83 ॥ इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने मन्त्रराजसाधनप्रकारकथनन्नामाष्टत्रिंशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच अनाद्यनन्तमव्यक्तं व्यक्तानामादिकारणम् । आनन्दबोधैकरसं तन्महन्मन्महे महः
83 // iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne mantrarājasādhanaprakārakathanannāmāṣṭatriṃśo 'dhyāyaḥ agastya uvāca anādyanantamavyaktaṃ vyaktānāmādikāraṇam / ānandabodhaikarasaṃ tanmahanmanmahe mahaḥ
1 ॥ अश्वानन महाप्राज्ञ वेदवेदान्तवित्तम । श्रुतमेतन्महापुण्यं ललिताख्यानमुत्तमम्
1 // aśvānana mahāprājña vedavedāntavittama / śrutametanmahāpuṇyaṃ lalitākhyānamuttamam
2 ॥ सर्वपूज्या त्वया प्रोक्ता त्रिपुरा परदेवता । पाशाङ्कुशधनुर्बाण परिष्कृतचतुर्भुजा
2 // sarvapūjyā tvayā proktā tripurā paradevatā / pāśāṅkuśadhanurbāṇa pariṣkṛtacaturbhujā
3 ॥ तस्या मन्त्रमिति प्रोक्तं श्रीचक्रं चक्रूषणम् । नवावरणमीशानी श्रीपरस्याधिदैवतम्
3 // tasyā mantramiti proktaṃ śrīcakraṃ cakrūṣaṇam / navāvaraṇamīśānī śrīparasyādhidaivatam
4 ॥ काञ्चीपुरे पवित्रे ऽस्मिन्महीमण्डलमण्डले । केयं विभाति कल्याणी कामाक्षीत्यभिविश्रुता
4 // kāñcīpure pavitre 'sminmahīmaṇḍalamaṇḍale / keyaṃ vibhāti kalyāṇī kāmākṣītyabhiviśrutā
5 ॥ द्विभुजा विविधोल्लासविलसत्तनुवल्लरी । अदृष्टपूर्वसैन्दर्या परज्योतिर्मयी परा
5 // dvibhujā vividhollāsavilasattanuvallarī / adṛṣṭapūrvasaindaryā parajyotirmayī parā
6 ॥ सूत उवाच अगस्त्येनैवमुक्तः सन्परानन्दादृतेक्षणः । ध्यायंस्तच्च परं तेजो हयग्रीवो महामनाः । इति ध्यात्वा नमस्कृत्य तमगस्त्यमथाब्रवीत्
6 // sūta uvāca agastyenaivamuktaḥ sanparānandādṛtekṣaṇaḥ / dhyāyaṃstacca paraṃ tejo hayagrīvo mahāmanāḥ / iti dhyātvā namaskṛtya tamagastyamathābravīt
7 ॥ हयग्रीव उवाच रहस्यं संप्रवक्ष्यामि लोपामुद्रापते शृणु
7 // hayagrīva uvāca rahasyaṃ saṃpravakṣyāmi lopāmudrāpate śṛṇu
8 ॥ आद्या याणुतरा सा स्याच्चित्परा त्वादिकारणम् । अन्ताख्येति तथा प्रोक्ता स्वरूपात्तत्त्वचिन्तकैः
8 // ādyā yāṇutarā sā syāccitparā tvādikāraṇam / antākhyeti tathā proktā svarūpāttattvacintakaiḥ
9 ॥ द्वितीयाभूत्ततः शुद्धपराद्विभुजसंयुता । दक्षहस्ते योगमुद्रां वामहस्ते तु पुस्तकम्
9 // dvitīyābhūttataḥ śuddhaparādvibhujasaṃyutā / dakṣahaste yogamudrāṃ vāmahaste tu pustakam
10 ॥ बिभ्रती हिमकुन्देन्दुमुक्तासमवपुर्द्युतिः । परापरा तृतीया स्याद्बा लार्कायुतसंमिता
10 // bibhratī himakundendumuktāsamavapurdyutiḥ / parāparā tṛtīyā syādbā lārkāyutasaṃmitā
11 ॥ सर्वाभरणसंयुक्ता दशहस्तधृताम्बुजा । वामोरुन्यस्तहस्ता वा किरीटार्धेन्दुभूषणा
11 // sarvābharaṇasaṃyuktā daśahastadhṛtāmbujā / vāmorunyastahastā vā kirīṭārdhendubhūṣaṇā
12 ॥ पश्चाच्चतुर्भुजा जाता सा परा त्रिपुरारुणा । पाशाङ्कुशेक्षुकोदण्डपञ्चबाणलसत्करा
12 // paścāccaturbhujā jātā sā parā tripurāruṇā / pāśāṅkuśekṣukodaṇḍapañcabāṇalasatkarā
13 ॥ ललिता सैव कामाक्षी काञ्च्यां व्यक्तिमुपागता । सरस्वतीरमागौर्यस्तामेवाद्यामुपासते
13 // lalitā saiva kāmākṣī kāñcyāṃ vyaktimupāgatā / sarasvatīramāgauryastāmevādyāmupāsate
14 ॥ नेत्रद्वयं महेशस्य काशीकाञ्जीपुरद्वयम्
14 // netradvayaṃ maheśasya kāśīkāñjīpuradvayam
15 ॥ विख्यातं वैष्णवं क्षेत्रं शिवसांनिध्य कारकम् । काञ्चीक्षेत्रे पुरा धाता सर्वलोकपितामहः
15 // vikhyātaṃ vaiṣṇavaṃ kṣetraṃ śivasāṃnidhya kārakam / kāñcīkṣetre purā dhātā sarvalokapitāmahaḥ
16 ॥ श्रीदेवीदर्शनायैव तपस्तेपे सुदुष्करम् । आत्मैकध्यानयुक्तस्य तस्यव्रतवतो मुने
16 // śrīdevīdarśanāyaiva tapastepe suduṣkaram / ātmaikadhyānayuktasya tasyavratavato mune
17 ॥ प्रादुरासीत्पुरो लक्ष्मीः पद्महस्ता परात्परा । पद्मासने च तिष्ठन्ती विष्णुना जिष्णुना सह
17 // prādurāsītpuro lakṣmīḥ padmahastā parātparā / padmāsane ca tiṣṭhantī viṣṇunā jiṣṇunā saha
18 ॥ सर्वशृङ्गारवेषाढ्या सर्वाभरणभूषिता । सिंहासनेश्वरी ख्याता सर्वलोकैकरक्षिणी
18 // sarvaśṛṅgāraveṣāḍhyā sarvābharaṇabhūṣitā / siṃhāsaneśvarī khyātā sarvalokaikarakṣiṇī
19 ॥ तां दृष्ट्वाद्भुतसैन्दर्यां परज्योतिर्मयीं पराम् । आदिलक्ष्मीमिति ख्यातां सर्वेषां हृदये स्थिताम्
19 // tāṃ dṛṣṭvādbhutasaindaryāṃ parajyotirmayīṃ parām / ādilakṣmīmiti khyātāṃ sarveṣāṃ hṛdaye sthitām
20 ॥ यामाहुस्त्रिपुरामेव ब्रह्मविष्णवीशमातरम् । कामाक्षीति प्रसिद्धां तामस्तौ षीत्पुर्मभक्तिमान्
20 // yāmāhustripurāmeva brahmaviṣṇavīśamātaram / kāmākṣīti prasiddhāṃ tāmastau ṣītpurmabhaktimān
21 ॥ ब्रह्मोवाच । जय देवि जगन्मातर्जय त्रिपुरसुन्दरि । जय श्रीनाथसहजे जय श्रीसर्वमङ्गले
21 // brahmovāca / jaya devi jaganmātarjaya tripurasundari / jaya śrīnāthasahaje jaya śrīsarvamaṅgale
22 ॥ जय श्रीकरुणाराशे जय शृङ्गारनायिके । जयजयेधिकसिद्धेशि जय योगीन्द्रवन्दिते
22 // jaya śrīkaruṇārāśe jaya śṛṅgāranāyike / jayajayedhikasiddheśi jaya yogīndravandite
23 ॥ जयजय जगदम्ब नित्यरूपे जयजय सन्नुतलोकसौख्यदात्रि । जयजय हिमशैलकीर्तनीये जयजय शङ्करकामवामनेत्रि
23 // jayajaya jagadamba nityarūpe jayajaya sannutalokasaukhyadātri / jayajaya himaśailakīrtanīye jayajaya śaṅkarakāmavāmanetri
24 ॥ जगज्जन्मस्थितिध्वंसपिधानानुग्रहान्मुहुः । या करोति स्वसङ्कल्पात्तस्यै देव्यै नमोनमः
24 // jagajjanmasthitidhvaṃsapidhānānugrahānmuhuḥ / yā karoti svasaṅkalpāttasyai devyai namonamaḥ
25 ॥ वर्णाश्रमाणां सांकर्यकारिणः पापिनो जनान् । निहन्त्याद्यातितीक्ष्णास्त्रैस्तस्यै देव्यैदृ
25 // varṇāśramāṇāṃ sāṃkaryakāriṇaḥ pāpino janān / nihantyādyātitīkṣṇāstraistasyai devyaidṛ
26 ॥ नागमैश्च न वेदैश्च न शास्त्रैर्न च योगिभिः । देद्या या च स्वसंवेद्या तस्यै देव्यै नमोनमः
26 // nāgamaiśca na vedaiśca na śāstrairna ca yogibhiḥ / dedyā yā ca svasaṃvedyā tasyai devyai namonamaḥ
27 ॥ रहस्याम्नायवेदान्तैस्तत्त्वविद्भिर्मुनीश्वरैः । परं ब्रह्मेति या ख्याता तस्यैदृ
27 // rahasyāmnāyavedāntaistattvavidbhirmunīśvaraiḥ / paraṃ brahmeti yā khyātā tasyaidṛ
28 ॥ हृदयस्थापि सर्वेषां या न केनापि दृश्यते । सूक्ष्मविज्ञानरूपायैदृ
28 // hṛdayasthāpi sarveṣāṃ yā na kenāpi dṛśyate / sūkṣmavijñānarūpāyaidṛ
29 ॥ ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च ईश्वरश्च सदाशिवः । यद्ध्यानैकपरा नित्यं तस्यैदृ
29 // brahmā viṣṇuśca rudraśca īśvaraśca sadāśivaḥ / yaddhyānaikaparā nityaṃ tasyaidṛ
30 ॥ यच्चरणभक्ता इन्द्राद्या यदाज्ञामेव बिभ्रति । साम्राज्यसंपदीशायै तस्यैदृ
30 // yaccaraṇabhaktā indrādyā yadājñāmeva bibhrati / sāmrājyasaṃpadīśāyai tasyaidṛ
31 ॥ वेदा निःश्वसितं यस्या वीक्षितं भूतपञ्चकम् । स्मितं चराचरं विश्वं तस्यैदृ
31 // vedā niḥśvasitaṃ yasyā vīkṣitaṃ bhūtapañcakam / smitaṃ carācaraṃ viśvaṃ tasyaidṛ
32 ॥ सहस्रशीर्षा भोगीन्द्रो धरित्रीं तु यदाज्ञया । धत्ते सर्वजनाधारां तस्यैदृ
32 // sahasraśīrṣā bhogīndro dharitrīṃ tu yadājñayā / dhatte sarvajanādhārāṃ tasyaidṛ
33 ॥ ज्वलत्यग्निस्तपत्यर्केवातो वाति यदाज्ञया । ज्ञानशक्तिस्वरूपायै तस्यैदृ
33 // jvalatyagnistapatyarkevāto vāti yadājñayā / jñānaśaktisvarūpāyai tasyaidṛ
34 ॥ पञ्चविंशतितत्त्वानि मायाकञ्चुकपञ्चकम् । यन्मयं मुनयः प्राहुस्तस्यैदृ
34 // pañcaviṃśatitattvāni māyākañcukapañcakam / yanmayaṃ munayaḥ prāhustasyaidṛ
35 ॥ शिवशक्तीश्वराश्चैव शुद्धबोधः सदाशिवः । यदुन्मेषविभेदाः स्युस्तस्यैदृ
35 // śivaśaktīśvarāścaiva śuddhabodhaḥ sadāśivaḥ / yadunmeṣavibhedāḥ syustasyaidṛ
36 ॥ गुरुर्मन्त्रो देवता च तथा प्राणाश्च पञ्चधा । या विराजति चिद्रूपा तस्यैदृ
36 // gururmantro devatā ca tathā prāṇāśca pañcadhā / yā virājati cidrūpā tasyaidṛ
37 ॥ सर्वात्मनामन्तरात्मा परमान्दरूपिणी । श्रीविद्येति स्मृता वा तु तस्यैदृ
37 // sarvātmanāmantarātmā paramāndarūpiṇī / śrīvidyeti smṛtā vā tu tasyaidṛ
38 ॥ दर्शनानि च सर्वाणि यदङ्गानि विदुर्बुधाः । तत्तन्नियमयूपायै तस्यै देव्यै नमोनमः
38 // darśanāni ca sarvāṇi yadaṅgāni vidurbudhāḥ / tattanniyamayūpāyai tasyai devyai namonamaḥ
39 ॥ या भाति सर्वलोकेषु मणिमन्त्रौष धात्मना । तत्त्वोपदेशरूपायै तस्यैदृ
39 // yā bhāti sarvalokeṣu maṇimantrauṣa dhātmanā / tattvopadeśarūpāyai tasyaidṛ
40 ॥ देशकालपदार्थात्मा यद्यद्वस्तु यथा तथा । तत्तद्रूपेण या भाति तस्यैदृ
40 // deśakālapadārthātmā yadyadvastu yathā tathā / tattadrūpeṇa yā bhāti tasyaidṛ
41 ॥ हे प्रतिभटाकारा कल्याणगुणशालिनी । विश्वोत्तीर्णेति चाख्याता तस्यैदृ
41 // he pratibhaṭākārā kalyāṇaguṇaśālinī / viśvottīrṇeti cākhyātā tasyaidṛ
42 ॥ इति स्तुत्वा महादेवीं धाता लोकपितामहः । भूयोभूयो नमस्कृत्य सहसा शरणं गतः
42 // iti stutvā mahādevīṃ dhātā lokapitāmahaḥ / bhūyobhūyo namaskṛtya sahasā śaraṇaṃ gataḥ
43 ॥ सन्तुष्टा सा तदा देवी ब्रह्माणं प्रेक्ष्य संनतम् । वरदा सर्वलोकानां वृणीष्व वरमित्यशात्
43 // santuṣṭā sā tadā devī brahmāṇaṃ prekṣya saṃnatam / varadā sarvalokānāṃ vṛṇīṣva varamityaśāt
44 ॥ ब्रह्मोवाच । भक्त्या त्वद्दर्शनेनैव कृतार्थो ऽस्मि न संशयः । तथापि प्रार्थये किञ्चिल्लोकानुग्रहकाम्यया
44 // brahmovāca / bhaktyā tvaddarśanenaiva kṛtārtho 'smi na saṃśayaḥ / tathāpi prārthaye kiñcillokānugrahakāmyayā
45 ॥ कर्मभूमौ तु लोके ऽस्मिन्प्रायो मूढा इमे जनाः । तेषामनुग्रहार्थाय नित्यं कुर्वत्र संनिधिम्
45 // karmabhūmau tu loke 'sminprāyo mūḍhā ime janāḥ / teṣāmanugrahārthāya nityaṃ kurvatra saṃnidhim
46 ॥ तथेति तस्य तं कामं पूरयामास वेधसः । अथ धाता पुनस्तस्या देव्या वासमकल्पयत्
46 // tatheti tasya taṃ kāmaṃ pūrayāmāsa vedhasaḥ / atha dhātā punastasyā devyā vāsamakalpayat
47 ॥ श्रीदेवीसोदरं नत्वा पुण्डरीकाक्षमच्युतम् । तत्सांनिध्यं सदा काञ्च्यां प्रार्थयामास चादृतः
47 // śrīdevīsodaraṃ natvā puṇḍarīkākṣamacyutam / tatsāṃnidhyaṃ sadā kāñcyāṃ prārthayāmāsa cādṛtaḥ
48 ॥ ततस्तथा करिष्यामीत्यब्रवीत्तं जनार्दनः । अथ तुष्टो जगद्धाता पुनः प्राह महेश्वरीम्
48 // tatastathā kariṣyāmītyabravīttaṃ janārdanaḥ / atha tuṣṭo jagaddhātā punaḥ prāha maheśvarīm
49 ॥ शिवो ऽप्यत्रैव सांनिध्यं तव प्रीत्या करोत्विति । अथ श्रीत्रिपुरादक्षभागात्कामेश्वरः परः
49 // śivo 'pyatraiva sāṃnidhyaṃ tava prītyā karotviti / atha śrītripurādakṣabhāgātkāmeśvaraḥ paraḥ
50 ॥ ईशानःसर्वविद्या नामीश्वरः सर्वदेहिनाम् । आविरासीन्महादेवः साक्षाच्छृङ्गारनायकः
50 // īśānaḥsarvavidyā nāmīśvaraḥ sarvadehinām / āvirāsīnmahādevaḥ sākṣācchṛṅgāranāyakaḥ
51 ॥ ततः पुनः श्रीकामाक्षीभालनेत्रकटाक्षतः । काचिद्बाला प्रादुरासीन्महागौरा महोज्ज्वला
51 // tataḥ punaḥ śrīkāmākṣībhālanetrakaṭākṣataḥ / kācidbālā prādurāsīnmahāgaurā mahojjvalā
52 ॥ सर्वशृङ्गारवेषाढ्या महालावण्यशेवधिः । अथ श्रीपुण्डरीकाक्षो ब्रह्मणा सह सादरम्
52 // sarvaśṛṅgāraveṣāḍhyā mahālāvaṇyaśevadhiḥ / atha śrīpuṇḍarīkākṣo brahmaṇā saha sādaram
53 ॥ कारयामास कल्याणमादिस्त्रीपुंसयोस्तयोः । आखण्डलादयो देवा वसुरुद्रादिदेवताः
53 // kārayāmāsa kalyāṇamādistrīpuṃsayostayoḥ / ākhaṇḍalādayo devā vasurudrādidevatāḥ
54 ॥ मार्कण्डेयादिमुनयो वसिष्ठादिमुनीश्वराः । योगीन्द्राः सनकाद्याश्च नारदाद्याः सुरर्षयः
54 // mārkaṇḍeyādimunayo vasiṣṭhādimunīśvarāḥ / yogīndrāḥ sanakādyāśca nāradādyāḥ surarṣayaḥ
55 ॥ वामदेवप्रभृतयो जीवन्मुक्ताः शुकादयः । यक्षकिन्नर गन्धर्वसिद्धविद्याधरोरगाः
55 // vāmadevaprabhṛtayo jīvanmuktāḥ śukādayaḥ / yakṣakinnara gandharvasiddhavidyādharoragāḥ
56 ॥ गणाग्रणीर्महाशास्ता दुर्गाद्याश्चैव मातरः । या यास्तु देवताः प्रोक्तास्ताः सर्वाः परमेश्वरीम्
56 // gaṇāgraṇīrmahāśāstā durgādyāścaiva mātaraḥ / yā yāstu devatāḥ proktāstāḥ sarvāḥ parameśvarīm
57 ॥ भद्रासनविमानस्था नेमुः प्राञ्जलयस्तदा । मनसा निर्मितं धात्रा मध्ये नगरमद्भुतम्
57 // bhadrāsanavimānasthā nemuḥ prāñjalayastadā / manasā nirmitaṃ dhātrā madhye nagaramadbhutam
58 ॥ मन्दिरं परमेशान्या मनोहरतमं शुभम् । श्रीमता वासुदेवेन सोदरेम महेश्वरः
58 // mandiraṃ parameśānyā manoharatamaṃ śubham / śrīmatā vāsudevena sodarema maheśvaraḥ
59 ॥ तत्रोदवोढतां गौरीमुपाग्नि भगवान्भवः । देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिः पपात ह
59 // tatrodavoḍhatāṃ gaurīmupāgni bhagavānbhavaḥ / devadundubhayo neduḥ puṣpavṛṣṭiḥ papāta ha
60 ॥ दम्पत्योर्जगतां पत्योः पाणिग्रहणमङ्गलम् । को वा वर्णयितुं शक्तो यदि जिह्वासहस्रवान्
60 // dampatyorjagatāṃ patyoḥ pāṇigrahaṇamaṅgalam / ko vā varṇayituṃ śakto yadi jihvāsahasravān
61 ॥ आदिश्रीमन्दिरस्यास्य वायुभागे महेशितुः । विस्तृतं भुवनश्रेष्ठं कल्पितं परमेष्ठिना
61 // ādiśrīmandirasyāsya vāyubhāge maheśituḥ / vistṛtaṃ bhuvanaśreṣṭhaṃ kalpitaṃ parameṣṭhinā
62 ॥ श्रीगृहस्याग्निभागे तु विचित्रं विष्णुमन्दिरम् । इत्थं ता देवतास्तत्र तिस्रः सन्निहिताः सदा
62 // śrīgṛhasyāgnibhāge tu vicitraṃ viṣṇumandiram / itthaṃ tā devatāstatra tisraḥ sannihitāḥ sadā
63 ॥ तदा प्रदक्षिणीकृत्य तत्परौ दम्पती तु तौ । प्राप्तौ सभावनागारं तदा विधिजनार्दनौ
63 // tadā pradakṣiṇīkṛtya tatparau dampatī tu tau / prāptau sabhāvanāgāraṃ tadā vidhijanārdanau
64 ॥ समागम्य च सभ्यानां समास्तानांयथाविधि । संस्कारं वैदिकैर्मन्त्रैः कथयामासतुर्मुदा
64 // samāgamya ca sabhyānāṃ samāstānāṃyathāvidhi / saṃskāraṃ vaidikairmantraiḥ kathayāmāsaturmudā
65 ॥ आद्यादिलक्ष्मीः सर्वेषां पुरतः श्रीपरेश्वरी । विरञ्चिं दक्षिणेनाक्ष्णा वामेन हरिमैक्षत
65 // ādyādilakṣmīḥ sarveṣāṃ purataḥ śrīpareśvarī / virañciṃ dakṣiṇenākṣṇā vāmena harimaikṣata
66 ॥ का नाम वाणी मा नाम कमला ते उभे ततः । प्रादुर्भूते प्रभापुञ्जे पञ्जरान्त इव स्थिते
66 // kā nāma vāṇī mā nāma kamalā te ubhe tataḥ / prādurbhūte prabhāpuñje pañjarānta iva sthite
67 ॥ श्रीदेवतानमच्छीर्षबद्धाञ्जलिपुटावुभौ । जय कामाक्षिकामाक्षीत्यूचतुस्तां प्रणेमतुः
67 // śrīdevatānamacchīrṣabaddhāñjalipuṭāvubhau / jaya kāmākṣikāmākṣītyūcatustāṃ praṇematuḥ
68 ॥ मूर्ते च गङ्गायमुने तत्र सेवार्थमागते । तिस्रः कोट्योर्ऽधकोटी च या यास्तीर् थाधिदेवताः
68 // mūrte ca gaṅgāyamune tatra sevārthamāgate / tisraḥ koṭyor'dhakoṭī ca yā yāstīr thādhidevatāḥ
69 ॥ सेवार्थं त्रिपुरांबा यास्तास्ताः सर्वाः समागताः । तदा कराभ्यामादाय चामरे भारतीश्रियौ । श्रीदेवीमुपतस्थाते वीजयन्त्यौ यथोचितम्
69 // sevārthaṃ tripurāṃbā yāstāstāḥ sarvāḥ samāgatāḥ / tadā karābhyāmādāya cāmare bhāratīśriyau / śrīdevīmupatasthāte vījayantyau yathocitam
70 ॥ अनर्घ्यरत्नखचितकिङ्किणीचितदोर्लते । आदिश्रीनयनोत्पन्ने ते उभे भारतीश्रियौ
70 // anarghyaratnakhacitakiṅkiṇīcitadorlate / ādiśrīnayanotpanne te ubhe bhāratīśriyau
71 ॥ संवीक्ष्य सर्वजनता विशेषेण विसिस्मिये । तदा प्रभृति कल्याणी कामाक्षीत्यभिधामियात् । तदुच्चारणमात्रेण श्रीदेवी शं प्रयच्छति
71 // saṃvīkṣya sarvajanatā viśeṣeṇa visismiye / tadā prabhṛti kalyāṇī kāmākṣītyabhidhāmiyāt / taduccāraṇamātreṇa śrīdevī śaṃ prayacchati
72 ॥ कामाक्षीति त्रयो वर्णाः सर्वमङ्गलहेतवः । अथ सा जगदीशानी वेदवेदाङ्गपारगे
72 // kāmākṣīti trayo varṇāḥ sarvamaṅgalahetavaḥ / atha sā jagadīśānī vedavedāṅgapārage
73 ॥ विधौ नित्यं निषीदेति संदिदेश सरस्वतीम् । सापि वाणीश्वरी गङ्गाहस्तनिक्षिप्तचामरा । पश्यतां सर्वदेवानां विधातुर्मुखमाविशत्
73 // vidhau nityaṃ niṣīdeti saṃdideśa sarasvatīm / sāpi vāṇīśvarī gaṅgāhastanikṣiptacāmarā / paśyatāṃ sarvadevānāṃ vidhāturmukhamāviśat
74 ॥ इन्दिरा च महालक्ष्म्या संदिष्टा तुष्टया तथा । यथोचितनिवासाय विष्णोर्वक्षस्थलं मुदा । तदाज्ञां शिरसा धृत्वा रमा विष्णुश्च भक्तितः
74 // indirā ca mahālakṣmyā saṃdiṣṭā tuṣṭayā tathā / yathocitanivāsāya viṣṇorvakṣasthalaṃ mudā / tadājñāṃ śirasā dhṛtvā ramā viṣṇuśca bhaktitaḥ
75 ॥ तावुभौ दंपती नत्वा महात्रिपुरसुन्दरीम् । प्रार्थयामासतुर्भूयस्तदावरणदेवताम्
75 // tāvubhau daṃpatī natvā mahātripurasundarīm / prārthayāmāsaturbhūyastadāvaraṇadevatām
76 ॥ तथास्त्विति वरं दत्त्वा ताभ्यां त्रिपुरसुन्दरम् । तदावरणदेवत्वं प्राप्तौ पद्माच्युतौ तदा
76 // tathāstviti varaṃ dattvā tābhyāṃ tripurasundaram / tadāvaraṇadevatvaṃ prāptau padmācyutau tadā
77 ॥ स्वपीठोत्तरमास्थाप्य दक्षिणे स्थितवान्स्वयम् । अथोवाच महागौरीं त्वमन्यद्रूपमाचर । तत्र यातो महागौर्याः प्रतिबिंबो मनोहरः
77 // svapīṭhottaramāsthāpya dakṣiṇe sthitavānsvayam / athovāca mahāgaurīṃ tvamanyadrūpamācara / tatra yāto mahāgauryāḥ pratibiṃbo manoharaḥ
78 ॥ चकासद्दिव्यदेहेन महागौरीसमाकृतिः । तरुणारुणराजाभसैन्दर्यचरणद्वयः
78 // cakāsaddivyadehena mahāgaurīsamākṛtiḥ / taruṇāruṇarājābhasaindaryacaraṇadvayaḥ
79 ॥ क्वणत्कङ्कणमञ्जीरतित्तिरीकृतपीठकः । विद्युदुल्लासितस्वानमनोज्ञमणिमेखलः
79 // kvaṇatkaṅkaṇamañjīratittirīkṛtapīṭhakaḥ / vidyudullāsitasvānamanojñamaṇimekhalaḥ
80 ॥ रत्नकङ्कणकेयूरविराजितभुजद्वयः । मुक्तावैदूर्यमाणिक्य निबद्धवरबन्धनः
80 // ratnakaṅkaṇakeyūravirājitabhujadvayaḥ / muktāvaidūryamāṇikya nibaddhavarabandhanaḥ
81 ॥ विभ्राजमानो मध्येन वलित्रितयशोभितः । जाह्नवीसरिदावर्तशोभिनाभीविभूषितः
81 // vibhrājamāno madhyena valitritayaśobhitaḥ / jāhnavīsaridāvartaśobhinābhīvibhūṣitaḥ
82 ॥ पाटीरपङ्ककर्पूरकुङ्कुमालङ्कृतस्तनः । आमुक्तमुक्तालङ्कारभासुरस्तनकुञ्चुकः
82 // pāṭīrapaṅkakarpūrakuṅkumālaṅkṛtastanaḥ / āmuktamuktālaṅkārabhāsurastanakuñcukaḥ
83 ॥ विनोदेन कटीदेशलंबमानसुशृङ्खलः । माणिक्यशकलाबद्धमुद्रिकाभिरलङ्कृतः
83 // vinodena kaṭīdeśalaṃbamānasuśṛṅkhalaḥ / māṇikyaśakalābaddhamudrikābhiralaṅkṛtaḥ
84 ॥ दक्षहस्तांबुजासक्तस्निग्धोज्जवलमनोहरः । आभात्याप्रपदीनस्रग्दिव्याकल्पकदंबकैः
84 // dakṣahastāṃbujāsaktasnigdhojjavalamanoharaḥ / ābhātyāprapadīnasragdivyākalpakadaṃbakaiḥ
85 ॥ दीप्तभूषणरत्नांशुराजिराजितदिङ्मुखः । तप्तहाटकसंकॢप्तरत्नग्रीबोपशोभितः
85 // dīptabhūṣaṇaratnāṃśurājirājitadiṅmukhaḥ / taptahāṭakasaṃkḷptaratnagrībopaśobhitaḥ
86 ॥ माङ्गल्यसूत्ररत्नांशुशोणिमाधरकन्धरः । पालीवतंसमाणिक्यताटङ्कपरिभूषितः
86 // māṅgalyasūtraratnāṃśuśoṇimādharakandharaḥ / pālīvataṃsamāṇikyatāṭaṅkaparibhūṣitaḥ
87 ॥ जपाविद्रुमलावण्यललिताधरपल्लवः । दाडिमीफलबीजाभदन्तपङ्क्तिविराजितः
87 // japāvidrumalāvaṇyalalitādharapallavaḥ / dāḍimīphalabījābhadantapaṅktivirājitaḥ
88 ॥ मन्दमन्दस्मितोल्लासिकपोलफलकोमलः । औपम्यरहितोदारनासामणिमनोहरः
88 // mandamandasmitollāsikapolaphalakomalaḥ / aupamyarahitodāranāsāmaṇimanoharaḥ
89 ॥ विलसत्तिलपुष्पश्रीविमलोन्नत नासिकः । ईषदुन्मेषमधुरनीलोत्पलविलोचनः
89 // vilasattilapuṣpaśrīvimalonnata nāsikaḥ / īṣadunmeṣamadhuranīlotpalavilocanaḥ
90 ॥ नवप्रसूनचापश्रीललितभ्रूविकाशकः । अर्द्धेन्दुतुलितो भाले पूर्णेन्दुरुचिराननः
90 // navaprasūnacāpaśrīlalitabhrūvikāśakaḥ / arddhendutulito bhāle pūrṇendurucirānanaḥ
91 ॥ सांद्रसौरभसंपन्नकस्तूरीतिलकोज्ज्वलः । मत्तालिमालाविलसदलकाढ्यमुखांबुजः
91 // sāṃdrasaurabhasaṃpannakastūrītilakojjvalaḥ / mattālimālāvilasadalakāḍhyamukhāṃbujaḥ
92 ॥ पारिजातप्रसूनस्रग्वाहिधम्मिल्लबन्धनः । अत्यर्थरत्नखचितमुकुटाञ्चितमस्तकः
92 // pārijātaprasūnasragvāhidhammillabandhanaḥ / atyartharatnakhacitamukuṭāñcitamastakaḥ
93 ॥ सर्वलावण्यवसतिर्भवनं विभ्रमाश्रियः । शिवो विष्णुश्च तत्रत्याः समस्ताश्च महाजनाः
93 // sarvalāvaṇyavasatirbhavanaṃ vibhramāśriyaḥ / śivo viṣṇuśca tatratyāḥ samastāśca mahājanāḥ
94 ॥ बिंबस्य तस्य देव्याश्च अभेदं जगृहुस्तदा । अथ तर्हि महेशानी स्वतन्त्रा प्रविवेश ह
94 // biṃbasya tasya devyāśca abhedaṃ jagṛhustadā / atha tarhi maheśānī svatantrā praviveśa ha
95 ॥ अग्रतः सर्बदेवानामाश्रयेण प्रपश्यताम् । बिम्बं कृत्वात्मना बिम्बे संप्रविश्य स्थितां च ताम् । दृष्ट्वा भूयो नमस्कृत्य पुनः प्रार्थितवान्विधिः
95 // agrataḥ sarbadevānāmāśrayeṇa prapaśyatām / bimbaṃ kṛtvātmanā bimbe saṃpraviśya sthitāṃ ca tām / dṛṣṭvā bhūyo namaskṛtya punaḥ prārthitavānvidhiḥ
96 ॥ पूर्णब्रह्मे महाशक्ते महात्रिपुरसुन्दरि । श्रीकामाक्षीति विख्याते नमस्तुभ्यं दिनेदिने । किञ्चिद्विज्ञापयाम्यद्य शृणु तत्कृपया मम
96 // pūrṇabrahme mahāśakte mahātripurasundari / śrīkāmākṣīti vikhyāte namastubhyaṃ dinedine / kiñcidvijñāpayāmyadya śṛṇu tatkṛpayā mama
97 ॥ अत्रैव तु महागौर्या महेशस्योभयोरपि । श्रीदेवि नित्यकल्याणि विवाहः प्रतिवत्सरम् । कर्तव्यो जगतामृद्धसेवायै च दिवौकसाम्
97 // atraiva tu mahāgauryā maheśasyobhayorapi / śrīdevi nityakalyāṇi vivāhaḥ prativatsaram / kartavyo jagatāmṛddhasevāyai ca divaukasām
98 ॥ भूलोके ऽस्मिन्महादेवि विमूढा जनता अपि । तां दृष्ट्वा भक्तितो नत्वा प्रयान्तु परमां गतिम्
98 // bhūloke 'sminmahādevi vimūḍhā janatā api / tāṃ dṛṣṭvā bhaktito natvā prayāntu paramāṃ gatim
99 ॥ तथेत्याकाशवाण्या तु ददौ तस्यौत्तरं परा । विससर्ज च सर्वांस्तान्स्वनिकेतनिवृत्तये
99 // tathetyākāśavāṇyā tu dadau tasyauttaraṃ parā / visasarja ca sarvāṃstānsvaniketanivṛttaye
100 ॥ तदद्भुततमं शीलं स्मृत्वा स्मृत्वा मुहुर्मुहुः । तां नमस्कृत्य ते सर्वे ततो जगमुर्यथागतम्
100 // tadadbhutatamaṃ śīlaṃ smṛtvā smṛtvā muhurmuhuḥ / tāṃ namaskṛtya te sarve tato jagamuryathāgatam
101 ॥ पितामहस्तु हृष्टात्मा मुकुन्देन शिवेन च । सार्धं श्रीमन्दिरे तत्र मन्त्रोपेतां निवेश्य च । आराध्य वैदिकैः स्तोत्रैः साष्टाङ्गं प्रणनाम सः
101 // pitāmahastu hṛṣṭātmā mukundena śivena ca / sārdhaṃ śrīmandire tatra mantropetāṃ niveśya ca / ārādhya vaidikaiḥ stotraiḥ sāṣṭāṅgaṃ praṇanāma saḥ
102 ॥ अथाकाशगिरा देवी ब्रह्माणमिदमब्रवीत्
102 // athākāśagirā devī brahmāṇamidamabravīt
103 ॥ विष्णुं शिवं च स्वस्थाने समाधाय समाहितः । प्रतिसंवत्सरं तत्र सेवां कुरुदृढाशय
103 // viṣṇuṃ śivaṃ ca svasthāne samādhāya samāhitaḥ / pratisaṃvatsaraṃ tatra sevāṃ kurudṛḍhāśaya
104 ॥ स्वयंव्यक्तमिह श्रीशमित्रेशांबासमन्वितम् । श्रीकामगिरिपीठं तु साक्षाच्छ्रीपुरमध्यगम्
104 // svayaṃvyaktamiha śrīśamitreśāṃbāsamanvitam / śrīkāmagiripīṭhaṃ tu sākṣācchrīpuramadhyagam
105 ॥ वामभागे वृतं लक्ष्यं विष्णुनान्यत्र सेविनम्
105 // vāmabhāge vṛtaṃ lakṣyaṃ viṣṇunānyatra sevinam
106 ॥ चिदानन्दाकाररूपं सर्वपीठाधिदैवतम् । अदृश्यमूर्तिमव्यक्तमादधार यथा विधि
106 // cidānandākārarūpaṃ sarvapīṭhādhidaivatam / adṛśyamūrtimavyaktamādadhāra yathā vidhi
107 ॥ श्रीमनोज्ञे सुनक्षत्रे दलानां हीरकोरकैः । अर्चिष्मद्भिरप्रधृष्यैर्ल्लोकानामभिवृद्धये
107 // śrīmanojñe sunakṣatre dalānāṃ hīrakorakaiḥ / arciṣmadbhirapradhṛṣyairllokānāmabhivṛddhaye
108 ॥ इदानीं त्वं तदभ्यर्च्य यधाविधि विधे मुदा । मण्डलं त्वखिलं कृत्वा निजलोकं हि पालय
108 // idānīṃ tvaṃ tadabhyarcya yadhāvidhi vidhe mudā / maṇḍalaṃ tvakhilaṃ kṛtvā nijalokaṃ hi pālaya
109 ॥ इत्युक्तो भगवान्ब्रह्मा तथा कृत्वा तदीरितम् । निक्षिप्य हृदि तां देवीं निजं धाम जगाम सः
109 // ityukto bhagavānbrahmā tathā kṛtvā tadīritam / nikṣipya hṛdi tāṃ devīṃ nijaṃ dhāma jagāma saḥ
110 ॥ इति ते तत्त्वतः प्रोक्तं कामाक्षीशीलमद्भुतम् । साक्षादेवमहालक्ष्मीमिमां विद्धि घटोद्भव
110 // iti te tattvataḥ proktaṃ kāmākṣīśīlamadbhutam / sākṣādevamahālakṣmīmimāṃ viddhi ghaṭodbhava
111 ॥ य इदं शृणुयान्नित्यं यश्चापि प्रयतः पठेत् । तस्य भुक्तिश्च मुक्तिश्च करस्था नात्र संशयः
111 // ya idaṃ śṛṇuyānnityaṃ yaścāpi prayataḥ paṭhet / tasya bhuktiśca muktiśca karasthā nātra saṃśayaḥ
112 ॥ बृहस्पतिसमो बुद्ध्या सर्वविद्याधिपो भवेत् । आदिर्नारायणः श्रीमान्भगवान्भक्तवत्सलः
112 // bṛhaspatisamo buddhyā sarvavidyādhipo bhavet / ādirnārāyaṇaḥ śrīmānbhagavānbhaktavatsalaḥ
113 ॥ तपसा तोषितः पूर्वं मया च चिरकालतः । सारूप्यमुक्तिं कृपया दत्त्वा पुत्राय मे प्रभुः । महात्रिपुरसुन्दर्या महात्म्यं समुपादिशत्
113 // tapasā toṣitaḥ pūrvaṃ mayā ca cirakālataḥ / sārūpyamuktiṃ kṛpayā dattvā putrāya me prabhuḥ / mahātripurasundaryā mahātmyaṃ samupādiśat
114 ॥ ततस्तस्मादहं किञ्चिद्वेद्मि वक्ष्ये न चान्यथा । रहस्यमन्त्रं संवक्ष्येशृणु तं त्वं समाहितः
114 // tatastasmādahaṃ kiñcidvedmi vakṣye na cānyathā / rahasyamantraṃ saṃvakṣyeśṛṇu taṃ tvaṃ samāhitaḥ
115 ॥ न ब्रह्मा न च विष्णुर्वा न रुद्रश्च त्रयो ऽप्यमी । मोहिता मायया यस्यास्तुरीयस्तु स चेश्वरः । सदाशिवो न जानाति कथं प्राकृतदेवताः
115 // na brahmā na ca viṣṇurvā na rudraśca trayo 'pyamī / mohitā māyayā yasyāsturīyastu sa ceśvaraḥ / sadāśivo na jānāti kathaṃ prākṛtadevatāḥ
116 ॥ सदाशिवस्तु सर्वात्मा सच्चिदानन्दविग्रहः । अकर्तुमन्यथा कर्तुं कर्तुमस्या अनुग्रहात्
116 // sadāśivastu sarvātmā saccidānandavigrahaḥ / akartumanyathā kartuṃ kartumasyā anugrahāt
117 ॥ सदा कश्चित्तदेवाहं मन्यमानो महेश्वरः । तन्मायामोहितो भूत्वा त्ववशः शवतामगात्
117 // sadā kaścittadevāhaṃ manyamāno maheśvaraḥ / tanmāyāmohito bhūtvā tvavaśaḥ śavatāmagāt
118 ॥ सैव कारणमेतेषामुत्पत्तौ च लये ऽपि च । कश्चिदत्र विशेषो ऽस्ति वक्तव्यांशो ऽपि तं शृणु
118 // saiva kāraṇameteṣāmutpattau ca laye 'pi ca / kaścidatra viśeṣo 'sti vaktavyāṃśo 'pi taṃ śṛṇu
119 ॥ ब्रह्मादीनां त्रयाणां च तुरीयस्त्वीश्वरः प्रभुः । चतुर्णामपि सर्वेषामादि कर्ता सदाशिवः
119 // brahmādīnāṃ trayāṇāṃ ca turīyastvīśvaraḥ prabhuḥ / caturṇāmapi sarveṣāmādi kartā sadāśivaḥ
120 ॥ एतद्रहस्यं कथितं तस्याश्चरितमद्भुतम् । भूय एव प्रवक्ष्यामि सावधानमनाः शृणु
120 // etadrahasyaṃ kathitaṃ tasyāścaritamadbhutam / bhūya eva pravakṣyāmi sāvadhānamanāḥ śṛṇu