109 ॥ इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने विषङ्गपलायनं नाम पञ्चविंशो ऽध्याय प्रथमयुद्धदिवसः । दशाक्षौहिणिकायुक्तः कुटिलाक्षो ऽपि वीर्यवान् । दण्डनाथाशरैस्तीक्ष्णै रणे भग्नः पलायितः । दशाक्षौहिणिकं सैन्यं तया रात्रौ विनाशितम्
109 // iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne viṣaṅgapalāyanaṃ nāma pañcaviṃśo 'dhyāya prathamayuddhadivasaḥ / daśākṣauhiṇikāyuktaḥ kuṭilākṣo 'pi vīryavān / daṇḍanāthāśaraistīkṣṇai raṇe bhagnaḥ palāyitaḥ / daśākṣauhiṇikaṃ sainyaṃ tayā rātrau vināśitam
1 ॥ इमं वृत्तान्तमाकर्ण्य भण्डः क्षोभमथाययौ । रात्रौ कपटसंग्रामं दुष्टानां निर्जरद्रुहाम् । मन्त्रिणी दण्डनाथा च श्रुत्वा निर्वेदमापतुः
1 // imaṃ vṛttāntamākarṇya bhaṇḍaḥ kṣobhamathāyayau / rātrau kapaṭasaṃgrāmaṃ duṣṭānāṃ nirjaradruhām / mantriṇī daṇḍanāthā ca śrutvā nirvedamāpatuḥ
2 ॥ अहो बत महत्कष्टं दैत्यैर्देव्याः समागतम् । उत्तानबुद्धिभिर्दूरमस्माभिश्चलितं पुरः
2 // aho bata mahatkaṣṭaṃ daityairdevyāḥ samāgatam / uttānabuddhibhirdūramasmābhiścalitaṃ puraḥ
3 ॥ महाचक्ररथेन्द्रस्य न जातं रक्षणं बलैः । एतं त्ववसरं प्राप्य रात्रौ दुष्टैः पराकृतम्
3 // mahācakrarathendrasya na jātaṃ rakṣaṇaṃ balaiḥ / etaṃ tvavasaraṃ prāpya rātrau duṣṭaiḥ parākṛtam
4 ॥ को वृत्तान्तो ऽभवत्तत्र स्वामिन्या किं रणः कृतः । अन्या वा शक्तयस्तत्र चक्रुर्युद्धं महासुरैः
4 // ko vṛttānto 'bhavattatra svāminyā kiṃ raṇaḥ kṛtaḥ / anyā vā śaktayastatra cakruryuddhaṃ mahāsuraiḥ
5 ॥ विम्रष्टव्यमिदं कार्यं प्रवृत्तिस्तत्र कीदृशी । महादेव्याश्च हृदये कः प्रसंगः प्रवर्तते
5 // vimraṣṭavyamidaṃ kāryaṃ pravṛttistatra kīdṛśī / mahādevyāśca hṛdaye kaḥ prasaṃgaḥ pravartate
6 ॥ इति शङ्काकुलास्तत्र दण्डनाथापुरोगमाः । मन्त्रिणीं पुरतः कृत्वा प्रचेलुर्ललितां प्रति
6 // iti śaṅkākulāstatra daṇḍanāthāpurogamāḥ / mantriṇīṃ purataḥ kṛtvā pracelurlalitāṃ prati
7 ॥ शक्तिचक्रचमूनाथाः सर्वास्ताः पूजिता द्रुतम् । व्यतीतायां विभावर्यां रथेन्द्रं पर्यवारयन्
7 // śakticakracamūnāthāḥ sarvāstāḥ pūjitā drutam / vyatītāyāṃ vibhāvaryāṃ rathendraṃ paryavārayan
8 ॥ अवरुह्य स्वयानाभ्यां मन्त्रिणीदण्डनायिके । अधस्तात्सैन्यमावेश्य तदारुरुहतू रथम्
8 // avaruhya svayānābhyāṃ mantriṇīdaṇḍanāyike / adhastātsainyamāveśya tadāruruhatū ratham
9 ॥ क्रमेण नव पर्वाणि व्यतीत्य त्वरितक्रमैः । तत्तत्सर्वगतैः शक्तिचक्रैः सम्यङ् निवेदितैः
9 // krameṇa nava parvāṇi vyatītya tvaritakramaiḥ / tattatsarvagataiḥ śakticakraiḥ samyaṅ niveditaiḥ
10 ॥ अभजेतां महाराज्ञीं मन्त्रिणीदण्डनायिके । ते व्यजिज्ञपतां देव्या अष्टाङ्गस्पृष्टभूतले
10 // abhajetāṃ mahārājñīṃ mantriṇīdaṇḍanāyike / te vyajijñapatāṃ devyā aṣṭāṅgaspṛṣṭabhūtale
11 ॥ महाप्रमादः समभूदिति नः श्रुतमंबिके । कूटयुद्धप्रकारेण दैत्यैरपकृतं खलैः
11 // mahāpramādaḥ samabhūditi naḥ śrutamaṃbike / kūṭayuddhaprakāreṇa daityairapakṛtaṃ khalaiḥ
12 ॥ स दुरात्मा दुराचारः प्रकाशसमारात्त्रसन् । कुहकव्यवहारेण जयसिद्धिं तु काक्षति
12 // sa durātmā durācāraḥ prakāśasamārāttrasan / kuhakavyavahāreṇa jayasiddhiṃ tu kākṣati
13 ॥ दैवान्नः स्वामिनीगात्रे दुष्टानाममरद्रुहाम् । शरादिकपरामर्शो न जातस्तेन जीवति
13 // daivānnaḥ svāminīgātre duṣṭānāmamaradruhām / śarādikaparāmarśo na jātastena jīvati
14 ॥ एकावलंबनं कृत्वा महाराज्ञि भवत्पदम् । वयं सर्वा हि जीवामः साधयामः समीहितम्
14 // ekāvalaṃbanaṃ kṛtvā mahārājñi bhavatpadam / vayaṃ sarvā hi jīvāmaḥ sādhayāmaḥ samīhitam
15 ॥ अतो ऽस्माभिः प्रकर्तव्यं श्रीमत्यङ्गस्य रक्षणम् । मायाविनश्च दैत्येन्द्रास्तत्र मन्त्रो विधीयताम्
15 // ato 'smābhiḥ prakartavyaṃ śrīmatyaṅgasya rakṣaṇam / māyāvinaśca daityendrāstatra mantro vidhīyatām
16 ॥ आपत्कालेषु जेतव्या भण्डाद्या दानवाधमाः । कूटयुद्धं न कुर्वन्ति न विशन्ति चमूमिमाम्
16 // āpatkāleṣu jetavyā bhaṇḍādyā dānavādhamāḥ / kūṭayuddhaṃ na kurvanti na viśanti camūmimām
17 ॥ तथा महेन्द्रशैलस्य कार्यं दक्षिणदेशतः । शिबिरं बहुविस्तारं योजनानां शतावधि
17 // tathā mahendraśailasya kāryaṃ dakṣiṇadeśataḥ / śibiraṃ bahuvistāraṃ yojanānāṃ śatāvadhi
18 ॥ वह्लिप्राकारवलयं रक्षणार्थं विधीयताम् । अस्मत्सेनानिवेशस्य द्विषां दर्पशमाय च
18 // vahliprākāravalayaṃ rakṣaṇārthaṃ vidhīyatām / asmatsenāniveśasya dviṣāṃ darpaśamāya ca
19 ॥ शतयोजनमात्रस्तु मध्यतेशः प्रकल्प्यताम् । वह्निप्राकाराचक्रस्य द्वारन्दक्षिणतो भवेत्
19 // śatayojanamātrastu madhyateśaḥ prakalpyatām / vahniprākārācakrasya dvārandakṣiṇato bhavet
20 ॥ यतो दक्षिणदेशस्थं शून्यकं विद्विषां पुरम् । द्वारे च बहवः कल्प्याः परिवारा उदायुधाः
20 // yato dakṣiṇadeśasthaṃ śūnyakaṃ vidviṣāṃ puram / dvāre ca bahavaḥ kalpyāḥ parivārā udāyudhāḥ
21 ॥ निर्गच्छतां प्रविशतां जनानामुपरोधकाः । अनालस्या अनिद्राश्च विधेयाः सततोद्यताः
21 // nirgacchatāṃ praviśatāṃ janānāmuparodhakāḥ / anālasyā anidrāśca vidheyāḥ satatodyatāḥ
22 ॥ एवं च सति दुष्टानां कूटयुद्धं चिकीर्षितम् । अवेलासु च संध्यासु मध्यरात्रिषु च द्विषाम् । अशक्यमेव भवति प्रौढमाक्रमणं हठात्
22 // evaṃ ca sati duṣṭānāṃ kūṭayuddhaṃ cikīrṣitam / avelāsu ca saṃdhyāsu madhyarātriṣu ca dviṣām / aśakyameva bhavati prauḍhamākramaṇaṃ haṭhāt
23 ॥ नो चेद्दुराशया दैत्या बहुमायापरिग्रहाः । पश्यतोहरवत्सर्वं विलुठन्ति महद्बलम्
23 // no ceddurāśayā daityā bahumāyāparigrahāḥ / paśyatoharavatsarvaṃ viluṭhanti mahadbalam
24 ॥ मन्त्रिण्या दण्डनाथाया इति श्रुत्वा वचस्तदा । शुचिदन्तरुचा मुक्ता वहन्ती ललिताब्रवीत्
24 // mantriṇyā daṇḍanāthāyā iti śrutvā vacastadā / śucidantarucā muktā vahantī lalitābravīt
25 ॥ भवतीनामयं मन्त्रश्चारुबुद्ध्या विचारितः । अयं कुशलधीमार्गोनीतिरेषा सनातनी
25 // bhavatīnāmayaṃ mantraścārubuddhyā vicāritaḥ / ayaṃ kuśaladhīmārgonītireṣā sanātanī
26 ॥ स्वचक्रस्य पुरो रक्षां विधाय दृढसाधनैः । परचक्राक्रमः कार्यो जिगीषद्भिर्महाजनैः
26 // svacakrasya puro rakṣāṃ vidhāya dṛḍhasādhanaiḥ / paracakrākramaḥ kāryo jigīṣadbhirmahājanaiḥ
27 ॥ इत्युक्त्वा मन्त्रिणीदण्डनाथे सा ललितेश्वरी । ज्वालामालिनिकां नित्यामाहूयेदमुवाच ह
27 // ityuktvā mantriṇīdaṇḍanāthe sā laliteśvarī / jvālāmālinikāṃ nityāmāhūyedamuvāca ha
28 ॥ वत्से त्वं वह्निरूपासि ज्वालामालामयाकृतिः । त्वया विधीयतां रक्षा बलस्यास्य महीयसः
28 // vatse tvaṃ vahnirūpāsi jvālāmālāmayākṛtiḥ / tvayā vidhīyatāṃ rakṣā balasyāsya mahīyasaḥ
29 ॥ शतयोजनविस्तारं परिवृत्य महीतलम् । त्रिंशद्योजनमुन्नद्धं ज्वालाकारत्वमाव्रज
29 // śatayojanavistāraṃ parivṛtya mahītalam / triṃśadyojanamunnaddhaṃ jvālākāratvamāvraja
30 ॥ द्वारयोजनमात्रं तु मुक्त्वान्यत्र ज्वलत्तनुः । वह्निज्वालात्वमापन्ना संरक्ष सकलं बलम्
30 // dvārayojanamātraṃ tu muktvānyatra jvalattanuḥ / vahnijvālātvamāpannā saṃrakṣa sakalaṃ balam
31 ॥ इत्युक्त्वा मन्त्रिणीदण्डनाथे सा ललितेश्वरी । महेन्द्रोत्तरभूभागं चलितुं चक्र उद्यमम्
31 // ityuktvā mantriṇīdaṇḍanāthe sā laliteśvarī / mahendrottarabhūbhāgaṃ calituṃ cakra udyamam
32 ॥ सा च नित्यानित्यमयी ज्वलज्ज्वा लामयाकृतिः । चतुर्दशीतिथिमयी तथेति प्रणनाम ताम्
32 // sā ca nityānityamayī jvalajjvā lāmayākṛtiḥ / caturdaśītithimayī tatheti praṇanāma tām
33 ॥ तयैव पूर्वनिर्दिष्टं महेन्द्रोत्तरभूतलम् । कुण्डलीकृत्य जज्वालशालरूपेण सा पुनः
33 // tayaiva pūrvanirdiṣṭaṃ mahendrottarabhūtalam / kuṇḍalīkṛtya jajvālaśālarūpeṇa sā punaḥ
34 ॥ नभोवलयजंबालज्वालामालामयाकृतिः । बभासे दण्डनाथाया मन्त्रिनाथचमूरपि
34 // nabhovalayajaṃbālajvālāmālāmayākṛtiḥ / babhāse daṇḍanāthāyā mantrināthacamūrapi
35 ॥ अन्या सामपि शक्तीनां महतीनां महद्बलम् । विशङ्कटोदरं सालं प्रविवेश गतक्लमा
35 // anyā sāmapi śaktīnāṃ mahatīnāṃ mahadbalam / viśaṅkaṭodaraṃ sālaṃ praviveśa gataklamā
36 ॥ राजचक्ररथेन्द्रं तु मध्ये संस्थाप्य दण्डिनी । वामपक्षे रथं स्वीयं दक्षिणे श्यामलारथम्
36 // rājacakrarathendraṃ tu madhye saṃsthāpya daṇḍinī / vāmapakṣe rathaṃ svīyaṃ dakṣiṇe śyāmalāratham
37 ॥ पश्चाद्भागे सम्पदेशीं पुरस्ताश्च हयासनाम् । एवं संवेश्य परितश्चक्रराजरथस्य च
37 // paścādbhāge sampadeśīṃ purastāśca hayāsanām / evaṃ saṃveśya paritaścakrarājarathasya ca
38 ॥ द्वारे निवेशयामास विंशत्यक्षौहिणीयुताम् । ज्वलद्दण्डायुधोदग्रां स्तम्भिनीं नाम देवताम्
38 // dvāre niveśayāmāsa viṃśatyakṣauhiṇīyutām / jvaladdaṇḍāyudhodagrāṃ stambhinīṃ nāma devatām
39 ॥ या देवी दण्डनाथाया विघ्नदेवीति विश्रुता । एवं सुरक्षितं कृत्वा शिबिरं योत्रिणी तथा । पूषण्युदितभूयिष्ठे पुनर्युद्धमुपाश्रयत्
39 // yā devī daṇḍanāthāyā vighnadevīti viśrutā / evaṃ surakṣitaṃ kṛtvā śibiraṃ yotriṇī tathā / pūṣaṇyuditabhūyiṣṭhe punaryuddhamupāśrayat
40 ॥ कृत्वा किलकिलारावं ततः शक्तिमहाचमूः । अग्निप्राकारकद्वारान्निर्जगाम् महारवा
40 // kṛtvā kilakilārāvaṃ tataḥ śaktimahācamūḥ / agniprākārakadvārānnirjagām mahāravā
41 ॥ इत्थं सुरक्षितं श्रुत्वा ललिताशिबिरोदरम् । भूयः संज्वरमापन्नः प्रचण्डो भण्डदानवः
41 // itthaṃ surakṣitaṃ śrutvā lalitāśibirodaram / bhūyaḥ saṃjvaramāpannaḥ pracaṇḍo bhaṇḍadānavaḥ
42 ॥ मन्त्रयित्वा पुनस्तत्र कुटिलाक्षपुरोगमैः । विषङ्गेण विशुक्रेणासममात्मसुतैरपि
42 // mantrayitvā punastatra kuṭilākṣapurogamaiḥ / viṣaṅgeṇa viśukreṇāsamamātmasutairapi
43 ॥ एकौघस्य प्रसारेण युद्धं कर्तुं महाबलः । चतुर्बाहुमुखान्पुत्रांश्चतुर्जलधिसन्निभान्
43 // ekaughasya prasāreṇa yuddhaṃ kartuṃ mahābalaḥ / caturbāhumukhānputrāṃścaturjaladhisannibhān
44 ॥ चतुरान्युद्धकृत्येषु समाहूय स दानवः । प्रेषयामास युद्धाय भण्डश्चण्डक्रुधा ज्वलन्
44 // caturānyuddhakṛtyeṣu samāhūya sa dānavaḥ / preṣayāmāsa yuddhāya bhaṇḍaścaṇḍakrudhā jvalan
45 ॥ त्रिंशत्संख्याश्च तत्पुत्रा महाकाया महाबलाः । तेषां नामानि वक्ष्यामि समाकर्णय कुम्भज
45 // triṃśatsaṃkhyāśca tatputrā mahākāyā mahābalāḥ / teṣāṃ nāmāni vakṣyāmi samākarṇaya kumbhaja
46 ॥ चतुर्बाहुश्चकोराक्षस्तृतीयस्तु चतुः शिराः । वज्रघोषश्चोर्ध्वकेशो महाकायो महाहनुः
46 // caturbāhuścakorākṣastṛtīyastu catuḥ śirāḥ / vajraghoṣaścordhvakeśo mahākāyo mahāhanuḥ
47 ॥ मखशत्रुर्मखस्कन्दीसिंहघोषः सिरालकः । लडुनः पट्टसेनश्च पुराजित्पूर्वमारकः
47 // makhaśatrurmakhaskandīsiṃhaghoṣaḥ sirālakaḥ / laḍunaḥ paṭṭasenaśca purājitpūrvamārakaḥ
48 ॥ स्वर्गशत्रुः स्वर्गबलो दुर्गाख्यः स्वर्गकण्टकः । अतिमायो बृहन्माय उपमायश्च वीर्यवान्
48 // svargaśatruḥ svargabalo durgākhyaḥ svargakaṇṭakaḥ / atimāyo bṛhanmāya upamāyaśca vīryavān
49 ॥ इत्येते दुर्मदाः पुत्रा भण्डदैत्यस्य दुर्द्धियः । पितुः सदृशदोर्वीर्याः पितुः सदृशविग्रहाः
49 // ityete durmadāḥ putrā bhaṇḍadaityasya durddhiyaḥ / pituḥ sadṛśadorvīryāḥ pituḥ sadṛśavigrahāḥ
50 ॥ आगत्य भण्डचरणावभ्यवन्दत भक्तितः । तानुद्वीक्ष्य प्रसन्नाभ्यां लोचनाभ्यां स दानवः । सगौरवमिदं वाक्यं बभाषे कुलघातकः
50 // āgatya bhaṇḍacaraṇāvabhyavandata bhaktitaḥ / tānudvīkṣya prasannābhyāṃ locanābhyāṃ sa dānavaḥ / sagauravamidaṃ vākyaṃ babhāṣe kulaghātakaḥ
51 ॥ भो भो मदीयास्तनया भवतां कः समो भुवि । भवतामेव सत्येन जितं विश्वं मया पुरा
51 // bho bho madīyāstanayā bhavatāṃ kaḥ samo bhuvi / bhavatāmeva satyena jitaṃ viśvaṃ mayā purā
52 ॥ शक्रस्या ग्नेर्यमस्यापि निरृतेः पाशिनस्तथा । कचेषु कर्षणं कोपात्कृतं युष्माभिराहवे
52 // śakrasyā gneryamasyāpi nirṛteḥ pāśinastathā / kaceṣu karṣaṇaṃ kopātkṛtaṃ yuṣmābhirāhave
53 ॥ अस्त्राण्यपि च शस्त्राणि जानीथ निखिलान्यपि । जाग्रत्स्वेव ही युष्मासु कुलभ्रंशो ऽयमागतः
53 // astrāṇyapi ca śastrāṇi jānītha nikhilānyapi / jāgratsveva hī yuṣmāsu kulabhraṃśo 'yamāgataḥ
54 ॥ मायाविनी दुललिता काचित्स्त्री युद्धदुर्मदा । बहुभिः स्वसमानाभिः स्त्रीभिर्युक्ता हिनस्ति नः
54 // māyāvinī dulalitā kācitstrī yuddhadurmadā / bahubhiḥ svasamānābhiḥ strībhiryuktā hinasti naḥ
55 ॥ तदेनां समरे ऽवश्यमात्मवश्यां विधास्यथ । जीवग्राहं च सा ग्राह्या भवद्भिर्ज्वलदायुधैः
55 // tadenāṃ samare 'vaśyamātmavaśyāṃ vidhāsyatha / jīvagrāhaṃ ca sā grāhyā bhavadbhirjvaladāyudhaiḥ
56 ॥ अप्रमेयप्रकोपान्धान्युष्मानेकां स्त्रियं प्रति । सम्प्रेषणमनौचित्यं तथाप्येष विधेः क्रमः
56 // aprameyaprakopāndhānyuṣmānekāṃ striyaṃ prati / sampreṣaṇamanaucityaṃ tathāpyeṣa vidheḥ kramaḥ
57 ॥ इममेकं सहध्वं च शौर्यकीतिविपर्ययम् । इत्युक्त्वा भण्डदैत्येन्द्रस्तान्प्रहैषीद्रणं प्रति । द्विशतं चाक्षौहिणीनां तत्सहायतयाहिनोत्
57 // imamekaṃ sahadhvaṃ ca śauryakītiviparyayam / ityuktvā bhaṇḍadaityendrastānprahaiṣīdraṇaṃ prati / dviśataṃ cākṣauhiṇīnāṃ tatsahāyatayāhinot
58 ॥ द्विशत्यक्षौहिणीसेना मुख्यस्य तिलकायिता । बद्धभ्रुकुटयः शस्त्रपाणयो निर्ययुर्गृहात्
58 // dviśatyakṣauhiṇīsenā mukhyasya tilakāyitā / baddhabhrukuṭayaḥ śastrapāṇayo niryayurgṛhāt
59 ॥ निर्गमे भण्डपुत्राणां भूः प्रकम्पमलम्बत । उत्पाता विविधा जाता वित्रस्तं चाभवज्जगत्
59 // nirgame bhaṇḍaputrāṇāṃ bhūḥ prakampamalambata / utpātā vividhā jātā vitrastaṃ cābhavajjagat
60 ॥ तान्कुमारान्महासत्त्वांल्लाजवर्षैरवाकिरन् । विथीषु यानैश्चलितान्पौरवृद्धपुरन्ध्रयः
60 // tānkumārānmahāsattvāṃllājavarṣairavākiran / vithīṣu yānaiścalitānpauravṛddhapurandhrayaḥ
61 ॥ बन्दिनो मागधाश्चैव कुमाराणां स्तुतिं व्यधुः । मङ्गलारार्तिकं चक्रुर्द्वारेद्वारे पुराङ्गनाः
61 // bandino māgadhāścaiva kumārāṇāṃ stutiṃ vyadhuḥ / maṅgalārārtikaṃ cakrurdvāredvāre purāṅganāḥ
62 ॥ भिद्यमानेव वसुधा कृष्यमाणमिवाबरम् । आसीत्तेषां विनिर्याणे घूर्णमान इवार्णवः
62 // bhidyamāneva vasudhā kṛṣyamāṇamivābaram / āsītteṣāṃ viniryāṇe ghūrṇamāna ivārṇavaḥ
63 ॥ द्विशत्यक्षौहिणीसेनां गृहीत्वा भण्डसूनवः । क्रोधोद्यद्भ्रुकुटीक्रूरवदना निर्ययुः पुरात्
63 // dviśatyakṣauhiṇīsenāṃ gṛhītvā bhaṇḍasūnavaḥ / krodhodyadbhrukuṭīkrūravadanā niryayuḥ purāt
64 ॥ शक्तिसैन्यानि सर्वाणि भक्षयामः क्षणाद्रणे । तेषामायुधचक्राणि चूर्णयामः शितैशरैः
64 // śaktisainyāni sarvāṇi bhakṣayāmaḥ kṣaṇādraṇe / teṣāmāyudhacakrāṇi cūrṇayāmaḥ śitaiśaraiḥ
65 ॥ अग्निप्राकारवलयं शमयामश्च रंहसा । दुर्विदग्धां तां ललितां बन्दीकुर्मश्च सर्वरम्
65 // agniprākāravalayaṃ śamayāmaśca raṃhasā / durvidagdhāṃ tāṃ lalitāṃ bandīkurmaśca sarvaram
66 ॥ इत्यन्योन्यं प्रवल्गन्तो वीरभाषणघोषणैः । आसेदुरग्निप्राकारसमीपं भण्डसूनवः
66 // ityanyonyaṃ pravalganto vīrabhāṣaṇaghoṣaṇaiḥ / āseduragniprākārasamīpaṃ bhaṇḍasūnavaḥ
67 ॥ यौवनेन मदेनान्धा भूयसा रुद्धदृष्टयः । भ्रुकुटीकुटिलाश्चक्रुः सिंहनादंमहात्तरम्
67 // yauvanena madenāndhā bhūyasā ruddhadṛṣṭayaḥ / bhrukuṭīkuṭilāścakruḥ siṃhanādaṃmahāttaram
68 ॥ विदीर्णमिव तेनासीद्ब्रह्माण्ड चण्डिमस्पृशा । उत्पातवारिदोत्सृष्टघोरनिर्घातरंहसा
68 // vidīrṇamiva tenāsīdbrahmāṇḍa caṇḍimaspṛśā / utpātavāridotsṛṣṭaghoranirghātaraṃhasā
69 ॥ एतस्याननुभूतस्य महाशब्दस्य डम्बरः । क्षोभयामास शक्तीनां श्रवांसि च मनांसि च
69 // etasyānanubhūtasya mahāśabdasya ḍambaraḥ / kṣobhayāmāsa śaktīnāṃ śravāṃsi ca manāṃsi ca
70 ॥ आगत्य ते कलकलं चक्रुःसार्धं स्वसैनिकैः । विविधायुधसम्पातमूर्च्छद्वैमानिकच्छटम्
70 // āgatya te kalakalaṃ cakruḥsārdhaṃ svasainikaiḥ / vividhāyudhasampātamūrcchadvaimānikacchaṭam
71 ॥ चतुर्बाहुमखान्भूत्वा भण्डदैत्यकुमारकान् । आगतान्युद्धकृत्याय बाला कौतूहलं दधे
71 // caturbāhumakhānbhūtvā bhaṇḍadaityakumārakān / āgatānyuddhakṛtyāya bālā kautūhalaṃ dadhe
72 ॥ कुमारी ललितादेव्यास्तस्या निकटवासिनी । समस्तशक्तिचक्राणां पूज्य विक्रमशालिनी
72 // kumārī lalitādevyāstasyā nikaṭavāsinī / samastaśakticakrāṇāṃ pūjya vikramaśālinī
73 ॥ ललितासदृशाकारा कुमारी कोपमादधे । या सदा नववर्षेव सर्वविद्यामहाखनिः
73 // lalitāsadṛśākārā kumārī kopamādadhe / yā sadā navavarṣeva sarvavidyāmahākhaniḥ
74 ॥ बालारुणतनुः श्रोणीशोणवर्णवपुर्लता । महाराज्ञी पादपीठे नित्यमाहितसंनिधिः
74 // bālāruṇatanuḥ śroṇīśoṇavarṇavapurlatā / mahārājñī pādapīṭhe nityamāhitasaṃnidhiḥ
75 ॥ तस्या बहिश्चराः प्राणा या चतुर्थं विलोचनम् । तानागतान्भण्डसुतान्संहरिष्यामि सत्वरम्
75 // tasyā bahiścarāḥ prāṇā yā caturthaṃ vilocanam / tānāgatānbhaṇḍasutānsaṃhariṣyāmi satvaram
76 ॥ इति निश्चित्य बालांबा महाराज्ञ्यै व्यजिज्ञपत् । मातर्भण्डमहादैत्यसूनवो योद्धुमागताः
76 // iti niścitya bālāṃbā mahārājñyai vyajijñapat / mātarbhaṇḍamahādaityasūnavo yoddhumāgatāḥ
77 ॥ तैः समं योद्धुमिच्छामि कुमारित्वात्सकौतुका । सफुरन्ताविव मे बाहू युद्धकण्डूययानया
77 // taiḥ samaṃ yoddhumicchāmi kumāritvātsakautukā / saphurantāviva me bāhū yuddhakaṇḍūyayānayā
78 ॥ क्रीडा ममैषा हन्तव्या न भवत्या निवारणैः । अहं हि वालिका नित्यं क्रीडनेष्वनुरागिणी
78 // krīḍā mamaiṣā hantavyā na bhavatyā nivāraṇaiḥ / ahaṃ hi vālikā nityaṃ krīḍaneṣvanurāgiṇī
79 ॥ क्षणं रणक्रीडया च प्रीतिं यास्यामि चैतसा । इति विज्ञापिता देवी प्रत्युवाच कुमारिकाम्
79 // kṣaṇaṃ raṇakrīḍayā ca prītiṃ yāsyāmi caitasā / iti vijñāpitā devī pratyuvāca kumārikām
80 ॥ वत्से त्वमतिमृद्वङ्गी नववर्षा नवक्रमा । नवीनयुद्धशिक्षा च कुमारी त्वं ममैकिका
80 // vatse tvamatimṛdvaṅgī navavarṣā navakramā / navīnayuddhaśikṣā ca kumārī tvaṃ mamaikikā
81 ॥ त्वां विना क्षणमात्रं मे न निश्वासः प्रवर्तते । ममोच्छ्वसितमेवासि न त्वं याहि महाहवम्
81 // tvāṃ vinā kṣaṇamātraṃ me na niśvāsaḥ pravartate / mamocchvasitamevāsi na tvaṃ yāhi mahāhavam
82 ॥ दण्डिनी मन्त्रिणी चैव शक्तयो ऽन्याश्च कोटिशः । संत्येव समरे कर्तुं वत्से त्वं किं प्रमाद्यसि
82 // daṇḍinī mantriṇī caiva śaktayo 'nyāśca koṭiśaḥ / saṃtyeva samare kartuṃ vatse tvaṃ kiṃ pramādyasi
83 ॥ इति श्रीललितादेव्या निरुद्धापि कुमारिका । कौमारकौतुकाविष्टा पुनर्युद्धमयाचत
83 // iti śrīlalitādevyā niruddhāpi kumārikā / kaumārakautukāviṣṭā punaryuddhamayācata
84 ॥ सुदृढं निश्चयं दृष्ट्वा तस्याः श्रीललितांबिका । अनुज्ञां कृतवत्येव गाढमाश्लिष्य बाहुभिः
84 // sudṛḍhaṃ niścayaṃ dṛṣṭvā tasyāḥ śrīlalitāṃbikā / anujñāṃ kṛtavatyeva gāḍhamāśliṣya bāhubhiḥ
85 ॥ स्वकीयकवचादेकमाच्छिद्य कवचं ददौ । स्वायुधेभ्यश्चायुधानि वितीर्यविससर्ज ताम्
85 // svakīyakavacādekamācchidya kavacaṃ dadau / svāyudhebhyaścāyudhāni vitīryavisasarja tām
86 ॥ कर्णीरथं महाराज्ञ्या चापदण्डात्समुद्धृतम् । हंसयुग्यशतैर्युक्तमारुरोह कुमारिका
86 // karṇīrathaṃ mahārājñyā cāpadaṇḍātsamuddhṛtam / haṃsayugyaśatairyuktamāruroha kumārikā
87 ॥ तस्यां रणे प्रवृत्तायां सर्वपर्वस्थदेवताः । बद्धाञ्जलिपुटा नेमुः प्रधृतासिपरंपराः
87 // tasyāṃ raṇe pravṛttāyāṃ sarvaparvasthadevatāḥ / baddhāñjalipuṭā nemuḥ pradhṛtāsiparaṃparāḥ
88 ॥ ताभिः प्रणम्यमाना सा चक्रराजरथोत्तमात् । अवरुह्य तले सैन्यं वर्तमानमगाहत
88 // tābhiḥ praṇamyamānā sā cakrarājarathottamāt / avaruhya tale sainyaṃ vartamānamagāhata
89 ॥ तामायान्तीमथो दृष्ट्वा कुमारीं कोपपाटलाम् । मन्त्रिणीदण्डनाथे च सभये वाचमूचतुः
89 // tāmāyāntīmatho dṛṣṭvā kumārīṃ kopapāṭalām / mantriṇīdaṇḍanāthe ca sabhaye vācamūcatuḥ
90 ॥ किं भर्तृदारिके युद्धे व्यवसायः कृतस्त्वया । अकाण्डे किं महाराज्ञ्या प्रेषितासि रणं प्रति
90 // kiṃ bhartṛdārike yuddhe vyavasāyaḥ kṛtastvayā / akāṇḍe kiṃ mahārājñyā preṣitāsi raṇaṃ prati
91 ॥ तदेतदुचितंनैव वर्तमाने ऽपि सैनिके । त्वं मूर्तं जीवितमसि श्रीदेव्या बालिके यतः
91 // tadetaducitaṃnaiva vartamāne 'pi sainike / tvaṃ mūrtaṃ jīvitamasi śrīdevyā bālike yataḥ
92 ॥ निवर्तस्व रणोत्साहात्प्रणामस्ते विधीयते । इति ताभ्यां प्रार्थितापि प्राचलद्दृढनिश्चया
92 // nivartasva raṇotsāhātpraṇāmaste vidhīyate / iti tābhyāṃ prārthitāpi prācaladdṛḍhaniścayā
93 ॥ अत्यन्तं विस्मयाविष्टे मन्त्रिणीदण्डनायिके । सहैव तस्या रक्षार्थं चेलतुः पार्श्वयोर्द्वयोः
93 // atyantaṃ vismayāviṣṭe mantriṇīdaṇḍanāyike / sahaiva tasyā rakṣārthaṃ celatuḥ pārśvayordvayoḥ
94 ॥ अथाग्निवरणद्वारा ताभ्यामनुगता सती । प्रभूतसेनायुक्ताभ्यां निर्जगाम कुमारिका
94 // athāgnivaraṇadvārā tābhyāmanugatā satī / prabhūtasenāyuktābhyāṃ nirjagāma kumārikā
95 ॥ सनाथशक्तिसेनानां सर्वासामनुगृह्णती । प्रणामाञ्जलिजालानि कर्णीरथकृतासना
95 // sanāthaśaktisenānāṃ sarvāsāmanugṛhṇatī / praṇāmāñjalijālāni karṇīrathakṛtāsanā
96 ॥ भण्डस्य तनयान्दुष्टानभ्यद्रवदरिन्दमा । तस्याः प्रादेशिकं सैन्यं कुमार्या न हि विद्यते
96 // bhaṇḍasya tanayānduṣṭānabhyadravadarindamā / tasyāḥ prādeśikaṃ sainyaṃ kumāryā na hi vidyate
97 ॥ सर्वं हि ललितासैन्यं तत्सैन्यं समजायत । ततः प्रववृते युद्धमत्युद्धतापराक्रमम्
97 // sarvaṃ hi lalitāsainyaṃ tatsainyaṃ samajāyata / tataḥ pravavṛte yuddhamatyuddhatāparākramam
98 ॥ ववर्ष शरजालानि दैत्येन्द्रेषु कुमारिका । भण्डासुरकुमारैस्तैर्महाराज्ञीकुमारिका । यद्युद्धमतनोत्तत्तु स्पृहणीयं सुरासुरैः
98 // vavarṣa śarajālāni daityendreṣu kumārikā / bhaṇḍāsurakumāraistairmahārājñīkumārikā / yadyuddhamatanottattu spṛhaṇīyaṃ surāsuraiḥ
99 ॥ अत्यन्तविस्मिता दैत्यकुमारा नववर्षिणीम् । कर्मीरथस्थामालोक्य किरन्तींशरमण्डलम्
99 // atyantavismitā daityakumārā navavarṣiṇīm / karmīrathasthāmālokya kirantīṃśaramaṇḍalam
100 ॥ क्षणेक्षणे बालिकया क्रियमाणं महारणम् । व्यजिज्ञपन्महाराज्ञ्यै भ्रमन्त्यः परिचारिकाः
100 // kṣaṇekṣaṇe bālikayā kriyamāṇaṃ mahāraṇam / vyajijñapanmahārājñyai bhramantyaḥ paricārikāḥ
101 ॥ मन्त्रिणीदण्डनाथे च न तां विजहतू रणे । प्रेक्षकत्व मनुप्राप्ते तृष्णीमेव बभूवतुः
101 // mantriṇīdaṇḍanāthe ca na tāṃ vijahatū raṇe / prekṣakatva manuprāpte tṛṣṇīmeva babhūvatuḥ
102 ॥ सर्वेषां दैत्यपुत्राणामेकरूपा कुमारिका । प्रत्येकभिन्ना ददृशे बिंबमालेव भास्वतः
102 // sarveṣāṃ daityaputrāṇāmekarūpā kumārikā / pratyekabhinnā dadṛśe biṃbamāleva bhāsvataḥ
103 ॥ सायकैरग्निचूडालैस्तेषां मर्माणि भिन्दती । रक्तोत्पलमिव क्रोधसंरक्तं बिभ्रती मुखम्
103 // sāyakairagnicūḍālaisteṣāṃ marmāṇi bhindatī / raktotpalamiva krodhasaṃraktaṃ bibhratī mukham
104 ॥ आश्चर्यं ब्रुवतो व्योम्नि पश्यतां त्रिदिवौकसाम् । साधुवादैर्बहुविधैर्मत्रिणीदण्डनाथयोः
104 // āścaryaṃ bruvato vyomni paśyatāṃ tridivaukasām / sādhuvādairbahuvidhairmatriṇīdaṇḍanāthayoḥ
105 ॥ अर्च्यमाना रणं चक्रे लघुहस्ता कुमारिका । द्वितीयं युद्धदिवसं समस्तमपि सा रणे
105 // arcyamānā raṇaṃ cakre laghuhastā kumārikā / dvitīyaṃ yuddhadivasaṃ samastamapi sā raṇe
106 ॥ प्रकाशयामास बलं ललितादुहिता निजम् । अस्त्रप्रत्यस्त्रमोक्षेण तान्सर्वानपि भिन्दती
106 // prakāśayāmāsa balaṃ lalitāduhitā nijam / astrapratyastramokṣeṇa tānsarvānapi bhindatī
107 ॥ नारायणास्त्रमोक्षेण महराज्ञीकुमारिका । द्विशत्यक्षौहिणीसैन्यं भस्मसादकरोत्क्षणात्
107 // nārāyaṇāstramokṣeṇa maharājñīkumārikā / dviśatyakṣauhiṇīsainyaṃ bhasmasādakarotkṣaṇāt
108 ॥ अक्षौहिणीनां क्षयतः क्षणात्कोपमुपागताः । आकृष्टगुरुधन्वानस्ते ऽपतन्नेकहेलया
108 // akṣauhiṇīnāṃ kṣayataḥ kṣaṇātkopamupāgatāḥ / ākṛṣṭagurudhanvānaste 'patannekahelayā
109 ॥ ततः कलकले जाते शक्तीनां च दिवौकसाम् । युगपत्त्रिंशतो बाणानसृजत्सा कुमारिका
109 // tataḥ kalakale jāte śaktīnāṃ ca divaukasām / yugapattriṃśato bāṇānasṛjatsā kumārikā
110 ॥ हस्तलाघवमाश्रित्य मुक्तैश्चन्द्रार्धसायकैः । त्रिंशता त्रिंशतो भण्डपुत्राणा साहतं शिरः
110 // hastalāghavamāśritya muktaiścandrārdhasāyakaiḥ / triṃśatā triṃśato bhaṇḍaputrāṇā sāhataṃ śiraḥ
111 ॥ इति भण्डस्य पुत्रेषु प्राप्तेषु यमसादनम् । अत्यन्तविस्मयाविष्टा वबृषुः पुष्पमभ्रगाः
111 // iti bhaṇḍasya putreṣu prāpteṣu yamasādanam / atyantavismayāviṣṭā vabṛṣuḥ puṣpamabhragāḥ
112 ॥ सा च पुत्री महाराज्ञ्याः विध्वस्तासुरमैनिका । मन्त्रिणीदण्डनाथाभ्यामालिङ्ग्यत भृशं मुदा
112 // sā ca putrī mahārājñyāḥ vidhvastāsuramainikā / mantriṇīdaṇḍanāthābhyāmāliṅgyata bhṛśaṃ mudā
113 ॥ तस्याः पराक्रमोन्मेषैर्नृत्यन्त्योजयदायिभिः । शक्तयस्तुमुलं चक्रुः साधुवादैर्जगत्त्रयम्
113 // tasyāḥ parākramonmeṣairnṛtyantyojayadāyibhiḥ / śaktayastumulaṃ cakruḥ sādhuvādairjagattrayam
114 ॥ सर्वाश्च शक्तिसेनान्यो दण्डनाथापुरःसराः । तदाश्चर्यं महाराज्ञ्यै निवेदयितुमुद्गताः
114 // sarvāśca śaktisenānyo daṇḍanāthāpuraḥsarāḥ / tadāścaryaṃ mahārājñyai nivedayitumudgatāḥ
115 ॥ ताभिर्निवेद्यमानानि सा देवी ललितांबिका । पुत्रीभुजावदानानि श्रुत्वा प्रीतिं समाययौ
115 // tābhirnivedyamānāni sā devī lalitāṃbikā / putrībhujāvadānāni śrutvā prītiṃ samāyayau
116 ॥ समस्तमपि तच्चक्रं शक्तीनां तत्पराक्रमैः । अदृष्टपूर्वैर्देवेषु विस्मयस्य वशं गतम्
116 // samastamapi taccakraṃ śaktīnāṃ tatparākramaiḥ / adṛṣṭapūrvairdeveṣu vismayasya vaśaṃ gatam