23 ॥ इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ज्योतिः शास्त्रे शालग्रामषष्ट्यूब्दस्वरोदयानां निरूपणं नाम षट्षष्टितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 67 (इति ज्योतिः शास्त्रं समाप्तम्) । सूत उवाच । हरेः श्रुत्वा हरो गौरीं देहस्थं ज्ञानमब्रवीत्
23 // iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe jyotiḥ śāstre śālagrāmaṣaṣṭyūbdasvarodayānāṃ nirūpaṇaṃ nāma ṣaṭṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 67 (iti jyotiḥ śāstraṃ samāptam) / sūta uvāca / hareḥ śrutvā haro gaurīṃ dehasthaṃ jñānamabravīt
1 ॥ कुजो वह्नी रविः पृथ्वी सौरिरापः प्रकीर्तितः । वायुसंस्थास्थितो राहुर्दक्षरन्ध्रावभासकः
1 // kujo vahnī raviḥ pṛthvī saurirāpaḥ prakīrtitaḥ / vāyusaṃsthāsthito rāhurdakṣarandhrāvabhāsakaḥ
2 ॥ गुरुः शुक्रस्तथा सौम्यश्चन्द्रश्चैव चतुर्थकः । वामनाडीं तु मध्यस्थां कारयेदात्मनस्तथा
2 // guruḥ śukrastathā saumyaścandraścaiva caturthakaḥ / vāmanāḍīṃ tu madhyasthāṃ kārayedātmanastathā
3 ॥ यदाचर इलायुक्तस्तदा कर्मसमाचरेत् । स्थानसेवां तथा ध्यानं वाणिज्यं राजदर्शनम्
3 // yadācara ilāyuktastadā karmasamācaret / sthānasevāṃ tathā dhyānaṃ vāṇijyaṃ rājadarśanam
4 ॥ अन्यानि शुभकर्माणि कारयेत प्रयत्नतः । दक्षनाडीप्रवाहे तु शनिर्भौमश्च सैहिकः
4 // anyāni śubhakarmāṇi kārayeta prayatnataḥ / dakṣanāḍīpravāhe tu śanirbhaumaśca saihikaḥ
5 ॥ इनश्चैव तथाप्ये पापानामुदयो भवेत् । शुभाशुभविवेको हि ज्ञायते तु स्वरोदयात्
5 // inaścaiva tathāpye pāpānāmudayo bhavet / śubhāśubhaviveko hi jñāyate tu svarodayāt
6 ॥ देहमध्ये स्थिता नाड्यो बहुरूपाः सुविस्तराः । नाभेरधस्ताद्यः कन्दस्त्वङ्कुरास्तत्र निर्गताः
6 // dehamadhye sthitā nāḍyo bahurūpāḥ suvistarāḥ / nābheradhastādyaḥ kandastvaṅkurāstatra nirgatāḥ
7 ॥ द्विसप्ततिसहस्राणि नाभिमध्ये व्यवस्थिते । चक्रवच्च स्थितास्तास्तु सर्वाः प्राणहराः स्मृताः
7 // dvisaptatisahasrāṇi nābhimadhye vyavasthite / cakravacca sthitāstāstu sarvāḥ prāṇaharāḥ smṛtāḥ
8 ॥ तासां मध्ये त्रयः श्रेष्ठा वामदक्षैणमध्यमाः । वामा सोमात्मिका प्रोक्ता दक्षिणा रविसन्निभा
8 // tāsāṃ madhye trayaḥ śreṣṭhā vāmadakṣaiṇamadhyamāḥ / vāmā somātmikā proktā dakṣiṇā ravisannibhā
9 ॥ मध्यमा च भवेदग्निः फलन्ती कालपूरिणी । वामा ह्यमृतरूपा च जगदाप्यायने स्थिता
9 // madhyamā ca bhavedagniḥ phalantī kālapūriṇī / vāmā hyamṛtarūpā ca jagadāpyāyane sthitā
10 ॥ दक्षिणा रौद्रभागेन जगच्छोषयते सदा । द्वयोर्वाहे तु मृत्युः स्यात्सर्वकार्यविनाशिनी
10 // dakṣiṇā raudrabhāgena jagacchoṣayate sadā / dvayorvāhe tu mṛtyuḥ syātsarvakāryavināśinī
11 ॥ निर्गमे तु भवेद्वामा प्रवेशे दक्षैणा स्मृता । इडाचारे तथा सौम्यं चन्द्रसूर्यगतस्तथा
11 // nirgame tu bhavedvāmā praveśe dakṣaiṇā smṛtā / iḍācāre tathā saumyaṃ candrasūryagatastathā
12 ॥ कारयेत्क्रूर कर्माणि प्राणे पिङ्गलसंस्थिते । यात्रायां सर्वकार्येषु विषापहारणे इडा
12 // kārayetkrūra karmāṇi prāṇe piṅgalasaṃsthite / yātrāyāṃ sarvakāryeṣu viṣāpahāraṇe iḍā
13 ॥ भोजने मैथुने युद्धे पिङ्गला सिद्धिदायिका । उच्चाटमारणाद्येषु कर्मस्वेतेषु पिङ्गला
13 // bhojane maithune yuddhe piṅgalā siddhidāyikā / uccāṭamāraṇādyeṣu karmasveteṣu piṅgalā
14 ॥ मैथुने चैव संग्रामे भोजने सिद्धिदायिका । शोभनेषु च कार्येषु यात्रायां विषकर्मणि
14 // maithune caiva saṃgrāme bhojane siddhidāyikā / śobhaneṣu ca kāryeṣu yātrāyāṃ viṣakarmaṇi
15 ॥ शान्तिमुक्त्यर्थसिद्ध्यै च इडा योज्या नराधिपैः । द्वाभ्यां चैव प्रवाहे च क्रूरसौम्यविवर्जने
15 // śāntimuktyarthasiddhyai ca iḍā yojyā narādhipaiḥ / dvābhyāṃ caiva pravāhe ca krūrasaumyavivarjane
16 ॥ विषवत्तं तु जानीयात्संस्मरेत्तु विचक्षणः । सौम्यादिशुभकार्येषु लाभादिजयजीविते
16 // viṣavattaṃ tu jānīyātsaṃsmarettu vicakṣaṇaḥ / saumyādiśubhakāryeṣu lābhādijayajīvite
17 ॥ गमनागमने चैव वामा सर्वत्र पूजिता । युद्धादिभोजने घाते स्त्रीणां चैव तु संगमे
17 // gamanāgamane caiva vāmā sarvatra pūjitā / yuddhādibhojane ghāte strīṇāṃ caiva tu saṃgame
18 ॥ प्रशस्ता दक्षिणा नाडी प्रवेशे क्षुद्रकर्मणि । शुभाशुभानि कार्याणि लाभालाभौ जयाजयौ
18 // praśastā dakṣiṇā nāḍī praveśe kṣudrakarmaṇi / śubhāśubhāni kāryāṇi lābhālābhau jayājayau
19 ॥ जीवाजीवाय यत्पृच्छेन्न सिध्यति च मध्यमा । वामाचारे ऽथवा दक्षे प्रत्यये यत्र नायकः
19 // jīvājīvāya yatpṛcchenna sidhyati ca madhyamā / vāmācāre 'thavā dakṣe pratyaye yatra nāyakaḥ
20 ॥ तनुस्थः पृच्छते यस्तु तत्र सिद्धिर्न संशयः । वैच्छन्दो वामदेवस्तु यदा वहति चात्मनि
20 // tanusthaḥ pṛcchate yastu tatra siddhirna saṃśayaḥ / vaicchando vāmadevastu yadā vahati cātmani
21 ॥ तत्र भागे स्थितः पृच्छेत्सिद्धिर्भवति निष्फला । वामे वा दक्षिणे वापि यत्र संक्रमते शिवा
21 // tatra bhāge sthitaḥ pṛcchetsiddhirbhavati niṣphalā / vāme vā dakṣiṇe vāpi yatra saṃkramate śivā
22 ॥ घोरे घोराणि कार्याणि सौम्ये वै मध्यमानि च । प्रस्थिते भागतो हंसे द्वाभ्यां वै सर्ववाहिनी
22 // ghore ghorāṇi kāryāṇi saumye vai madhyamāni ca / prasthite bhāgato haṃse dvābhyāṃ vai sarvavāhinī
23 ॥ तदा मृत्युं विजानीयाद्योगी योगविशारदः । यत्रयत्र स्थितः पृच्छेद्वामदक्षिणसंमुखः
23 // tadā mṛtyuṃ vijānīyādyogī yogaviśāradaḥ / yatrayatra sthitaḥ pṛcchedvāmadakṣiṇasaṃmukhaḥ
24 ॥ तत्रतत्र समं दिश्याद्वातस्योदयनं सदा । अग्रतो वामिका श्रेष्ठा पृष्ठतो दक्षिणा शुभा
24 // tatratatra samaṃ diśyādvātasyodayanaṃ sadā / agrato vāmikā śreṣṭhā pṛṣṭhato dakṣiṇā śubhā
25 ॥ वामेन वामिका प्रोक्ता दक्षिणे दक्षिणा शुभा । वामे वामा शुभे चैव दक्षिणे दक्षिणा शुभा
25 // vāmena vāmikā proktā dakṣiṇe dakṣiṇā śubhā / vāme vāmā śubhe caiva dakṣiṇe dakṣiṇā śubhā
26 ॥ जीवो जीवति जीवेन यच्छून्यं तस्त्वरो भवेत् । यत्किञ्चित्कार्यमुद्दिष्टं जयादिशुभलक्षणम्
26 // jīvo jīvati jīvena yacchūnyaṃ tastvaro bhavet / yatkiñcitkāryamuddiṣṭaṃ jayādiśubhalakṣaṇam
27 ॥ तत्सर्वं पूर्णनाड्यां तु जायते निर्विकल्पतः । अन्यनाड्यादिपर्यन्तं पक्षत्रयमुदाहृतम्
27 // tatsarvaṃ pūrṇanāḍyāṃ tu jāyate nirvikalpataḥ / anyanāḍyādiparyantaṃ pakṣatrayamudāhṛtam
28 ॥ यावत्षष्ठी तु पृच्छायां पूर्णायां प्रथमो जयेत् । रिक्तायां तु द्वितीयस्तु कथयेत्तदशङ्कितः
28 // yāvatṣaṣṭhī tu pṛcchāyāṃ pūrṇāyāṃ prathamo jayet / riktāyāṃ tu dvitīyastu kathayettadaśaṅkitaḥ
29 ॥ वामाचारसमो वायुर्जायते कर्मसिद्धिदः । प्रवृत्ते दक्षिणे मार्गे विषमे विषमाक्षरम्
29 // vāmācārasamo vāyurjāyate karmasiddhidaḥ / pravṛtte dakṣiṇe mārge viṣame viṣamākṣaram
30 ॥ अन्यत्र वामवाहे तु नाम वै विषमाक्षरम् । तदासौ जयमाप्नोति योधः संग्राममध्यतः
30 // anyatra vāmavāhe tu nāma vai viṣamākṣaram / tadāsau jayamāpnoti yodhaḥ saṃgrāmamadhyataḥ
31 ॥ दक्षवातप्रवाहे तु यदि नाम समाक्षरम् । जा(ज) यते नात्र सन्देहो नाडीमघ्ये तु लक्षयेत्
31 // dakṣavātapravāhe tu yadi nāma samākṣaram / jā(ja) yate nātra sandeho nāḍīmaghye tu lakṣayet
32 ॥ पिङ्गलान्तर्गते प्राणे शमनीयाहवं जयेत् । यावन्नाड्युदयं चारस्तां दिशं यावदापयेत्
32 // piṅgalāntargate prāṇe śamanīyāhavaṃ jayet / yāvannāḍyudayaṃ cārastāṃ diśaṃ yāvadāpayet
33 ॥ न दातुं जायते सो ऽपि नात्र कार्या विचारणा । अथ संग्राममध्ये तु यत्र नाडी सदा वहेत्
33 // na dātuṃ jāyate so 'pi nātra kāryā vicāraṇā / atha saṃgrāmamadhye tu yatra nāḍī sadā vahet
34 ॥ सा दिशा जयमाप्नोति शून्ये भङ्गं विनिर्दिशेत् । जातचारे जयं विद्यान्मृतके मृतमादिशेत्
34 // sā diśā jayamāpnoti śūnye bhaṅgaṃ vinirdiśet / jātacāre jayaṃ vidyānmṛtake mṛtamādiśet
35 ॥ जयं पराजयं चैव यो जानाति स पण्डितः । वामे वा दक्षिणे वापि यत्र सञ्चरते शिवम्
35 // jayaṃ parājayaṃ caiva yo jānāti sa paṇḍitaḥ / vāme vā dakṣiṇe vāpi yatra sañcarate śivam
36 ॥ कृत्वा तत्पदमाप्नोति यात्रा सन्ततशोभना । शशिसूर्यप्रवाहे तु सति युद्धं समाचरेत्
36 // kṛtvā tatpadamāpnoti yātrā santataśobhanā / śaśisūryapravāhe tu sati yuddhaṃ samācaret
37 ॥ यस्तु पृच्छति तत्रस्थः स साधुर्जयतिध्रुवम् । यां दिशं वहते वायुस्तां दिशं यावदाजयः
37 // yastu pṛcchati tatrasthaḥ sa sādhurjayatidhruvam / yāṃ diśaṃ vahate vāyustāṃ diśaṃ yāvadājayaḥ
38 ॥ जायते नात्र सन्देह हन्द्रो यद्यग्रतः स्थितः । मेष्याद्या दश या नाड्यो दक्षिणा वाम संस्थिताः
38 // jāyate nātra sandeha handro yadyagrataḥ sthitaḥ / meṣyādyā daśa yā nāḍyo dakṣiṇā vāma saṃsthitāḥ
39 ॥ चरेस्थिरे तद्विमार्गे तादृशेतादृशे क्रमात् । निर्गमे निर्गमं याति संग्रहे संग्रहं विदुः
39 // caresthire tadvimārge tādṛśetādṛśe kramāt / nirgame nirgamaṃ yāti saṃgrahe saṃgrahaṃ viduḥ
40 ॥ पृच्छकस्य वचः श्रुत्वा घण्टाकारेण लक्षयेत् । वामे वा दक्षिणे वापि पञ्चतत्त्वस्थितः शिवे
40 // pṛcchakasya vacaḥ śrutvā ghaṇṭākāreṇa lakṣayet / vāme vā dakṣiṇe vāpi pañcatattvasthitaḥ śive
41 ॥ ऊर्ध्वे ऽग्निरध आपश्च तिर्यक्संस्थः प्रभञ्जनः । मध्ये तु पृथिवी ज्ञेया नभः सर्वत्र सर्वदा
41 // ūrdhve 'gniradha āpaśca tiryaksaṃsthaḥ prabhañjanaḥ / madhye tu pṛthivī jñeyā nabhaḥ sarvatra sarvadā
42 ॥ ऊर्ध्वे मृत्युरधः शान्तिस्तिर्यक् चोच्चाटयेत्सुधीः । मध्ये स्तम्भं विजानीयान्मोक्षः सर्वत्र सर्वगे
42 // ūrdhve mṛtyuradhaḥ śāntistiryak coccāṭayetsudhīḥ / madhye stambhaṃ vijānīyānmokṣaḥ sarvatra sarvage