104 ॥ इति श्रीब्रह्माण्डपुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने गणनाथपराक्रमो नाम सप्तविंशो ऽध्यायः रणेभग्नं महादैत्यं भण्डदैत्यः सहोदरम् । सेनानां कदनं श्रुत्वा सन्तप्तो बहुचिन्तया
104 // iti śrībrahmāṇḍapurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne gaṇanāthaparākramo nāma saptaviṃśo 'dhyāyaḥ raṇebhagnaṃ mahādaityaṃ bhaṇḍadaityaḥ sahodaram / senānāṃ kadanaṃ śrutvā santapto bahucintayā
1 ॥ उभावपि समेतौ तौ युक्तौ सर्वैश्चसैनिकैः । प्रेषयामास युद्धाय भण्डदैत्यः सहोदरौ
1 // ubhāvapi sametau tau yuktau sarvaiścasainikaiḥ / preṣayāmāsa yuddhāya bhaṇḍadaityaḥ sahodarau
2 ॥ तावुभौ परमक्रुद्धौ भण्डदैत्येन देशितौ । विषङ्गश्च विशुक्रश्च महोद्यम मवापनुः
2 // tāvubhau paramakruddhau bhaṇḍadaityena deśitau / viṣaṅgaśca viśukraśca mahodyama mavāpanuḥ
3 ॥ कनिष्ठसहितं तत्र युवराजं महाबलम् । विशुक्रमनुवव्राज सेना त्रैलोक्यकम्पिनी
3 // kaniṣṭhasahitaṃ tatra yuvarājaṃ mahābalam / viśukramanuvavrāja senā trailokyakampinī
4 ॥ अक्षौहिणीचतुःशत्या सेनानामावृतश्च सः । युवराजः प्रववृधे प्रतापेन महीयसा
4 // akṣauhiṇīcatuḥśatyā senānāmāvṛtaśca saḥ / yuvarājaḥ pravavṛdhe pratāpena mahīyasā
5 ॥ उलूकजित्प्रभृतयो भागिनेया दशोद्धताः । भण्डस्य च भगिन्यान्तु धूमिन्यां जातयोनयः
5 // ulūkajitprabhṛtayo bhāgineyā daśoddhatāḥ / bhaṇḍasya ca bhaginyāntu dhūminyāṃ jātayonayaḥ
6 ॥ कृतास्त्रशिक्षा भण्डेन मातुलेन महीयसा । विक्रमेण वलन्तस्ते सेनानाथाः प्रतस्थिरे
6 // kṛtāstraśikṣā bhaṇḍena mātulena mahīyasā / vikrameṇa valantaste senānāthāḥ pratasthire
7 ॥ प्रोद्गतैश्चापनिर्घोषैर्घोषयन्तो दिशो दश । द्वयोर्मातुलयोः प्रीतिं भागिनेया वितेनिरे
7 // prodgataiścāpanirghoṣairghoṣayanto diśo daśa / dvayormātulayoḥ prītiṃ bhāgineyā vitenire
8 ॥ आरूढयानाः प्रत्येकगाढाहङ्कारशालिनः । आकृष्टगुरुधन्वानो विशुक्रमनुवव्रजुः
8 // ārūḍhayānāḥ pratyekagāḍhāhaṅkāraśālinaḥ / ākṛṣṭagurudhanvāno viśukramanuvavrajuḥ
9 ॥ यौवराज्यप्रभाचिह्नच्छत्रचामरशोभितः । आरूढवारणः प्राप विशुक्रो युद्धमेदिनीम्
9 // yauvarājyaprabhācihnacchatracāmaraśobhitaḥ / ārūḍhavāraṇaḥ prāpa viśukro yuddhamedinīm
10 ॥ ततः कलकलारावकारिण्या सेनया वृतः । विशुक्रः पटु दध्वान सिंहनादं भयङ्करम्
10 // tataḥ kalakalārāvakāriṇyā senayā vṛtaḥ / viśukraḥ paṭu dadhvāna siṃhanādaṃ bhayaṅkaram
11 ॥ तत्क्षोभात्क्षुभितस्वान्ताः शक्तयः संभ्रमोद्धताः । अग्निप्राकारवलयान्निर्जगमुर्बद्धपङ्कयः
11 // tatkṣobhātkṣubhitasvāntāḥ śaktayaḥ saṃbhramoddhatāḥ / agniprākāravalayānnirjagamurbaddhapaṅkayaḥ
12 ॥ तडिन्मयमिवाकाशं कुर्वन्त्यः स्वस्वरोचिषा । रक्ताम्वुजावृतमिव व्योमचक्रं रणोन्मुखाः
12 // taḍinmayamivākāśaṃ kurvantyaḥ svasvarociṣā / raktāmvujāvṛtamiva vyomacakraṃ raṇonmukhāḥ
13 ॥ अथ भण्डकनीयांसावागतौ युद्धदुर्मदौ । निशम्य युगपद्योद्धं मन्त्रिणीदण्डनायके
13 // atha bhaṇḍakanīyāṃsāvāgatau yuddhadurmadau / niśamya yugapadyoddhaṃ mantriṇīdaṇḍanāyake
14 ॥ किरिचकं ज्ञेयचक्रमारूढे रथशेखरम् । धृतातपत्रवलये चामराभ्यां च वीजिते
14 // kiricakaṃ jñeyacakramārūḍhe rathaśekharam / dhṛtātapatravalaye cāmarābhyāṃ ca vījite
15 ॥ अप्सरोभिः प्रनृत्ताभिर्गीयमानमहोदये । निर्जगमतू रणं कर्तुमुभाभ्यां ललिताज्ञया
15 // apsarobhiḥ pranṛttābhirgīyamānamahodaye / nirjagamatū raṇaṃ kartumubhābhyāṃ lalitājñayā
16 ॥ श्रीचक्ररथराजस्य रक्षणार्थं निवेशिते । शताक्षौहिणिकां सेनां वर्जयित्वास्त्रभीषणम्
16 // śrīcakraratharājasya rakṣaṇārthaṃ niveśite / śatākṣauhiṇikāṃ senāṃ varjayitvāstrabhīṣaṇam
17 ॥ अन्यत्सर्वं चमुजालं निर्जगाम रणोन्मुखी । पुरतः प्राचलद्दण्डनाथा रथनिषेदुषी
17 // anyatsarvaṃ camujālaṃ nirjagāma raṇonmukhī / purataḥ prācaladdaṇḍanāthā rathaniṣeduṣī
18 ॥ एकयैव कराङ्गुल्या घूर्णयन्ती हलायुधम् । मुसलं चान्यहस्तेन भ्रामयन्ती मुहुर्मुहुः
18 // ekayaiva karāṅgulyā ghūrṇayantī halāyudham / musalaṃ cānyahastena bhrāmayantī muhurmuhuḥ
19 ॥ तरलेन्दुकलाचूडास्फुरत्पोत्रमुखाम्बुजा । पुरः प्रहर्त्री समरे सर्वदा विक्रमोद्धता । अस्या अनुप्रचलिता गेयचक्ररथस्थिता
19 // taralendukalācūḍāsphuratpotramukhāmbujā / puraḥ prahartrī samare sarvadā vikramoddhatā / asyā anupracalitā geyacakrarathasthitā
20 ॥ धनुषो ध्वनिना विश्वं पूरयन्ती महोद्धता । वेणीकृतकचन्यस्तविलसच्चन्द्रपल्लवा
20 // dhanuṣo dhvaninā viśvaṃ pūrayantī mahoddhatā / veṇīkṛtakacanyastavilasaccandrapallavā
21 ॥ स्फुरत्त्रितयनेत्रेण सिन्दूरतिलकत्विषा । पाणिना पद्मरम्येण मणिकङ्कणचारुणा
21 // sphurattritayanetreṇa sindūratilakatviṣā / pāṇinā padmaramyeṇa maṇikaṅkaṇacāruṇā
22 ॥ तूणीरमुखतः कृष्टं भ्रामयन्ती शिलीमुखम् । जय वर्धस्ववर्धस्वेत्यतिहर्षसमाकुले
22 // tūṇīramukhataḥ kṛṣṭaṃ bhrāmayantī śilīmukham / jaya vardhasvavardhasvetyatiharṣasamākule
23 ॥ नृत्यद्भिर्दिव्यमुनिभिर्वर्द्धिताशीर्वचो ऽमृतैः । गेयचक्ररथेन्द्रस्य चक्रनेमिविघट्टनैः
23 // nṛtyadbhirdivyamunibhirvarddhitāśīrvaco 'mṛtaiḥ / geyacakrarathendrasya cakranemivighaṭṭanaiḥ
24 ॥ दारयन्ती क्षितितलं दैत्यानां हृदयैः सह । लोकातिशायिता विश्वमनोमोहनकारिणा । गीतिबन्धेनामरीभिर्बह्वीभिर्गीतवैभवा
24 // dārayantī kṣititalaṃ daityānāṃ hṛdayaiḥ saha / lokātiśāyitā viśvamanomohanakāriṇā / gītibandhenāmarībhirbahvībhirgītavaibhavā
25 ॥ अक्षौहिणीसहस्राणामष्टकं समरोद्धतम् । कर्षती कल्पविश्लेषनिर्मर्यादाब्धिसंनिभम्
25 // akṣauhiṇīsahasrāṇāmaṣṭakaṃ samaroddhatam / karṣatī kalpaviśleṣanirmaryādābdhisaṃnibham
26 ॥ तस्याः शक्तिचमूचक्रे काश्चित्कनकरोचिषः । काश्चिद्दाडिमसंकाशाः काश्चिज्जीमूतरोचिषः
26 // tasyāḥ śakticamūcakre kāścitkanakarociṣaḥ / kāściddāḍimasaṃkāśāḥ kāścijjīmūtarociṣaḥ
27 ॥ अन्याः सिंदूररुचयः पराः पाटलपाटलाः । काचाद्रिकाम्बराः काश्चित्पराः श्यामलकोमलाः
27 // anyāḥ siṃdūrarucayaḥ parāḥ pāṭalapāṭalāḥ / kācādrikāmbarāḥ kāścitparāḥ śyāmalakomalāḥ
28 ॥ अन्यास्तु हीरकप्रख्याः परा गारुत्मतोपमाः । विरुद्धैः पञ्चभिर्बाणैर्मिश्रितैः शतकोटिभिः
28 // anyāstu hīrakaprakhyāḥ parā gārutmatopamāḥ / viruddhaiḥ pañcabhirbāṇairmiśritaiḥ śatakoṭibhiḥ
29 ॥ व्यञ्जयन्त्यो देहरुचं कतिचिद्विविधायुधाः । असंख्याः शक्तयश्चेलुर्दण्डिन्यास्सैनिके तथा
29 // vyañjayantyo deharucaṃ katicidvividhāyudhāḥ / asaṃkhyāḥ śaktayaścelurdaṇḍinyāssainike tathā
30 ॥ तथैव सैन्यसन्नाहो मन्त्रिण्याः कुम्भसम्भव । यथा भूषणवेषादि यथा प्रभावलक्षणम्
30 // tathaiva sainyasannāho mantriṇyāḥ kumbhasambhava / yathā bhūṣaṇaveṣādi yathā prabhāvalakṣaṇam
31 ॥ यथा सद्गुणशालित्वं यथा चाश्रितलक्षणम् । यथा दैत्यौघसंहारो यथा सर्वैश्च पूजिता
31 // yathā sadguṇaśālitvaṃ yathā cāśritalakṣaṇam / yathā daityaughasaṃhāro yathā sarvaiśca pūjitā
32 ॥ यथा शक्तिर्महाराज्ञ्या देडिन्यश्च तथाखिलम् । विशेषस्तु परं तस्याः साचिव्ये तत्करे स्थितम् । महाराज्ञीवितीर्णं तदाज्ञामुद्राङ्गुलीयकम्
32 // yathā śaktirmahārājñyā deḍinyaśca tathākhilam / viśeṣastu paraṃ tasyāḥ sācivye tatkare sthitam / mahārājñīvitīrṇaṃ tadājñāmudrāṅgulīyakam
33 ॥ इत्थं प्रचलिते सैन्ये मन्त्रिणीदण्डनाथयोः । तद्भारभङ्गुरा भूमिर्देलालीलामलंबत
33 // itthaṃ pracalite sainye mantriṇīdaṇḍanāthayoḥ / tadbhārabhaṅgurā bhūmirdelālīlāmalaṃbata
34 ॥ ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् । उद्धूतधूलिजंबालीभूतसप्तार्णवीजलम्
34 // tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tumulaṃ romaharṣaṇam / uddhūtadhūlijaṃbālībhūtasaptārṇavījalam
35 ॥ हयस्थैर्हयसादिन्यो रथस्थै रथसंस्थिताः । आधोरणैर्हस्तिपकाः खड्गैः पद्गाश्च सङ्गताः
35 // hayasthairhayasādinyo rathasthai rathasaṃsthitāḥ / ādhoraṇairhastipakāḥ khaḍgaiḥ padgāśca saṅgatāḥ
36 ॥ दण्डनाथाविषङ्गेण समयुध्यन्त सङ्गरे । विशुक्रेण समं श्यामा विकृष्टमणिकार्मुका
36 // daṇḍanāthāviṣaṅgeṇa samayudhyanta saṅgare / viśukreṇa samaṃ śyāmā vikṛṣṭamaṇikārmukā
37 ॥ अश्वरूढा चकारोच्चैः सहोलूकजिता रणम् । सम्पदीशाच जग्राह पुरुषेण युयुत्सया
37 // aśvarūḍhā cakāroccaiḥ saholūkajitā raṇam / sampadīśāca jagrāha puruṣeṇa yuyutsayā
38 ॥ विषेण नकुली देवी समाह्वास्त युयुत्सया । कुन्तिषेणेन समरं महामाया तदाकरोत्
38 // viṣeṇa nakulī devī samāhvāsta yuyutsayā / kuntiṣeṇena samaraṃ mahāmāyā tadākarot
39 ॥ मलदेन समं चक्रे युद्धमुन्मत्तभैरवी । लघुश्यामा चकारोच्चैः कुशूरेण समं रणम्
39 // maladena samaṃ cakre yuddhamunmattabhairavī / laghuśyāmā cakāroccaiḥ kuśūreṇa samaṃ raṇam
40 ॥ स्वप्नेशी मङ्गलाख्येन दैत्येन्द्रेण रणंव्यधात् । वाग्वादिनी तु जघटे द्रुघणेन समं रणे
40 // svapneśī maṅgalākhyena daityendreṇa raṇaṃvyadhāt / vāgvādinī tu jaghaṭe drughaṇena samaṃ raṇe
41 ॥ कोलाटेन च दुष्टेन चण्डकाल्यकरोद्रणम् । अक्षौहिणीभिर्दैत्यानां शताक्षौहिणिकास्तथा । महान्तं समरे चक्रुरन्योन्यं क्रोधमूर्छिताः
41 // kolāṭena ca duṣṭena caṇḍakālyakarodraṇam / akṣauhiṇībhirdaityānāṃ śatākṣauhiṇikāstathā / mahāntaṃ samare cakruranyonyaṃ krodhamūrchitāḥ
42 ॥ प्रवर्तमाने समरे विशुक्रो दुष्टदानवः । वर्धमानां शक्तिचमूं हीयमानां निजां चमूम्
42 // pravartamāne samare viśukro duṣṭadānavaḥ / vardhamānāṃ śakticamūṃ hīyamānāṃ nijāṃ camūm
43 ॥ अवलोक्य रुषाविष्टः स कृष्टगुरुकार्मुकः । शक्तिसैन्ये समस्ते ऽपि तृषास्त्रं प्रमुमोच ह
43 // avalokya ruṣāviṣṭaḥ sa kṛṣṭagurukārmukaḥ / śaktisainye samaste 'pi tṛṣāstraṃ pramumoca ha
44 ॥ तेन दावानलज्वालादीप्तेन मथितं बलम् । तृतीये युद्धदिवसे याममात्रं गते रवौ । विशुक्रमुक्ततर्षास्त्रव्याकुलाः शक्तयो ऽवन्
44 // tena dāvānalajvālādīptena mathitaṃ balam / tṛtīye yuddhadivase yāmamātraṃ gate ravau / viśukramuktatarṣāstravyākulāḥ śaktayo 'van
45 ॥ क्षोभयन्निन्द्रियग्रामं तालुमूलं विशोषयन् । रूक्षयन्कर्णकुहरमङ्गदौर्वल्यमाहवन्
45 // kṣobhayannindriyagrāmaṃ tālumūlaṃ viśoṣayan / rūkṣayankarṇakuharamaṅgadaurvalyamāhavan
46 ॥ पातयन्पृथिवीपृष्ठे देहं विस्रंसितायुधम् । आविर्बभूव शक्तीनामतितीव्रस्तृषाज्वरः
46 // pātayanpṛthivīpṛṣṭhe dehaṃ visraṃsitāyudham / āvirbabhūva śaktīnāmatitīvrastṛṣājvaraḥ
47 ॥ युद्धेष्वनुद्यमकृता सर्वोत्साहविरोधिना । तर्षेण तेन क्वथितं शक्तिसैन्यं विलोक्यसा । मन्त्रिणी सह पोत्रिण्या भृशं चिन्तामवाप ह
47 // yuddheṣvanudyamakṛtā sarvotsāhavirodhinā / tarṣeṇa tena kvathitaṃ śaktisainyaṃ vilokyasā / mantriṇī saha potriṇyā bhṛśaṃ cintāmavāpa ha
48 ॥ उवाच तां दण्डनाथामत्याहितविशङ्किनीम् । रथस्थिता रथगता तत्प्रती कारकर्मणे । सखि पोत्रिणि दुष्टस्य तर्षास्त्रमिदमागतम्
48 // uvāca tāṃ daṇḍanāthāmatyāhitaviśaṅkinīm / rathasthitā rathagatā tatpratī kārakarmaṇe / sakhi potriṇi duṣṭasya tarṣāstramidamāgatam
49 ॥ शिथिलीकुरुते सैन्यमस्माकं हा विधेः क्रमः । विशुष्कतालुमूलानां विभ्रष्टायुधतेजसाम् । शक्तीनां मण्डलेनात्र समरे समुपेक्षितम्
49 // śithilīkurute sainyamasmākaṃ hā vidheḥ kramaḥ / viśuṣkatālumūlānāṃ vibhraṣṭāyudhatejasām / śaktīnāṃ maṇḍalenātra samare samupekṣitam
50 ॥ न कापि कुरुते युद्धं न धारयति चायुधम् । विशुष्कतालुमूलत्वा द्वक्तुमप्यालि न क्षमाः
50 // na kāpi kurute yuddhaṃ na dhārayati cāyudham / viśuṣkatālumūlatvā dvaktumapyāli na kṣamāḥ
51 ॥ ईदृशीन्नो गतिं श्रुत्वा किं वक्ष्यति महेश्वरी । कृता चापकृतिर्दैत्यैरुपायः प्रविचिन्त्यताम्
51 // īdṛśīnno gatiṃ śrutvā kiṃ vakṣyati maheśvarī / kṛtā cāpakṛtirdaityairupāyaḥ pravicintyatām
52 ॥ सर्वत्र द्व्यष्टसाहस्राक्षौहिण्यमत्र पोत्रिणि । एकापि शक्तिर्नैवास्ति या तर्षेण न पीडिता
52 // sarvatra dvyaṣṭasāhasrākṣauhiṇyamatra potriṇi / ekāpi śaktirnaivāsti yā tarṣeṇa na pīḍitā
53 ॥ अत्रैवावसरे दृष्ट्वा मुक्तशस्त्रां पताकिनीम् । रन्ध्रप्रहारिणो हन्त बाणैर्निघ्नन्ति दानवाः
53 // atraivāvasare dṛṣṭvā muktaśastrāṃ patākinīm / randhraprahāriṇo hanta bāṇairnighnanti dānavāḥ
54 ॥ अत्रोपायस्त्वया कार्यो मया च समरोद्यमे । त्वदीयरथपर्वस्थो यो ऽस्ति शीतमहार्णवः
54 // atropāyastvayā kāryo mayā ca samarodyame / tvadīyarathaparvastho yo 'sti śītamahārṇavaḥ
55 ॥ तमादिश समस्तानां शक्तीनां तर्षनुत्तये । नाल्पैः पानीयपानाद्यैरेतासां तर्षसंक्षयः
55 // tamādiśa samastānāṃ śaktīnāṃ tarṣanuttaye / nālpaiḥ pānīyapānādyairetāsāṃ tarṣasaṃkṣayaḥ
56 ॥ स एव मदिरासिंधुः शक्त्यौघं तर्पयिष्यति । तमादिश महात्मानं समरोत्साहकारिणम् । सर्वतर्षप्रशमनं महाबलविवर्धनम्
56 // sa eva madirāsiṃdhuḥ śaktyaughaṃ tarpayiṣyati / tamādiśa mahātmānaṃ samarotsāhakāriṇam / sarvatarṣapraśamanaṃ mahābalavivardhanam
57 ॥ इत्युक्ते दण्डनाथा सा सदुपायेन हर्षिता । आजुहाव सुधासिंधुमाज्ञां चक्रेश्वरी रणे
57 // ityukte daṇḍanāthā sā sadupāyena harṣitā / ājuhāva sudhāsiṃdhumājñāṃ cakreśvarī raṇe
58 ॥ स मदालसरक्ताक्षो हेमाभः स्रग्विभूषितः
58 // sa madālasaraktākṣo hemābhaḥ sragvibhūṣitaḥ
59 ॥ प्रणम्य दण्डनाथां तां तदाज्ञापरिपारकः
59 // praṇamya daṇḍanāthāṃ tāṃ tadājñāparipārakaḥ
60 ॥ आत्मानं बहुधा कृत्वा तरुणादित्यपाटलम् । क्वचित्तापिच्छवच्छ्यामं क्वचिच्च धवलद्युतिम्
60 // ātmānaṃ bahudhā kṛtvā taruṇādityapāṭalam / kvacittāpicchavacchyāmaṃ kvacicca dhavaladyutim
61 ॥ कोटिशो मधुराधारा करिहस्तसमाकृतीः । ववर्ष सिंधुराजो ऽयं वायुना बहुलीकृतः
61 // koṭiśo madhurādhārā karihastasamākṛtīḥ / vavarṣa siṃdhurājo 'yaṃ vāyunā bahulīkṛtaḥ
62 ॥ पुष्कलावर्तकाद्यैस्तु कलपक्षयबलाहकैः । निषिच्यमानो मध्ये ऽब्धिः शक्तिसैन्ये पपात ह
62 // puṣkalāvartakādyaistu kalapakṣayabalāhakaiḥ / niṣicyamāno madhye 'bdhiḥ śaktisainye papāta ha
63 ॥ यद्गन्धाघ्राममात्रेण मृत उत्तिष्ठते स्फुटम् । दुर्बलः प्रबलश्च स्यात्तद्ववर्ष सुरांबुधिः
63 // yadgandhāghrāmamātreṇa mṛta uttiṣṭhate sphuṭam / durbalaḥ prabalaśca syāttadvavarṣa surāṃbudhiḥ
64 ॥ परार्द्धसंख्यातीतास्ता मधुधारापरंपराः । प्रपिबन्त्यः पिपासार्तैर्मुखैः शक्तय उत्थिताः
64 // parārddhasaṃkhyātītāstā madhudhārāparaṃparāḥ / prapibantyaḥ pipāsārtairmukhaiḥ śaktaya utthitāḥ
65 ॥ यथा सा मदिरासिंधुवृष्टिर्दैत्येषु नो पतेत् । तथा सैन्यस्य परितो महाप्राकारमण्डलम्
65 // yathā sā madirāsiṃdhuvṛṣṭirdaityeṣu no patet / tathā sainyasya parito mahāprākāramaṇḍalam
66 ॥ लघुहस्ततया मुक्तैः शरजातैः सहस्रशः । चकार विस्मयकरी कदंबवनवासिनी
66 // laghuhastatayā muktaiḥ śarajātaiḥ sahasraśaḥ / cakāra vismayakarī kadaṃbavanavāsinī
67 ॥ कर्मणा तेन सर्वे ऽपि विस्मिता मरुतो ऽभवन् । अथ ताः शक्तयो भूरि पिबन्ति स्म रणान्तरे
67 // karmaṇā tena sarve 'pi vismitā maruto 'bhavan / atha tāḥ śaktayo bhūri pibanti sma raṇāntare
68 ॥ विविधा मदिराधारा बलोत्साहविवर्धनीः । यस्या यस्या मनःप्रीती रुचिः स्वादो यथायथा
68 // vividhā madirādhārā balotsāhavivardhanīḥ / yasyā yasyā manaḥprītī ruciḥ svādo yathāyathā
69 ॥ तृतीये युद्धदिवसे प्रहरद्वितयावधि । संततं मध्यधाराभिः प्रववर्ष सुरांबुधिः
69 // tṛtīye yuddhadivase praharadvitayāvadhi / saṃtataṃ madhyadhārābhiḥ pravavarṣa surāṃbudhiḥ
70 ॥ गौडी पैष्टी च माध्वी च वरा कादंबरी तथा । हैताली लाङ्गलेया च तालजातास्तथा सुराः
70 // gauḍī paiṣṭī ca mādhvī ca varā kādaṃbarī tathā / haitālī lāṅgaleyā ca tālajātāstathā surāḥ
71 ॥ कल्पवृक्षोद्भवा दिव्या नानादेशसमुद्भवाः । सुस्वादुसौरभाद्याश्च शुभगन्धसुखप्रदाः
71 // kalpavṛkṣodbhavā divyā nānādeśasamudbhavāḥ / susvādusaurabhādyāśca śubhagandhasukhapradāḥ
72 ॥ बकुलप्रसवामोदा ध्वनन्त्यो बुद्बुदोज्ज्वलाः । कटुकाश्च कषायाश्च मधुरास्तिक्ततास्पृशः
72 // bakulaprasavāmodā dhvanantyo budbudojjvalāḥ / kaṭukāśca kaṣāyāśca madhurāstiktatāspṛśaḥ
73 ॥ बहुवर्मसमाविष्टाश्छेदिनीः पिच्छलास्तथा । ईषदम्लाश्च कट्वम्ला मधुराम्लास्तथा पराः
73 // bahuvarmasamāviṣṭāśchedinīḥ picchalāstathā / īṣadamlāśca kaṭvamlā madhurāmlāstathā parāḥ
74 ॥ शस्त्रक्षतरुगाहन्त्री चास्थिसंधानदायिनी । रणभ्रमहरा शीता लघ्व्यस्तद्वत्कवोष्ठकाः
74 // śastrakṣatarugāhantrī cāsthisaṃdhānadāyinī / raṇabhramaharā śītā laghvyastadvatkavoṣṭhakāḥ
75 ॥ संतापहारिणीश्चैव वारुणीस्ता जयप्रदाः । नानाविधाः सुराधारा ववर्ष मदिरार्णवः
75 // saṃtāpahāriṇīścaiva vāruṇīstā jayapradāḥ / nānāvidhāḥ surādhārā vavarṣa madirārṇavaḥ
76 ॥ अविच्छिन्नं याममात्रमेकैका तत्र योगिनी । ऐरावतकर प्रख्यां सुराधारां मुदा पपौ
76 // avicchinnaṃ yāmamātramekaikā tatra yoginī / airāvatakara prakhyāṃ surādhārāṃ mudā papau
77 ॥ उत्तानं वदनं कृत्वा विलोलरसनाश्चलम् । शक्तयः प्रपपुः सीधु मुदा मीलितलोचनाः
77 // uttānaṃ vadanaṃ kṛtvā vilolarasanāścalam / śaktayaḥ prapapuḥ sīdhu mudā mīlitalocanāḥ
78 ॥ इत्थं बहुविधं माध्वीधारापातैः सुधांबुधिः । आगतस्तर्पयित्वा तु दिव्यरूपं समास्थितः
78 // itthaṃ bahuvidhaṃ mādhvīdhārāpātaiḥ sudhāṃbudhiḥ / āgatastarpayitvā tu divyarūpaṃ samāsthitaḥ
79 ॥ पुनर्गत्वा दण्डनाथां प्रणम्य स सुरांबुधिः । स्निग्धगंभीरघोषेण वाक्यं चेदमुवाच ताम्
79 // punargatvā daṇḍanāthāṃ praṇamya sa surāṃbudhiḥ / snigdhagaṃbhīraghoṣeṇa vākyaṃ cedamuvāca tām
80 ॥ देवि पश्य महाराज्ञि दण्डमण्डलनायिके । मया संतर्पिता मुग्धरूपा शक्तिवरूथिनी
80 // devi paśya mahārājñi daṇḍamaṇḍalanāyike / mayā saṃtarpitā mugdharūpā śaktivarūthinī
81 ॥ काश्चिन्नृत्यन्ति गायन्त्यो कलक्वणितमेखलाः । नृत्यन्तीनां पुरः काश्चित्करतालं वितन्वते
81 // kāścinnṛtyanti gāyantyo kalakvaṇitamekhalāḥ / nṛtyantīnāṃ puraḥ kāścitkaratālaṃ vitanvate
82 ॥ काश्चिद्धसंति व्यावल्गद्वल्गुवक्षोजमण्डलाः । पतन्त्यन्योन्यमङ्गेषु काश्चिदानन्दमन्थराः
82 // kāściddhasaṃti vyāvalgadvalguvakṣojamaṇḍalāḥ / patantyanyonyamaṅgeṣu kāścidānandamantharāḥ
83 ॥ काश्चिद्वल्गन्ति च श्रोणिविगलन्मेखलांबराः । काश्चिदुत्थाय संनद्धा घूर्णयन्ति निरायुधाः
83 // kāścidvalganti ca śroṇivigalanmekhalāṃbarāḥ / kāścidutthāya saṃnaddhā ghūrṇayanti nirāyudhāḥ
84 ॥ इत्थं निर्दिश्यमानास्ताः शक्ती मैरेय सिंधुनां । अवलोक्य भृशं तुष्टा दण्डिनी तमुवाच ह
84 // itthaṃ nirdiśyamānāstāḥ śaktī maireya siṃdhunāṃ / avalokya bhṛśaṃ tuṣṭā daṇḍinī tamuvāca ha
85 ॥ परितुष्टास्मि मद्याब्धे त्वया साह्यमनुष्ठितम् । देवकार्यमिद किञ्च निर्विघ्नितमिदं कृतम्
85 // parituṣṭāsmi madyābdhe tvayā sāhyamanuṣṭhitam / devakāryamida kiñca nirvighnitamidaṃ kṛtam
86 ॥ अतः परं मत्प्रसादाद्द्वापरे याज्ञिकैर्मखे । सोमपानवदत्यन्तमुपयोज्यो भविष्यसि
86 // ataḥ paraṃ matprasādāddvāpare yājñikairmakhe / somapānavadatyantamupayojyo bhaviṣyasi
87 ॥ मन्त्रेण पूतं त्वां यागे पास्यन्त्यखिलदेवताः । यागेषु मन्त्रपूतेन पीतेन भवता जनाः
87 // mantreṇa pūtaṃ tvāṃ yāge pāsyantyakhiladevatāḥ / yāgeṣu mantrapūtena pītena bhavatā janāḥ
88 ॥ सिद्धिमृद्धिं बलं स्वर्गमपवर्गं च बिभ्रतु । महेश्वरी महादेवो बलदेवश्च भार्गवः । दत्तात्रेयो विधिर्विष्णुस्त्वां पास्यन्ति महाजनाः
88 // siddhimṛddhiṃ balaṃ svargamapavargaṃ ca bibhratu / maheśvarī mahādevo baladevaśca bhārgavaḥ / dattātreyo vidhirviṣṇustvāṃ pāsyanti mahājanāḥ
89 ॥ यागे समर्चितस्त्वं तु सर्वसिद्धिं प्रदास्यसि
89 // yāge samarcitastvaṃ tu sarvasiddhiṃ pradāsyasi
90 ॥ इत्थं वरप्रदानेन तोषयित्वा सुरांबुधिम्
90 // itthaṃ varapradānena toṣayitvā surāṃbudhim
91 ॥ मन्त्रिणीं त्वरयामास पुनर्युद्धाय दण्डिनी । पुनः प्रववृते युद्धं शक्तीनां दानवैः सह
91 // mantriṇīṃ tvarayāmāsa punaryuddhāya daṇḍinī / punaḥ pravavṛte yuddhaṃ śaktīnāṃ dānavaiḥ saha
92 ॥ मुदाट्टहासनिर्भिन्नदिगष्टकधरा धरम् । प्रत्यग्रमदिरामत्ताः पाटलीकृतलोचनाः । शक्तयो दैत्यचक्रेषु न्यपतन्नेकहेलया
92 // mudāṭṭahāsanirbhinnadigaṣṭakadharā dharam / pratyagramadirāmattāḥ pāṭalīkṛtalocanāḥ / śaktayo daityacakreṣu nyapatannekahelayā
93 ॥ द्वयेन द्वयमारेजे शक्तीनां समदश्रियाम् । मदरागेण चक्षूंषि दैत्यरक्तेन शस्त्रिका
93 // dvayena dvayamāreje śaktīnāṃ samadaśriyām / madarāgeṇa cakṣūṃṣi daityaraktena śastrikā
94 ॥ तथा बभूव तुमुलं युद्धं शक्तिसुरद्विषाम् । यथा मृत्युरवित्रस्तः प्रजाः संहरते स्वयम्
94 // tathā babhūva tumulaṃ yuddhaṃ śaktisuradviṣām / yathā mṛtyuravitrastaḥ prajāḥ saṃharate svayam
95 ॥ संस्खलत्पदविन्यासा मदेनारक्तदृष्टयः । स्खलदक्षरसंदर्भवीरभाषा रणोद्धताः
95 // saṃskhalatpadavinyāsā madenāraktadṛṣṭayaḥ / skhaladakṣarasaṃdarbhavīrabhāṣā raṇoddhatāḥ
96 ॥ कदंबगोलकाकारा दृष्टसर्वाङ्गदृष्टयः । युवराजस्य सैन्यानि शक्त्यः समानाशयन्
96 // kadaṃbagolakākārā dṛṣṭasarvāṅgadṛṣṭayaḥ / yuvarājasya sainyāni śaktyaḥ samānāśayan
97 ॥ अक्षौहिणीशतं तत्र दण्डिनी सा व्यदारयत् । अक्षौहिणीसार्द्धशत नाशयामास मन्त्रिणी
97 // akṣauhiṇīśataṃ tatra daṇḍinī sā vyadārayat / akṣauhiṇīsārddhaśata nāśayāmāsa mantriṇī
98 ॥ अश्वारूढाप्रभृतयो मदारुणविलोचनाः । अक्षौहिणीसार्धशतं नित्युरन्तकमन्दिरम्
98 // aśvārūḍhāprabhṛtayo madāruṇavilocanāḥ / akṣauhiṇīsārdhaśataṃ nityurantakamandiram
99 ॥ अङ्कुशेनातितीक्ष्णेन तुरगा रोहिणी रणे । उलूकजितमुन्मथ्य परलोकातिथिं व्यधात्
99 // aṅkuśenātitīkṣṇena turagā rohiṇī raṇe / ulūkajitamunmathya paralokātithiṃ vyadhāt
100 ॥ सम्पत्करीप्रभृतयः शक्तिदण्डाधिनायिकाः । परुषेण मुखान्यन्यान्यवरुद्धाव्यदारयन्
100 // sampatkarīprabhṛtayaḥ śaktidaṇḍādhināyikāḥ / paruṣeṇa mukhānyanyānyavaruddhāvyadārayan
101 ॥ अस्तं गते सवितरि ध्वस्तसर्वबलं ततः । विशुक्रं योधयामास श्यामला कोपशालिनी
101 // astaṃ gate savitari dhvastasarvabalaṃ tataḥ / viśukraṃ yodhayāmāsa śyāmalā kopaśālinī
102 ॥ अस्त्रप्रत्य स्त्रमोक्षेण भीषणेन दिवौकसाम् । महता रणकृत्येन योधयामास मन्त्रिणी
102 // astrapratya stramokṣeṇa bhīṣaṇena divaukasām / mahatā raṇakṛtyena yodhayāmāsa mantriṇī
103 ॥ आयुधानि सुतीक्ष्णानि विशुक्रस्य महौजसः । क्रमशः खण्डयन्ती सा केतनं रथसारथिम्
103 // āyudhāni sutīkṣṇāni viśukrasya mahaujasaḥ / kramaśaḥ khaṇḍayantī sā ketanaṃ rathasārathim
104 ॥ धनुर्गुणं धनुर्दण्डं खण्डयन्ती शिलीमुखैः । अस्त्रेण ब्रह्मशिरसा ज्वलत्पावकरोचिषा
104 // dhanurguṇaṃ dhanurdaṇḍaṃ khaṇḍayantī śilīmukhaiḥ / astreṇa brahmaśirasā jvalatpāvakarociṣā
105 ॥ विशुक्रं मर्दयामास सो ऽपतच्छूर्णविग्रहः । विषङ्गं च महादैत्यं दण्डनाथा मदोद्धता
105 // viśukraṃ mardayāmāsa so 'patacchūrṇavigrahaḥ / viṣaṅgaṃ ca mahādaityaṃ daṇḍanāthā madoddhatā
106 ॥ योधयामास चण्डन मुसलेन विनिघ्नती । सचापि दुष्टो दनुजः कालदण्डनिभां गदाम् । उद्यम्य बाहुना युद्धं चकाराशेषभीषणम्
106 // yodhayāmāsa caṇḍana musalena vinighnatī / sacāpi duṣṭo danujaḥ kāladaṇḍanibhāṃ gadām / udyamya bāhunā yuddhaṃ cakārāśeṣabhīṣaṇam
107 ॥ अन्योन्यमङ्गं मृद्नन्तौ गदायुद्धप्रवर्तिनौ । चण्डाट्टहासमुखरौ परिभ्रमणकारिणौ
107 // anyonyamaṅgaṃ mṛdnantau gadāyuddhapravartinau / caṇḍāṭṭahāsamukharau paribhramaṇakāriṇau
108 ॥ कुर्वाणौ विविधांश्चारान्घूर्णन्तौ तूर्मवेष्टिनौ । अन्योन्यदण्डहननैर्मोहयन्तौ मुहुर्मुहुः
108 // kurvāṇau vividhāṃścārānghūrṇantau tūrmaveṣṭinau / anyonyadaṇḍahananairmohayantau muhurmuhuḥ
109 ॥ अन्योन्यप्रहृतौ रन्ध्रमीक्षमाणौ महोद्धतौ । महामुसलदण्डाग्रघट्टनक्षोभितांबरौ । अयुध्येतां दुराधर्षौं दण्डिनीदैत्यशेखरौ
109 // anyonyaprahṛtau randhramīkṣamāṇau mahoddhatau / mahāmusaladaṇḍāgraghaṭṭanakṣobhitāṃbarau / ayudhyetāṃ durādharṣauṃ daṇḍinīdaityaśekharau
110 ॥ अथार्द्धरात्रिसमयपर्यन्तं कृतसंगरा । संक्रुद्धा हन्तुमारेभे विषङ्गं दण्डनायिका
110 // athārddharātrisamayaparyantaṃ kṛtasaṃgarā / saṃkruddhā hantumārebhe viṣaṅgaṃ daṇḍanāyikā
111 ॥ तं मूर्धनि निमग्नेन हलेनाकृष्य वैरिणम् । कठोरं ताडनं चक्रे मुसलेनाथ पोत्रिणी
111 // taṃ mūrdhani nimagnena halenākṛṣya vairiṇam / kaṭhoraṃ tāḍanaṃ cakre musalenātha potriṇī
112 ॥ ततो मुसलघातेन त्यक्तप्राणो महासुरः । चूर्णितेन शताङ्गेन समं भूतलमाश्रयत्
112 // tato musalaghātena tyaktaprāṇo mahāsuraḥ / cūrṇitena śatāṅgena samaṃ bhūtalamāśrayat
113 ॥ इति कृत्वा महत्कर्म मन्त्रिणीदण्डनायिके । तत्रैव तं निशा शेषं निन्यतुः शिबिरं प्रति
113 // iti kṛtvā mahatkarma mantriṇīdaṇḍanāyike / tatraiva taṃ niśā śeṣaṃ ninyatuḥ śibiraṃ prati