36 ॥ दशमेन तु पूर्णत्वं तृप्तता क्षुद्विपर्ययः । मध्यमां षोडशीं वच्मि वैनतेय शृणुष्व मे
36 // daśamena tu pūrṇatvaṃ tṛptatā kṣudviparyayaḥ / madhyamāṃ ṣoḍaśīṃ vacmi vainateya śṛṇuṣva me
37 ॥ विष्णवादिविष्णुपर्यन्तान्येकादश तथा खग । श्राद्धानि पञ्च देवानामित्येषां मध्यषीडशी
37 // viṣṇavādiviṣṇuparyantānyekādaśa tathā khaga / śrāddhāni pañca devānāmityeṣāṃ madhyaṣīḍaśī
38 ॥ निमित्तं दुर्मतिं कृत्वा यदि नारायणो बलिः । एकादशाहे कर्तव्यो वृषोत्सर्गो ऽपि तत्र वै
38 // nimittaṃ durmatiṃ kṛtvā yadi nārāyaṇo baliḥ / ekādaśāhe kartavyo vṛṣotsargo 'pi tatra vai
39 ॥ एकादशाहे प्रेतस्य यस्यात्सृज्येत नो वृषः । प्रेतत्वं सुस्थिरं तस्य दत्तैः श्राद्धशतैरपि
39 // ekādaśāhe pretasya yasyātsṛjyeta no vṛṣaḥ / pretatvaṃ susthiraṃ tasya dattaiḥ śrāddhaśatairapi
40 ॥ अकृत्वा यद्वृषोत्सर्गं कृतं वै पिण्डपातनम् । निष्फलं सकलं विद्यात्प्रमीताय न तद्भवेत्
40 // akṛtvā yadvṛṣotsargaṃ kṛtaṃ vai piṇḍapātanam / niṣphalaṃ sakalaṃ vidyātpramītāya na tadbhavet
41 ॥ वृषोत्सर्गादृते नान्यत्किञ्चिदस्ति महीतले । पुत्रः पत्न्यथ दौहित्रः पिता वा दुहिताथ वा
41 // vṛṣotsargādṛte nānyatkiñcidasti mahītale / putraḥ patnyatha dauhitraḥ pitā vā duhitātha vā
42 ॥ मृतादनन्तरं तस्य ध्रुवं कार्यो वृषोत्सवः । चतुर्वत्सतरीयुक्तो यस्योत्सृज्येत वा वृषः
42 // mṛtādanantaraṃ tasya dhruvaṃ kāryo vṛṣotsavaḥ / caturvatsatarīyukto yasyotsṛjyeta vā vṛṣaḥ
43 ॥ अलङ्कृतो विधानेन प्रेतत्वं तस्य नो भवेत् । एकादशे ऽह्नि सम्प्राप्ते वृषालाभो भवेद्यदि
43 // alaṅkṛto vidhānena pretatvaṃ tasya no bhavet / ekādaśe 'hni samprāpte vṛṣālābho bhavedyadi
44 ॥ दर्भैः पिष्टैस्तु सम्पाद्य तं वृषं मोचयेद्वुधः । वृषोत्सर्जनवेलायां वृषाभाव (लाभ) कथञ्चन
44 // darbhaiḥ piṣṭaistu sampādya taṃ vṛṣaṃ mocayedvudhaḥ / vṛṣotsarjanavelāyāṃ vṛṣābhāva (lābha) kathañcana
45 ॥ मृत्तिकाभिस्तु दर्भैर्वा वृषं कृत्वा विमोचयेत् । यदिष्टं जीवतस्तस्य दद्यादेकादशे ऽहनि
45 // mṛttikābhistu darbhairvā vṛṣaṃ kṛtvā vimocayet / yadiṣṭaṃ jīvatastasya dadyādekādaśe 'hani
46 ॥ मृतमुद्दिश्य दातव्यं शय्याधेन्वादिकं तथा । विप्रान्बहून् भोजयीत प्रेतस्य क्षुद्विशान्तये
46 // mṛtamuddiśya dātavyaṃ śayyādhenvādikaṃ tathā / viprānbahūn bhojayīta pretasya kṣudviśāntaye
47 ॥ तृतीयां षोडशीं वच्मि वैनतेय शृणुष्व ताम् । द्वादश प्रतिमास्यानि आद्यं षाण्मासिकं तथा
47 // tṛtīyāṃ ṣoḍaśīṃ vacmi vainateya śṛṇuṣva tām / dvādaśa pratimāsyāni ādyaṃ ṣāṇmāsikaṃ tathā
48 ॥ सपिण्डीकरणं चैव तृतीया षोडशी मता । द्वादशाहे त्रिपक्षे च षण्मासे मासिके ऽब्दिके
48 // sapiṇḍīkaraṇaṃ caiva tṛtīyā ṣoḍaśī matā / dvādaśāhe tripakṣe ca ṣaṇmāse māsike 'bdike
49 ॥ तृतीयां षोडशीमेनां वदन्ति मतभेदतः । यस्यैता नि न दत्तानि प्रेतश्राद्धानि षोडश
49 // tṛtīyāṃ ṣoḍaśīmenāṃ vadanti matabhedataḥ / yasyaitā ni na dattāni pretaśrāddhāni ṣoḍaśa
50 ॥ पिशाचत्वं स्थिरं तस्य दत्तैः श्राद्धशतैरपि । एकादशे द्वादशे वा दिने आद्यं प्रकीर्तितम्
50 // piśācatvaṃ sthiraṃ tasya dattaiḥ śrāddhaśatairapi / ekādaśe dvādaśe vā dine ādyaṃ prakīrtitam
51 ॥ मासादौ प्रतिमासञ्च शुद्धं मृततिथौ खग । एकेनाह्ना त्रिभिर्वापि हीनेषु विनतासुत
51 // māsādau pratimāsañca śuddhaṃ mṛtatithau khaga / ekenāhnā tribhirvāpi hīneṣu vinatāsuta
52 ॥ मासषण्मासवर्षेषु त्रिपक्षेषु भवन्ति हि । श्राद्धान्यथस्यात्सापिण्ड्यं पूर्णे वर्षे तदर्धके
52 // māsaṣaṇmāsavarṣeṣu tripakṣeṣu bhavanti hi / śrāddhānyathasyātsāpiṇḍyaṃ pūrṇe varṣe tadardhake
53 ॥ त्रिपक्षे ऽभ्युदये वापि द्वादशाहे ऽथ वा नृणाम् । आनन्त्यात्कुलधर्माणां पुंसाञ्चैवायुषः क्षयात्
53 // tripakṣe 'bhyudaye vāpi dvādaśāhe 'tha vā nṛṇām / ānantyātkuladharmāṇāṃ puṃsāñcaivāyuṣaḥ kṣayāt
54 ॥ अस्थिरत्वाच्छरीरस्य द्वादशाहे प्रशस्यते । सपिण्डीकरणेष्वेवं विधिं पक्षीन्द्र मे शृणु
54 // asthiratvāccharīrasya dvādaśāhe praśasyate / sapiṇḍīkaraṇeṣvevaṃ vidhiṃ pakṣīndra me śṛṇu
55 ॥ एकोद्दिष्टविधानेन कार्यं तदपि काश्यप । तिलगन्धोदकैर्युक्तं कुर्यात्पात्रचतुष्टयम्
55 // ekoddiṣṭavidhānena kāryaṃ tadapi kāśyapa / tilagandhodakairyuktaṃ kuryātpātracatuṣṭayam
56 ॥ पात्रं प्रेतस्य तत्रैकं पित्र्यं पात्रत्रयं तथा । सेचयेत्पितृपात्रेषु प्रेतपात्रं खग त्रिषु
56 // pātraṃ pretasya tatraikaṃ pitryaṃ pātratrayaṃ tathā / secayetpitṛpātreṣu pretapātraṃ khaga triṣu
57 ॥ चतुरो निर्वपेत्पिण्डान्पूर्वन्तेषु समापयेत् । ततः प्रभृति वै प्रेतः पितृसामान्यमश्नुते
57 // caturo nirvapetpiṇḍānpūrvanteṣu samāpayet / tataḥ prabhṛti vai pretaḥ pitṛsāmānyamaśnute
58 ॥ ततः पितृत्वमापन्ने तस्मिन्प्रेते खगेश्वर । श्राद्धधर्मैरशेषैस्तु तत्पूर्वानर्चयेत्पितॄन्
58 // tataḥ pitṛtvamāpanne tasminprete khageśvara / śrāddhadharmairaśeṣaistu tatpūrvānarcayetpitṝn
59 ॥ एकचित्यारोहणे च एकाह्नि मरणे तथा । सापिण्ड्यन्तु स्त्रिया नास्ति मृते भर्तुः स्त्रियो भवेत्
59 // ekacityārohaṇe ca ekāhni maraṇe tathā / sāpiṇḍyantu striyā nāsti mṛte bhartuḥ striyo bhavet
60 ॥ पाकैक्यमथ कालैक्यं कर्त्रैक्यञ्च भवेत्खग । श्राद्धादौ सह दाहे च पतिपत्न्योर्न संशयः
60 // pākaikyamatha kālaikyaṃ kartraikyañca bhavetkhaga / śrāddhādau saha dāhe ca patipatnyorna saṃśayaḥ
61 ॥ भर्तुर्मृततिथेरन्यतिथौ चितिमथारुहेत् । तांमृताहनि तु सम्प्राप्ते पृथक् पिण्डेन योजयेत्
61 // bharturmṛtatitheranyatithau citimathāruhet / tāṃmṛtāhani tu samprāpte pṛthak piṇḍena yojayet
62 ॥ प्रत्यब्दञ्च युगपत्तु समापयेत्
62 // pratyabdañca yugapattu samāpayet
63 ॥ यस्य संवत्सरादर्वाक् सपिण्डीकरणं भवेत् । मासिकञ्चोदकुम्भञ्च देयं तस्यापि वत्सरम्
63 // yasya saṃvatsarādarvāk sapiṇḍīkaraṇaṃ bhavet / māsikañcodakumbhañca deyaṃ tasyāpi vatsaram
64 ॥ नवश्राद्धं सपिण्डत्वं श्राद्धान्यपि च षोडश । एकेनैव तु कार्याणि संविभक्तधनेष्वपि
64 // navaśrāddhaṃ sapiṇḍatvaṃ śrāddhānyapi ca ṣoḍaśa / ekenaiva tu kāryāṇi saṃvibhaktadhaneṣvapi
65 ॥ पितामहीभिः सापिण्ड्यं तथा मातामहैः सह । उक्तं भर्त्रापि सापिण्ड्यं स्त्रिया वेषयभेदतः
65 // pitāmahībhiḥ sāpiṇḍyaṃ tathā mātāmahaiḥ saha / uktaṃ bhartrāpi sāpiṇḍyaṃ striyā veṣayabhedataḥ
66 ॥ नवश्राद्धस्य ते कालं वक्ष्यामि शृणु काश्यप । मरणाह्नि मृतिस्थाने श्राद्धं पक्षिन्प्रकल्पयेत्
66 // navaśrāddhasya te kālaṃ vakṣyāmi śṛṇu kāśyapa / maraṇāhni mṛtisthāne śrāddhaṃ pakṣinprakalpayet
67 ॥ द्वितीयञ्च ततो मार्गे विश्रामो यत्र कारितः । ततः सञ्चयनस्थाने तृतीयं श्राद्धमुच्यते
67 // dvitīyañca tato mārge viśrāmo yatra kāritaḥ / tataḥ sañcayanasthāne tṛtīyaṃ śrāddhamucyate
68 ॥ पञ्चमे सप्तमे तद्वदष्टमे नवमे तथा । दशमैकादशे चैव नव श्राद्धानि वै खग
68 // pañcame saptame tadvadaṣṭame navame tathā / daśamaikādaśe caiva nava śrāddhāni vai khaga
69 ॥ श्राद्धानि नव चैतानि तृतीया षोडशी स्मृता । एकोद्दिष्टविधानेन कार्याणि मनुजैस्तथा
69 // śrāddhāni nava caitāni tṛtīyā ṣoḍaśī smṛtā / ekoddiṣṭavidhānena kāryāṇi manujaistathā
70 ॥ प्रथमे ऽह्नि तृतीये वा पञ्चमे सप्तमे तथा । नवमैकादशे चैव नवश्राद्धं प्रकीर्तितम्
70 // prathame 'hni tṛtīye vā pañcame saptame tathā / navamaikādaśe caiva navaśrāddhaṃ prakīrtitam
71 ॥ उच्यन्ते षडिमानीह नव स्युरपि यागेतः । उक्तानि ते मया तानि ऋषीणां मतभेदतः
71 // ucyante ṣaḍimānīha nava syurapi yāgetaḥ / uktāni te mayā tāni ṛṣīṇāṃ matabhedataḥ
72 ॥ रूढिपक्षो ममाभीष्टो योगः कैश्चिदिहेष्यते । आद्ये द्वितीये दातव्यस्तथैवैकं पवित्रकम्
72 // rūḍhipakṣo mamābhīṣṭo yogaḥ kaiścidiheṣyate / ādye dvitīye dātavyastathaivaikaṃ pavitrakam
73 ॥ प्रेताय पिण्डो दातव्यो भुक्तवत्सु द्विजातिषु । प्रश्रस्तत्राभिरण्येति यजमानद्विजन्मना
73 // pretāya piṇḍo dātavyo bhuktavatsu dvijātiṣu / praśrastatrābhiraṇyeti yajamānadvijanmanā
74 ॥ अक्षय्यममुकस्येति वक्तव्यं विरतौ तथा । एकोद्दिष्टं मे निबोध चेत्थमावत्सरं स्मृतम्
74 // akṣayyamamukasyeti vaktavyaṃ viratau tathā / ekoddiṣṭaṃ me nibodha cetthamāvatsaraṃ smṛtam
75 ॥ सपिण्डीकरणादूर्ध्वं यानि श्राद्धानि षोडश । एकोद्दिष्टविधानेन चरेद्वा पार्वणादृते
75 // sapiṇḍīkaraṇādūrdhvaṃ yāni śrāddhāni ṣoḍaśa / ekoddiṣṭavidhānena caredvā pārvaṇādṛte
76 ॥ प्रत्यब्दं यो यथा कुर्यात्तथा कुर्यात्स तान्यपि । एकादशे द्वादशे ऽह्नि प्रेतो भुङ्क्ते दिनद्वयम्
76 // pratyabdaṃ yo yathā kuryāttathā kuryātsa tānyapi / ekādaśe dvādaśe 'hni preto bhuṅkte dinadvayam
77 ॥ योषितः पुरुषस्यापि पिण्डं प्रेतेति निर्वपेत् । सापिण्ड्ये तु कृते तस्य प्रेतशब्दो निवर्तते
77 // yoṣitaḥ puruṣasyāpi piṇḍaṃ preteti nirvapet / sāpiṇḍye tu kṛte tasya pretaśabdo nivartate
78 ॥ दीपदानं प्रकर्तव्यमावर्षन्तु गृहाद्बहिः । अन्नं दीपो जलं वस्त्रमन्यद्वादीयते च यत्
78 // dīpadānaṃ prakartavyamāvarṣantu gṛhādbahiḥ / annaṃ dīpo jalaṃ vastramanyadvādīyate ca yat
79 ॥ तृप्तिदं प्रेतशब्देन सपिण्डीकरणावधि । अब्दकृत्यं मयोक्तन्ते समासाद्विनतासुत
79 // tṛptidaṃ pretaśabdena sapiṇḍīkaraṇāvadhi / abdakṛtyaṃ mayoktante samāsādvinatāsuta
80 ॥ वैवस्वतगृहे यानं यथा तत्तु निबोधमेः । त्रयोदशे ऽह्नि श्रवणाकर्मणोनन्तरन्तु सः
80 // vaivasvatagṛhe yānaṃ yathā tattu nibodhameḥ / trayodaśe 'hni śravaṇākarmaṇonantarantu saḥ
81 ॥ त्वग्गृहीताहिवत्तार्क्ष्य गृहीतो यमकिङ्करैः । तस्मिन्मार्गे व्रजत्येको गृहीत इव मर्कटः
81 // tvaggṛhītāhivattārkṣya gṛhīto yamakiṅkaraiḥ / tasminmārge vrajatyeko gṛhīta iva markaṭaḥ
82 ॥ वाय्वग्रसारिवद्रूपं देहमन्यत्प्रपद्यते । तत्पिण्डजं पातनार्थमन्यत्तु पितृसम्भवम्
82 // vāyvagrasārivadrūpaṃ dehamanyatprapadyate / tatpiṇḍajaṃ pātanārthamanyattu pitṛsambhavam
83 ॥ तत्प्रमाणवयो ऽवस्थासंस्थानां प्रग्भवो यथा । षडशीति सहस्राणि योजनानां प्रमाणतः
83 // tatpramāṇavayo 'vasthāsaṃsthānāṃ pragbhavo yathā / ṣaḍaśīti sahasrāṇi yojanānāṃ pramāṇataḥ
84 ॥ अध्वान्तरालिको ज्ञेयो यममानुषलोकयोः । साधिकार्धक्रोशयुतं योजनानां शतद्वयम्
84 // adhvāntarāliko jñeyo yamamānuṣalokayoḥ / sādhikārdhakrośayutaṃ yojanānāṃ śatadvayam
85 ॥ चत्वारिं शत्तथा सप्त प्रत्यहं याति तत्र सः । अष्टाचत्वारिंशता च त्रैंशता दिवसैरिति
85 // catvāriṃ śattathā sapta pratyahaṃ yāti tatra saḥ / aṣṭācatvāriṃśatā ca traiṃśatā divasairiti
86 ॥ वैवस्वतपुरं याति कृष्यमाणो यमानुगैः । एवं क्रमेण यातब्ये मार्गे पापरतैस्तु यत्
86 // vaivasvatapuraṃ yāti kṛṣyamāṇo yamānugaiḥ / evaṃ krameṇa yātabye mārge pāparataistu yat
87 ॥ जायते सप्रपञ्चं तच्छृणु त्वमरुणानुज । त्रयोदशदिने दत्तः पाशैर्बद्ध्वातिदारुणैः
87 // jāyate saprapañcaṃ tacchṛṇu tvamaruṇānuja / trayodaśadine dattaḥ pāśairbaddhvātidāruṇaiḥ
88 ॥ यमस्याङ्कुशहस्तो वै भृकुटीकुटिलाननः । दण्डप्रहारसम्भ्रान्तः कृष्यते दक्षिणां दिशम्
88 // yamasyāṅkuśahasto vai bhṛkuṭīkuṭilānanaḥ / daṇḍaprahārasambhrāntaḥ kṛṣyate dakṣiṇāṃ diśam
89 ॥ कुशकण्टकवल्मीकशङ्कुपाषाणकर्कशे । तथा प्रदीप्तज्वलने क्वचिच्छ्वभ्रशतोत्कटे
89 // kuśakaṇṭakavalmīkaśaṅkupāṣāṇakarkaśe / tathā pradīptajvalane kvacicchvabhraśatotkaṭe
90 ॥ प्रदीप्तादित्यतप्ते च दह्यमानः सदंशके । कृष्यते यमदूतैश्च शिवावन्नादभीषणैः
90 // pradīptādityatapte ca dahyamānaḥ sadaṃśake / kṛṣyate yamadūtaiśca śivāvannādabhīṣaṇaiḥ
91 ॥ प्रयातिः दारुणे मार्गे पापकर्मा यमालये । कलेवरे दह्यमाने महान्तं क्षयमृच्छति
91 // prayātiḥ dāruṇe mārge pāpakarmā yamālaye / kalevare dahyamāne mahāntaṃ kṣayamṛcchati
92 ॥ भक्ष्यमाणे तथैवाङ्गे भिद्यमाने च दारुणम् । छिद्यमाने चिरतरं जन्तुर्दुः खमवाप्नुते
92 // bhakṣyamāṇe tathaivāṅge bhidyamāne ca dāruṇam / chidyamāne cirataraṃ janturduḥ khamavāpnute
93 ॥ स्वेन कर्मवि पाकेन देहान्तरगतो ऽपि सन् । पुराणि षोडशामुष्मन्मार्गे तानि च मे शृणु
93 // svena karmavi pākena dehāntaragato 'pi san / purāṇi ṣoḍaśāmuṣmanmārge tāni ca me śṛṇu
94 ॥ याम्यं सौरिपुरं नगेद्वभवनं गन्धर्वशैलागमौ क्रौञ्चं क्रूरपुरं विचित्रभवनं बह्वापदं दुः खदम् । नानाक्रन्दपुरं सुतप्तभवनं रौद्रं पयोवर्षणं शीताढ्यं बहुभीतिषोडशपुराण्येतान्यदृष्टनि ते
94 // yāmyaṃ sauripuraṃ nagedvabhavanaṃ gandharvaśailāgamau krauñcaṃ krūrapuraṃ vicitrabhavanaṃ bahvāpadaṃ duḥ khadam / nānākrandapuraṃ sutaptabhavanaṃ raudraṃ payovarṣaṇaṃ śītāḍhyaṃ bahubhītiṣoḍaśapurāṇyetānyadṛṣṭani te
95 ॥ तत्र याम्य पुरं गच्छन्पुत्रपुत्रेति च ब्रुवन् । हाहेति क्रन्दते नित्यं स्वकृतं दुष्कृतं स्मरन्
95 // tatra yāmya puraṃ gacchanputraputreti ca bruvan / hāheti krandate nityaṃ svakṛtaṃ duṣkṛtaṃ smaran
96 ॥ अष्टादशोदिने तार्क्ष्य तत्पुर प्राप्नुयादसौ । पुष्पभद्रा नदी यत्र न्यग्रोधः प्रियदर्शनः
96 // aṣṭādaśodine tārkṣya tatpura prāpnuyādasau / puṣpabhadrā nadī yatra nyagrodhaḥ priyadarśanaḥ
97 ॥ विश्रामेच्छां करोत्यत्र कारयन्ति न ते भटाः । क्षितौ दत्तं सुतैस्तस्य स्नेहाद्वा कृपया तथा
97 // viśrāmecchāṃ karotyatra kārayanti na te bhaṭāḥ / kṣitau dattaṃ sutaistasya snehādvā kṛpayā tathā
98 ॥ मासिकं पिण्डमश्नाति ततः सौरिपुरं व्रजेत् । व्रजन्नेवं प्रलपते मुद्गराहतिपीडितः
98 // māsikaṃ piṇḍamaśnāti tataḥ sauripuraṃ vrajet / vrajannevaṃ pralapate mudgarāhatipīḍitaḥ
99 ॥ जलाशयो नैव कृतो मया तदा मनुष्यतृप्त्यै पशुपक्षितृप्तय । गोतृप्तिहेतोर्न च गोचरः कृतः शरीर हे निस्तर यत्त्वया कृतम्
99 // jalāśayo naiva kṛto mayā tadā manuṣyatṛptyai paśupakṣitṛptaya / gotṛptihetorna ca gocaraḥ kṛtaḥ śarīra he nistara yattvayā kṛtam
100 ॥ तत्र नाम्ना तु राजासौ जङ्गमः कामरूपधृक् । भयात् तद्दर्शनाज्जाताद्भुङ्क्ते पिण्डं स शङ्कितः
100 // tatra nāmnā tu rājāsau jaṅgamaḥ kāmarūpadhṛk / bhayāt taddarśanājjātādbhuṅkte piṇḍaṃ sa śaṅkitaḥ
101 ॥ त्रिपक्षे जलसंयुक्तं क्षितौ दत्तं ततो व्रजेत् । व्रजन्नेवं प्रलपते खड्गाघातप्रपीडितः
101 // tripakṣe jalasaṃyuktaṃ kṣitau dattaṃ tato vrajet / vrajannevaṃ pralapate khaḍgāghātaprapīḍitaḥ
102 ॥ न नित्यदानं न गवाह्निकं कृतं पुस्तं च दत्तं न हि वेदशास्त्रयोः । पुराणदृष्टो न हि सेवितो ऽध्वा शरीर हे निस्तर यत्त्वया कृतम्
102 // na nityadānaṃ na gavāhnikaṃ kṛtaṃ pustaṃ ca dattaṃ na hi vedaśāstrayoḥ / purāṇadṛṣṭo na hi sevito 'dhvā śarīra he nistara yattvayā kṛtam
103 ॥ नगेन्द्रनगरं गत्वा भुक्त्वा चान्नं तथाविधम् । मासि द्वितीये यद्दत्तं बान्धवैस्तु ततो व्रजेत्
103 // nagendranagaraṃ gatvā bhuktvā cānnaṃ tathāvidham / māsi dvitīye yaddattaṃ bāndhavaistu tato vrajet
104 ॥ व्रजन्नेवं प्रलपते कृपाणत्सरुताडितः । पराधानमभूत्सर्वंमम मूर्खशिरोमणेः
104 // vrajannevaṃ pralapate kṛpāṇatsarutāḍitaḥ / parādhānamabhūtsarvaṃmama mūrkhaśiromaṇeḥ
105 ॥ महता पुण्ययोगेन मानुष्यं लब्धवानहम् । तृतीये मासि सम्प्राप्ते गन्धर्वनगरे शुभम्
105 // mahatā puṇyayogena mānuṣyaṃ labdhavānaham / tṛtīye māsi samprāpte gandharvanagare śubham
106 ॥ तृतीयमासिकं पिण्डं तत्र भुक्त्वा ब्रजत्यसौ । व्रजन्नेवं विलपते तदग्रेणाहतः पथि
106 // tṛtīyamāsikaṃ piṇḍaṃ tatra bhuktvā brajatyasau / vrajannevaṃ vilapate tadagreṇāhataḥ pathi
107 ॥ मया न दत्तं न हुतं हुताशने तपो न तप्तं हिमशैलगह्वरे । न सेवितं गाङ्गमहो महाजलं शरीर हे निस्तर यत्त्वया कृतम्
107 // mayā na dattaṃ na hutaṃ hutāśane tapo na taptaṃ himaśailagahvare / na sevitaṃ gāṅgamaho mahājalaṃ śarīra he nistara yattvayā kṛtam
108 ॥ तुर्ये शैलागमं मासि प्राप्नुयात्तत्र वर्षणम् । तस्योपरि भवेत्पक्षिन्पाषाणानां निरन्तरम्
108 // turye śailāgamaṃ māsi prāpnuyāttatra varṣaṇam / tasyopari bhavetpakṣinpāṣāṇānāṃ nirantaram
109 ॥ चतुर्थमासिकं श्राद्धं भुक्त्वा तत्र प्रसर्पति । स पतन्नेव विलपन्पाषाणाद्यतिपीडितः
109 // caturthamāsikaṃ śrāddhaṃ bhuktvā tatra prasarpati / sa patanneva vilapanpāṣāṇādyatipīḍitaḥ
110 ॥ न ज्ञानमार्गो न च योगमार्गो न कर्ममार्गो न च भक्तिमार्गः । न साधुसङ्गात्किमपि श्रुतं मया शरीर हे निस्तर यत्त्वया कृतम्
110 // na jñānamārgo na ca yogamārgo na karmamārgo na ca bhaktimārgaḥ / na sādhusaṅgātkimapi śrutaṃ mayā śarīra he nistara yattvayā kṛtam
111 ॥ ततः क्रूरपुर मासि पञ्चमे याति काश्यप । भुवि दत्तं पिण्डजलं भुक्त्वा क्रूरपुरं व्रजेत्
111 // tataḥ krūrapura māsi pañcame yāti kāśyapa / bhuvi dattaṃ piṇḍajalaṃ bhuktvā krūrapuraṃ vrajet
112 ॥ व्रजन्नेवं विलपते पट्टिशैः पातितः पथि । हा मातर्हापितर्भ्रातः सुता हा हा मम स्त्रियः
112 // vrajannevaṃ vilapate paṭṭiśaiḥ pātitaḥ pathi / hā mātarhāpitarbhrātaḥ sutā hā hā mama striyaḥ
113 ॥ युष्माभिर्नोपदिष्टो ऽहमवस्थां प्राप्त ईदृशीम् । एवं लालप्यमानं ते यमदूता वदन्तिहि
113 // yuṣmābhirnopadiṣṭo 'hamavasthāṃ prāpta īdṛśīm / evaṃ lālapyamānaṃ te yamadūtā vadantihi
114 ॥ क्व माता क्व पिता मूढ क्व जाया क्व सुतः सुहृत् । स्वकर्मोपार्जिते भुङ्क्ष्वं मूर्ख याताश्चिरं पथि
114 // kva mātā kva pitā mūḍha kva jāyā kva sutaḥ suhṛt / svakarmopārjite bhuṅkṣvaṃ mūrkha yātāściraṃ pathi
115 ॥ जानासि शम्बलमलं बलमध्वगानां नो ऽशम्बलः प्रयतते परलोकगत्यै । गन्तव्यमस्ति तव निश्चितमेव तेन मार्गेण येन न भवेत् क्रयविक्रयो ऽपि
115 // jānāsi śambalamalaṃ balamadhvagānāṃ no 'śambalaḥ prayatate paralokagatyai / gantavyamasti tava niścitameva tena mārgeṇa yena na bhavet krayavikrayo 'pi
116 ॥ ऊनषाण्मासिके क्रौञ्चे भुक्त्वा पिण्डन्तु सोदकम् । घटीमात्रन्तु विश्रम्य विचित्रनगरं व्रजेत्
116 // ūnaṣāṇmāsike krauñce bhuktvā piṇḍantu sodakam / ghaṭīmātrantu viśramya vicitranagaraṃ vrajet
117 ॥ व्रजन्नेवं विलपते शूलाग्रेण विदारितः
117 // vrajannevaṃ vilapate śūlāgreṇa vidāritaḥ
118 ॥ कुत्र यामि न हि गामि जीवितं हा मृतस्य मरणं पुनर्न वै । इत्थमेव विलपन् प्रयात्यसौ यातनार्हधृतविग्रहः पति
118 // kutra yāmi na hi gāmi jīvitaṃ hā mṛtasya maraṇaṃ punarna vai / itthameva vilapan prayātyasau yātanārhadhṛtavigrahaḥ pati
119 ॥ विचित्रनगरे तत्र विचित्रो नाम पारिथिवः । तत्र षण्मासपिण्डेन तृप्तः सन् व्रजते पुरः
119 // vicitranagare tatra vicitro nāma pārithivaḥ / tatra ṣaṇmāsapiṇḍena tṛptaḥ san vrajate puraḥ
120 ॥ व्रजन्नेवं विलपते प्रासाग्रेण प्रपीडितः
120 // vrajannevaṃ vilapate prāsāgreṇa prapīḍitaḥ
121 ॥ माता भ्राता पिता पुत्रः को ऽपि मे वर्तते न वा । यो मामुद्धरते पापं पतन्तं दुः खसागरे
121 // mātā bhrātā pitā putraḥ ko 'pi me vartate na vā / yo māmuddharate pāpaṃ patantaṃ duḥ khasāgare
122 ॥ व्रजतस्तत्र मार्गे तु तत्र वैतरणी शुभा । शतयोजनविस्तीर्णा पूयशोणितसंकुला
122 // vrajatastatra mārge tu tatra vaitaraṇī śubhā / śatayojanavistīrṇā pūyaśoṇitasaṃkulā
123 ॥ आयाति तत्र दृश्यन्ते नाविका धीवरादयः । ते वदन्ति प्रदत्ता गौर्यदि वैतरणी त्वया । नावमेनां समारोह सुकेनोत्तर वै नदीम्
123 // āyāti tatra dṛśyante nāvikā dhīvarādayaḥ / te vadanti pradattā gauryadi vaitaraṇī tvayā / nāvamenāṃ samāroha sukenottara vai nadīm
124 ॥ तत्र येन प्रदत्ता गौः स सुखेनैव तां तरेत् । अदायी तत्र घृष्येत करग्राहन्तु नाविकैः
124 // tatra yena pradattā gauḥ sa sukhenaiva tāṃ taret / adāyī tatra ghṛṣyeta karagrāhantu nāvikaiḥ
125 ॥ उखैः काकैर्बकोलूकैस्तीक्ष्णतुण्डैर्वितुद्यते । मनुजानां हितं दानमन्ते वैतरणी खग
125 // ukhaiḥ kākairbakolūkaistīkṣṇatuṇḍairvitudyate / manujānāṃ hitaṃ dānamante vaitaraṇī khaga
126 ॥ दत्ता पापं दहेत् सर्वं मम लोकन्तु सा नयेत् । मप्तमे मासि सम्प्राप्ते पुरं बह्वापदं मृतः
126 // dattā pāpaṃ dahet sarvaṃ mama lokantu sā nayet / maptame māsi samprāpte puraṃ bahvāpadaṃ mṛtaḥ
127 ॥ व्रजेत्तु सोदकं भुक्त्वा पिण्डं वै सप्तमासिकम् । व्रजन्नेवं विलपते परिघाहतिपीडितः
127 // vrajettu sodakaṃ bhuktvā piṇḍaṃ vai saptamāsikam / vrajannevaṃ vilapate parighāhatipīḍitaḥ
128 ॥ न दत्तं न हुतं तप्तं न स्नातं न कृतं हितम् । यादृशं चरितं कर्म मूढात्मन् भुङ्क्ष्व तादृशम्
128 // na dattaṃ na hutaṃ taptaṃ na snātaṃ na kṛtaṃ hitam / yādṛśaṃ caritaṃ karma mūḍhātman bhuṅkṣva tādṛśam
129 ॥ मास्यष्टमे दुः खदे तु परे भुक्त्वाथ सोदकम् । पिण्डं प्रयात्सयौ तार्क्ष्य नानाक्रन्दपुरं ततः
129 // māsyaṣṭame duḥ khade tu pare bhuktvātha sodakam / piṇḍaṃ prayātsayau tārkṣya nānākrandapuraṃ tataḥ
130 ॥ प्रयाणे च प्रवदते मुसलाघातपीडितः । क्व जायाचटुलैश्चाटुपटुभिर्वचनैर्मम
130 // prayāṇe ca pravadate musalāghātapīḍitaḥ / kva jāyācaṭulaiścāṭupaṭubhirvacanairmama
131 ॥ भोजनं भल्लभल्लीभिर्मुसलैश्च क्व मारणम् । नवमे मासि दत्तं वै नानाक्रन्दपुरे ततः
131 // bhojanaṃ bhallabhallībhirmusalaiśca kva māraṇam / navame māsi dattaṃ vai nānākrandapure tataḥ
132 ॥ पिण्डमश्राति करुणं नानाक्रन्दान् करोत्यपि । दशमे मासि दत्तं वै सुतप्तभवनं ततः
132 // piṇḍamaśrāti karuṇaṃ nānākrandān karotyapi / daśame māsi dattaṃ vai sutaptabhavanaṃ tataḥ
133 ॥ सरन्नेवं विलपते हलाहतिहतः पथि । क्व सूनुपेशलकरैः पादसंवाहनं मम
133 // sarannevaṃ vilapate halāhatihataḥ pathi / kva sūnupeśalakaraiḥ pādasaṃvāhanaṃ mama
134 ॥ क्व दूतवज्रप्रतिमकैर्मत्पदकर्षणम् । दशमे मासि पिण्डादि तत्र भुक्त्वा प्रसर्पति
134 // kva dūtavajrapratimakairmatpadakarṣaṇam / daśame māsi piṇḍādi tatra bhuktvā prasarpati
135 ॥ मासे चैकादशे पूर्णे पुरं रौद्रं स गच्छति । गच्छन्नेव विलपते यथा पृष्ठे प्रपीडितः
135 // māse caikādaśe pūrṇe puraṃ raudraṃ sa gacchati / gacchanneva vilapate yathā pṛṣṭhe prapīḍitaḥ
136 ॥ क्वाहं सतूलीशयने परिवर्तन् क्षणे क्षणे । भटहस्तभ्रष्टयष्टिकृष्टपृष्ठः क्व वा पुनः
136 // kvāhaṃ satūlīśayane parivartan kṣaṇe kṣaṇe / bhaṭahastabhraṣṭayaṣṭikṛṣṭapṛṣṭhaḥ kva vā punaḥ
137 ॥ क्षितौ दत्तञ्च पिण्डादि भुक्त्वा तत्र ततो व्रजेत् । पयोवर्षणमित्येतन्नामकं पुरमण्डज
137 // kṣitau dattañca piṇḍādi bhuktvā tatra tato vrajet / payovarṣaṇamityetannāmakaṃ puramaṇḍaja
138 ॥ व्रजन्नेवं विलपते कुठारैर्मूर्ध्नि ताडितः । क्व भृत्यकोमलकरैर्गन्धतैलावसेचनम्
138 // vrajannevaṃ vilapate kuṭhārairmūrdhni tāḍitaḥ / kva bhṛtyakomalakarairgandhatailāvasecanam
139 ॥ क्व कीनाशानुगैः क्रोधात्कुठारैः शिरसि व्यथा । ऊनाब्दिकञ्च यच्छ्राद्धं तत्र भुङ्क्ते सुदुः खितः
139 // kva kīnāśānugaiḥ krodhātkuṭhāraiḥ śirasi vyathā / ūnābdikañca yacchrāddhaṃ tatra bhuṅkte suduḥ khitaḥ
140 ॥ संपूर्णे तु ततो वर्षे शीताढ्यं नगरं व्रजेत् । गच्छन्नेवं छुरिकया च्छिन्नजिह्वस्तु रोदिति
140 // saṃpūrṇe tu tato varṣe śītāḍhyaṃ nagaraṃ vrajet / gacchannevaṃ churikayā cchinnajihvastu roditi
141 ॥ प्रियालापैः क्व च ससमधुरत्वस्य वर्णनम् । उक्तमात्रे ऽसिपत्रादिजिह्वाच्छेदः क्व चैव हि
141 // priyālāpaiḥ kva ca sasamadhuratvasya varṇanam / uktamātre 'sipatrādijihvācchedaḥ kva caiva hi
142 ॥ वार्षिकं पिण्डदानादि भुक्त्वा तत्र प्रसर्पति । बहुभीतिकरं तत्तत् पिण्डजं देवमास्थितः
142 // vārṣikaṃ piṇḍadānādi bhuktvā tatra prasarpati / bahubhītikaraṃ tattat piṇḍajaṃ devamāsthitaḥ
143 ॥ प्रकाशयति पाप्पानमात्मानञ्च विनिन्दति । योषिदप्येवमेतस्मिन् मार्गे वै परिदेवति
143 // prakāśayati pāppānamātmānañca vinindati / yoṣidapyevametasmin mārge vai paridevati
144 ॥ ततो याम्यं नातिदूरे नगरं स हि गच्छति । चत्वारिंशद्योजनानि चतुर्युक्तानिविस्तृतम्
144 // tato yāmyaṃ nātidūre nagaraṃ sa hi gacchati / catvāriṃśadyojanāni caturyuktānivistṛtam
145 ॥ त्रयोदश प्रतीहाराः श्रवणा नाम तत्र वै । श्रवणाकर्मतस्तुष्यन्त्यन्यथा क्रोधमाप्नुयुः
145 // trayodaśa pratīhārāḥ śravaṇā nāma tatra vai / śravaṇākarmatastuṣyantyanyathā krodhamāpnuyuḥ
146 ॥ ततस्तत्राशु रक्ताक्षं भिन्नाञ्जनचयोपमम् । मृत्युकालान्तकादीनां मध्ये पश्यति वै यमम्
146 // tatastatrāśu raktākṣaṃ bhinnāñjanacayopamam / mṛtyukālāntakādīnāṃ madhye paśyati vai yamam
147 ॥ दंष्ट्राकरालवदनं भृकुटीदारुणाकृतिम् । विरूपैर्भोषणैर्वक्त्रैर्वृतं व्याधिशतैः प्रभुम्
147 // daṃṣṭrākarālavadanaṃ bhṛkuṭīdāruṇākṛtim / virūpairbhoṣaṇairvaktrairvṛtaṃ vyādhiśataiḥ prabhum
148 ॥ दण्डासक्तमहाबाहुं पाशहस्तं सुभैरवम् । तन्निर्दिष्टां ततो जन्तुर्गतिं याति शुभाशुभाम्
148 // daṇḍāsaktamahābāhuṃ pāśahastaṃ subhairavam / tannirdiṣṭāṃ tato janturgatiṃ yāti śubhāśubhām
149 ॥ पापी पापां गतिं याति यथा ते कथितं पुरा । छत्रोपानहदातारो ये च वेश्मप्रदायकाः
149 // pāpī pāpāṃ gatiṃ yāti yathā te kathitaṃ purā / chatropānahadātāro ye ca veśmapradāyakāḥ
150 ॥ ये तु पुण्यकृतस्तत्र ते पश्यन्ति यमं तदा । सौम्याकृतिं कुण्डलिनं मौलिमन्तं धृतश्रियम्
150 // ye tu puṇyakṛtastatra te paśyanti yamaṃ tadā / saumyākṛtiṃ kuṇḍalinaṃ maulimantaṃ dhṛtaśriyam
151 ॥ एकादशे द्वादशे हि षण्मासे आब्दिके तथा । विप्रान् बहून् भोजयेत् तत्र यन्महती क्षुधा
151 // ekādaśe dvādaśe hi ṣaṇmāse ābdike tathā / viprān bahūn bhojayet tatra yanmahatī kṣudhā
152 ॥ जीवन् पुत्रकलत्रादिप्रदिष्टमितरैः खग । यो न साधयति स्वार्थमेवं पश्चाद्धिखिद्यते
152 // jīvan putrakalatrādipradiṣṭamitaraiḥ khaga / yo na sādhayati svārthamevaṃ paścāddhikhidyate
153 ॥ एतत् ते सर्वमाख्यातं संयमिन्यां यथागति । प्रोक्तमावर्षकृत्यं ते किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि
153 // etat te sarvamākhyātaṃ saṃyaminyāṃ yathāgati / proktamāvarṣakṛtyaṃ te kimanyacchrotumicchasi