94 ॥ इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्य संवादे ललितोपाख्याने दिक्पालादिशिवलोकान्तरकथनं ना चतुस्त्रिंशो ऽध्यायः हयग्रीव उवाच अथ वापीत्र यादीनां कक्ष्याभेदान्प्रचक्ष्महे । एषां श्रवणमात्रेण जायते श्रीमहोदयः
94 // iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastya saṃvāde lalitopākhyāne dikpālādiśivalokāntarakathanaṃ nā catustriṃśo 'dhyāyaḥ hayagrīva uvāca atha vāpītra yādīnāṃ kakṣyābhedānpracakṣmahe / eṣāṃ śravaṇamātreṇa jāyate śrīmahodayaḥ
1 ॥ सहस्रस्तम्भशालस्यातरमारुतयोजने । मनो नाम महाशालः सर्वरत्नविचित्रितः
1 // sahasrastambhaśālasyātaramārutayojane / mano nāma mahāśālaḥ sarvaratnavicitritaḥ
2 ॥ पूर्ववद्गोपुरद्वारकपाटार्गलसंयुतः । तन्मध्यकक्ष्याभागस्तु सर्वाप्यमृतवापिका
2 // pūrvavadgopuradvārakapāṭārgalasaṃyutaḥ / tanmadhyakakṣyābhāgastu sarvāpyamṛtavāpikā
3 ॥ यत्पीत्वा योगिनः सिद्धा वज्रकाया महाबलाः । भवन्ति पुरुषाः प्राज्ञास्तदेव हि रसायनम्
3 // yatpītvā yoginaḥ siddhā vajrakāyā mahābalāḥ / bhavanti puruṣāḥ prājñāstadeva hi rasāyanam
4 ॥ वाप्याममृतमय्यां तु वर्तते तोयतां गतम् । तद्गन्धाघ्राणमात्रेण सिद्धिकान्तापतिर्भवेत्
4 // vāpyāmamṛtamayyāṃ tu vartate toyatāṃ gatam / tadgandhāghrāṇamātreṇa siddhikāntāpatirbhavet
5 ॥ अस्पृशन्नपि विन्धयारे पुरुषः क्षीणकल्मषः । उभयोः शालयोः पार्श्वे सुधावापीतटद्वये
5 // aspṛśannapi vindhayāre puruṣaḥ kṣīṇakalmaṣaḥ / ubhayoḥ śālayoḥ pārśve sudhāvāpītaṭadvaye
6 ॥ अधक्रोशसमायामा अन्यास्सर्वाश्च वापिकाः । चतुर्योजनदूरं तु तलं तस्या जलान्तरे
6 // adhakrośasamāyāmā anyāssarvāśca vāpikāḥ / caturyojanadūraṃ tu talaṃ tasyā jalāntare
7 ॥ सोपानावलयस्तस्या नानारत्नविचित्रिताः । स्वर्णवर्णा रत्नवर्णास्तस्यां हंसाश्च सारसाः
7 // sopānāvalayastasyā nānāratnavicitritāḥ / svarṇavarṇā ratnavarṇāstasyāṃ haṃsāśca sārasāḥ
8 ॥ आस्फोट्यते तटद्वन्द्वतरङ्गैर्मन्दचञ्चलैः । पक्षिणस्तज्जलं पीत्वा रसायनमयं नवम्
8 // āsphoṭyate taṭadvandvataraṅgairmandacañcalaiḥ / pakṣiṇastajjalaṃ pītvā rasāyanamayaṃ navam
9 ॥ अजरामरतां प्राप्तास्तत्र विन्ध्यनिषूदन । सदाकूजितलक्षेण तत्र कारण्डवद्विजाः
9 // ajarāmaratāṃ prāptāstatra vindhyaniṣūdana / sadākūjitalakṣeṇa tatra kāraṇḍavadvijāḥ
10 ॥ जपन्ति ललितादेव्या मन्त्रमेव महत्तरम् । परितो वापिकाचक्रपरिवेषणभूयसा
10 // japanti lalitādevyā mantrameva mahattaram / parito vāpikācakrapariveṣaṇabhūyasā
11 ॥ न तत्र गन्तु मार्गो ऽस्ति नौकावाहनमन्तरा । आज्ञया केवलं तत्र मन्त्रिणी दण्डनाथयोः । तारा नाम महाशक्तिर्वर्तते तोरणेश्वरी
11 // na tatra gantu mārgo 'sti naukāvāhanamantarā / ājñayā kevalaṃ tatra mantriṇī daṇḍanāthayoḥ / tārā nāma mahāśaktirvartate toraṇeśvarī
12 ॥ बह्व्यस्तत्रोत्पलश्यामास्तारायाः परिचारिकाः । रत्ननौकासहस्रेण खेलन्त्यो सरसीजले
12 // bahvyastatrotpalaśyāmāstārāyāḥ paricārikāḥ / ratnanaukāsahasreṇa khelantyo sarasījale
13 ॥ अपरं पारमायान्ति पुनर्यान्ति परं तटम् । वीणावेणुमृदङ्गादि वादयन्त्यो मुहुर्मुहुः
13 // aparaṃ pāramāyānti punaryānti paraṃ taṭam / vīṇāveṇumṛdaṅgādi vādayantyo muhurmuhuḥ
14 ॥ कोटिशस्तत्र ताराया नाविक्यो नवयौवनाः । मुहुर्गायन्ति नृत्यन्ति देव्याः पुण्यतमं यशः
14 // koṭiśastatra tārāyā nāvikyo navayauvanāḥ / muhurgāyanti nṛtyanti devyāḥ puṇyatamaṃ yaśaḥ
15 ॥ अरित्रपाणयः काश्चित्काश्चिच्छूगाम्बुपाणयः । पिबन्त्यस्तत्सुधातोयं संचरन्त्यस्तरीशतैः
15 // aritrapāṇayaḥ kāścitkāścicchūgāmbupāṇayaḥ / pibantyastatsudhātoyaṃ saṃcarantyastarīśataiḥ
16 ॥ तासां नौकावाहिकानां शक्तीनां श्यामलत्विषाम् । प्रधानभूता तारांबा जलौघशमनक्षमा
16 // tāsāṃ naukāvāhikānāṃ śaktīnāṃ śyāmalatviṣām / pradhānabhūtā tārāṃbā jalaughaśamanakṣamā
17 ॥ आज्ञां विना तयोस्तारा मन्त्रिणीदण्डधारयोः । त्रिनेत्रस्यापि नो दत्ते वापिकांभसि सन्तरम्
17 // ājñāṃ vinā tayostārā mantriṇīdaṇḍadhārayoḥ / trinetrasyāpi no datte vāpikāṃbhasi santaram
18 ॥ गायन्तीनां चलन्तीनां नौकाभिर्मणिचारुभिः । महाराज्ञी महौदार्यं पतन्तीनां पदेपदे
18 // gāyantīnāṃ calantīnāṃ naukābhirmaṇicārubhiḥ / mahārājñī mahaudāryaṃ patantīnāṃ padepade
19 ॥ पिबन्तीनां मधु भृशं माणिक्यचषकोदरैः । प्रतिनौकं मणिगृहे वसन्तीनां मनोहरे
19 // pibantīnāṃ madhu bhṛśaṃ māṇikyacaṣakodaraiḥ / pratinaukaṃ maṇigṛhe vasantīnāṃ manohare
20 ॥ तारातरणिशक्तीनां समवायो ऽतिसुन्दरः । काश्चिन्नौकाः सुवर्णाढ्याः काश्चिद्रत्नकृता मुने
20 // tārātaraṇiśaktīnāṃ samavāyo 'tisundaraḥ / kāścinnaukāḥ suvarṇāḍhyāḥ kāścidratnakṛtā mune
21 ॥ मकराकारमापन्नाः काश्चिन्नौका मृगाननाः । काश्चित्सिंहासना नावः काश्चिद्दन्तावलाननाः
21 // makarākāramāpannāḥ kāścinnaukā mṛgānanāḥ / kāścitsiṃhāsanā nāvaḥ kāściddantāvalānanāḥ
22 ॥ इत्थं विचित्ररूपाभिर्नौङ्काभिः परिवेष्टिता । तारांबामहतीं नौकामधिगम्य विराजते
22 // itthaṃ vicitrarūpābhirnauṅkābhiḥ pariveṣṭitā / tārāṃbāmahatīṃ naukāmadhigamya virājate
23 ॥ अनुलोमविलोमाभ्यां सञ्चारं वापिकाजले । तन्वाना सततं तारा कक्ष्यामेनां हि रक्षति
23 // anulomavilomābhyāṃ sañcāraṃ vāpikājale / tanvānā satataṃ tārā kakṣyāmenāṃ hi rakṣati
24 ॥ मनशालस्यान्तराले सप्तयोजनदूरतः । बुद्धिशाल इति ख्यातश्चतुर्योजनमुच्छ्रितः
24 // manaśālasyāntarāle saptayojanadūrataḥ / buddhiśāla iti khyātaścaturyojanamucchritaḥ
25 ॥ तन्मध्यकक्ष्याभागे ऽस्ति सर्वाप्यानन्दवापिका । तत्र दिव्यं महामद्यं बकुलामोदमेदुरम् । प्रतप्तकनकच्छायं तज्जलत्वेन वर्त्तते
25 // tanmadhyakakṣyābhāge 'sti sarvāpyānandavāpikā / tatra divyaṃ mahāmadyaṃ bakulāmodameduram / prataptakanakacchāyaṃ tajjalatvena varttate
26 ॥ आनन्दवापिकागाधाः पूर्ववत्परिकीर्त्तिताः । सोपानादिक्रमश्चैव पक्षिणास्तत्र पूर्ववत्
26 // ānandavāpikāgādhāḥ pūrvavatparikīrttitāḥ / sopānādikramaścaiva pakṣiṇāstatra pūrvavat
27 ॥ तत्रत्यं सलिलं मद्यं पायम्पायं तटस्थिताः । विहरन्ति मदोन्मत्ताः शक्तयो मदपाटलाः
27 // tatratyaṃ salilaṃ madyaṃ pāyampāyaṃ taṭasthitāḥ / viharanti madonmattāḥ śaktayo madapāṭalāḥ
28 ॥ साक्षाच्च वारुणी देवी तत्र नौकाधिनायिका । यां सुधामालिनीमाहुर्यामा हुरमृतेश्वरीम्
28 // sākṣācca vāruṇī devī tatra naukādhināyikā / yāṃ sudhāmālinīmāhuryāmā huramṛteśvarīm
29 ॥ सा तत्र मणिनौकास्थशक्तिसेनासमावृता । ईषदालोकमात्रेण त्रैलोक्यमददायिनी
29 // sā tatra maṇinaukāsthaśaktisenāsamāvṛtā / īṣadālokamātreṇa trailokyamadadāyinī
30 ॥ तरुणादित्य सङ्काश मदारक्तकपोलभूः । पारिजातप्रसूनस्रक्परिवीतकचाचिता
30 // taruṇāditya saṅkāśa madāraktakapolabhūḥ / pārijātaprasūnasrakparivītakacācitā
31 ॥ वहन्ती मदिरापूर्णं चषकं लोलदुत्पलम् । पक्वं पिशितखण्डं च मणिपात्रे तथान्यके
31 // vahantī madirāpūrṇaṃ caṣakaṃ loladutpalam / pakvaṃ piśitakhaṇḍaṃ ca maṇipātre tathānyake
32 ॥ वारुणीतरणिश्रेणीनायिका तत्र राजते । साप्याज्ञयैव सर्वेषां मन्त्रिणीदण्डनाथयोः । ददाति वापीतरणं त्रिनेत्रस्यापि नान्यथा
32 // vāruṇītaraṇiśreṇīnāyikā tatra rājate / sāpyājñayaiva sarveṣāṃ mantriṇīdaṇḍanāthayoḥ / dadāti vāpītaraṇaṃ trinetrasyāpi nānyathā
33 ॥ अथ बुद्धिमहाशालान्तरे मारुतयोजने । अहङ्कारमहाशालः पूर्ववद्गोपुरान्वितः
33 // atha buddhimahāśālāntare mārutayojane / ahaṅkāramahāśālaḥ pūrvavadgopurānvitaḥ
34 ॥ तयोस्तु शालयोर्मध्ये कक्ष्याभूरखिला मुने । विमर्शवापिका नाम सौषुम्णामृतरूपिणी
34 // tayostu śālayormadhye kakṣyābhūrakhilā mune / vimarśavāpikā nāma sauṣumṇāmṛtarūpiṇī
35 ॥ तन्महायोगिनामन्तर्मनो मारुतपूरितम् । सुषुम्णदण्डविवरे जागर्ति परमामृतम्
35 // tanmahāyogināmantarmano mārutapūritam / suṣumṇadaṇḍavivare jāgarti paramāmṛtam
36 ॥ तदेव तस्याः सलिलं वापिकायास्तपोधन । पूर्ववत्तटसोपानपक्षिनौका हि ताः स्मृताः
36 // tadeva tasyāḥ salilaṃ vāpikāyāstapodhana / pūrvavattaṭasopānapakṣinaukā hi tāḥ smṛtāḥ
37 ॥ तत्र नौकेश्वरी देवी क्लरुकुल्लेतिविश्रुता । तमालश्यामलाकारा श्यामकञ्चुकधारिणी
37 // tatra naukeśvarī devī klarukulletiviśrutā / tamālaśyāmalākārā śyāmakañcukadhāriṇī
38 ॥ नौकेश्वरीभिरन्याभिस्स्वसमानाभिरावृता । रत्नारित्रकरा नित्यमुल्लसन्मदमांसला
38 // naukeśvarībhiranyābhissvasamānābhirāvṛtā / ratnāritrakarā nityamullasanmadamāṃsalā
39 ॥ परितो भ्राम्यति मुने मणिनौकाधिरोहिणी । वापिका पयसागाधा पूर्ववत्परिकीर्तिता
39 // parito bhrāmyati mune maṇinaukādhirohiṇī / vāpikā payasāgādhā pūrvavatparikīrtitā
40 ॥ अहङ्कारस्य शालस्यान्तरे मारुतयोजने । सूर्यबिंबमहाशालश्चतुर्योजन मुच्छ्रितः
40 // ahaṅkārasya śālasyāntare mārutayojane / sūryabiṃbamahāśālaścaturyojana mucchritaḥ
41 ॥ सूर्यस्यापि महानासीद्यदभूदरुणोदयः । तन्मध्यकक्ष्या वसुधा खचिता कुरविन्दकैः
41 // sūryasyāpi mahānāsīdyadabhūdaruṇodayaḥ / tanmadhyakakṣyā vasudhā khacitā kuravindakaiḥ
42 ॥ तत्र बालातपोद्गारे ललिता परमेश्वरी । अतितीव्रतपस्तप्त्वा सूर्यो ऽलभत तां द्युतिम्
42 // tatra bālātapodgāre lalitā parameśvarī / atitīvratapastaptvā sūryo 'labhata tāṃ dyutim
43 ॥ ग्रहराशिगणाः सर्वे नक्षत्राण्यपि तारकाः । ते ऽत्रेव हि तपस्तप्त्वा लोकभासकतां गताः
43 // graharāśigaṇāḥ sarve nakṣatrāṇyapi tārakāḥ / te 'treva hi tapastaptvā lokabhāsakatāṃ gatāḥ
44 ॥ मार्तण्डभैरवस्तत्र भिन्नो द्वादशधा मुने । शक्तिभिस्तैजसीभिश्च कोटिसंख्याभिरन्वितः 35.45 । महाप्रकाशरूपश्च मदारुणविलोचनः । कङ्कोलितरुखण्डेषु नित्यं क्रीडारसोत्सुकः । वर्तते विन्ध्यदर्पारे पारे यस्तन्मयस्थितः
44 // mārtaṇḍabhairavastatra bhinno dvādaśadhā mune / śaktibhistaijasībhiśca koṭisaṃkhyābhiranvitaḥ 35.45 / mahāprakāśarūpaśca madāruṇavilocanaḥ / kaṅkolitarukhaṇḍeṣu nityaṃ krīḍārasotsukaḥ / vartate vindhyadarpāre pāre yastanmayasthitaḥ
46 ॥ महाप्रकाशनाम्रास्ति तस्य शक्तिर्महीयसी । चक्षुष्मत्यपराशक्तिश्छाया देवी परा स्मृता
46 // mahāprakāśanāmrāsti tasya śaktirmahīyasī / cakṣuṣmatyaparāśaktiśchāyā devī parā smṛtā
47 ॥ इत्थं तिसृभि रिष्टाभिः शक्तिभिः परिवारितः । ललिताया महेशान्याः सदा विद्या हृदा जपन्
47 // itthaṃ tisṛbhi riṣṭābhiḥ śaktibhiḥ parivāritaḥ / lalitāyā maheśānyāḥ sadā vidyā hṛdā japan
48 ॥ तद्भक्तानामिन्द्रियाणि भास्वराणि प्रकाशयन् । बहिरन्तस्तमोजालं समूलमवमर्दयन्
48 // tadbhaktānāmindriyāṇi bhāsvarāṇi prakāśayan / bahirantastamojālaṃ samūlamavamardayan
49 ॥ तत्र बालातपोद्गारे भाति मार्तण्डभैरवः । सूर्यबिम्बमहाशालान्तरे मारुतयोजने
49 // tatra bālātapodgāre bhāti mārtaṇḍabhairavaḥ / sūryabimbamahāśālāntare mārutayojane
50 ॥ चन्द्रबिम्बमयः शालश्चतुर्योजनमुच्छ्रितः । पूर्ववद्गोपुरद्वारकपाटार्गलसंयुतः
50 // candrabimbamayaḥ śālaścaturyojanamucchritaḥ / pūrvavadgopuradvārakapāṭārgalasaṃyutaḥ
51 ॥ तन्मध्यभूः समस्तापि चन्द्रिकाद्वारमुच्यते
51 // tanmadhyabhūḥ samastāpi candrikādvāramucyate
52 ॥ तत्रैव चन्द्रिकाद्वारे तपस्तप्त्वा सुदारुणम् । अत्रिनेत्रसमुत्पन्नश्चन्द्रमाः कान्तिमाययौ
52 // tatraiva candrikādvāre tapastaptvā sudāruṇam / atrinetrasamutpannaścandramāḥ kāntimāyayau
53 ॥ अत्र श्रीसोमनाथाख्यो वर्तते निर्मलाकृतिः । देवस्त्रलोक्यतिमिरध्वंसी संसारवर्तकः
53 // atra śrīsomanāthākhyo vartate nirmalākṛtiḥ / devastralokyatimiradhvaṃsī saṃsāravartakaḥ
54 ॥ पिबञ्च षकसम्पूर्णं निर्मलं चन्द्रिकामृतम् । सप्तविंशतिनक्षत्रशक्तिभिः परिवारितः
54 // pibañca ṣakasampūrṇaṃ nirmalaṃ candrikāmṛtam / saptaviṃśatinakṣatraśaktibhiḥ parivāritaḥ
55 ॥ सदा पूर्णनिजाकारो निष्कलङ्को निजाकृतिः । तत्रैव चन्द्रिकाद्वारे वर्तते भगवाञ्छशी
55 // sadā pūrṇanijākāro niṣkalaṅko nijākṛtiḥ / tatraiva candrikādvāre vartate bhagavāñchaśī
56 ॥ ललिताया जपैध्यानैः स्तोत्रैः पूजाशतैरपि । अश्विन्यादियुतस्तत्र कालं नयति चन्द्रमाः
56 // lalitāyā japaidhyānaiḥ stotraiḥ pūjāśatairapi / aśvinyādiyutastatra kālaṃ nayati candramāḥ
57 ॥ अन्याश्च शक्तयस्तारानामधेयाः सहस्रशः । सन्ति तस्यैव निकटे सा कक्षा तत्प्र पूरिता
57 // anyāśca śaktayastārānāmadheyāḥ sahasraśaḥ / santi tasyaiva nikaṭe sā kakṣā tatpra pūritā
58 ॥ अथ चन्द्रस्य शालस्यान्तरे मारुतयोजने । शृङ्गारो नाम शालो ऽस्ति चतुर्योजनमुच्छ्रितः
58 // atha candrasya śālasyāntare mārutayojane / śṛṅgāro nāma śālo 'sti caturyojanamucchritaḥ
59 ॥ शृङ्गारागाररूपैस्तु कौस्तुभैरिव निर्मितः । महाशृङ्गारपरिखा तन्मध्ये वसुधाखिला
59 // śṛṅgārāgārarūpaistu kaustubhairiva nirmitaḥ / mahāśṛṅgāraparikhā tanmadhye vasudhākhilā
60 ॥ परिखावलये तत्र शृङ्गाररसपूरिते । शृङ्गारशक्तयः सन्ति नानाभूषणभासुराः
60 // parikhāvalaye tatra śṛṅgārarasapūrite / śṛṅgāraśaktayaḥ santi nānābhūṣaṇabhāsurāḥ
61 ॥ तत्र नौकासहस्रेण संचरन्त्यो मदोद्धताः । उपासते सदा सत्तं नौकास्थं कुसुमायुधम्
61 // tatra naukāsahasreṇa saṃcarantyo madoddhatāḥ / upāsate sadā sattaṃ naukāsthaṃ kusumāyudham
62 ॥ स तु संमोहयत्येव विश्वं सम्मोहनादिभिः । विशिखैरखिलांल्लोकांल्ललिताज्ञावशंवदः
62 // sa tu saṃmohayatyeva viśvaṃ sammohanādibhiḥ / viśikhairakhilāṃllokāṃllalitājñāvaśaṃvadaḥ
63 ॥ तत्प्रभावेण संमूढा महापद्माटवीस्थलम् । वनितुं शुद्धवेषाश्च ललिताभक्तिनिर्भराः । सावधानेन मनसा यान्ति पद्माटदीस्थलम्
63 // tatprabhāveṇa saṃmūḍhā mahāpadmāṭavīsthalam / vanituṃ śuddhaveṣāśca lalitābhaktinirbharāḥ / sāvadhānena manasā yānti padmāṭadīsthalam
64 ॥ न गन्तुं पारयत्येव सुरसिद्धनराः सुराः । ब्रह्मविष्णुमहेशास्तु शुद्धचित्ताः स्वभावतः । तदाज्ञया परं यान्ति महापद्माटवीस्थलम्
64 // na gantuṃ pārayatyeva surasiddhanarāḥ surāḥ / brahmaviṣṇumaheśāstu śuddhacittāḥ svabhāvataḥ / tadājñayā paraṃ yānti mahāpadmāṭavīsthalam
65 ॥ संसारिणश्च रागान्धाबहुसंकल्पकल्पनाः । महाकुलाश्च पुरुषा विकल्पज्ञानधूसराः
65 // saṃsāriṇaśca rāgāndhābahusaṃkalpakalpanāḥ / mahākulāśca puruṣā vikalpajñānadhūsarāḥ
66 ॥ प्रभूतरागगहनाः प्रौढव्यामोहदायिनीम् । महाशृङ्गारपरिखान्तरितुं न विचक्षणाः
66 // prabhūtarāgagahanāḥ prauḍhavyāmohadāyinīm / mahāśṛṅgāraparikhāntarituṃ na vicakṣaṇāḥ
67 ॥ यस्मादजेयसैन्दर्यस्त्रैलोक्यजनमोहनः । महाशृङ्गारपरिखाधिकारी वर्तते स्मरः
67 // yasmādajeyasaindaryastrailokyajanamohanaḥ / mahāśṛṅgāraparikhādhikārī vartate smaraḥ
68 ॥ तस्य सर्वमतिक्रम्य महतामपि मोहनम् । महापद्माटवीं गन्तुं न को ऽपि भवति क्षमः
68 // tasya sarvamatikramya mahatāmapi mohanam / mahāpadmāṭavīṃ gantuṃ na ko 'pi bhavati kṣamaḥ
69 ॥ अथ शृङ्गारशालस्यान्तराले सप्तयोजने । चिन्तामणिगृहं नाम चक्रराजमहालयः
69 // atha śṛṅgāraśālasyāntarāle saptayojane / cintāmaṇigṛhaṃ nāma cakrarājamahālayaḥ
70 ॥ तन्मध्यभूः समस्तापि परितो रत्नभूषिता । महापद्माटवी नाम सर्वसौभाग्यदायिनी
70 // tanmadhyabhūḥ samastāpi parito ratnabhūṣitā / mahāpadmāṭavī nāma sarvasaubhāgyadāyinī
71 ॥ शृङ्गाराख्यामहाकालपर्यन्तं गोपुरं मुने । चतुर्दिक्ष्वप्येवमेव गोपुराणां व्यवस्थितिः
71 // śṛṅgārākhyāmahākālaparyantaṃ gopuraṃ mune / caturdikṣvapyevameva gopurāṇāṃ vyavasthitiḥ
72 ॥ सर्वदिक्षु तदुक्तानि गोपुराणिशत मुने । शालास्तु विंशतिः प्रोक्ताः पञ्चसंख्याधिकाः शुभाः
72 // sarvadikṣu taduktāni gopurāṇiśata mune / śālāstu viṃśatiḥ proktāḥ pañcasaṃkhyādhikāḥ śubhāḥ
73 ॥ सर्वेषामपि शालानां मूलं योजनसंमितम् । पद्माटवीस्थलं वक्ष्ये सावधानो मुने शृणु
73 // sarveṣāmapi śālānāṃ mūlaṃ yojanasaṃmitam / padmāṭavīsthalaṃ vakṣye sāvadhāno mune śṛṇu
74 ॥ समस्तरत्नखचिते तत्र षड्योजनान्तरे । परितस्थलपद्मानि महाकाण्डानि संति वै
74 // samastaratnakhacite tatra ṣaḍyojanāntare / paritasthalapadmāni mahākāṇḍāni saṃti vai
75 ॥ काण्डास्तु योजनायामा मृदुभिः कण्टकैर्वृताः । पत्राणि तालदशकमात्रायामानि संति वै
75 // kāṇḍāstu yojanāyāmā mṛdubhiḥ kaṇṭakairvṛtāḥ / patrāṇi tāladaśakamātrāyāmāni saṃti vai
76 ॥ केसराश्च सरोजानां पञ्चतालसमायताः । दशतालसमुन्नम्रः कर्णिकाः परिकीर्तिताः
76 // kesarāśca sarojānāṃ pañcatālasamāyatāḥ / daśatālasamunnamraḥ karṇikāḥ parikīrtitāḥ
77 ॥ अत्यन्तकोमलान्यत्र सदा विकसितानि च । नवसौरभहृद्यानि विशङ्कटदलानि च । बहुशः संति पद्मानि कोडीनामपि कोडिशः
77 // atyantakomalānyatra sadā vikasitāni ca / navasaurabhahṛdyāni viśaṅkaṭadalāni ca / bahuśaḥ saṃti padmāni koḍīnāmapi koḍiśaḥ
78 ॥ महापद्माडवीकक्ष्यापूर्वभागे घटोद्भव । क्रोशोन्नतो वह्निरूपो वर्तुलाकारसंस्थितः
78 // mahāpadmāḍavīkakṣyāpūrvabhāge ghaṭodbhava / krośonnato vahnirūpo vartulākārasaṃsthitaḥ
79 ॥ अर्द्धयोजनविस्तारः कलाभिर्दशभिर्युतः । अर्घ्यपात्रमहाधारो वर्तते कुम्भसम्भव
79 // arddhayojanavistāraḥ kalābhirdaśabhiryutaḥ / arghyapātramahādhāro vartate kumbhasambhava
80 ॥ तदाधारस्य परितः शक्तयोदीप्तविग्रहाः । धूम्रार्चिःप्रमुखा भान्ति कला दश विभावसोः
80 // tadādhārasya paritaḥ śaktayodīptavigrahāḥ / dhūmrārciḥpramukhā bhānti kalā daśa vibhāvasoḥ
81 ॥ दीप्ततारुण्यलक्ष्मीका नानालङ्कारभूषिताः । आधाररूपं श्रीमन्तं भगवन्तं हविर्भुजम् । परिष्वज्यैव परितो वर्तन्ते मन्मथालसाः
81 // dīptatāruṇyalakṣmīkā nānālaṅkārabhūṣitāḥ / ādhārarūpaṃ śrīmantaṃ bhagavantaṃ havirbhujam / pariṣvajyaiva parito vartante manmathālasāḥ
82 ॥ धूम्रार्चिरुष्णा ज्वलिनी ज्वालिनी विस्फुलिङ्गिनी । सुश्रीःसुरूपा कपिला हव्यकव्यवहेतिच । एता दशकलाः प्रोक्ता वह्नेराधाररूपिणः
82 // dhūmrārciruṣṇā jvalinī jvālinī visphuliṅginī / suśrīḥsurūpā kapilā havyakavyavahetica / etā daśakalāḥ proktā vahnerādhārarūpiṇaḥ
83 ॥ तत्राधारे स्थितो देवः पात्ररूपं समाश्रितः । सूर्यस्त्रिलोकीतिमिरप्रध्वंसप्रथितोदयः
83 // tatrādhāre sthito devaḥ pātrarūpaṃ samāśritaḥ / sūryastrilokītimirapradhvaṃsaprathitodayaḥ
84 ॥ सूर्यात्मकं तु तत्पात्रं सार्द्धयोजनमुन्नतम् । योजनायामविस्तारं महाज्योतिः प्रकाशितम्
84 // sūryātmakaṃ tu tatpātraṃ sārddhayojanamunnatam / yojanāyāmavistāraṃ mahājyotiḥ prakāśitam
85 ॥ तत्पात्रात्परितः सक्तवपुषः पुत्रिका इव । वर्तन्ते द्वादश कला अतिभास्वररोचिषः
85 // tatpātrātparitaḥ saktavapuṣaḥ putrikā iva / vartante dvādaśa kalā atibhāsvararociṣaḥ
86 ॥ तपिनी तापिनी धूम्रा मरीचिर्ज्वलिनी रुचिः । सुषुम्णा भोगदा विश्वा बोधिनी धारिणी क्षमा
86 // tapinī tāpinī dhūmrā marīcirjvalinī ruciḥ / suṣumṇā bhogadā viśvā bodhinī dhāriṇī kṣamā
87 ॥ तस्मिन्पात्रे परानन्दकारणं परमामृतम् । सर्वौंषधि रसाढ्यं च हृद्यसौरभसंयुतम्
87 // tasminpātre parānandakāraṇaṃ paramāmṛtam / sarvauṃṣadhi rasāḍhyaṃ ca hṛdyasaurabhasaṃyutam
88 ॥ नीलोत्पलैश्च कह्लारैरम्लानैरतिसौरभैः । वास्यमानं सदा हृद्यं शीतलं लघु निर्मलम्
88 // nīlotpalaiśca kahlārairamlānairatisaurabhaiḥ / vāsyamānaṃ sadā hṛdyaṃ śītalaṃ laghu nirmalam
89 ॥ चलद्वीचिशतोदारं ललिताब्यर्चनोचितम् । सदा शब्दायमानं च भासतेर्ऽचनकारणम्
89 // caladvīciśatodāraṃ lalitābyarcanocitam / sadā śabdāyamānaṃ ca bhāsater'canakāraṇam
90 ॥ तदर्घ्यममृतं प्रोक्तं निशाकरकलामयम् । तस्मिंस्तनीयसीर्नौङ्का मणिकॢप्ताः समास्थिताः । निशाकरकला हृद्याः क्रीडन्ति नवयौवनाः
90 // tadarghyamamṛtaṃ proktaṃ niśākarakalāmayam / tasmiṃstanīyasīrnauṅkā maṇikḷptāḥ samāsthitāḥ / niśākarakalā hṛdyāḥ krīḍanti navayauvanāḥ
91 ॥ अमृता मानदा पूष्णा तुष्टिः पुष्टी रतिर्धृतिः । शशिनी चन्द्रिका कान्तिर्ज्योत्स्ना श्रीः प्रीतिरङ्गदा
91 // amṛtā mānadā pūṣṇā tuṣṭiḥ puṣṭī ratirdhṛtiḥ / śaśinī candrikā kāntirjyotsnā śrīḥ prītiraṅgadā
92 ॥ पूर्णा पूर्णामृता चेति कलाः पीयूष रोचिषः । नवयौवनसंपूर्णाः सदा प्रहसिताननाः
92 // pūrṇā pūrṇāmṛtā ceti kalāḥ pīyūṣa rociṣaḥ / navayauvanasaṃpūrṇāḥ sadā prahasitānanāḥ
93 ॥ पुष्टिरृद्धिः स्थितिर्मेधा कान्तिर्लक्ष्मीर्द्युतिर्धृतिः । जरा सिद्धिरिति प्रोक्ताः क्रीडन्ति ब्रह्मणः कलाः
93 // puṣṭirṛddhiḥ sthitirmedhā kāntirlakṣmīrdyutirdhṛtiḥ / jarā siddhiriti proktāḥ krīḍanti brahmaṇaḥ kalāḥ
94 ॥ स्थितिश्च पालिनी शान्तिश्चेश्वरी ततिकामिके । वरदाह्लादिनी प्रीतिर्दीर्घा चेति हरेः कलाः
94 // sthitiśca pālinī śāntiśceśvarī tatikāmike / varadāhlādinī prītirdīrghā ceti hareḥ kalāḥ
95 ॥ तीक्ष्णा रौद्री भया निद्रा तन्द्रा क्षुत्क्रोधिनी त्रपा । उत्कारी मृत्युरप्येता रोद्ध्र्यस्तत्र स्थिताः कालाः
95 // tīkṣṇā raudrī bhayā nidrā tandrā kṣutkrodhinī trapā / utkārī mṛtyurapyetā roddhryastatra sthitāḥ kālāḥ
96 ॥ ईश्वरस्य कलाः पीताः श्वेताश्चैवारुणाः सिताः । चतस्रेव प्रोक्तास्तु शङ्करस्य कला अथ
96 // īśvarasya kalāḥ pītāḥ śvetāścaivāruṇāḥ sitāḥ / catasreva proktāstu śaṅkarasya kalā atha
97 ॥ निवृत्तिश्च प्रतिष्ठा च त्रिद्या शान्तिस्तथैव च । इन्दिरा दीपिका चैव रेचिका चैव मोचिका
97 // nivṛttiśca pratiṣṭhā ca tridyā śāntistathaiva ca / indirā dīpikā caiva recikā caiva mocikā
98 ॥ परा सूक्ष्मा च विन्ध्यारे तथा सूक्ष्मामृता कला । ज्ञानामृता व्याधिनी च व्यापिनी व्योमरूपिका । एतां षोडश संप्रोक्तास्तत्र क्रीडन्ति शक्तयः
98 // parā sūkṣmā ca vindhyāre tathā sūkṣmāmṛtā kalā / jñānāmṛtā vyādhinī ca vyāpinī vyomarūpikā / etāṃ ṣoḍaśa saṃproktāstatra krīḍanti śaktayaḥ
99 ॥ रुद्रनौकासमारूढास्ततश्चेतश्च चञ्चलाः । शक्तिरुपेण खेलन्ति तत्र विद्याः सहस्रशः
99 // rudranaukāsamārūḍhāstataścetaśca cañcalāḥ / śaktirupeṇa khelanti tatra vidyāḥ sahasraśaḥ
100 ॥ अर्घ्यसंशोधनार्थाय कल्पिताः परमेष्ठिना । तदर्घ्यममृतं पीत्वा सदा माद्यन्ति शक्तयः
100 // arghyasaṃśodhanārthāya kalpitāḥ parameṣṭhinā / tadarghyamamṛtaṃ pītvā sadā mādyanti śaktayaḥ
101 ॥ महापद्माटवीवासा महाचक्रस्थिता अपि । मुहुर्मुहुर्नवनवं मुहुस्चाबद्धसौरभम्
101 // mahāpadmāṭavīvāsā mahācakrasthitā api / muhurmuhurnavanavaṃ muhuscābaddhasaurabham
102 ॥ रत्नकुम्भसहस्रैश्च सुवर्णघटकोटिभिः । आपूर्यापूर्य सततं तदर्घ्यममृतं महत्
102 // ratnakumbhasahasraiśca suvarṇaghaṭakoṭibhiḥ / āpūryāpūrya satataṃ tadarghyamamṛtaṃ mahat
103 ॥ चिन्तामणिगृहस्थानां परिचारकशक्तयः । अणिमादिकशक्तीनामर्घ्ययन्ति मदोद्धताः
103 // cintāmaṇigṛhasthānāṃ paricārakaśaktayaḥ / aṇimādikaśaktīnāmarghyayanti madoddhatāḥ
104 ॥ महापद्माटवीकक्ष्यापूर्वभागेर्ऽघ्यकल्पनम् । इत्थ समीरितं पश्चात्तत्रान्यदपि कथ्यते
104 // mahāpadmāṭavīkakṣyāpūrvabhāger'ghyakalpanam / ittha samīritaṃ paścāttatrānyadapi kathyate