101 ॥ इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे देवप्रतिष्ठादिनिरूपणं नामाष्टचत्वारिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 49 इति प्रतिष्ठाप्रकरणं समाप्तम् । ब्रह्मोवाच । सर्गादिकृद्धरिश्चैव पूज्यः स्वायम्भुवादिभिः । विप्राद्यैः स्वेन धर्मेण तद्धर्मं व्यास ! वै शृणु
101 // iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe devapratiṣṭhādinirūpaṇaṃ nāmāṣṭacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 49 iti pratiṣṭhāprakaraṇaṃ samāptam / brahmovāca / sargādikṛddhariścaiva pūjyaḥ svāyambhuvādibhiḥ / viprādyaiḥ svena dharmeṇa taddharmaṃ vyāsa ! vai śṛṇu
1 ॥ यजनं याजनं दानं ब्राह्मणस्य प्रतिग्रहः । अध्यापनं चाध्ययनं षट् कर्माणिद्विजोत्तमे
1 // yajanaṃ yājanaṃ dānaṃ brāhmaṇasya pratigrahaḥ / adhyāpanaṃ cādhyayanaṃ ṣaṭ karmāṇidvijottame
2 ॥ दानमध्ययनं यज्ञो धर्मः क्षत्त्रियवैश्ययोः । दण्डस्तस्य कृषिर्वैश्यस्य शस्यते
2 // dānamadhyayanaṃ yajño dharmaḥ kṣattriyavaiśyayoḥ / daṇḍastasya kṛṣirvaiśyasya śasyate
3 ॥ शुश्रूषैव द्विजातीनां शूद्राणां धर्मसाधनम् । कारुकर्म तथाऽजीवो पाकयज्ञो ऽपि धर्मतः
3 // śuśrūṣaiva dvijātīnāṃ śūdrāṇāṃ dharmasādhanam / kārukarma tathā'jīvo pākayajño 'pi dharmataḥ
4 ॥ भिक्षाचर्याथ शुश्रूषा गुरोः स्वाध्याय एव च । सन्ध्याकर्माग्निकार्यञ्च धर्मो ऽयं ब्रह्मचारिणः
4 // bhikṣācaryātha śuśrūṣā guroḥ svādhyāya eva ca / sandhyākarmāgnikāryañca dharmo 'yaṃ brahmacāriṇaḥ
5 ॥ सर्वेषामाश्रमाणां च द्वैविध्यं तु चतुर्विधम् । ब्रह्मचार्युपकुर्वाणो नैष्ठिको ब्रह्मतत्परः
5 // sarveṣāmāśramāṇāṃ ca dvaividhyaṃ tu caturvidham / brahmacāryupakurvāṇo naiṣṭhiko brahmatatparaḥ
6 ॥ यो ऽधीत्य विधिवद्वेदान् गृहस्थाश्रममाव्रजेत् । उपकुर्वाणको ज्ञेयो नैष्ठिको मरणान्तिकः
6 // yo 'dhītya vidhivadvedān gṛhasthāśramamāvrajet / upakurvāṇako jñeyo naiṣṭhiko maraṇāntikaḥ
7 ॥ अग्नयो ऽतिथिशुश्रूषा यज्ञो दानं सुरार्चनम् । गृहस्थस्य समासेन धर्मो ऽयं द्विजसत्तम !
7 // agnayo 'tithiśuśrūṣā yajño dānaṃ surārcanam / gṛhasthasya samāsena dharmo 'yaṃ dvijasattama !
8 ॥ उदासीनः साधकश्च गृहस्थो द्विविधो भवेत् । कुटुम्बभरणे युक्तः साधको ऽसौ गृही भवेत्
8 // udāsīnaḥ sādhakaśca gṛhastho dvividho bhavet / kuṭumbabharaṇe yuktaḥ sādhako 'sau gṛhī bhavet
9 ॥ ऋणानि त्रीण्यपाकृत्य त्यक्त्वा भार्याधनादिकम् । एकाकी यस्तु विचरेदुदासीनः स मौक्षिकः
9 // ṛṇāni trīṇyapākṛtya tyaktvā bhāryādhanādikam / ekākī yastu vicaredudāsīnaḥ sa maukṣikaḥ
10 ॥ भूमौ मूलफलाशित्वं स्वाध्यायस्तप एव च । संविभागो यथान्यायं धर्मो ऽयं वनवासिनः
10 // bhūmau mūlaphalāśitvaṃ svādhyāyastapa eva ca / saṃvibhāgo yathānyāyaṃ dharmo 'yaṃ vanavāsinaḥ
11 ॥ तपस्तप्यति यो ऽरण्ये यजेद्देवाञ्जुहोति च । स्वाध्याये चैव निरतो वनस्थस्तापसोत्तमः
11 // tapastapyati yo 'raṇye yajeddevāñjuhoti ca / svādhyāye caiva nirato vanasthastāpasottamaḥ
12 ॥ तपसा कर्शितो ऽत्यर्थं यस्तु ध्यानपरो भवेत् । सन्यासी स हि विज्ञेयो वानप्रस्थाश्रमे स्थितः
12 // tapasā karśito 'tyarthaṃ yastu dhyānaparo bhavet / sanyāsī sa hi vijñeyo vānaprasthāśrame sthitaḥ
13 ॥ योगाभ्यासरतो नित्यमारुरुक्षुर्जितेन्द्रियः । ज्ञानाय वर्तते भुक्षुः प्रोच्यते पारमेष्ठिकः
13 // yogābhyāsarato nityamārurukṣurjitendriyaḥ / jñānāya vartate bhukṣuḥ procyate pārameṣṭhikaḥ
14 ॥ यस्त्वात्मरतिरेव स्यान्नित्यतृप्तो महामुनिः । सम्यक् च दमसम्पन्नः स योगी भिक्षुरुच्यते
14 // yastvātmaratireva syānnityatṛpto mahāmuniḥ / samyak ca damasampannaḥ sa yogī bhikṣurucyate
15 ॥ भैक्ष्यं श्रुतं च मौनित्वं तपो ध्यानं विशेषतः । सम्यक् च ज्ञानवैराग्यं धर्मो ऽयं भिक्षुके मतः
15 // bhaikṣyaṃ śrutaṃ ca maunitvaṃ tapo dhyānaṃ viśeṣataḥ / samyak ca jñānavairāgyaṃ dharmo 'yaṃ bhikṣuke mataḥ
16 ॥ ज्ञानसन्यासिनः केचिद्वेदसन्यासिनो ऽपरे । कर्मसन्यासिनः केचित्त्रिविधः पारमेष्ठिकः
16 // jñānasanyāsinaḥ kecidvedasanyāsino 'pare / karmasanyāsinaḥ kecittrividhaḥ pārameṣṭhikaḥ
17 ॥ योगी च त्रिविधो ज्ञेयो भौतिकः क्षत्त्र एवच । तृतीयो ऽन्त्याश्रमी प्रोक्तो योगमूर्तिंसमास्थितः
17 // yogī ca trividho jñeyo bhautikaḥ kṣattra evaca / tṛtīyo 'ntyāśramī prokto yogamūrtiṃsamāsthitaḥ
18 ॥ प्रथमा भावना पूर्वे मोक्षे त्वक्ष(दुष्क) रभावना । तृतीये चान्तिमा प्रोक्ता भावना पारमेश्वरी
18 // prathamā bhāvanā pūrve mokṣe tvakṣa(duṣka) rabhāvanā / tṛtīye cāntimā proktā bhāvanā pārameśvarī
19 ॥ धर्मात्संजायते मोक्षो ह्यर्थात्कामो ऽभिजायते । प्रवृत्तिश्च निवृत्तिश्च द्विविधं कर्म वैदिकम्
19 // dharmātsaṃjāyate mokṣo hyarthātkāmo 'bhijāyate / pravṛttiśca nivṛttiśca dvividhaṃ karma vaidikam
20 ॥ ज्ञानं पूर्वं निवृत्तं स्यात्प्रवृत्तं चाग्निदेवकृत् । क्षमा दमो दया दानमलोभा (भो) भ्यास एव च
20 // jñānaṃ pūrvaṃ nivṛttaṃ syātpravṛttaṃ cāgnidevakṛt / kṣamā damo dayā dānamalobhā (bho) bhyāsa eva ca
21 ॥ आर्जवं चान्सूया च तीर्थानुसरणं तथा । सत्यं संतोष आस्तिक्यं तथा चेन्द्रियनिग्रहः
21 // ārjavaṃ cānsūyā ca tīrthānusaraṇaṃ tathā / satyaṃ saṃtoṣa āstikyaṃ tathā cendriyanigrahaḥ
22 ॥ देवताभ्यर्चनं पूजा ब्राह्मणानां विशेषतः । अहिंसा प्रियवादित्वमपैशुन्यमरूक्षता
22 // devatābhyarcanaṃ pūjā brāhmaṇānāṃ viśeṣataḥ / ahiṃsā priyavāditvamapaiśunyamarūkṣatā
23 ॥ एते आश्रमिका धर्माश्चतुर्वर्ण्यं बवीम्यतः । प्राजापत्यं ब्राह्मणानां स्मृतं स्थानं क्रियावताम्
23 // ete āśramikā dharmāścaturvarṇyaṃ bavīmyataḥ / prājāpatyaṃ brāhmaṇānāṃ smṛtaṃ sthānaṃ kriyāvatām
24 ॥ स्थानमैन्द्रं क्षत्त्रियाणां संग्रामेष्वपलायिनाम् । वैश्यानां मारुतं स्थानं स्वधरममनुवर्तताम्
24 // sthānamaindraṃ kṣattriyāṇāṃ saṃgrāmeṣvapalāyinām / vaiśyānāṃ mārutaṃ sthānaṃ svadharamamanuvartatām
25 ॥ गान्धर्वं शूद्रजातीनां परिचारे च वर्तताम् । अष्टाशीतिसहस्राणामृषीणामूर्ध्वरेतसाम्
25 // gāndharvaṃ śūdrajātīnāṃ paricāre ca vartatām / aṣṭāśītisahasrāṇāmṛṣīṇāmūrdhvaretasām
26 ॥ स्मृतं तेषां तु यत्स्थानं तदेव वन (गुरु) वासिनाम् । सप्तर्षीणां तु यत्स्थानं स्थानं तद्वै वनौकसाम्
26 // smṛtaṃ teṣāṃ tu yatsthānaṃ tadeva vana (guru) vāsinām / saptarṣīṇāṃ tu yatsthānaṃ sthānaṃ tadvai vanaukasām
27 ॥ यतीनां यतचित्तानां न्यासिनामूर्ध्वरेतसाम् । आनन्दं ब्रह्म तत्स्थानं यस्मान्नावर्तते मुनिः
27 // yatīnāṃ yatacittānāṃ nyāsināmūrdhvaretasām / ānandaṃ brahma tatsthānaṃ yasmānnāvartate muniḥ
28 ॥ योगिनाममृतस्थानं व्योमाख्यं परमाक्षरम् । आनन्दमैश्वरं यस्मान्मुक्तो नावर्तते नरः
28 // yogināmamṛtasthānaṃ vyomākhyaṃ paramākṣaram / ānandamaiśvaraṃ yasmānmukto nāvartate naraḥ
29 ॥ मुक्तिरष्टाङ्गविज्ञानात्संक्षेपात्तद्वदे शृणु । यमाः पञ्च त्वहिंसाद्या अहिंसा प्राण्यहिंसनम्
29 // muktiraṣṭāṅgavijñānātsaṃkṣepāttadvade śṛṇu / yamāḥ pañca tvahiṃsādyā ahiṃsā prāṇyahiṃsanam
30 ॥ सत्यं भूतहितं वाक्यमस्तेयं स्वाग्रहं परम् । अमैथुनं ब्रह्मचर्यं सर्वत्यागो ऽपरिग्रहः
30 // satyaṃ bhūtahitaṃ vākyamasteyaṃ svāgrahaṃ param / amaithunaṃ brahmacaryaṃ sarvatyāgo 'parigrahaḥ
31 ॥ नियमाः पञ्च सत्याद्या बाह्ममाभ्यन्तरं द्विधा । शौचं तुष्टिश्च सन्तोषस्तपश्चोन्द्रियनिग्रहः
31 // niyamāḥ pañca satyādyā bāhmamābhyantaraṃ dvidhā / śaucaṃ tuṣṭiśca santoṣastapaścondriyanigrahaḥ
32 ॥ स्वाध्यायः स्यान्मन्त्रजापः प्रणिधानं हरेर्यजिः । आसनं पद्मकाद्युक्तं प्राणायामो मरुज्जयः
32 // svādhyāyaḥ syānmantrajāpaḥ praṇidhānaṃ hareryajiḥ / āsanaṃ padmakādyuktaṃ prāṇāyāmo marujjayaḥ
33 ॥ मन्त्रध्यान तो गर्भो विपरीतो ह्यगर्भकः । एवं द्विधा त्रिधाप्युक्तं पुरणात्पूरकः स च
33 // mantradhyāna to garbho viparīto hyagarbhakaḥ / evaṃ dvidhā tridhāpyuktaṃ puraṇātpūrakaḥ sa ca
34 ॥ कुम्भको निश्चलत्वाच्च रेचनाद्रेचकस्त्रिधा । लघुर्द्वादशमात्रः स्याच्चतुर्विंशतिकः परः
34 // kumbhako niścalatvācca recanādrecakastridhā / laghurdvādaśamātraḥ syāccaturviṃśatikaḥ paraḥ
35 ॥ षट्त्रिंशन्मात्रिकः श्रेष्ठः प्रत्याहारश्च रोधनम् । ब्रह्मात्मचिन्ता ध्यानं स्याद्धारणा मनसो धृतिः
35 // ṣaṭtriṃśanmātrikaḥ śreṣṭhaḥ pratyāhāraśca rodhanam / brahmātmacintā dhyānaṃ syāddhāraṇā manaso dhṛtiḥ
36 ॥ अहं ब्रह्मेत्यवस्थानं समाधिर्ब्रह्मणः स्थितिः । अहमात्मा परं ब्रह्म सत्यं ज्ञानमनन्तकम्
36 // ahaṃ brahmetyavasthānaṃ samādhirbrahmaṇaḥ sthitiḥ / ahamātmā paraṃ brahma satyaṃ jñānamanantakam
37 ॥ ब्रह्म विज्ञानमानन्दः स तत्त्वमसि केवलम् । अहं ब्रह्मास्म्यहं ब्रह्म अशरीरमानिन्द्रियम्
37 // brahma vijñānamānandaḥ sa tattvamasi kevalam / ahaṃ brahmāsmyahaṃ brahma aśarīramānindriyam
38 ॥ अहंमनोबुद्धिमहदहङ्कारादिवर्जितम् । जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यादियुक्तज्योतिस्तदीयकम्
38 // ahaṃmanobuddhimahadahaṅkārādivarjitam / jāgratsvapnasuṣuptyādiyuktajyotistadīyakam
39 ॥ नित्यं शुद्धं बुद्धमुक्तं सत्यमानन्दमद्वयम् । यो ऽसावादित्यपुरुषः सो ऽसावहमखण्डितम् । इति ध्यायन्विमुच्येत् ब्राह्मणो भवबन्धनात्
39 // nityaṃ śuddhaṃ buddhamuktaṃ satyamānandamadvayam / yo 'sāvādityapuruṣaḥ so 'sāvahamakhaṇḍitam / iti dhyāyanvimucyet brāhmaṇo bhavabandhanāt