18 ॥ इति श्रागारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे भुवनकोशवर्णनोपयोगिप्रियव्रतवंशनिरूपणं नाम चतुः पञ्चशत्तमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 55 हरिरुवाच । मध्ये त्विलावृतो वर्षो भद्राश्वः पूर्वतो ऽद्भुतः । पूर्वदक्षैणतो वर्षो हिरण्वान्वृषभध्वज
18 // iti śrāgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe bhuvanakośavarṇanopayogipriyavratavaṃśanirūpaṇaṃ nāma catuḥ pañcaśattamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 55 hariruvāca / madhye tvilāvṛto varṣo bhadrāśvaḥ pūrvato 'dbhutaḥ / pūrvadakṣaiṇato varṣo hiraṇvānvṛṣabhadhvaja
1 ॥ ततः किम्पुरुषो वर्षो मेरोर्दक्षिणतः स्मृतः । भारतो दक्षिणे प्रोक्तो हरिर्दक्षिणपाश्चिमे
1 // tataḥ kimpuruṣo varṣo merordakṣiṇataḥ smṛtaḥ / bhārato dakṣiṇe prokto harirdakṣiṇapāścime
2 ॥ पश्चिमे केतुमालश्च रम्यकः पश्चिमोत्तरे । उत्तरे च कुरोर्वर्षः कल्पवृक्षसमावृतः
2 // paścime ketumālaśca ramyakaḥ paścimottare / uttare ca kurorvarṣaḥ kalpavṛkṣasamāvṛtaḥ
3 ॥ सिद्धिः स्वाभाविकी रुद्र ! वर्जयित्वा तु भारतम् । इन्द्रद्वीपः कशेरुमांस्ताम्रवर्णो गभस्तितमान्
3 // siddhiḥ svābhāvikī rudra ! varjayitvā tu bhāratam / indradvīpaḥ kaśerumāṃstāmravarṇo gabhastitamān
4 ॥ नागद्वीपः कटाहश्च सिंहलो वारुणस्तथा । अयं तुनवमस्तेषां द्वीपः सागरसंवृतः
4 // nāgadvīpaḥ kaṭāhaśca siṃhalo vāruṇastathā / ayaṃ tunavamasteṣāṃ dvīpaḥ sāgarasaṃvṛtaḥ
5 ॥ पूर्वे किरातास्तस्यास्ते पश्चिमे यवनाः स्थिताः । अन्ध्रा दक्षिणतो रुद्र ! तुरष्कास्त्वपि चोत्तरे
5 // pūrve kirātāstasyāste paścime yavanāḥ sthitāḥ / andhrā dakṣiṇato rudra ! turaṣkāstvapi cottare
6 ॥ ब्राह्मणाः क्षत्त्रिया वैश्याः सूद्राश्चान्तरवासिनः । महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमानृक्षपर्वतः
6 // brāhmaṇāḥ kṣattriyā vaiśyāḥ sūdrāścāntaravāsinaḥ / mahendro malayaḥ sahyaḥ śuktimānṛkṣaparvataḥ
7 ॥ विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तात्र कुलपर्वताः । वेदस्मृतिर् नर्मदा च वरदा सुरसा शिवा
7 // vindhyaśca pāriyātraśca saptātra kulaparvatāḥ / vedasmṛtir narmadā ca varadā surasā śivā
8 ॥ तापी पयोष्णी सरयूः कावेरी गोमती तथा । गोदावरी भीमरथी कृष्णवेणी महानदी
8 // tāpī payoṣṇī sarayūḥ kāverī gomatī tathā / godāvarī bhīmarathī kṛṣṇaveṇī mahānadī
9 ॥ केतुमाला ताम्रपर्णो चन्द्रभागा सरस्वती । ऋषिकुल्या च कावेरी मत्तगङ्गा पयस्विनी
9 // ketumālā tāmraparṇo candrabhāgā sarasvatī / ṛṣikulyā ca kāverī mattagaṅgā payasvinī
10 ॥ विदर्भा च शतद्रूश्च नद्यः पापहराः शुभाः । आसां पिबन्ति सलिलं मध्यदेशादयो जनाः
10 // vidarbhā ca śatadrūśca nadyaḥ pāpaharāḥ śubhāḥ / āsāṃ pibanti salilaṃ madhyadeśādayo janāḥ
11 ॥ पाञ्चालाः कुरवो मत्स्या यौधेयाः सपटच्चराः । कुन्तयः शूरसेनाश्च मध्यदेशजनाः स्मृताः
11 // pāñcālāḥ kuravo matsyā yaudheyāḥ sapaṭaccarāḥ / kuntayaḥ śūrasenāśca madhyadeśajanāḥ smṛtāḥ
12 ॥ वृषध्वज ! जनाः पाद्माः सूतमागधचेदयः । काशय (षाया) श्च विदेहाश्च पूर्वस्यां कोसलास्तथा
12 // vṛṣadhvaja ! janāḥ pādmāḥ sūtamāgadhacedayaḥ / kāśaya (ṣāyā) śca videhāśca pūrvasyāṃ kosalāstathā
13 ॥ कलिङ्गवङ्गपुण्ड्राङ्गा वैदर्भा मूलकास्तथा । विन्ध्यान्तर्निलया देशाः पूर्वदक्षिणतः स्मृताः
13 // kaliṅgavaṅgapuṇḍrāṅgā vaidarbhā mūlakāstathā / vindhyāntarnilayā deśāḥ pūrvadakṣiṇataḥ smṛtāḥ
14 ॥ पुलन्दाश्मकजीमूतनयराष्ट्रनिवासिनः । कर्णार्(ना)टकम्बोजघणा दक्षिणापथवासिनः
14 // pulandāśmakajīmūtanayarāṣṭranivāsinaḥ / karṇār(nā)ṭakambojaghaṇā dakṣiṇāpathavāsinaḥ
15 ॥ अम्बष्ठद्रविडा लाटाः काम्भोजा स्त्रीमुखाः शकाः । आनर्तवासिनश्चैव ज्ञेया यक्षिणपश्चिमे
15 // ambaṣṭhadraviḍā lāṭāḥ kāmbhojā strīmukhāḥ śakāḥ / ānartavāsinaścaiva jñeyā yakṣiṇapaścime
16 ॥ स्त्रीराज्याः सैन्धवा म्लेच्छा नास्ति का यवनास्तथा । पश्चिमेन च विज्ञेया माथुरा नैषधैः सह
16 // strīrājyāḥ saindhavā mlecchā nāsti kā yavanāstathā / paścimena ca vijñeyā māthurā naiṣadhaiḥ saha
17 ॥ माण्डव्याश्च तुषाराश्च मूलिकाश्वमुखाः खशाः । महाकेशा महानासा देशास्तूत्तरपश्चिमे
17 // māṇḍavyāśca tuṣārāśca mūlikāśvamukhāḥ khaśāḥ / mahākeśā mahānāsā deśāstūttarapaścime
18 ॥ लम्ब (म्पा) का स्तननागाश्च माद्रगान्धारबाह्लिकाः । हिमाचलालया म्लेच्छा उदीचीं दिशमाश्रिताः
18 // lamba (mpā) kā stananāgāśca mādragāndhārabāhlikāḥ / himācalālayā mlecchā udīcīṃ diśamāśritāḥ
19 ॥ त्रिगर्तनीलकोलात (भ) ब्रह्मपुत्राः सटङ्कणाः । अभीषाहाः सकाश्मीरा उदक्पर्वेण कीर्तिताः
19 // trigartanīlakolāta (bha) brahmaputrāḥ saṭaṅkaṇāḥ / abhīṣāhāḥ sakāśmīrā udakparveṇa kīrtitāḥ