64 ॥ इति श्रागारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे मनुतद्वंशनिरूपणं नाम स्पताशीतितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 88 सूत उवाच । हरिर्मन्वन्तराण्याह ब्रह्मादिभ्यो हराय च । मार्कण्डेयः पितृस्तो त्रं क्रौञ्चुकिं प्राह तच्छृणु
64 // iti śrāgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe manutadvaṃśanirūpaṇaṃ nāma spatāśītitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 88 sūta uvāca / harirmanvantarāṇyāha brahmādibhyo harāya ca / mārkaṇḍeyaḥ pitṛsto traṃ krauñcukiṃ prāha tacchṛṇu
1 ॥ मार्कण्डेय उवाच । रुचिः प्रजापतिः पूर्वं निर्ममो निरहङ्कृतिः । अत्रस्तो ऽमितमायी च चचार पृथिवीमिमाम्
1 // mārkaṇḍeya uvāca / ruciḥ prajāpatiḥ pūrvaṃ nirmamo nirahaṅkṛtiḥ / atrasto 'mitamāyī ca cacāra pṛthivīmimām
2 ॥ अनग्निमनिकेतं तमेकाहारमनाश्रमम् । निमुक्तसंगं तं दृष्ट्वा प्रोचुः स्वपितरो मुनिम्
2 // anagnimaniketaṃ tamekāhāramanāśramam / nimuktasaṃgaṃ taṃ dṛṣṭvā procuḥ svapitaro munim
3 ॥ पितर ऊचुः । वत्स कस्मात्त्वया पुण्यो न कृतो दार संग्रहः । स्वर्गापवर्गहे (से)तुत्वाद्वन्धस्तेनानिशं (निमिषं) विना
3 // pitara ūcuḥ / vatsa kasmāttvayā puṇyo na kṛto dāra saṃgrahaḥ / svargāpavargahe (se)tutvādvandhastenāniśaṃ (nimiṣaṃ) vinā
4 ॥ गृही समस्तदेवानां पितॄणां च तथार्हणम् । ऋषीणामर्थिनां चैव कुर्वल्लो कानवाप्नुयात्
4 // gṛhī samastadevānāṃ pitṝṇāṃ ca tathārhaṇam / ṛṣīṇāmarthināṃ caiva kurvallo kānavāpnuyāt
5 ॥ स्वाहोच्चारणतो देवान्स्वधोच्चारणतः पितन् । विभजत्यन्नदानेन भृत्याद्यानतिथीनपि
5 // svāhoccāraṇato devānsvadhoccāraṇataḥ pitan / vibhajatyannadānena bhṛtyādyānatithīnapi
6 ॥ स त्त्वं दैवादृणाद्वन्धमिममस्मदृणादपि । अवाप्तो ऽसि मनुष्यर्षे भूतेभ्यश्च दिनेदिने
6 // sa ttvaṃ daivādṛṇādvandhamimamasmadṛṇādapi / avāpto 'si manuṣyarṣe bhūtebhyaśca dinedine
7 ॥ अनत्पाद्य सुतान्देवानसन्तर्प्य पितॄस्तथा । अकृत्वा च कथं माण्ड्यं स्वर्गतिं प्राप्तुमिच्छसि
7 // anatpādya sutāndevānasantarpya pitṝstathā / akṛtvā ca kathaṃ māṇḍyaṃ svargatiṃ prāptumicchasi
8 ॥ क्लेशबोधैककं पुत्र अन्यायेन भवेत्तव । मृतस्य नरकं त्यक्त्वा क्लेश एवान्यजन्मनि
8 // kleśabodhaikakaṃ putra anyāyena bhavettava / mṛtasya narakaṃ tyaktvā kleśa evānyajanmani
9 ॥ रुचिरुवाच । परिग्रहो ऽतिदुः खाय पापाया धोगतेस्तथा । भवत्यतो मया पूर्वंन कृतो दारसंग्रहः
9 // ruciruvāca / parigraho 'tiduḥ khāya pāpāyā dhogatestathā / bhavatyato mayā pūrvaṃna kṛto dārasaṃgrahaḥ
10 ॥ आत्मनः संशयोपायः क्रियते क्षणमन्त्रणात् । स्वमुक्तिहेतुर्न भवत्यसावपि परिग्रहात्
10 // ātmanaḥ saṃśayopāyaḥ kriyate kṣaṇamantraṇāt / svamuktiheturna bhavatyasāvapi parigrahāt
11 ॥ प्रक्षाल्यते ऽनुदिवसं य आत्मा निष्परिग्रहः । मम त्वपङ्कदिग्धो ऽपि विद्याम्भोभिर्वरं हि तत्
11 // prakṣālyate 'nudivasaṃ ya ātmā niṣparigrahaḥ / mama tvapaṅkadigdho 'pi vidyāmbhobhirvaraṃ hi tat
12 ॥ अनेकभवसंभूतकर्मपङ्काङ्कितो बुधैः । आत्मा तत्त्वज्ञानतोयैः प्रक्षाल्यो नियतेन्द्रियैः
12 // anekabhavasaṃbhūtakarmapaṅkāṅkito budhaiḥ / ātmā tattvajñānatoyaiḥ prakṣālyo niyatendriyaiḥ
13 ॥ पितर ऊचुः । युक्तं प्रक्षालनं कर्तुमात्मनो ऽपि यतेन्द्रियैः । किं तु नोपायमार्गो ऽयं यतस्त्वं पुत्र वर्तसे
13 // pitara ūcuḥ / yuktaṃ prakṣālanaṃ kartumātmano 'pi yatendriyaiḥ / kiṃ tu nopāyamārgo 'yaṃ yatastvaṃ putra vartase
14 ॥ पञ्चयज्ञैस्तपोदानैरशुभं नुदतस्तव । फलाभिसन्धिरहितैः पूर्वकम शुभाशुभैः
14 // pañcayajñaistapodānairaśubhaṃ nudatastava / phalābhisandhirahitaiḥ pūrvakama śubhāśubhaiḥ
15 ॥ एवं न बन्धो भवति कुर्वतः कारणात्मकम् । न च बन्धाय तत्कर्म भवत्यनतिसन्निभम्
15 // evaṃ na bandho bhavati kurvataḥ kāraṇātmakam / na ca bandhāya tatkarma bhavatyanatisannibham
16 ॥ पूर्वकर्म कृतं बोगैः क्षीयते ह्यनिशन्तथा । सुखदुः खात्मकैर्वत्स पुण्या पुण्यात्मकं नृणाम्
16 // pūrvakarma kṛtaṃ bogaiḥ kṣīyate hyaniśantathā / sukhaduḥ khātmakairvatsa puṇyā puṇyātmakaṃ nṛṇām
17 ॥ एवं प्रक्षाल्यते प्राज्ञैरात्मा बन्धाच्च रक्ष्यते । रक्ष्यश्च स्वविवेकैर्न पापपङ्केन दह्यते
17 // evaṃ prakṣālyate prājñairātmā bandhācca rakṣyate / rakṣyaśca svavivekairna pāpapaṅkena dahyate
18 ॥ रुचिरुवाच । अविद्या पच्यते वेदे कर्ममार्गात्पितामहाः । तत्कथं कर्मणो मार्गे भवन्तो योजयन्ति माम्
18 // ruciruvāca / avidyā pacyate vede karmamārgātpitāmahāḥ / tatkathaṃ karmaṇo mārge bhavanto yojayanti mām
19 ॥ पितर उचुः । अविद्या सर्वमेवैतत्कर्मणैतन्मृषा वचः । किं तु विद्यापरिप्राप्तौ हेतुः कर्म न संशयः
19 // pitara ucuḥ / avidyā sarvamevaitatkarmaṇaitanmṛṣā vacaḥ / kiṃ tu vidyāpariprāptau hetuḥ karma na saṃśayaḥ
20 ॥ विहिताकरणानर्थो न सद्भिः क्रियते तु यः । संयमो मुक्तये यो ऽन्यः प्रत्युताधोगतिप्रदः
20 // vihitākaraṇānartho na sadbhiḥ kriyate tu yaḥ / saṃyamo muktaye yo 'nyaḥ pratyutādhogatipradaḥ
21 ॥ प्रक्षालयामीति भवान्यदेतन्मन्यते वरम् । विहिताकरणोद्भूतैः पापैस्त्वमपि दह्यसे
21 // prakṣālayāmīti bhavānyadetanmanyate varam / vihitākaraṇodbhūtaiḥ pāpaistvamapi dahyase
22 ॥ अविद्याप्युपकाराय विषवज्जायते नृणाम् । अनुष्ठाना भ्युपायेन बन्धयोग्यापि नो हि सा
22 // avidyāpyupakārāya viṣavajjāyate nṛṇām / anuṣṭhānā bhyupāyena bandhayogyāpi no hi sā
23 ॥ तस्माद्वत्स कुरुष्व त्वं विधिवद्दारसंग्रहम् । आजन्म विफलन्ते ऽस्तु असम्प्राप्यान्यलौकिकम्
23 // tasmādvatsa kuruṣva tvaṃ vidhivaddārasaṃgraham / ājanma viphalante 'stu asamprāpyānyalaukikam
24 ॥ रुचिरुवाच । वृद्धो ऽहं साम्प्रतं को मे पितरः सम्प्रिदास्यति । भार्यान्तथा दरिद्रस्य दुष्करो दारसंग्रहः
24 // ruciruvāca / vṛddho 'haṃ sāmprataṃ ko me pitaraḥ sampridāsyati / bhāryāntathā daridrasya duṣkaro dārasaṃgrahaḥ
25 ॥ पितर ऊचुः । अस्माकं पतनं वत्स भवतश्चाप्यधोगतिः । नूनं भावि भवित्री च नाभिनन्दसि नो वचः
25 // pitara ūcuḥ / asmākaṃ patanaṃ vatsa bhavataścāpyadhogatiḥ / nūnaṃ bhāvi bhavitrī ca nābhinandasi no vacaḥ
26 ॥ इत्युक्त्वा पितरस्तस्य पश्यतो मुनिसत्तम । बभूवुः सहसादृश्या दीपा वातहता इव
26 // ityuktvā pitarastasya paśyato munisattama / babhūvuḥ sahasādṛśyā dīpā vātahatā iva
27 ॥ मुनिः क्रैञ्चुकये प्राह मार्कण्डेयो महातपाः । रुचिवृत्तान्तमखिलं पितृसंवादलक्षणम्
27 // muniḥ kraiñcukaye prāha mārkaṇḍeyo mahātapāḥ / rucivṛttāntamakhilaṃ pitṛsaṃvādalakṣaṇam