106 ॥ इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे ललितोपाख्याने हयग्रीवागस्त्यसंवादे सप्तकक्ष्या मतङ्गकन्याप्रादुर्भावो नामैकत्रिंशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच लोहादिसप्तशालानां रक्षका एव संति वै । तन्नामकीर्तय प्राज्ञ येन मे संशयच्छिदा
106 // iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge lalitopākhyāne hayagrīvāgastyasaṃvāde saptakakṣyā mataṅgakanyāprādurbhāvo nāmaikatriṃśo 'dhyāyaḥ agastya uvāca lohādisaptaśālānāṃ rakṣakā eva saṃti vai / tannāmakīrtaya prājña yena me saṃśayacchidā
1 ॥ हयग्रीव उवाच नानावृक्षमहोद्याने वर्तते कुंभसंभव । महाकालः सर्वलोकभक्षकः श्यामविग्रहः
1 // hayagrīva uvāca nānāvṛkṣamahodyāne vartate kuṃbhasaṃbhava / mahākālaḥ sarvalokabhakṣakaḥ śyāmavigrahaḥ
2 ॥ श्यामकञ्चुकधारी च मदारुणविलोचनः । ब्रह्माण्डचषके पूर्णं पिबन्विश्वरसायनम्
2 // śyāmakañcukadhārī ca madāruṇavilocanaḥ / brahmāṇḍacaṣake pūrṇaṃ pibanviśvarasāyanam
3 ॥ महाकालीं घनश्यामामनङ्गार्द्रामपाङ्गयन् । सिंहासने समासीनः कल्पान्ते कलनात्मके
3 // mahākālīṃ ghanaśyāmāmanaṅgārdrāmapāṅgayan / siṃhāsane samāsīnaḥ kalpānte kalanātmake
4 ॥ ललिताध्यानसंपन्नो ललितापूजनोत्सुकः । वितन्वंल्लरिताभक्तेः स्वायुषो दीर्घ दीर्घताम् । कालमृत्युप्रमुख्यैश्च किङ्करैरपि सेवितः
4 // lalitādhyānasaṃpanno lalitāpūjanotsukaḥ / vitanvaṃllaritābhakteḥ svāyuṣo dīrgha dīrghatām / kālamṛtyupramukhyaiśca kiṅkarairapi sevitaḥ
5 ॥ महाकालीमहाकालौ ललिताज्ञाप्रवर्त्तकौ । विश्वं कलयतः कृत्स्नं प्रथमे ऽध्वनि वासिनौ
5 // mahākālīmahākālau lalitājñāpravarttakau / viśvaṃ kalayataḥ kṛtsnaṃ prathame 'dhvani vāsinau
6 ॥ कालचक्रं मतङ्गस्य तस्यैवासनतां गताम् । चतुरावरणोपेतं मध्ये बिन्दुमनोहरम्
6 // kālacakraṃ mataṅgasya tasyaivāsanatāṃ gatām / caturāvaraṇopetaṃ madhye bindumanoharam
7 ॥ त्रिकोणंपञ्चकोणं च षोडशच्छदपङ्कजम् । अष्टारपङ्कजं चैवं महाकालस्तु मध्यगः
7 // trikoṇaṃpañcakoṇaṃ ca ṣoḍaśacchadapaṅkajam / aṣṭārapaṅkajaṃ caivaṃ mahākālastu madhyagaḥ
8 ॥ त्रिकोणे तु महाकाल्या महासंध्या महानिशा । एतास्तिस्रो महादेव्यो महाकालस्य शक्तयः
8 // trikoṇe tu mahākālyā mahāsaṃdhyā mahāniśā / etāstisro mahādevyo mahākālasya śaktayaḥ
9 ॥ तत्रैव पञ्चकोणाग्रे प्रत्यूषश्च पितृप्रसूः । प्राह्णापराह्णमध्याह्नाः पञ्च कालस्य शक्तयः
9 // tatraiva pañcakoṇāgre pratyūṣaśca pitṛprasūḥ / prāhṇāparāhṇamadhyāhnāḥ pañca kālasya śaktayaḥ
10 ॥ अथ षोडशपत्राब्जे स्थिता शक्तीर्मुने शृणु । दिनमिश्रा तमिस्रा च ज्योत्स्नी चैव तु पक्षिणी
10 // atha ṣoḍaśapatrābje sthitā śaktīrmune śṛṇu / dinamiśrā tamisrā ca jyotsnī caiva tu pakṣiṇī
11 ॥ प्रदोषा च निशीथा च प्रहरा पूर्णिमापि च । राका चानुमतिश्चैव तथैवामावस्यिका पुनः
11 // pradoṣā ca niśīthā ca praharā pūrṇimāpi ca / rākā cānumatiścaiva tathaivāmāvasyikā punaḥ
12 ॥ सिनीवाली कुहूर्भद्रा उपरागा च षोडशी । एता षोडशमात्रस्थाः शक्तयः षोडश स्मृताः
12 // sinīvālī kuhūrbhadrā uparāgā ca ṣoḍaśī / etā ṣoḍaśamātrasthāḥ śaktayaḥ ṣoḍaśa smṛtāḥ
13 ॥ कला काष्ठा निमेषाश्च क्षणाश्चैव लवास्त्रुटिः । मुहुर्ताः कुतपाहोरा शुक्लपक्षस्तथैव च
13 // kalā kāṣṭhā nimeṣāśca kṣaṇāścaiva lavāstruṭiḥ / muhurtāḥ kutapāhorā śuklapakṣastathaiva ca
14 ॥ कृष्णपक्षायनाश्चैव विषुवा च त्रयोदशी । संवत्सरा च परिवत्सरेडावत्सरापि च
14 // kṛṣṇapakṣāyanāścaiva viṣuvā ca trayodaśī / saṃvatsarā ca parivatsareḍāvatsarāpi ca
15 ॥ एताःषोडश पत्राब्जवासिन्यः शक्तयः स्मृताः । इद्वत्सरा ततश्चेन्दुवत्सरावत्सरे ऽपि च
15 // etāḥṣoḍaśa patrābjavāsinyaḥ śaktayaḥ smṛtāḥ / idvatsarā tataścenduvatsarāvatsare 'pi ca
16 ॥ तिथिर्वारांश्च नक्षत्रं योगाश्च करणानि च । एतास्तु शक्तयो नागपत्रांभोरुहसंस्थिताः
16 // tithirvārāṃśca nakṣatraṃ yogāśca karaṇāni ca / etāstu śaktayo nāgapatrāṃbhoruhasaṃsthitāḥ
17 ॥ कलिः कल्पा च कलना काली चेति चतुष्टयम् । द्वारपालकतां प्राप्तं कालच क्रस्य भास्वतः
17 // kaliḥ kalpā ca kalanā kālī ceti catuṣṭayam / dvārapālakatāṃ prāptaṃ kālaca krasya bhāsvataḥ
18 ॥ एता महाकालदेव्यो मदप्रहसिताननाः । मदिरापूर्णचषकमशेषं चारुणप्रभम् । दधानाः श्यामलाकाराः सर्वाः कालस्य योषितः
18 // etā mahākāladevyo madaprahasitānanāḥ / madirāpūrṇacaṣakamaśeṣaṃ cāruṇaprabham / dadhānāḥ śyāmalākārāḥ sarvāḥ kālasya yoṣitaḥ
19 ॥ ललितापूजनध्यानजपस्तोत्रपरायणाः । निषेवन्ते महाकालं कालचक्रासनस्थितम्
19 // lalitāpūjanadhyānajapastotraparāyaṇāḥ / niṣevante mahākālaṃ kālacakrāsanasthitam
20 ॥ अथ कल्पकवट्यास्तु रक्षकः कुम्भसंभव । वसन्तर्तुर्महातेजा ललिताप्रियकिङ्करः
20 // atha kalpakavaṭyāstu rakṣakaḥ kumbhasaṃbhava / vasantarturmahātejā lalitāpriyakiṅkaraḥ
21 ॥ पुष्पसिंहासनासीनः पुष्पमाध्वीमदारुणाः । पुष्पायुधः पुष्पभूषः पुष्पच्छत्रेण शोभितः
21 // puṣpasiṃhāsanāsīnaḥ puṣpamādhvīmadāruṇāḥ / puṣpāyudhaḥ puṣpabhūṣaḥ puṣpacchatreṇa śobhitaḥ
22 ॥ मधुश्रीर्माधवश्रीश्च द्वे देव्यौ तस्य दीव्यतः । प्रसूनमदिरामत्ते प्रसूनशरलालसे
22 // madhuśrīrmādhavaśrīśca dve devyau tasya dīvyataḥ / prasūnamadirāmatte prasūnaśaralālase
23 ॥ सन्तानवाटिकापालो ग्रीष्मर्तुस्तीक्ष्णलोचनः । ललिताकिङ्करो नित्यं तस्यास्त्वाज्ञाप्रवर्तकः
23 // santānavāṭikāpālo grīṣmartustīkṣṇalocanaḥ / lalitākiṅkaro nityaṃ tasyāstvājñāpravartakaḥ
24 ॥ शुक्र श्रीश्च शुचिश्रीश्च तस्य भार्ये उभे स्मृते । हरिचन्दनवाटी तु मुने वर्षर्तुना स्थिता
24 // śukra śrīśca śuciśrīśca tasya bhārye ubhe smṛte / haricandanavāṭī tu mune varṣartunā sthitā
25 ॥ स वर्षर्न्तुर्महातेजा विद्युत्पङ्गललोचनः । वज्राट्टहासमुखरो मत्तजीमूतवाहनः
25 // sa varṣarnturmahātejā vidyutpaṅgalalocanaḥ / vajrāṭṭahāsamukharo mattajīmūtavāhanaḥ
26 ॥ जीमूतकवचच्छन्नो मणिकार्मुकधारकः । ललितापूजनध्यानजपस्तोत्रपरायणः
26 // jīmūtakavacacchanno maṇikārmukadhārakaḥ / lalitāpūjanadhyānajapastotraparāyaṇaḥ
27 ॥ वर्तते विन्ध्यमथन त्रैलोक्याह्लाददायकः । नभःश्रीश्च नभस्यश्रीः स्वरस्वारस्वमालिनी
27 // vartate vindhyamathana trailokyāhlādadāyakaḥ / nabhaḥśrīśca nabhasyaśrīḥ svarasvārasvamālinī
28 ॥ अम्बा दुला निरलिश्चाभ्रयन्ती मेघयन्त्रिका । वर्षयन्ती चिबुणिका वारिधारा च शक्तयः
28 // ambā dulā niraliścābhrayantī meghayantrikā / varṣayantī cibuṇikā vāridhārā ca śaktayaḥ
29 ॥ वर्षन्त्यो द्वादश प्रोक्ता मदारुणविलोचनाः । ताभिः समं स वर्षर्तुः शक्तिभिः परमेश्वरीम्
29 // varṣantyo dvādaśa proktā madāruṇavilocanāḥ / tābhiḥ samaṃ sa varṣartuḥ śaktibhiḥ parameśvarīm
30 ॥ सदैव संजपन्नास्ते निजोत्थैः पुष्पमण्डलैः । ललिताभक्तदेशांस्तु भूषयन्स्वस्य सम्पदा
30 // sadaiva saṃjapannāste nijotthaiḥ puṣpamaṇḍalaiḥ / lalitābhaktadeśāṃstu bhūṣayansvasya sampadā
31 ॥ तद्वैरिणां तु वसुधामनाबृष्ट्या निपीडयन् । वर्तते सततं देवीकिङ्करौ जलदागमः
31 // tadvairiṇāṃ tu vasudhāmanābṛṣṭyā nipīḍayan / vartate satataṃ devīkiṅkarau jaladāgamaḥ
32 ॥ मन्दारवाटिकायां तु सदा शरदृतुर्वसन् । तां कक्षां रक्षति श्रीमांल्लोकचित्तप्रसादनः
32 // mandāravāṭikāyāṃ tu sadā śaradṛturvasan / tāṃ kakṣāṃ rakṣati śrīmāṃllokacittaprasādanaḥ
33 ॥ इषश्रीश्च तथोर्जश्रीस्तस्यर्तोः प्राणनायिके । ताब्यां संजह्रतुस्तोयं निजोत्थैः पुष्पमण्डलैः । अभ्यर्चयति साम्राज्ञीं श्रीकामेश्वरयोषितम्
33 // iṣaśrīśca tathorjaśrīstasyartoḥ prāṇanāyike / tābyāṃ saṃjahratustoyaṃ nijotthaiḥ puṣpamaṇḍalaiḥ / abhyarcayati sāmrājñīṃ śrīkāmeśvarayoṣitam
34 ॥ हेमन्तर्तुर्महातेजा हिमशीतलविग्रहः । सदा प्रसन्नवदनो ललिताप्रियकिङ्करः
34 // hemantarturmahātejā himaśītalavigrahaḥ / sadā prasannavadano lalitāpriyakiṅkaraḥ
35 ॥ निजोत्थैः पुष्पसंभारैरर्चयन्परमेश्वरीम् । पारिजातस्य वाटीं तु रक्षति ज्वलनार्दनः
35 // nijotthaiḥ puṣpasaṃbhārairarcayanparameśvarīm / pārijātasya vāṭīṃ tu rakṣati jvalanārdanaḥ
36 ॥ सहःश्रीश्च सहस्यश्रीस्तस्य द्वे योषिते शुभे । कदम्बवनवाट्यास्तु रक्षकः शिशिराकृतिः
36 // sahaḥśrīśca sahasyaśrīstasya dve yoṣite śubhe / kadambavanavāṭyāstu rakṣakaḥ śiśirākṛtiḥ
37 ॥ शिशिरर्तुर्मुनिश्रेष्ठ वर्तते कुम्भसम्भव । सा कक्ष्या तेन सर्वत्र शीशिरीकृतभूतला
37 // śiśirarturmuniśreṣṭha vartate kumbhasambhava / sā kakṣyā tena sarvatra śīśirīkṛtabhūtalā
38 ॥ तद्वासिनी ततः श्यामा देवता शिशिराकृतिः । तपःश्रीश्च तपस्यश्रीस्तस्य द्वे योषिदुत्तमे । ताभ्यां सहार्चयत्यंबां ललितां विश्वपावनीम्
38 // tadvāsinī tataḥ śyāmā devatā śiśirākṛtiḥ / tapaḥśrīśca tapasyaśrīstasya dve yoṣiduttame / tābhyāṃ sahārcayatyaṃbāṃ lalitāṃ viśvapāvanīm
39 ॥ अगस्त्य उवाच गन्धर्ववदन श्रीमन्नानावृक्षादिसप्तकैः । प्रथमोद्यानपालस्तु महाकालो मया श्रितः
39 // agastya uvāca gandharvavadana śrīmannānāvṛkṣādisaptakaiḥ / prathamodyānapālastu mahākālo mayā śritaḥ
40 ॥ चतुरावरणं चक्रं त्वया तस्य प्रकीर्तितम् । षण्णामृतूनामन्येषां कल्पकोद्यानवाटिषु । पालकत्वं श्रुतं त्वत्तश्चक्रदेव्यस्तु न श्रुताः
40 // caturāvaraṇaṃ cakraṃ tvayā tasya prakīrtitam / ṣaṇṇāmṛtūnāmanyeṣāṃ kalpakodyānavāṭiṣu / pālakatvaṃ śrutaṃ tvattaścakradevyastu na śrutāḥ
41 ॥ अत एव वसन्तादिचक्रावरणदेवताः । क्रमेण ब्रूहि भगवन्सर्वज्ञो ऽसि यतो महान्
41 // ata eva vasantādicakrāvaraṇadevatāḥ / krameṇa brūhi bhagavansarvajño 'si yato mahān
42 ॥ हयग्रीव उवाच आकर्णय मुनिश्रेष्ट तत्तच्चक्रस्थदेवताः
42 // hayagrīva uvāca ākarṇaya muniśreṣṭa tattaccakrasthadevatāḥ
43 ॥ कालचक्रं पुरा प्रोक्तं वासन्तं चक्रमुच्यते । त्रिकोणं पञ्चकोणं च नागच्छदसरोरुहम् । षोडशारं सरोजं च दशारद्वितयं पुनः
43 // kālacakraṃ purā proktaṃ vāsantaṃ cakramucyate / trikoṇaṃ pañcakoṇaṃ ca nāgacchadasaroruham / ṣoḍaśāraṃ sarojaṃ ca daśāradvitayaṃ punaḥ
44 ॥ चतुरस्रं च विज्ञेयं सप्तावरणसंयुतम् । तन्मध्ये बिन्दुचक्रस्थो वसन्तर्तुर्महाद्युति
44 // caturasraṃ ca vijñeyaṃ saptāvaraṇasaṃyutam / tanmadhye binducakrastho vasantarturmahādyuti
45 ॥ तदेकद्वयसंलग्ने मधुश्रीमाधवश्रियौ । उभाभ्यां निजहस्ताभ्यामुभयोस्तनमेककम्
45 // tadekadvayasaṃlagne madhuśrīmādhavaśriyau / ubhābhyāṃ nijahastābhyāmubhayostanamekakam
46 ॥ निपीडयन्स्वहस्तस्य युगलेन ससौरभम् । सपुष्पमदिरापूर्मचषकं पिशितं वहन्
46 // nipīḍayansvahastasya yugalena sasaurabham / sapuṣpamadirāpūrmacaṣakaṃ piśitaṃ vahan
47 ॥ एवमेव तु सर्वर्तुध्यानं विन्ध्यनिषूदन । वर्षर्तोस्तु पुनर्ध्याने शक्तिद्वितयमादिमम् । अङ्कस्थितं तु विज्ञेयं शक्तयो ऽन्याः समीपगाः
47 // evameva tu sarvartudhyānaṃ vindhyaniṣūdana / varṣartostu punardhyāne śaktidvitayamādimam / aṅkasthitaṃ tu vijñeyaṃ śaktayo 'nyāḥ samīpagāḥ
48 ॥ अथ वासन्तचक्रस्थदेवीः शृणु वदाम्यम् । मधुशुक्लप्रथमिका मधुशुक्लद्वितीयिका
48 // atha vāsantacakrasthadevīḥ śṛṇu vadāmyam / madhuśuklaprathamikā madhuśukladvitīyikā
49 ॥ मधुशुक्लतृतीया च मधुशुक्लचतुर्थिका । मधुशुक्ला पञ्चमी च मधुशुक्ला च षष्ठिका
49 // madhuśuklatṛtīyā ca madhuśuklacaturthikā / madhuśuklā pañcamī ca madhuśuklā ca ṣaṣṭhikā
50 ॥ मधुशुक्ला सप्तमी च मधुशुक्लाष्टमी पुनः । नवमी मधुशुक्ला च दशमी मधुशुक्लिका
50 // madhuśuklā saptamī ca madhuśuklāṣṭamī punaḥ / navamī madhuśuklā ca daśamī madhuśuklikā
51 ॥ मधुशुक्लैकादशी च द्वादशी मधुशुक्लतः । मधुशुक्लत्रयोदश्यां मधुशुक्ला चतुर्दशी
51 // madhuśuklaikādaśī ca dvādaśī madhuśuklataḥ / madhuśuklatrayodaśyāṃ madhuśuklā caturdaśī
52 ॥ मधुशुक्ला पौर्णमासी प्रथमा मधुकृष्णिका । मधुकृष्णा द्वितीया च तृतीया मधुकृष्णिका
52 // madhuśuklā paurṇamāsī prathamā madhukṛṣṇikā / madhukṛṣṇā dvitīyā ca tṛtīyā madhukṛṣṇikā
53 ॥ चतुर्थी मधुकृष्णा च मधुकृष्म च पञ्चमी । षष्टी तु मधुकृष्णा स्यात्सप्तमी मधुकृष्मतः
53 // caturthī madhukṛṣṇā ca madhukṛṣma ca pañcamī / ṣaṣṭī tu madhukṛṣṇā syātsaptamī madhukṛṣmataḥ
54 ॥ मधुकृष्णाष्टमी चैव नवमीमधुकृष्णतः । दशमी मधुकृष्णा च विन्ध्यदर्पनिषूदन
54 // madhukṛṣṇāṣṭamī caiva navamīmadhukṛṣṇataḥ / daśamī madhukṛṣṇā ca vindhyadarpaniṣūdana
55 ॥ मधुकृष्णैकादशी तु द्वादशी मधुकृष्णतः । मधुकृष्णत्रयोदश्या मधुकृष्णचतुर्दशी
55 // madhukṛṣṇaikādaśī tu dvādaśī madhukṛṣṇataḥ / madhukṛṣṇatrayodaśyā madhukṛṣṇacaturdaśī
56 ॥ मध्वमा चेति विज्ञेयास्त्रिंशदेतास्तु शक्तयः । एवमेव प्रकारेण माधवाख्यो परिस्थिताः
56 // madhvamā ceti vijñeyāstriṃśadetāstu śaktayaḥ / evameva prakāreṇa mādhavākhyo paristhitāḥ
57 ॥ शुक्लप्रतिपदाद्यास्तु शक्तयस्त्रिंशदन्यकाः । मिलित्वा षष्टिसंख्यास्तु ख्याता वासन्तशक्तयः
57 // śuklapratipadādyāstu śaktayastriṃśadanyakāḥ / militvā ṣaṣṭisaṃkhyāstu khyātā vāsantaśaktayaḥ
58 ॥ स्वैः स्वैर्मन्त्रैस्तत्र चक्रे पूजनीया विधानतः । वासन्तचक्रराजस्य सप्तावरणभूमयः
58 // svaiḥ svairmantraistatra cakre pūjanīyā vidhānataḥ / vāsantacakrarājasya saptāvaraṇabhūmayaḥ
59 ॥ षष्टिः स्युर्दैवतास्तासु षष्टिभूमिषु संस्थिताः । विभज्य चार्चनीयाः स्युस्तत्तन्मन्त्रैस्तु साधकैः
59 // ṣaṣṭiḥ syurdaivatāstāsu ṣaṣṭibhūmiṣu saṃsthitāḥ / vibhajya cārcanīyāḥ syustattanmantraistu sādhakaiḥ
60 ॥ तथा वासन्तचक्रं स्यात्तथैवान्येषु च त्रिषु । देवतास्तु परं भिन्नाः शुक्रशुच्यादिभेदतः
60 // tathā vāsantacakraṃ syāttathaivānyeṣu ca triṣu / devatāstu paraṃ bhinnāḥ śukraśucyādibhedataḥ
61 ॥ शक्तयः षष्टिसंख्याता ग्रीष्मचक्रे महोदयाः । एवं वर्षादिके चक्रे भेदान्नभवभस्यजान्
61 // śaktayaḥ ṣaṣṭisaṃkhyātā grīṣmacakre mahodayāḥ / evaṃ varṣādike cakre bhedānnabhavabhasyajān
62 ॥ षष्टि षष्टिसु शक्तीनां चक्रेचक्रे प्रतिष्ठिताः । ग्रन्थविस्तारभीत्या तु तत्संख्यानाद्विरम्यते
62 // ṣaṣṭi ṣaṣṭisu śaktīnāṃ cakrecakre pratiṣṭhitāḥ / granthavistārabhītyā tu tatsaṃkhyānādviramyate
63 ॥ आर्तव्याः शक्तयस्त्वेता ललिताभक्त सौख्यदाः । ललितापूजनध्यानजपस्तोत्रपरायणाः
63 // ārtavyāḥ śaktayastvetā lalitābhakta saukhyadāḥ / lalitāpūjanadhyānajapastotraparāyaṇāḥ
64 ॥ कल्पादिवाटिकाचक्रे सञ्चरन्त्यो मदालसाः । स्वस्वपुष्पोत्थमधुभिस्तर्पयन्त्यो महेश्वरीम्
64 // kalpādivāṭikācakre sañcarantyo madālasāḥ / svasvapuṣpotthamadhubhistarpayantyo maheśvarīm
65 ॥ मिलित्वा चैव संख्याताः षष्ट्युत्तरशतत्रयम् । एवं सप्तसु शालेषु पालिकाश्चक्रदेवताः
65 // militvā caiva saṃkhyātāḥ ṣaṣṭyuttaraśatatrayam / evaṃ saptasu śāleṣu pālikāścakradevatāḥ
66 ॥ नामकीर्तनपूर्वं तु प्रोक्तस्तुभ्यं प्रपृच्छते । अन्येषामपि शालानामुपादानं तु पूरकम् । विस्तारं तत्र शक्तिं च कथयाम्यवधारय
66 // nāmakīrtanapūrvaṃ tu proktastubhyaṃ prapṛcchate / anyeṣāmapi śālānāmupādānaṃ tu pūrakam / vistāraṃ tatra śaktiṃ ca kathayāmyavadhāraya