40 ॥ इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे गयामाहात्म्यं नाम षडशीतितमो ऽध्यायः (इति गयामाहात्म्यं समाप्तम्) । श्रीगरुडमहापुराणम्- 87 हरिरुवाच । चतुर्दश मनून्वक्ष्ये तत्सुताश्च सुकादिकान् । मनुः स्वायम्भुवः पूर्वमग्निघ्राद्याश्च तत्सुताः
40 // iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe gayāmāhātmyaṃ nāma ṣaḍaśītitamo 'dhyāyaḥ (iti gayāmāhātmyaṃ samāptam) / śrīgaruḍamahāpurāṇam- 87 hariruvāca / caturdaśa manūnvakṣye tatsutāśca sukādikān / manuḥ svāyambhuvaḥ pūrvamagnighrādyāśca tatsutāḥ
1 ॥ मरीचिरत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः । वसिष्ठश्च महातेजा ऋषयः सप्तकीर्तिताः
1 // marīciratryaṅgirasau pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ / vasiṣṭhaśca mahātejā ṛṣayaḥ saptakīrtitāḥ
2 ॥ जयाख्याशाचमिताख्याश्च शुक्रा यामास्तथैव च । गणा द्वादशकाश्चैति चत्वारः सोमपायिनः
2 // jayākhyāśācamitākhyāśca śukrā yāmāstathaiva ca / gaṇā dvādaśakāścaiti catvāraḥ somapāyinaḥ
3 ॥ विश्वभुग्वामदेवेन्द्रो बाष्कलिस्तदरिर्ह्यभूत् । स हतो विष्णुना दैत्यश्चक्रेण सुमहात्मना
3 // viśvabhugvāmadevendro bāṣkalistadarirhyabhūt / sa hato viṣṇunā daityaścakreṇa sumahātmanā
4 ॥ मनुः स्वारोचिषश्चाथ तत्पुत्रो मण्डलेश्वरः । चित्रको विनतश्चैव कर्णान्तो विद्युतो रविः
4 // manuḥ svārociṣaścātha tatputro maṇḍaleśvaraḥ / citrako vinataścaiva karṇānto vidyuto raviḥ
5 ॥ बृहद्गुणो नभश्चैव महाबलपराक्रमः । ऊर्ज स्तम्बस्तथा प्राण ऋषभो निश्चल (र) स्तथा
5 // bṛhadguṇo nabhaścaiva mahābalaparākramaḥ / ūrja stambastathā prāṇa ṛṣabho niścala (ra) stathā
6 ॥ दत्तो (म्भो) लिश्चावरीवांश्च ऋष्यः सप्तकीर्तिताः । तुषिता द्वादश प्रोक्तास्तथा पारावताश्च ये
6 // datto (mbho) liścāvarīvāṃśca ṛṣyaḥ saptakīrtitāḥ / tuṣitā dvādaśa proktāstathā pārāvatāśca ye
7 ॥ इन्द्रो विपश्चिद्देवानां तद्रिपुः पुरुकृत्सरः । जघान हस्तिरूपेण भगवान्मधुसूदनः
7 // indro vipaściddevānāṃ tadripuḥ purukṛtsaraḥ / jaghāna hastirūpeṇa bhagavānmadhusūdanaḥ
8 ॥ औत्तमस्य मनोः पुत्रा आजश्च परशुस्तथा । विनीतश्च सुकेतुश्च सुमित्रः सुबलः शुचिः
8 // auttamasya manoḥ putrā ājaśca paraśustathā / vinītaśca suketuśca sumitraḥ subalaḥ śuciḥ
9 ॥ देवो देवावृधो रुद्र ! महोत्साहोजितस्तथा । रथौजा ऊर्ध्वबाहुश्च शरणश्चानघो मुनिः
9 // devo devāvṛdho rudra ! mahotsāhojitastathā / rathaujā ūrdhvabāhuśca śaraṇaścānagho muniḥ
10 ॥ सुतपाः शङ्कुरित्येते ऋषयः सप्त कीर्तिताः । वशवर्तिस्वधामानः शिवाः सत्याः प्रतर्दनाः
10 // sutapāḥ śaṅkurityete ṛṣayaḥ sapta kīrtitāḥ / vaśavartisvadhāmānaḥ śivāḥ satyāḥ pratardanāḥ
11 ॥ पञ्च देवगणाः प्रोक्ता सर्वे द्वादशकास्तु ते । इन्द्रः स्वशान्तिस्तच्छुक्रः प्रलम्बो नाम दानवः
11 // pañca devagaṇāḥ proktā sarve dvādaśakāstu te / indraḥ svaśāntistacchukraḥ pralambo nāma dānavaḥ
12 ॥ मत्स्यरूपी हरिर्विष्णुस्तं जघान च दानवम् । तामसस्य मनोः पुत्रा जानुजङ्घो ऽथ निर्भयः
12 // matsyarūpī harirviṣṇustaṃ jaghāna ca dānavam / tāmasasya manoḥ putrā jānujaṅgho 'tha nirbhayaḥ
13 ॥ नवख्यातिर्नयश्चैव प्रियभृत्यो विविक्षिपः । दृढेषुधिः प्रस्तलाक्षः कृबन्धुः कृतस्तथा
13 // navakhyātirnayaścaiva priyabhṛtyo vivikṣipaḥ / dṛḍheṣudhiḥ prastalākṣaḥ kṛbandhuḥ kṛtastathā
14 ॥ ज्योतिर्धामा पृथुः (धृष्ट) काव्यश्चैत्रश्चेताग्निहेमकाः (कौ) । मुनयः कीर्तिताः सप्त सुरागाः सुधियस्तथा
14 // jyotirdhāmā pṛthuḥ (dhṛṣṭa) kāvyaścaitraścetāgnihemakāḥ (kau) / munayaḥ kīrtitāḥ sapta surāgāḥ sudhiyastathā
15 ॥ हरयो देवतामां च चत्वारः पञ्च (सप्त) विंशकाः । गणा इन्द्रः शिविस्तस्य शत्रुर्भोमरथाः स्मृताः
15 // harayo devatāmāṃ ca catvāraḥ pañca (sapta) viṃśakāḥ / gaṇā indraḥ śivistasya śatrurbhomarathāḥ smṛtāḥ
16 ॥ हरिणा कूर्मरूपेण हतो भीमरथो ऽसुरः । रैवतस्य मनोः पुत्रो महा प्राणश्च साधकः
16 // hariṇā kūrmarūpeṇa hato bhīmaratho 'suraḥ / raivatasya manoḥ putro mahā prāṇaśca sādhakaḥ
17 ॥ वन (ल) बन्धुर्निरमित्रः प्रत्यङ्गः परहा शुचिः । दृढव्रतः केतुशृगं ऋषयस्तस्य वर्ण्यते
17 // vana (la) bandhurniramitraḥ pratyaṅgaḥ parahā śuciḥ / dṛḍhavrataḥ ketuśṛgaṃ ṛṣayastasya varṇyate
18 ॥ वेदश्रीर्वेदबाहुश्च ऊर्ध्वबाहुस्तथैव च । हिरण्यरोमा पर्जन्यः सत्यनेत्रः (नामा) स्वधाम च
18 // vedaśrīrvedabāhuśca ūrdhvabāhustathaiva ca / hiraṇyaromā parjanyaḥ satyanetraḥ (nāmā) svadhāma ca
19 ॥ अभूतरजसश्चैव तथा देवाश्वमेधसः । वैकुण्ठ (ण्ठाः श्चामृत (ता) श्चैव चत्वारो देवतागणाः
19 // abhūtarajasaścaiva tathā devāśvamedhasaḥ / vaikuṇṭha (ṇṭhāḥ ścāmṛta (tā) ścaiva catvāro devatāgaṇāḥ
20 ॥ गणे चतुर्दश सुरा विभुरिद्रः प्रतापवान् । शान्तः शत्रुर्हतो दैत्यो हंसरूपेण विष्णुना
20 // gaṇe caturdaśa surā vibhuridraḥ pratāpavān / śāntaḥ śatrurhato daityo haṃsarūpeṇa viṣṇunā
21 ॥ चाक्षुषस्य मनोः पुत्रा उरुः पुरुर्महाबलः । शतद्युम्नस्तपस्वी च सत्यबाहुः(क्यो) कृतिस्तथा
21 // cākṣuṣasya manoḥ putrā uruḥ pururmahābalaḥ / śatadyumnastapasvī ca satyabāhuḥ(kyo) kṛtistathā
22 ॥ अग्निष्णुरतिरात्रश्च सुद्युम्नश्च तथा नरः । हविष्मानुत्तमः श्रीमान्स्व (सु) धामा विरजस्तथा
22 // agniṣṇuratirātraśca sudyumnaśca tathā naraḥ / haviṣmānuttamaḥ śrīmānsva (su) dhāmā virajastathā
23 ॥ अभिमानः सहिष्णुश्च मधुश्रीरृषयः स्मृताः । आर्याः प्रभूता भाव्याश्च लेखाश्च पृथुकास्तथा
23 // abhimānaḥ sahiṣṇuśca madhuśrīrṛṣayaḥ smṛtāḥ / āryāḥ prabhūtā bhāvyāśca lekhāśca pṛthukāstathā
24 ॥ अष्टकस्य गणाः पञ्च तथा प्रोक्ता दिवौकसाम् । इन्द्रो मनोजवः शत्रुर्महाकालो महाभजः
24 // aṣṭakasya gaṇāḥ pañca tathā proktā divaukasām / indro manojavaḥ śatrurmahākālo mahābhajaḥ
25 ॥ अश्वरूपेण स हतो हरिणा लोकधारिणा । मनोर्वैवस्वतस्येते पुत्रा विष्णुपरायणाः
25 // aśvarūpeṇa sa hato hariṇā lokadhāriṇā / manorvaivasvatasyete putrā viṣṇuparāyaṇāḥ
26 ॥ इक्ष्वाकुरथ नाभागो धृष्टः शर्यातिरेव च । नरिष्यन्तस्तथा पांसुर्नभो नेदिष्ठ एव च
26 // ikṣvākuratha nābhāgo dhṛṣṭaḥ śaryātireva ca / nariṣyantastathā pāṃsurnabho nediṣṭha eva ca
27 ॥ करूषश्च पृषध्रश्च सुद्युम्नश्च मनोः सुताः । अत्रिर्वसिष्ठो भगवाञ्जमदग्निश्च कश्यपः
27 // karūṣaśca pṛṣadhraśca sudyumnaśca manoḥ sutāḥ / atrirvasiṣṭho bhagavāñjamadagniśca kaśyapaḥ
28 ॥ गौतमश्च भरद्वाजो विशामित्रो ऽथ सप्तमः । तथा ह्येकोनपञ्चाशन्मरुतः परिकीर्तिताः
28 // gautamaśca bharadvājo viśāmitro 'tha saptamaḥ / tathā hyekonapañcāśanmarutaḥ parikīrtitāḥ
29 ॥ आदित्या वसवः साध्यागणा द्वादशकास्त्रयः । एकादशा तथा रुद्रा वसवो ऽष्टौ प्रकीर्तिताः
29 // ādityā vasavaḥ sādhyāgaṇā dvādaśakāstrayaḥ / ekādaśā tathā rudrā vasavo 'ṣṭau prakīrtitāḥ
30 ॥ द्वावश्विनौ विनिर्दिष्टौ विश्वेदेवास्तथा दशा । दशौवाङ्गिरसो देवा नव देवगणास्तथा
30 // dvāvaśvinau vinirdiṣṭau viśvedevāstathā daśā / daśauvāṅgiraso devā nava devagaṇāstathā
31 ॥ तेजस्वी नाम वै शक्रो हिरण्याक्षो रिपुः स्मृतः । हतो वराहरूपेण हरिण्याख्यो ऽथ विष्णुना
31 // tejasvī nāma vai śakro hiraṇyākṣo ripuḥ smṛtaḥ / hato varāharūpeṇa hariṇyākhyo 'tha viṣṇunā
32 ॥ वक्ष्ये मनोर्भविष्यस्य सावर्ण्याख्यस्य वै सुतान् । विजयश्चार्ववीरश्च निर्मोहः सत्यवाक्रृती
32 // vakṣye manorbhaviṣyasya sāvarṇyākhyasya vai sutān / vijayaścārvavīraśca nirmohaḥ satyavākrṛtī
33 ॥ वरिष्ठश्च गरिष्ठश्च वाचः संगतिरेव च । अश्वत्थामा कृपो व्यासो गालवो दीप्तिमानथ
33 // variṣṭhaśca gariṣṭhaśca vācaḥ saṃgatireva ca / aśvatthāmā kṛpo vyāso gālavo dīptimānatha
34 ॥ ऋष्यशृङ्गस्तथा राम ऋषयः सप्त कीर्तिताः । सुतपा अमृताभाश्च मुख्याश्चापि तथा सुराः
34 // ṛṣyaśṛṅgastathā rāma ṛṣayaḥ sapta kīrtitāḥ / sutapā amṛtābhāśca mukhyāścāpi tathā surāḥ
35 ॥ तेषां गणस्तु देवाना मेकैको विंशकः स्मृतः । विरोचनसुतस्तेषां बलिरिन्द्रो भविष्यति
35 // teṣāṃ gaṇastu devānā mekaiko viṃśakaḥ smṛtaḥ / virocanasutasteṣāṃ balirindro bhaviṣyati
36 ॥ दत्त्वेमां याचमानाय विष्णवे यः पदत्रयम् । ऋद्धिमिन्द्रपदं हित्वा ततः सिद्धिमवाप्स्यति
36 // dattvemāṃ yācamānāya viṣṇave yaḥ padatrayam / ṛddhimindrapadaṃ hitvā tataḥ siddhimavāpsyati
37 ॥ वारुणेर्दक्षसावर्णेर्नवमस्य सुताञ्छृणु । धृतिकेतुर्देप्तिकेतुः पञ्चहस्तो निरामयः । पृतुश्रवा बृहदूद्युम्न ऋचीको बृहतो गुणः
37 // vāruṇerdakṣasāvarṇernavamasya sutāñchṛṇu / dhṛtiketurdeptiketuḥ pañcahasto nirāmayaḥ / pṛtuśravā bṛhadūdyumna ṛcīko bṛhato guṇaḥ
38 ॥ मेधातिथिर्द्युतिश्चैव सवसो वसुरेव च । ज्योतिष्मान्हव्यकव्यौ च ऋषयो विभुरीश्वरः
38 // medhātithirdyutiścaiva savaso vasureva ca / jyotiṣmānhavyakavyau ca ṛṣayo vibhurīśvaraḥ
39 ॥ परो मरीचिर्गर्भश्च स्व (सु) धर्माणश्च ते त्रयः । देशशत्रु) कालकाक्षस्तद्धन्ता पद्मनाभकः
39 // paro marīcirgarbhaśca sva (su) dharmāṇaśca te trayaḥ / deśaśatru) kālakākṣastaddhantā padmanābhakaḥ
40 ॥ भविष्यन्ति तदा देवा एकैको द्वादशो गणः । तेषामिन्द्रो महावीर्यो भविष्यत्यद्भुतो हर
40 // bhaviṣyanti tadā devā ekaiko dvādaśo gaṇaḥ / teṣāmindro mahāvīryo bhaviṣyatyadbhuto hara
40*1 ॥ धमपुत्रस्य पुत्रांस्तु दश मस्य मनोः शृणु । सुक्षेत्रश्चोत्तमौजाश्च भूरिश्रेण्यश्च वीर्यवान्
40*1 // dhamaputrasya putrāṃstu daśa masya manoḥ śṛṇu / sukṣetraścottamaujāśca bhūriśreṇyaśca vīryavān
41 ॥ शतानीको निरमित्रो वृषसेनो जयद्रथः । भूरिद्युम्नः सुवर्चाश्च शान्तिरिन्द्रः प्रतापवान्
41 // śatānīko niramitro vṛṣaseno jayadrathaḥ / bhūridyumnaḥ suvarcāśca śāntirindraḥ pratāpavān
42 ॥ अयो (पो) मूर्तिर्हविष्मांश्च सुकृतिश्चाव्ययस्तथा । नाभागो ऽप्रतिमौजाश्च सौरभ ऋषयस्तथा
42 // ayo (po) mūrtirhaviṣmāṃśca sukṛtiścāvyayastathā / nābhāgo 'pratimaujāśca saurabha ṛṣayastathā
43 ॥ प्राणाख्याः शतसंख्यास्तु देवतानां गणस्तदा । तेषामिन्द्रश्च भविता शान्तिर्नाम महाबलः । बलिः शत्रुस्तं हरिश्च गदया घातयिष्यति
43 // prāṇākhyāḥ śatasaṃkhyāstu devatānāṃ gaṇastadā / teṣāmindraśca bhavitā śāntirnāma mahābalaḥ / baliḥ śatrustaṃ hariśca gadayā ghātayiṣyati
44 ॥ रुद्र पुत्रस्य ते पुत्रान्वक्ष्याम्येकादशस्य तु । सर्वत्रगः सुशर्मा च देवानीकः पुरुर्गुरुः
44 // rudra putrasya te putrānvakṣyāmyekādaśasya tu / sarvatragaḥ suśarmā ca devānīkaḥ pururguruḥ
45 ॥ क्षेत्रवर्णो दृढेषुश्च आर्द्रकः पुत्रकस्तथा । हविष्मांश्च हविष्यश्च वरुणो विश्वविस्तरौ
45 // kṣetravarṇo dṛḍheṣuśca ārdrakaḥ putrakastathā / haviṣmāṃśca haviṣyaśca varuṇo viśvavistarau
46 ॥ विष्णुश्चैवाग्नितेजाश्च ऋषयः सप्त कीर्तिताः । विहङ्गमाः कामगम् निर्माणरुचयस्तथा
46 // viṣṇuścaivāgnitejāśca ṛṣayaḥ sapta kīrtitāḥ / vihaṅgamāḥ kāmagam nirmāṇarucayastathā
47 ॥ एकैकस्त्रिंशकस्तेषां गणश्चैन्द्रश्च वै वृषः । धसग्रीवो रिपुस्तस्य श्रीरूपी घातयिष्यति
47 // ekaikastriṃśakasteṣāṃ gaṇaścaindraśca vai vṛṣaḥ / dhasagrīvo ripustasya śrīrūpī ghātayiṣyati
48 ॥ मनोस्तु दक्षपुत्रस्य द्वादशस्यात्मजाञ्छृणु । देववानु पदेवश्च देवश्रेष्ठो विदूरथः
48 // manostu dakṣaputrasya dvādaśasyātmajāñchṛṇu / devavānu padevaśca devaśreṣṭho vidūrathaḥ
49 ॥ मित्रवान्मित्रदेवश्च मित्रबिन्दुश्च वीर्यवान् । मित्रवाहः प्रवाहश्च दक्षपुत्रमनोः सुताः
49 // mitravānmitradevaśca mitrabinduśca vīryavān / mitravāhaḥ pravāhaśca dakṣaputramanoḥ sutāḥ
50 ॥ तपस्वी सुतपाश्चैव तपोमूर्तिस्तपोरतिः । तपोधृतिर्द्युतिश्चान्यः सप्तमश्च तपोधनाः
50 // tapasvī sutapāścaiva tapomūrtistaporatiḥ / tapodhṛtirdyutiścānyaḥ saptamaśca tapodhanāḥ
51 ॥ स्वधर्माणः सुतपसो हरितो होहितास्तथा । सुरारयो गणाश्चैते प्रत्येकं दशको गणः
51 // svadharmāṇaḥ sutapaso harito hohitāstathā / surārayo gaṇāścaite pratyekaṃ daśako gaṇaḥ
52 ॥ ऋतधामा च भद्रे (तत्रे) न्द्रस्तारको नाम तद्रिपुः । हरिर्नपुंसकं भूत्वा घातयिष्यति शङ्कर
52 // ṛtadhāmā ca bhadre (tatre) ndrastārako nāma tadripuḥ / harirnapuṃsakaṃ bhūtvā ghātayiṣyati śaṅkara
53 ॥ त्रयोदशस्य रौच्यस्य मनोः पुत्रान्निबोध मे । चित्रसेनो विचित्रश्च तपोधर्मरतो धृतिः
53 // trayodaśasya raucyasya manoḥ putrānnibodha me / citraseno vicitraśca tapodharmarato dhṛtiḥ
54 ॥ सुनेत्रः क्षेत्रवृत्तिश्च सुनयो धर्मपो दृढः । धृतिमानव्ययश्चैव निशारूपो निरुत्सुकः
54 // sunetraḥ kṣetravṛttiśca sunayo dharmapo dṛḍhaḥ / dhṛtimānavyayaścaiva niśārūpo nirutsukaḥ
55 ॥ निर्मोहस्तत्त्वदर्शो च ऋषयः सप्त कीर्तिताः । स्व (सु) रोमाणः स्व (सु) धर्माणः स्व (सु) कर्माणस्तथामराः
55 // nirmohastattvadarśo ca ṛṣayaḥ sapta kīrtitāḥ / sva (su) romāṇaḥ sva (su) dharmāṇaḥ sva (su) karmāṇastathāmarāḥ
56 ॥ त्रयस्त्रिंशद्विभेदास्ते देवानां तत्र वै गणाः । इन्द्रो दिवस्पतिः शत्रुस्त्विष्टिभो नाम दानवः
56 // trayastriṃśadvibhedāste devānāṃ tatra vai gaṇāḥ / indro divaspatiḥ śatrustviṣṭibho nāma dānavaḥ
57 ॥ मायूरेण च रूपेण घातयिष्यति माधवः । चतुर्दशस्य भौत्यस्य शृणु पुत्रान्मनोर्मम
57 // māyūreṇa ca rūpeṇa ghātayiṣyati mādhavaḥ / caturdaśasya bhautyasya śṛṇu putrānmanormama
58 ॥ उरुर्गभीरो धृष्टश्च तरस्वीग्रा (ग्र) ह एव च । अभिमानि प्रवीरश्च जिष्णुः संक्रन्दनस्तथा । तेजस्वी दुर्लभश्चैव भौत्यस्यैते मनोः सुताः
58 // ururgabhīro dhṛṣṭaśca tarasvīgrā (gra) ha eva ca / abhimāni pravīraśca jiṣṇuḥ saṃkrandanastathā / tejasvī durlabhaścaiva bhautyasyaite manoḥ sutāḥ
59 ॥ अग्नीध्रश्चाग्निबाहुश्च मागधश्च तथा शुचिः । अजितो मुक्तशुक्रौ च ऋषयः सप्त कीर्तिताः
59 // agnīdhraścāgnibāhuśca māgadhaśca tathā śuciḥ / ajito muktaśukrau ca ṛṣayaḥ sapta kīrtitāḥ
60 ॥ चाक्षुषाः कर्मनिष्ठाश्च पवित्रा भ्राजिनस्तथा । वचोवृद्धा देवगणाः पञ्च प्रोक्तास्तु सप्तकाः
60 // cākṣuṣāḥ karmaniṣṭhāśca pavitrā bhrājinastathā / vacovṛddhā devagaṇāḥ pañca proktāstu saptakāḥ
61 ॥ शुचिरिन्द्रो महादैत्यो रिपुहन्ता हरिः स्वयम् । एको देवश्चतुर्धा तु व्यासरूपेण विष्णुना
61 // śucirindro mahādaityo ripuhantā hariḥ svayam / eko devaścaturdhā tu vyāsarūpeṇa viṣṇunā
62 ॥ कृतस्ततः पुराणानि विद्याश्चाष्टादशैव तु । अङ्गानि चतुरो वेदा मीमांसा न्यायविस्तरः
62 // kṛtastataḥ purāṇāni vidyāścāṣṭādaśaiva tu / aṅgāni caturo vedā mīmāṃsā nyāyavistaraḥ
63 ॥ पुराणं धर्मशास्त्रं च आयुर्वेदार्थशास्त्रकम् । धनुर्वेदश्च गान्धर्वो विद्या ह्यष्टादशैव ताः
63 // purāṇaṃ dharmaśāstraṃ ca āyurvedārthaśāstrakam / dhanurvedaśca gāndharvo vidyā hyaṣṭādaśaiva tāḥ