12 ॥ इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे नैमित्तिकप्रलयोनाम चतुर्विंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 225 सूत उवाच । आध्यात्मिकादितापांस्त्रीञ्ज्ञात्व संस्राचक्रवित् । उत्पन्नज्ञानवैराग्यः प्राप्नोत्यात्यन्तिकं लयम्
12 // iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe naimittikapralayonāma caturviṃśatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 225 sūta uvāca / ādhyātmikāditāpāṃstrīñjñātva saṃsrācakravit / utpannajñānavairāgyaḥ prāpnotyātyantikaṃ layam
1 ॥ संसारचक्रं वक्ष्ये ऽहमादाबुत्क्रान्तिकालतः । यद्विना पुरुषार्थो न लीनः स्यात्परमात्मनि
1 // saṃsāracakraṃ vakṣye 'hamādābutkrāntikālataḥ / yadvinā puruṣārtho na līnaḥ syātparamātmani
2 ॥ ऊर्ध्ववासी नरस्त्यक्त्वा देहमन्यत्प्रपद्यते । नीयतेद्वादशाहेन यमस्य यमपूरुषैः
2 // ūrdhvavāsī narastyaktvā dehamanyatprapadyate / nīyatedvādaśāhena yamasya yamapūruṣaiḥ
3 ॥ तत्र यद्वान्धवास्तोयं प्रयच्छन्ति तिलैः सह । यच्च पिण्डं प्रयच्छन्ति यमलोके तदश्नुते
3 // tatra yadvāndhavāstoyaṃ prayacchanti tilaiḥ saha / yacca piṇḍaṃ prayacchanti yamaloke tadaśnute
4 ॥ गतश्च नरकं पापात्स्वर्गं याति स्वपुण्यतः । पापकृद्याति नरकं पुण्यकृद्याति वै दिवम्
4 // gataśca narakaṃ pāpātsvargaṃ yāti svapuṇyataḥ / pāpakṛdyāti narakaṃ puṇyakṛdyāti vai divam
5 ॥ स्वर्गाच्च नरकात्त्यक्तः स्त्रीणां गर्भे भवत्यपि । नाभिभूतञ्च तस्यैव याति बीजद्वयं हि तत्
5 // svargācca narakāttyaktaḥ strīṇāṃ garbhe bhavatyapi / nābhibhūtañca tasyaiva yāti bījadvayaṃ hi tat
6 ॥ कललं बुद्ब्रुदमयं ततः शोणितमेव च । पेश्याः पलसमो ऽण्डः स्यादङ्कुरं तत उच्यते
6 // kalalaṃ budbrudamayaṃ tataḥ śoṇitameva ca / peśyāḥ palasamo 'ṇḍaḥ syādaṅkuraṃ tata ucyate
7 ॥ उपाङ्गान्यङ्गुलीनेत्रनासास्यश्रवणानि च । आवहं याति चाङ्गेभ्यस्तत्परन्तु नखादिकम्
7 // upāṅgānyaṅgulīnetranāsāsyaśravaṇāni ca / āvahaṃ yāti cāṅgebhyastatparantu nakhādikam
8 ॥ त्वचो रोमाणि जायन्ते केशाश्चैव ततः परम् । नरश्चाधोमुखः स्थित्वा दशमे च सः जायते
8 // tvaco romāṇi jāyante keśāścaiva tataḥ param / naraścādhomukhaḥ sthitvā daśame ca saḥ jāyate
9 ॥ ततस्तु वैष्णवी माया वृणोत्यत्यन्तमोहिनी । बालत्वं त्वथ कौमारं यौवनं वृद्धतामपि
9 // tatastu vaiṣṇavī māyā vṛṇotyatyantamohinī / bālatvaṃ tvatha kaumāraṃ yauvanaṃ vṛddhatāmapi
10 ॥ ततश्च मरणं तत्तद्धर्मामाप्नोति मानवः । एवं संसारचक्रे ऽस्मिन् भ्राम्यते घटीयन्त्रवत्
10 // tataśca maraṇaṃ tattaddharmāmāpnoti mānavaḥ / evaṃ saṃsāracakre 'smin bhrāmyate ghaṭīyantravat
11 ॥ नरकात्प्रतिमुक्तस्तु पापयोनिषु जायते । पतितात्प्रतिगृह्याथ अधोयोनिं व्रजेद्बुधः
11 // narakātpratimuktastu pāpayoniṣu jāyate / patitātpratigṛhyātha adhoyoniṃ vrajedbudhaḥ
12 ॥ नरकात्प्रतिमुक्तस्तु कृमिर्भवति याचकः । उपाध्यायव्यलीकं तु कृत्वा श्वा भवति द्विज
12 // narakātpratimuktastu kṛmirbhavati yācakaḥ / upādhyāyavyalīkaṃ tu kṛtvā śvā bhavati dvija
13 ॥ तज्जायां मनसा वाञ्छंस्तद्द्रव्यं वाप्यसंशयम् । गर्दभोजायते जन्तुर्मित्रस्यैवापमानकृत्
13 // tajjāyāṃ manasā vāñchaṃstaddravyaṃ vāpyasaṃśayam / gardabhojāyate janturmitrasyaivāpamānakṛt
14 ॥ पितरौ पीडयित्वा तु कच्छपत्वञ्च जायते । भुर्तुः पिण्डमुपाश्वस्तो वञ्जयित्वा तमेव यः
14 // pitarau pīḍayitvā tu kacchapatvañca jāyate / bhurtuḥ piṇḍamupāśvasto vañjayitvā tameva yaḥ
15 ॥ सो ऽपि मोहसमापन्नो जायते वानरो मृतः । न्यासापहर्ता नरकाद्विमुक्तो जायते कृमिः
15 // so 'pi mohasamāpanno jāyate vānaro mṛtaḥ / nyāsāpahartā narakādvimukto jāyate kṛmiḥ
16 ॥ असूयकश्च नरकान्मुक्तो भवति राक्षसः । विश्वासहर्ता च नरो मीनयोनौ प्रजायते
16 // asūyakaśca narakānmukto bhavati rākṣasaḥ / viśvāsahartā ca naro mīnayonau prajāyate
17 ॥ यवधान्यानि संहृत्य जायते मूषको मृतः । परदाराभिमर्शात्तु वृको घोरो ऽभिजायते
17 // yavadhānyāni saṃhṛtya jāyate mūṣako mṛtaḥ / paradārābhimarśāttu vṛko ghoro 'bhijāyate
18 ॥ भ्रातृभार्याप्रसंगेन कोकिलो जायते नरः । गुर्वादिभार्यागमनाच्छूकरो जायते नरः
18 // bhrātṛbhāryāprasaṃgena kokilo jāyate naraḥ / gurvādibhāryāgamanācchūkaro jāyate naraḥ
19 ॥ यज्ञदानविवाहानां विघ्नकर्ता भवेत्कृमिः । देवतापितृविप्राणामदत्त्वा यो ऽन्नमश्नुते
19 // yajñadānavivāhānāṃ vighnakartā bhavetkṛmiḥ / devatāpitṛviprāṇāmadattvā yo 'nnamaśnute
20 ॥ प्रमुक्तो नरकाद्वापि वायसः सन्प्रजायते । ज्येष्ठभ्रात्रपमानाच्च क्रौञ्चयोनौ प्रजायते
20 // pramukto narakādvāpi vāyasaḥ sanprajāyate / jyeṣṭhabhrātrapamānācca krauñcayonau prajāyate
21 ॥ शूद्रस्तु ब्राह्मणीं गत्वा कृमियोनौ प्रजायते । तस्यामपत्यमुत्पाद्य काष्ठान्तः कटीको भवेत्
21 // śūdrastu brāhmaṇīṃ gatvā kṛmiyonau prajāyate / tasyāmapatyamutpādya kāṣṭhāntaḥ kaṭīko bhavet
22 ॥ कृतघ्नः कृमिकः कीटः पतङ्गो वृश्चिकस्तथा । अशस्त्रं पुरुषं हर्ता नरः सञ्जायते खरः
22 // kṛtaghnaḥ kṛmikaḥ kīṭaḥ pataṅgo vṛścikastathā / aśastraṃ puruṣaṃ hartā naraḥ sañjāyate kharaḥ
23 ॥ कृमिः स्त्रीवधकर्ता च बालहन्ता च जायते । भोजनञ्चोरयित्वा तु मक्षिका जायते नरः
23 // kṛmiḥ strīvadhakartā ca bālahantā ca jāyate / bhojanañcorayitvā tu makṣikā jāyate naraḥ
24 ॥ हृत्वाज्यञ्चैव मार्जारस्तिलहृच्चैव मूषकः । घृतं हृत्वा च नकुलः काको मद्भुरमामिषम्
24 // hṛtvājyañcaiva mārjārastilahṛccaiva mūṣakaḥ / ghṛtaṃ hṛtvā ca nakulaḥ kāko madbhuramāmiṣam
25 ॥ मधु हृत्वा नरो दंश-पूपं हृत्वा पिपीलिकः । अपो हृत्वा तु पापात्मा वायसः सम्प्रजायते
25 // madhu hṛtvā naro daṃśa-pūpaṃ hṛtvā pipīlikaḥ / apo hṛtvā tu pāpātmā vāyasaḥ samprajāyate
26 ॥ हृते काष्ठे च हारीतः कपोतो वा प्रजायते । हृत्वा तु काञ्चनं भाण्डं कृमियोनौ प्रजायते
26 // hṛte kāṣṭhe ca hārītaḥ kapoto vā prajāyate / hṛtvā tu kāñcanaṃ bhāṇḍaṃ kṛmiyonau prajāyate
27 ॥ कार्पासिके हृते क्रौञ्चो वह्रिहर्ता बकस्तथा । मयूरो वर्णकं हृत्वा शाकपत्रञ्च जायते
27 // kārpāsike hṛte krauñco vahrihartā bakastathā / mayūro varṇakaṃ hṛtvā śākapatrañca jāyate
28 ॥ जीवञ्जीवकतां याति रक्तवस्त्वपहृन्नरः । छुछुन्दरिः शुभान्गन्धाञ्छशं हृत्वा शशो भवेत्
28 // jīvañjīvakatāṃ yāti raktavastvapahṛnnaraḥ / chuchundariḥ śubhāngandhāñchaśaṃ hṛtvā śaśo bhavet
29 ॥ षण्डाः कलापहरणे काष्ठहृत्तृणकीटकः । पुष्पं हृत्वा दरिद्रस्तु पङ्गुर्याचकहृन्नरः
29 // ṣaṇḍāḥ kalāpaharaṇe kāṣṭhahṛttṛṇakīṭakaḥ / puṣpaṃ hṛtvā daridrastu paṅguryācakahṛnnaraḥ
30 ॥ शाकहर्ता च हारीतस्तोयहर्ता च चातकः । गृहहृन्नरकान्गत्वा रौरवादीन्सुदारुणान्
30 // śākahartā ca hārītastoyahartā ca cātakaḥ / gṛhahṛnnarakāngatvā rauravādīnsudāruṇān
31 ॥ तृणगुल्मलतावल्लीत्वग्घारी तरुतां व्रजेत् । एष एव क्रमो दृष्टो गोसुवर्णादिहारिणाम्
31 // tṛṇagulmalatāvallītvagghārī tarutāṃ vrajet / eṣa eva kramo dṛṣṭo gosuvarṇādihāriṇām
32 ॥ विद्यापहारी मूकः स्याद्गत्वा च नरकान्बहन् । असमिद्धे हुते चाग्नौ मन्दाग्निः खलु जायते
32 // vidyāpahārī mūkaḥ syādgatvā ca narakānbahan / asamiddhe hute cāgnau mandāgniḥ khalu jāyate
33 ॥ परनिन्दा कृतघ्नत्वं परसीमाभिघातनम् । नैष्ठुर्यं निर्घृणत्वञ्च परदारोपसेवनम्
33 // paranindā kṛtaghnatvaṃ parasīmābhighātanam / naiṣṭhuryaṃ nirghṛṇatvañca paradāropasevanam
34 ॥ परस्वहरणाशौचं देवतानां च कुत्सनम् । निकृत्य बन्धनं नॄणां कार्पण्यञ्च नृणां वधः । उपलक्षणाद्विजानीयान्मुक्तानां नरकादनु
34 // parasvaharaṇāśaucaṃ devatānāṃ ca kutsanam / nikṛtya bandhanaṃ nṝṇāṃ kārpaṇyañca nṛṇāṃ vadhaḥ / upalakṣaṇādvijānīyānmuktānāṃ narakādanu
35 ॥ दया भूतेषु संवादः परलोकं प्रति क्रिया । सत्यं हितार्थमुक्तिश्च वेदप्रामाण्यदर्शनम्
35 // dayā bhūteṣu saṃvādaḥ paralokaṃ prati kriyā / satyaṃ hitārthamuktiśca vedaprāmāṇyadarśanam
36 ॥ गुरुदेवर्षिसिद्धर्षिसेवनं साधुसंयमः । सत्क्रियाष्वसनं मैत्री स्वर्गस्य लक्षणं विदुः । अष्टाङ्गयोगविज्ञानात्प्राप्नोत्यात्यन्तिकं फलम्
36 // gurudevarṣisiddharṣisevanaṃ sādhusaṃyamaḥ / satkriyāṣvasanaṃ maitrī svargasya lakṣaṇaṃ viduḥ / aṣṭāṅgayogavijñānātprāpnotyātyantikaṃ phalam