Living Bliss — Awakening Inner Bliss
Hindu Digital Library
ॐ श्री गुरुभ्यो नमःॐ श्री परमात्मने नमः
Brahmāṇḍa Purāṇa

Parva 3 · Chapter 34

ब्रह्माण्डपुराणम्

BndP_3,34.

96 ॥ इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने पुष्परागप्रकारादिभुक्ताकरान्तसप्तकक्षान्तरकथनं नाम त्रयस्त्रिंशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच षोडशावरणं चक्रं किं तद्रुद्राधिदैवतम् । तत्र स्थिताश्च रुद्राः के केन नाम्ना प्रकीर्तिताः

96 // iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne puṣparāgaprakārādibhuktākarāntasaptakakṣāntarakathanaṃ nāma trayastriṃśo 'dhyāyaḥ agastya uvāca ṣoḍaśāvaraṇaṃ cakraṃ kiṃ tadrudrādhidaivatam / tatra sthitāśca rudrāḥ ke kena nāmnā prakīrtitāḥ

BndP_3,34.

1 ॥ केष्वावरणबिंबेषु किन्नामानो वसंति ते । यौगिकं रौढिकं नाम तेषां ब्रूहि कृपानिधे

1 // keṣvāvaraṇabiṃbeṣu kinnāmāno vasaṃti te / yaugikaṃ rauḍhikaṃ nāma teṣāṃ brūhi kṛpānidhe

BndP_3,34.

2 ॥ हयग्रीव उवाच तत्र रुद्रा लयः प्रोक्तो मुक्ताजालकनिर्मितः । पञ्चयोजनविस्तारस्तत्संख्यायामशोभितः

2 // hayagrīva uvāca tatra rudrā layaḥ prokto muktājālakanirmitaḥ / pañcayojanavistārastatsaṃkhyāyāmaśobhitaḥ

BndP_3,34.

3 ॥ षोडशावरणैर्युक्तो मध्यपीठमनोहरः । मध्यपीठे महारुद्रो ज्वलन्मन्युस्त्रिलोचनः

3 // ṣoḍaśāvaraṇairyukto madhyapīṭhamanoharaḥ / madhyapīṭhe mahārudro jvalanmanyustrilocanaḥ

BndP_3,34.

4 ॥ सच्चकार्मुकहस्तश्च सर्वदा वर्तते मुने । त्रिकोणे कथिता रुद्रास्त्रय एव घटोद्भव

4 // saccakārmukahastaśca sarvadā vartate mune / trikoṇe kathitā rudrāstraya eva ghaṭodbhava

BndP_3,34.

5 ॥ हिरण्य बाहुः सेनानीर्दिशांपतिरथापरः

5 // hiraṇya bāhuḥ senānīrdiśāṃpatirathāparaḥ

BndP_3,34.

6 ॥ वृक्षाश्च हरिकेशाश्च तथा पशुपतिः परः । शष्पिञ्जरस्त्विषीमांश्च पथीनां पतिरेव च

6 // vṛkṣāśca harikeśāśca tathā paśupatiḥ paraḥ / śaṣpiñjarastviṣīmāṃśca pathīnāṃ patireva ca

BndP_3,34.

7 ॥ एते षट्कोणगाः किं च बभ्रुशास्त्वष्टकोणके । विव्याध्यन्नपतिश्चैव हरिकेशोपवीतिनौ

7 // ete ṣaṭkoṇagāḥ kiṃ ca babhruśāstvaṣṭakoṇake / vivyādhyannapatiścaiva harikeśopavītinau

BndP_3,34.

8 ॥ पुष्टानां पतिरप्यन्यो भवो हेतिस्तथैव च । दशापत्रे त्वावरणे प्रथमो जगतां पतिः

8 // puṣṭānāṃ patirapyanyo bhavo hetistathaiva ca / daśāpatre tvāvaraṇe prathamo jagatāṃ patiḥ

BndP_3,34.

9 ॥ रुद्रातताविनौ क्षेत्रपतिः सूतस्तथापरः । अहं त्वन्यो वनपती रोहितः स्थपतिस्तथा

9 // rudrātatāvinau kṣetrapatiḥ sūtastathāparaḥ / ahaṃ tvanyo vanapatī rohitaḥ sthapatistathā

BndP_3,34.

10 ॥ वृक्षाणां पतिरप्यन्यश्चैते सज्जशरासनाः । मन्त्री च वाणिजश्चैव तथा कक्षपतिः परः

10 // vṛkṣāṇāṃ patirapyanyaścaite sajjaśarāsanāḥ / mantrī ca vāṇijaścaiva tathā kakṣapatiḥ paraḥ

BndP_3,34.

11 ॥ भवन्तिस्तु चतुर्थः स्यात्पञ्चमो वारिवस्ततः । ओषधीनां पतिश्चैव षष्ठः कलशसंभव

11 // bhavantistu caturthaḥ syātpañcamo vārivastataḥ / oṣadhīnāṃ patiścaiva ṣaṣṭhaḥ kalaśasaṃbhava

BndP_3,34.

12 ॥ उच्चैर्घोषाक्रन्दयन्तौ पतीनां च पतिस्तथा । कृत्स्नवीतश्च धावंश्च सत्त्वानां पतिरेव च

12 // uccairghoṣākrandayantau patīnāṃ ca patistathā / kṛtsnavītaśca dhāvaṃśca sattvānāṃ patireva ca

BndP_3,34.

13 ॥ एते द्वादश पत्रस्थाः पञ्चमावरणस्थिताः । सहमानश्च निर्व्याधिरव्याधीनां पतिस्तथा

13 // ete dvādaśa patrasthāḥ pañcamāvaraṇasthitāḥ / sahamānaśca nirvyādhiravyādhīnāṃ patistathā

BndP_3,34.

14 ॥ ककुभश्च निषङ्गी च स्तेनानां च पतिस्तथा । निचेरुश्चेति विज्ञेयाः षष्ठावरणदेवताः

14 // kakubhaśca niṣaṅgī ca stenānāṃ ca patistathā / niceruśceti vijñeyāḥ ṣaṣṭhāvaraṇadevatāḥ

BndP_3,34.

15 ॥ अधः परिचरो ऽरण्यः पतिः किं च सृकाविषः । जिघांसंतो मुष्णतां च पतयः कुंभसंभव

15 // adhaḥ paricaro 'raṇyaḥ patiḥ kiṃ ca sṛkāviṣaḥ / jighāṃsaṃto muṣṇatāṃ ca patayaḥ kuṃbhasaṃbhava

BndP_3,34.

16 ॥ असीमन्तश्च सुप्राज्ञस्तथा नक्तञ्चरो मुने । प्रकृतीनां पतिश्चैव उष्णीषी च गिरेश्चरः

16 // asīmantaśca suprājñastathā naktañcaro mune / prakṛtīnāṃ patiścaiva uṣṇīṣī ca gireścaraḥ

BndP_3,34.

17 ॥ कुलुञ्चानां पतिश्चैवेषुमन्तः कलशोद्भव । धन्वाविदश्चातन्वानप्रतिपूर्वदधानकाः

17 // kuluñcānāṃ patiścaiveṣumantaḥ kalaśodbhava / dhanvāvidaścātanvānapratipūrvadadhānakāḥ

BndP_3,34.

18 ॥ आयच्छतः षोडशैते षोडशारनिवासिनः । विसृजन्तस्तथास्यन्तो विध्यन्तश्चापि सिंधुप

18 // āyacchataḥ ṣoḍaśaite ṣoḍaśāranivāsinaḥ / visṛjantastathāsyanto vidhyantaścāpi siṃdhupa

BndP_3,34.

19 ॥ आसीनाश्च शयानाश्च यन्तो जाग्रत एव च । तिष्ठन्तश्चैव धावन्तः सभ्याश्चैव समाधिपाः

19 // āsīnāśca śayānāśca yanto jāgrata eva ca / tiṣṭhantaścaiva dhāvantaḥ sabhyāścaiva samādhipāḥ

BndP_3,34.

20 ॥ अश्वाश्चैवाश्वपतय अव्याधिन्यस्तथैव च । विविध्यन्तो गणाध्यक्षा बृहन्तो विन्ध्यमर्द्दन

20 // aśvāścaivāśvapataya avyādhinyastathaiva ca / vividhyanto gaṇādhyakṣā bṛhanto vindhyamarddana

BndP_3,34.

21 ॥ गृत्सश्चाष्टादशविधा देवता अष्टमावृतौ । अथ गृत्साधिपतयो व्राता व्राताधिपास्तथा

21 // gṛtsaścāṣṭādaśavidhā devatā aṣṭamāvṛtau / atha gṛtsādhipatayo vrātā vrātādhipāstathā

BndP_3,34.

22 ॥ गणाश्च गणपाश्चैव विश्वरुपा विरूपकाः । महान्तः क्षुल्लकाश्चैव रथिनश्चारथाः परे

22 // gaṇāśca gaṇapāścaiva viśvarupā virūpakāḥ / mahāntaḥ kṣullakāścaiva rathinaścārathāḥ pare

BndP_3,34.

23 ॥ रथाश्च रथपत्त्याख्याः सेनाः सेनान्य एव च । क्षत्तारः संग्रही तारस्तक्षाणो रथकारकाः

23 // rathāśca rathapattyākhyāḥ senāḥ senānya eva ca / kṣattāraḥ saṃgrahī tārastakṣāṇo rathakārakāḥ

BndP_3,34.

24 ॥ कुलालश्चेति रुद्रास्ते नवमावृतिदेवताः । कर्माराश्चैव पुञ्जिष्ठा निषादाश्चेषुकृद्गणाः

24 // kulālaśceti rudrāste navamāvṛtidevatāḥ / karmārāścaiva puñjiṣṭhā niṣādāśceṣukṛdgaṇāḥ

BndP_3,34.

25 ॥ धन्वकारा मृगयवः श्वनयः श्वान एव च । अश्वाश्चैवश्वपतयो भवो रुद्रो घटोद्भव

25 // dhanvakārā mṛgayavaḥ śvanayaḥ śvāna eva ca / aśvāścaivaśvapatayo bhavo rudro ghaṭodbhava

BndP_3,34.

26 ॥ शर्वः पशुपतिर्नीलग्रीवश्च शितिकण्ठकः । कपर्दी व्युप्तकेशश्च सहस्रक्षस्तथापरः

26 // śarvaḥ paśupatirnīlagrīvaśca śitikaṇṭhakaḥ / kapardī vyuptakeśaśca sahasrakṣastathāparaḥ

BndP_3,34.

27 ॥ शतधन्वा च गिरिशः शिपिविष्टश्च कुंभज । मीढुष्टम इति प्रोक्ता रुद्रा दशमशालगाः

27 // śatadhanvā ca giriśaḥ śipiviṣṭaśca kuṃbhaja / mīḍhuṣṭama iti proktā rudrā daśamaśālagāḥ

BndP_3,34.

28 ॥ अथैकादशचक्रस्था इषुमद्ध्रस्ववामनाः । बृहंश्च वर्षीयां श्चैव वृद्धः समृद्धिना सह

28 // athaikādaśacakrasthā iṣumaddhrasvavāmanāḥ / bṛhaṃśca varṣīyāṃ ścaiva vṛddhaḥ samṛddhinā saha

BndP_3,34.

29 ॥ अग्र्यः प्रथम आशुश्चाजिरोन्यः शीघ्रशिभ्यकौ । उर्म्यावस्वन्यरुद्रौ च स्रोतस्यो दिव्य एव च

29 // agryaḥ prathama āśuścājironyaḥ śīghraśibhyakau / urmyāvasvanyarudrau ca srotasyo divya eva ca

BndP_3,34.

30 ॥ ज्येष्ठश्चैव कनिष्ठश्च पूर्वजावरजौ तथा । मध्यमश्चावगम्यश्च जघन्यश्च घटोद्भव

30 // jyeṣṭhaścaiva kaniṣṭhaśca pūrvajāvarajau tathā / madhyamaścāvagamyaśca jaghanyaśca ghaṭodbhava

BndP_3,34.

31 ॥ चतुर्विंशतिराख्याता एते रुद्रा महाबलाः । अथ बुध्न्यः सोम्यरुद्रः प्रतिसर्पकयाम्यकौ

31 // caturviṃśatirākhyātā ete rudrā mahābalāḥ / atha budhnyaḥ somyarudraḥ pratisarpakayāmyakau

BndP_3,34.

32 ॥ क्षेम्योवोचवखल्यश्च ततः श्लोक्यावसान्यकौ । वन्यः कक्ष्यः श्रवश्चैव ततो ऽन्यस्तु प्रतिश्रवः

32 // kṣemyovocavakhalyaśca tataḥ ślokyāvasānyakau / vanyaḥ kakṣyaḥ śravaścaiva tato 'nyastu pratiśravaḥ

BndP_3,34.

33 ॥ आशुषेणश्चाशुरथः शूरश्च तपसां निधे । अवभिन्दश्च वर्मी च वरूथी बिल्मिना सह

33 // āśuṣeṇaścāśurathaḥ śūraśca tapasāṃ nidhe / avabhindaśca varmī ca varūthī bilminā saha

BndP_3,34.

34 ॥ कवची च श्रुतश्चैव सेनो दुन्दुभ्य एव च । आहनन्यश्च धृष्णुश्च ते च षड्विंशतिः स्मृताः । द्वादशावरणस्थास्ते महाकाया महाबलाः

34 // kavacī ca śrutaścaiva seno dundubhya eva ca / āhananyaśca dhṛṣṇuśca te ca ṣaḍviṃśatiḥ smṛtāḥ / dvādaśāvaraṇasthāste mahākāyā mahābalāḥ

BndP_3,34.

35 ॥ प्रभृशाश्चैव दूताश्च प्रहिताश्च निपङ्गिणः । अन्यस्त्विषुधिमानन्यस्तक्ष्णेषुश्च तथा युधि

35 // prabhṛśāścaiva dūtāśca prahitāśca nipaṅgiṇaḥ / anyastviṣudhimānanyastakṣṇeṣuśca tathā yudhi

BndP_3,34.

36 ॥ स्वायुधश्च सुधन्वा च स्तुत्यः पथ्यश्च कुंभज । काप्यो नाढ्यस्तथा सूधः सरस्यो विन्ध्यमर्दन

36 // svāyudhaśca sudhanvā ca stutyaḥ pathyaśca kuṃbhaja / kāpyo nāḍhyastathā sūdhaḥ sarasyo vindhyamardana

BndP_3,34.

37 ॥ ततश्चान्यो नाधमानो वेशन्तः कुप्य एव च । अवधवर्ष्यो ऽवर्ष्यश्च मेध्यो विद्युत्य एव च

37 // tataścānyo nādhamāno veśantaḥ kupya eva ca / avadhavarṣyo 'varṣyaśca medhyo vidyutya eva ca

BndP_3,34.

38 ॥ इध्र्यातप्यौ तथा वात्यौ रेष्म्यश्चैव तथापरः । वास्तव्यो वास्तुपश्चैव सोमश्चेति महाबलाः

38 // idhryātapyau tathā vātyau reṣmyaścaiva tathāparaḥ / vāstavyo vāstupaścaiva somaśceti mahābalāḥ

BndP_3,34.

39 ॥ त्रयोदशावरणगाञ्छृणु रुद्रांश्च तान्मुने । रुद्रस्ताम्रारुणः शङ्गस्तथा पशुपतिर्मुने

39 // trayodaśāvaraṇagāñchṛṇu rudrāṃśca tānmune / rudrastāmrāruṇaḥ śaṅgastathā paśupatirmune

BndP_3,34.

40 ॥ उग्रो भीमस्तथैवाग्रेवधदूरेवधावपि । हन्ता चैव हनीयांश्च वृषश्च हरिकेशकः

40 // ugro bhīmastathaivāgrevadhadūrevadhāvapi / hantā caiva hanīyāṃśca vṛṣaśca harikeśakaḥ

BndP_3,34.

41 ॥ तारः शंभुर्मयोभूश्च शङ्करश्च मयस्करः । शिवः शिवतरश्चैव तीर्थ्यः कुल्यस्तथैव च । पार्यो ऽपार्यः प्रतरणस्तथा चोत्तरणो मुने

41 // tāraḥ śaṃbhurmayobhūśca śaṅkaraśca mayaskaraḥ / śivaḥ śivataraścaiva tīrthyaḥ kulyastathaiva ca / pāryo 'pāryaḥ prataraṇastathā cottaraṇo mune

BndP_3,34.

42 ॥ आतर्यश्च तथा लभ्यः षष्ठः फेन्यस्तथैव च । चतुर्दशावरणके कथिता रुद्रदेवताः

42 // ātaryaśca tathā labhyaḥ ṣaṣṭhaḥ phenyastathaiva ca / caturdaśāvaraṇake kathitā rudradevatāḥ

BndP_3,34.

43 ॥ सिकत्यश्च प्रवाह्यश्च तथेरिण्यस्तपोनिधे । प्रपथ्यः किंशिलश्चैव क्षयणस्तदनन्तरम्

43 // sikatyaśca pravāhyaśca tatheriṇyastaponidhe / prapathyaḥ kiṃśilaścaiva kṣayaṇastadanantaram

BndP_3,34.

44 ॥ कपर्दी च पुलस्त्यंश्च गोष्ठ्यो गृह्यस्तथैव च । तल्पयो गेह्य स्तथा काट्यो गह्वरेष्ठोरुदीपकः

44 // kapardī ca pulastyaṃśca goṣṭhyo gṛhyastathaiva ca / talpayo gehya stathā kāṭyo gahvareṣṭhorudīpakaḥ

BndP_3,34.

45 ॥ निवेष्ट्यश्चापि पान्तव्यो रथन्यः शुक्य एव च । हरीत्यलोथा लोप्याश्च उर्य्यसूर्म्यै तथा मुने

45 // niveṣṭyaścāpi pāntavyo rathanyaḥ śukya eva ca / harītyalothā lopyāśca uryyasūrmyai tathā mune

BndP_3,34.

46 ॥ पयेयश्च पर्णशश्च तथा वगुरमाणकः । अभिघ्ननाशिदुश्चैव प्रखिदन किरिकास्तथा

46 // payeyaśca parṇaśaśca tathā vaguramāṇakaḥ / abhighnanāśiduścaiva prakhidana kirikāstathā

BndP_3,34.

47 ॥ देवानां हृदयश्चैव द्वात्रिंशद्रुद्रदेवताः । वर्तते सायुधाः प्राज्ञ नित्यं पञ्चादशावृतौ

47 // devānāṃ hṛdayaścaiva dvātriṃśadrudradevatāḥ / vartate sāyudhāḥ prājña nityaṃ pañcādaśāvṛtau

BndP_3,34.

48 ॥ षोडशे त्वावरणके पूर्वादिद्वारवर्तिनः । विक्षिणत्काविचिन्वत्कास्तथा निर्हतनामकाः

48 // ṣoḍaśe tvāvaraṇake pūrvādidvāravartinaḥ / vikṣiṇatkāvicinvatkāstathā nirhatanāmakāḥ

BndP_3,34.

49 ॥ आमीवक्ताश्च निष्टप्ता महारुद्रमुपासते । इति षोडशशालेषु स्थितै रुद्रैः सहस्रशः

49 // āmīvaktāśca niṣṭaptā mahārudramupāsate / iti ṣoḍaśaśāleṣu sthitai rudraiḥ sahasraśaḥ

BndP_3,34.

50 ॥ सेवितस्तु महारुद्रो ललिताज्ञाप्रवर्तकः । वर्तते जगतामृद्ध्यै मुक्ताशालेशकोणके

50 // sevitastu mahārudro lalitājñāpravartakaḥ / vartate jagatāmṛddhyai muktāśāleśakoṇake

BndP_3,34.

51 ॥ शतरुद्रियसंख्याता एते रुद्रा महाबलाः । ललिताभक्तिमम्पन्नान्पालयन्ति दिवानिशम् । अभक्तांल्लरितादेव्याः प्रत्यूहैर्योजयन्त्यमी

51 // śatarudriyasaṃkhyātā ete rudrā mahābalāḥ / lalitābhaktimampannānpālayanti divāniśam / abhaktāṃllaritādevyāḥ pratyūhairyojayantyamī

BndP_3,34.

52 ॥ इत्थं शक्रादिदिक्पाला सुक्ताशालं समाश्रिताः । ललितापरमेश्वर्याः सेवामेव वितन्वते

52 // itthaṃ śakrādidikpālā suktāśālaṃ samāśritāḥ / lalitāparameśvaryāḥ sevāmeva vitanvate

BndP_3,34.

53 ॥ अथ मुक्ताख्यशालस्यान्तरे मारुतयोजने । शालोमारकताभिख्यश्चतुर्योजनमुच्छ्रितः

53 // atha muktākhyaśālasyāntare mārutayojane / śālomārakatābhikhyaścaturyojanamucchritaḥ

BndP_3,34.

54 ॥ पूर्ववद्गोपुरादीना संस्थानैश्च सुशोभितः । तत्र श्रीदण्डनाथाया दहनादिविदिग्गताः

54 // pūrvavadgopurādīnā saṃsthānaiśca suśobhitaḥ / tatra śrīdaṇḍanāthāyā dahanādividiggatāḥ

BndP_3,34.

55 ॥ चत्वारो निलयाः प्रोक्ता मन्त्रिणीगृहविस्तराः । गीतिचक्ररथेन्द्रस्य याः पर्वाणि समाश्रिताः

55 // catvāro nilayāḥ proktā mantriṇīgṛhavistarāḥ / gīticakrarathendrasya yāḥ parvāṇi samāśritāḥ

BndP_3,34.

56 ॥ भण्डासुरमहायुद्धे ता देव्यस्तत्र जाग्रति । सर्वाः स्थल्यो मरकतश्रेणिभिः खचिताः शुभाः

56 // bhaṇḍāsuramahāyuddhe tā devyastatra jāgrati / sarvāḥ sthalyo marakataśreṇibhiḥ khacitāḥ śubhāḥ

BndP_3,34.

57 ॥ हेमतालवनाढ्याश्च सर्ववस्तुसमाकुलाः । तत्रदेव्यः समस्ताश्च दण्डनाथासमश्रियः

57 // hematālavanāḍhyāśca sarvavastusamākulāḥ / tatradevyaḥ samastāśca daṇḍanāthāsamaśriyaḥ

BndP_3,34.

58 ॥ हलोद्धर्णहलाद्धर्णमुसलाः सञ्चरन्त्यपि । संख्यातीतास्तालवृक्षा नवस्वर्णविचित्रिताः

58 // haloddharṇahalāddharṇamusalāḥ sañcarantyapi / saṃkhyātītāstālavṛkṣā navasvarṇavicitritāḥ

BndP_3,34.

59 ॥ योजनायतकाण्डाश्च दलैर्युक्ता विशङ्कटैः । हेमत्वचो ऽतिसुस्निग्धाः सच्छायाः फलभङ्गुराः

59 // yojanāyatakāṇḍāśca dalairyuktā viśaṅkaṭaiḥ / hematvaco 'tisusnigdhāḥ sacchāyāḥ phalabhaṅgurāḥ

BndP_3,34.

60 ॥ आमूलाग्रं लम्बमानास्ताला हालाघटाकुलाः । वर्तन्ते दण्डनाथायाः प्रीत्यर्थं शिल्पिभिः कृताः

60 // āmūlāgraṃ lambamānāstālā hālāghaṭākulāḥ / vartante daṇḍanāthāyāḥ prītyarthaṃ śilpibhiḥ kṛtāḥ

BndP_3,34.

61 ॥ तं च तालरसापूरं पीत्वापीत्वा मदाकुलाः । जृंभिण्याद्याश्चक्रदेव्यो हेतुकाद्याश्च भैरवाः

61 // taṃ ca tālarasāpūraṃ pītvāpītvā madākulāḥ / jṛṃbhiṇyādyāścakradevyo hetukādyāśca bhairavāḥ

BndP_3,34.

62 ॥ सप्तनिग्रहदेव्यश्च नृत्यन्ति मदविह्वलाः । चतुर्विदिक्षु दण्डिन्या यत्रयत्र महादृशः

62 // saptanigrahadevyaśca nṛtyanti madavihvalāḥ / caturvidikṣu daṇḍinyā yatrayatra mahādṛśaḥ

BndP_3,34.

63 ॥ तत्र पूर्वादिदिग्भागे देवीसदृशवर्चसः । उन्मत्तभैरवी चव स्वप्नेशी सर्वतोदिशम्

63 // tatra pūrvādidigbhāge devīsadṛśavarcasaḥ / unmattabhairavī cava svapneśī sarvatodiśam

BndP_3,34.

64 ॥ निवासो दण्डनाथायाः केवलं त्वाभिमानिकः । तस्यास्तु सेवावासो ऽन्यो महापद्माटवीस्थले । तत्कक्षातिदवीयस्त्वान्सेवार्थं तत्र तद्गृहः

64 // nivāso daṇḍanāthāyāḥ kevalaṃ tvābhimānikaḥ / tasyāstu sevāvāso 'nyo mahāpadmāṭavīsthale / tatkakṣātidavīyastvānsevārthaṃ tatra tadgṛhaḥ

BndP_3,34.

65 ॥ अथो मरकताकारे शाले तत्सप्तयोजने । प्राकारो विद्रुमाकारः प्रातरर्यमपाटलः

65 // atho marakatākāre śāle tatsaptayojane / prākāro vidrumākāraḥ prātararyamapāṭalaḥ

BndP_3,34.

66 ॥ तत्र स्थलास्तु सकला विद्रुमैरेव निर्मिताः । तद्वद्विद्रुमसंकाशो ब्रह्मा नलिनविष्टरः

66 // tatra sthalāstu sakalā vidrumaireva nirmitāḥ / tadvadvidrumasaṃkāśo brahmā nalinaviṣṭaraḥ

BndP_3,34.

67 ॥ ब्रह्मलोकात्समागत्य सार्द्धं सर्वैर्मुनीश्वरैः । सदा श्रीललितादेव्याः सेवनार्थमतन्द्रितः

67 // brahmalokātsamāgatya sārddhaṃ sarvairmunīśvaraiḥ / sadā śrīlalitādevyāḥ sevanārthamatandritaḥ

BndP_3,34.

68 ॥ मरीच्याद्यैः प्रजासृग्भिर्वर्तते साकमब्धिप । चतुर्दशापि विद्यास्ता उपविद्याः सहस्रशः

68 // marīcyādyaiḥ prajāsṛgbhirvartate sākamabdhipa / caturdaśāpi vidyāstā upavidyāḥ sahasraśaḥ

BndP_3,34.

69 ॥ चतुष्षष्टिकलाश्चैव शरीरिण्यो महत्तराः । प्राकारे विद्रुमाकारे ब्रह्मलोकसमाश्रिताः । वर्तन्ते जगतामृद्ध्यै ललिता देवताज्ञया

69 // catuṣṣaṣṭikalāścaiva śarīriṇyo mahattarāḥ / prākāre vidrumākāre brahmalokasamāśritāḥ / vartante jagatāmṛddhyai lalitā devatājñayā

BndP_3,34.

70 ॥ अथ विद्रुमशालस्यानतरे मारुतयोजने । माणिक्यमण्डपस्थाने परीतः सर्वतोदिशम् । वर्तते विष्णुलोकस्तु ललितासेवनोत्सुकः

70 // atha vidrumaśālasyānatare mārutayojane / māṇikyamaṇḍapasthāne parītaḥ sarvatodiśam / vartate viṣṇulokastu lalitāsevanotsukaḥ

BndP_3,34.

71 ॥ तत्र वैष्णवलोके तु विष्णुः साक्षात्सनातनः । चतुर्घा दशधा चैव तथा द्वादशधा पुनः । विभिन्नमूर्तिः सततं वर्तते माधवः सदा

71 // tatra vaiṣṇavaloke tu viṣṇuḥ sākṣātsanātanaḥ / caturghā daśadhā caiva tathā dvādaśadhā punaḥ / vibhinnamūrtiḥ satataṃ vartate mādhavaḥ sadā

BndP_3,34.

72 ॥ भण्डासुरमहायुद्धे ये श्रीदेवीनखोद्भवाः । दशावतारदेवास्तु ते ऽपि माणिक्यमण्डपे

72 // bhaṇḍāsuramahāyuddhe ye śrīdevīnakhodbhavāḥ / daśāvatāradevāstu te 'pi māṇikyamaṇḍape

BndP_3,34.

73 ॥ पूर्वकक्षान्तरेभ्यस्तु तत्कक्षायां विशेषतः । उपर्याच्छादनामात्रं माणिक्यदृषदां गणैः

73 // pūrvakakṣāntarebhyastu tatkakṣāyāṃ viśeṣataḥ / uparyācchādanāmātraṃ māṇikyadṛṣadāṃ gaṇaiḥ

BndP_3,34.

74 ॥ तत्र कक्षान्तरे देवः शङ्खचक्रगदाधरः । भिन्नो द्वादशमूर्त्या च पूर्वाद्याशासुरक्षति

74 // tatra kakṣāntare devaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ / bhinno dvādaśamūrtyā ca pūrvādyāśāsurakṣati

BndP_3,34.

75 ॥ जाम्बूनदप्रभश्चक्री पूर्वस्यां दिशि केशवः । पश्चान्नारायणः शङ्खी नीलजीमूतसंनिभः

75 // jāmbūnadaprabhaścakrī pūrvasyāṃ diśi keśavaḥ / paścānnārāyaṇaḥ śaṅkhī nīlajīmūtasaṃnibhaḥ

BndP_3,34.

76 ॥ इन्दीवरदलश्या मो मधुमान्माधवो ऽवति । गोविन्दो दक्षिणे पार्श्वे धन्वी चन्द्रप्रभो महान्

76 // indīvaradalaśyā mo madhumānmādhavo 'vati / govindo dakṣiṇe pārśve dhanvī candraprabho mahān

BndP_3,34.

77 ॥ उत्तरे हलधृग्विष्णुः पद्मकिञ्जल्कसंनिभः । आग्नेय्यामरविन्दाभो मुसली मधुसूदनः

77 // uttare haladhṛgviṣṇuḥ padmakiñjalkasaṃnibhaḥ / āgneyyāmaravindābho musalī madhusūdanaḥ

BndP_3,34.

78 ॥ त्रिविक्रमः खड्गपाणिर्नैरृत्ये च्वलनप्रभः । वायव्यां वामनो वज्री तरुणादित्य दीप्तिमान्

78 // trivikramaḥ khaḍgapāṇirnairṛtye cvalanaprabhaḥ / vāyavyāṃ vāmano vajrī taruṇāditya dīptimān

BndP_3,34.

79 ॥ ईशान्यां पुण्डरीकाभः श्रीधरः पट्टिशायुधः । विद्युत्प्रभो हृषीकेशो ह्यवाच्यां दिशि मुद्गरी

79 // īśānyāṃ puṇḍarīkābhaḥ śrīdharaḥ paṭṭiśāyudhaḥ / vidyutprabho hṛṣīkeśo hyavācyāṃ diśi mudgarī

BndP_3,34.

80 ॥ पद्मनाभः शार्ङ्गपाणिः सहस्रार्कसमप्रभः । माणिक्यमण्डपस्थानमनुलोम्येन वेष्टते

80 // padmanābhaḥ śārṅgapāṇiḥ sahasrārkasamaprabhaḥ / māṇikyamaṇḍapasthānamanulomyena veṣṭate

BndP_3,34.

81 ॥ सर्वायुधः सर्वशक्तिः सर्वज्ञः सर्वतोमुखः । इन्द्रगोपकसंकाशः पाशहस्तो ऽपराजितः

81 // sarvāyudhaḥ sarvaśaktiḥ sarvajñaḥ sarvatomukhaḥ / indragopakasaṃkāśaḥ pāśahasto 'parājitaḥ

BndP_3,34.

82 ॥ दामोदरस्तु सर्वात्मा ललिताभक्तिनिर्भरः । माणिक्यमण्डपस्थानं विलोमेन विवेष्टते

82 // dāmodarastu sarvātmā lalitābhaktinirbharaḥ / māṇikyamaṇḍapasthānaṃ vilomena viveṣṭate

BndP_3,34.

83 ॥ इति द्वादशभिर्देहैर्भगवानम्बुजेक्षणः । माणिक्यमण्डपगतो विष्णुलोके विराजते

83 // iti dvādaśabhirdehairbhagavānambujekṣaṇaḥ / māṇikyamaṇḍapagato viṣṇuloke virājate

BndP_3,34.

84 ॥ अथ नानारत्नशालान्तरे मारुतयोजने । सहस्रस्तम्भकं नाम मण्डपं सुमनोहरम्

84 // atha nānāratnaśālāntare mārutayojane / sahasrastambhakaṃ nāma maṇḍapaṃ sumanoharam

BndP_3,34.

85 ॥ नानारत्नैस्तु खचितं नानारत्नैरलङ्कृतम् । नानारत्नकृतश्शालस्तुङ्गस्तत्राभिवर्तते

85 // nānāratnaistu khacitaṃ nānāratnairalaṅkṛtam / nānāratnakṛtaśśālastuṅgastatrābhivartate

BndP_3,34.

86 ॥ एका पङ्क्तिः सहस्रैस्तु स्तम्भस्तियक्प्रवर्तते । तादृशाः पङ्क्तयो बह्व्यः स्तम्भानां तु चतुर्दिशम्

86 // ekā paṅktiḥ sahasraistu stambhastiyakpravartate / tādṛśāḥ paṅktayo bahvyaḥ stambhānāṃ tu caturdiśam

BndP_3,34.

87 ॥ उपर्याच्छादनं चापि पूर्ववद्रत्नदारुभिः । शिवलोकस्तत्र महाञ्जागर्ति स्फुरितद्युतिः

87 // uparyācchādanaṃ cāpi pūrvavadratnadārubhiḥ / śivalokastatra mahāñjāgarti sphuritadyutiḥ

BndP_3,34.

88 ॥ शैवागमा मूर्तिमन्तस्तत्राष्टाविंशतिः स्मृताः । नन्दिभृङ्गिमहाकालप्रमुखास्तत्र चोत्तमाः

88 // śaivāgamā mūrtimantastatrāṣṭāviṃśatiḥ smṛtāḥ / nandibhṛṅgimahākālapramukhāstatra cottamāḥ

BndP_3,34.

89 ॥ षड्विंशत्तत्त्वदेवाश्च गजवक्त्राः सहस्रशः । शिवलोकोत्तमे तस्मिन्सहस्रस्तम्भमण्डपे

89 // ṣaḍviṃśattattvadevāśca gajavaktrāḥ sahasraśaḥ / śivalokottame tasminsahasrastambhamaṇḍape

BndP_3,34.

90 ॥ ईशानः सर्वविद्यानामधिपश्चन्द्रशेखरः । ललिताज्ञापालकश्च ललिताज्ञाप्रवर्तकः

90 // īśānaḥ sarvavidyānāmadhipaścandraśekharaḥ / lalitājñāpālakaśca lalitājñāpravartakaḥ

BndP_3,34.

91 ॥ ललितामन्त्र जापी च नित्यमानन्दमानसः । शैव्या दृष्ट्या स्वभक्तानां ललितामन्त्रसिद्धये

91 // lalitāmantra jāpī ca nityamānandamānasaḥ / śaivyā dṛṣṭyā svabhaktānāṃ lalitāmantrasiddhaye

BndP_3,34.

92 ॥ अन्तर्बहिस्तमः पुञ्जनिर्भेदनपटी यसीम् । महाप्रकाशरूपां तां मेधाशक्ति प्रकाशयन्

92 // antarbahistamaḥ puñjanirbhedanapaṭī yasīm / mahāprakāśarūpāṃ tāṃ medhāśakti prakāśayan

BndP_3,34.

93 ॥ सर्वज्ञः सर्वकर्ता च सहस्रस्तम्भमण्डपे । वर्तमानो महादेव देवीः श्रीभक्तिनिर्भरः । तत्तच्छालान्समाश्रित्य वर्तते कुम्भसंभवः

93 // sarvajñaḥ sarvakartā ca sahasrastambhamaṇḍape / vartamāno mahādeva devīḥ śrībhaktinirbharaḥ / tattacchālānsamāśritya vartate kumbhasaṃbhavaḥ

Edition, source and reuse
Edition
Brahmāṇḍa Purāṇa electronic text in GRETIL; printed edition is not identified in the header.
Electronic text
Members of the Sansknet Project · GRETIL, SUB Göttingen · 2020-07-31
Review status
Source imported; scholarly proofreading pending

The IAST Sanskrit is preserved from the source. Devanāgarī is generated from IAST and awaits proofreading. Source variants and edition notes are shown separately. Unusual numbering and repeated source lines are retained.

Inline GRETIL reference extraction, whitespace normalization and mechanical IAST-to-Devanāgarī conversion. Original XML preserved. No translation or commentary added.

This text and our script conversion are available under CC BY-NC-SA 4.0, including attribution, noncommercial use and share-alike requirements. This licence applies to the text, independently of the site design.

Hindu Digital Library
ॐ श्री गुरुभ्यो नमःॐ श्री परमात्मने नमः