108 ॥ इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने दुर्मदकुरण्डवधो नाम द्वाविंशो ऽध्यायः अथाश्वरूढया क्षिप्ते कुरण्डे भण्डदानवः । कुटिलाक्षमिदं प्रोचे पुनरेव युयुत्सया
108 // iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne durmadakuraṇḍavadho nāma dvāviṃśo 'dhyāyaḥ athāśvarūḍhayā kṣipte kuraṇḍe bhaṇḍadānavaḥ / kuṭilākṣamidaṃ proce punareva yuyutsayā
1 ॥ स्वप्ने ऽपि यन्न संभाव्यं यन्न श्रुतमितः पुरा । यच्च नो शङ्कितं चित्ते तदेतत्कष्टमागतम्
1 // svapne 'pi yanna saṃbhāvyaṃ yanna śrutamitaḥ purā / yacca no śaṅkitaṃ citte tadetatkaṣṭamāgatam
2 ॥ कुरण्डदुर्मदौ सत्त्वशालिनौ भ्रातरौ हितौ । दुष्टदास्याः प्रभावो ऽयं मायाविन्या महत्तरः
2 // kuraṇḍadurmadau sattvaśālinau bhrātarau hitau / duṣṭadāsyāḥ prabhāvo 'yaṃ māyāvinyā mahattaraḥ
3 ॥ इतः परं करङ्कादीन्पञ्चसेनाधिनायकान् । शतमक्षौहिणीनां च प्रस्थापय रणाङ्गणे
3 // itaḥ paraṃ karaṅkādīnpañcasenādhināyakān / śatamakṣauhiṇīnāṃ ca prasthāpaya raṇāṅgaṇe
4 ॥ ते युद्धदुर्मदाः शूराः संग्रामेषु तनुत्यजः । सर्वथैव विजेष्यन्ते दुर्विदग्धविलासिनीम्
4 // te yuddhadurmadāḥ śūrāḥ saṃgrāmeṣu tanutyajaḥ / sarvathaiva vijeṣyante durvidagdhavilāsinīm
5 ॥ इति भण्डवचः श्रुत्वा भृशं चत्वरयान्वितः । कुटिलाक्षः करङ्कादीनाजुहाव चमूपतीन्
5 // iti bhaṇḍavacaḥ śrutvā bhṛśaṃ catvarayānvitaḥ / kuṭilākṣaḥ karaṅkādīnājuhāva camūpatīn
6 ॥ ते स्वामिनं नमस्कृत्य कुटिलाक्षेण देशिताः । अग्नौ प्रविष्णव इव क्रोधान्धा निर्ययुः पुरात्
6 // te svāminaṃ namaskṛtya kuṭilākṣeṇa deśitāḥ / agnau praviṣṇava iva krodhāndhā niryayuḥ purāt
7 ॥ तेषां प्रयाणनिःसाणरणितं भृशदुःसहम् । आकर्ण्य दिग्गजास्तूर्णं शीर्णकर्णा जुघूर्णिरे
7 // teṣāṃ prayāṇaniḥsāṇaraṇitaṃ bhṛśaduḥsaham / ākarṇya diggajāstūrṇaṃ śīrṇakarṇā jughūrṇire
8 ॥ शतमक्षौहिणीनां च प्राचलत्केतुमालकम् । उत्तरङ्गतुरङ्गादि बभौ मत्तमतङ्गजम्
8 // śatamakṣauhiṇīnāṃ ca prācalatketumālakam / uttaraṅgaturaṅgādi babhau mattamataṅgajam
9 ॥ ह्रेषमाणहयाकीर्णं क्रन्दद्भटकुलोद्भवम् । बृंहमाणगजं गर्जद्रथयक्रं चचाल तत्
9 // hreṣamāṇahayākīrṇaṃ krandadbhaṭakulodbhavam / bṛṃhamāṇagajaṃ garjadrathayakraṃ cacāla tat
10 ॥ चक्रनेमिहतक्षोणीरेणुक्षपितरोचिषा । बभूवे तुहिनासारच्छन्नेनेव विवस्वता
10 // cakranemihatakṣoṇīreṇukṣapitarociṣā / babhūve tuhināsāracchanneneva vivasvatā
11 ॥ धूलीमयमिवाशेषमभवद्विश्वमण्डलम् । क्वचिच्छब्दमयं चैव निःसाणकठिनस्वनैः
11 // dhūlīmayamivāśeṣamabhavadviśvamaṇḍalam / kvacicchabdamayaṃ caiva niḥsāṇakaṭhinasvanaiḥ
12 ॥ उद्भूतैर्धूलिकाजालैराक्रान्ता दैत्यसैनिकाः । इयत्तयातः सेनायाः संख्यापि परिभाविता
12 // udbhūtairdhūlikājālairākrāntā daityasainikāḥ / iyattayātaḥ senāyāḥ saṃkhyāpi paribhāvitā
13 ॥ ध्वजा बहुविधाकारा मीनव्यालादिचित्रिताः । प्रचेलुर्धूलिकाजाले मत्स्या इव महोदधौ
13 // dhvajā bahuvidhākārā mīnavyālādicitritāḥ / pracelurdhūlikājāle matsyā iva mahodadhau
14 ॥ तानापतत आलोक्य ललितासैनिकं प्रति । वित्रेसुरमराः सर्वे शक्तीनां भङ्गशङ्कया
14 // tānāpatata ālokya lalitāsainikaṃ prati / vitresuramarāḥ sarve śaktīnāṃ bhaṅgaśaṅkayā
15 ॥ ते करङ्कमुखाः पञ्च सेनापतय उद्धताः । सर्पिणीं नाम समरे मायां चक्रुर्महीयसीम्
15 // te karaṅkamukhāḥ pañca senāpataya uddhatāḥ / sarpiṇīṃ nāma samare māyāṃ cakrurmahīyasīm
16 ॥ तैः समुत्पतिता दुष्टा सर्पिणी रमशांबरी । धूम्रवर्णा च धूम्रोष्ठी धूम्रवर्मपयोधरा
16 // taiḥ samutpatitā duṣṭā sarpiṇī ramaśāṃbarī / dhūmravarṇā ca dhūmroṣṭhī dhūmravarmapayodharā
17 ॥ महोदधिरिवात्यन्तं गंभीरकुहरोदरी । पुरश्चचाल शक्तीनान्त्रासयन्ती मनो रणे
17 // mahodadhirivātyantaṃ gaṃbhīrakuharodarī / puraścacāla śaktīnāntrāsayantī mano raṇe
18 ॥ कद्रूरिवापरा दुष्टा बहुसर्पविभूषणा । सर्पाणामुद्भवस्थानं मायामयशरीरिणाम्
18 // kadrūrivāparā duṣṭā bahusarpavibhūṣaṇā / sarpāṇāmudbhavasthānaṃ māyāmayaśarīriṇām
19 ॥ सेनापतीनां नासीरे वेल्लयन्तीमहीतले । वेल्लितं बहुधा चक्रे घोरारावविराविणी
19 // senāpatīnāṃ nāsīre vellayantīmahītale / vellitaṃ bahudhā cakre ghorārāvavirāviṇī
20 ॥ तथैव मायया पूर्वं ते ऽसुरेद्रा व्यजीजयन् । करङ्काद्या दुरात्मानः पञ्चपञ्चत्त्वकामुकाः
20 // tathaiva māyayā pūrvaṃ te 'suredrā vyajījayan / karaṅkādyā durātmānaḥ pañcapañcattvakāmukāḥ
21 ॥ अथ प्रववृते युद्धं शक्तीनाममरद्रुहाम् । अन्योन्यवीरभाषाभिः प्रोत्साहितघनक्रुधाम्
21 // atha pravavṛte yuddhaṃ śaktīnāmamaradruhām / anyonyavīrabhāṣābhiḥ protsāhitaghanakrudhām
22 ॥ अत्यन्तसंकुलतया न विज्ञातपरस्पराः । शक्तयो दानवश्चैव प्रजहुः शस्त्रपाणयः
22 // atyantasaṃkulatayā na vijñātaparasparāḥ / śaktayo dānavaścaiva prajahuḥ śastrapāṇayaḥ
23 ॥ अन्योन्यशस्त्रसंघट्टसमुत्थितहुताशने । प्रवृत्तविशिखस्रोतःप्रच्छन्नहरिदन्तरे
23 // anyonyaśastrasaṃghaṭṭasamutthitahutāśane / pravṛttaviśikhasrotaḥpracchannaharidantare
24 ॥ बहुरक्तनदीपूरह्रियमाणमतङ्गजे । मांसकर्दमनिर्मग्ननिष्पन्दरथमण्डले
24 // bahuraktanadīpūrahriyamāṇamataṅgaje / māṃsakardamanirmagnaniṣpandarathamaṇḍale
25 ॥ विकीर्णकेशशैवालविलसद्रक्तनिर्झरे । अतिनिष्ठुरविध्वंसि सिंहनादभयङ्करे
25 // vikīrṇakeśaśaivālavilasadraktanirjhare / atiniṣṭhuravidhvaṃsi siṃhanādabhayaṅkare
26 ॥ रजो ऽन्धकारतु मुले राक्षसीतृप्तिदायिनि । शस्त्रीशरणिविच्छिन्नदैत्यकण्ठोत्थितासृजि
26 // rajo 'ndhakāratu mule rākṣasītṛptidāyini / śastrīśaraṇivicchinnadaityakaṇṭhotthitāsṛji
27 ॥ प्रवृत्ते घोरसंग्रामे शक्तीनां च सुरद्विषाम् । अथस्वबलमादाय पञ्चभिः प्रेरिता सती । सर्पिणी बहुधा सर्पान्विससर्ज शरीरतः
27 // pravṛtte ghorasaṃgrāme śaktīnāṃ ca suradviṣām / athasvabalamādāya pañcabhiḥ preritā satī / sarpiṇī bahudhā sarpānvisasarja śarīrataḥ
28 ॥ तक्षकर्केटकसमा वासुकिप्रमुखत्विषः । नानाविधवपुर्वर्णा नानादृष्टिभयङ्कराः
28 // takṣakarkeṭakasamā vāsukipramukhatviṣaḥ / nānāvidhavapurvarṇā nānādṛṣṭibhayaṅkarāḥ
29 ॥ नानाविधविषज्वालानिर्दग्धभुवनत्रयाः । दारदं वत्सनाभं च कालकूटमथापरम्
29 // nānāvidhaviṣajvālānirdagdhabhuvanatrayāḥ / dāradaṃ vatsanābhaṃ ca kālakūṭamathāparam
30 ॥ सौराष्ट्रं च विषं घोरं ब्रह्मपुत्रमथापरम् । प्रतिपन्नं शौक्लिकेयमन्यान्यपि विषाणि च
30 // saurāṣṭraṃ ca viṣaṃ ghoraṃ brahmaputramathāparam / pratipannaṃ śauklikeyamanyānyapi viṣāṇi ca
31 ॥ व्यालैः स्वकीयवदनैर्विलोलरसनाद्वयैः । विकिरन्तः शक्तिसैन्ये विसम्रुः सर्पिणीतनोः
31 // vyālaiḥ svakīyavadanairvilolarasanādvayaiḥ / vikirantaḥ śaktisainye visamruḥ sarpiṇītanoḥ
32 ॥ धूम्रवर्णा द्विवदना सर्पा अतिभयङ्कराः । सर्पिण्या नयनद्वन्द्वा दुत्थिताः क्रोधदीपिताः
32 // dhūmravarṇā dvivadanā sarpā atibhayaṅkarāḥ / sarpiṇyā nayanadvandvā dutthitāḥ krodhadīpitāḥ
33 ॥ पीतवर्णास्त्रिफणका दंष्ट्राभिर्विकटाननाः । सर्पिण्याः कर्णकुहरादुत्थिताः सर्पकोटयः
33 // pītavarṇāstriphaṇakā daṃṣṭrābhirvikaṭānanāḥ / sarpiṇyāḥ karṇakuharādutthitāḥ sarpakoṭayaḥ
34 ॥ अग्रेपुच्छे च वदनं धारयन्तः फणान्वितम् । आस्यादा नीलवपुषः सर्पिण्याः फणिनो ऽभवन्
34 // agrepucche ca vadanaṃ dhārayantaḥ phaṇānvitam / āsyādā nīlavapuṣaḥ sarpiṇyāḥ phaṇino 'bhavan
35 ॥ अन्यैश्च बलवर्णाश्च चतुर्वक्त्राश्चतुष्पदाः । नासिकाविवरात्तस्या उद्गता उग्ररोचिषः
35 // anyaiśca balavarṇāśca caturvaktrāścatuṣpadāḥ / nāsikāvivarāttasyā udgatā ugrarociṣaḥ
36 ॥ लंबमानमहाचर्मावृत्तस्थूलपयोधरात् । नाभिकुण्डाच्च बहवो रक्तवर्णा भयानकाः
36 // laṃbamānamahācarmāvṛttasthūlapayodharāt / nābhikuṇḍācca bahavo raktavarṇā bhayānakāḥ
37 ॥ हलाहलं वहन्तश्च प्रोत्थिताः पन्नगाधिपाः । विदशन्तः शक्तिसेनां दहन्तो विषवह्निभिः
37 // halāhalaṃ vahantaśca protthitāḥ pannagādhipāḥ / vidaśantaḥ śaktisenāṃ dahanto viṣavahnibhiḥ
38 ॥ बध्नन्तो भोगपाशैश्च निघ्नन्तः फणमण्डलैः । अत्यन्तमाकुलां चक्रुर्ललितेशीचमूममी
38 // badhnanto bhogapāśaiśca nighnantaḥ phaṇamaṇḍalaiḥ / atyantamākulāṃ cakrurlaliteśīcamūmamī
39 ॥ खण्ड्यमाना अपि मुहुः शक्तीनां शस्त्रकोटिभिः
39 // khaṇḍyamānā api muhuḥ śaktīnāṃ śastrakoṭibhiḥ
40 ॥ उपर्युपरि वर्धन्ते सपिण्डप्रविसर्पिणः । नश्यन्ति बहवः सर्पा जायन्ते चापरे पुनः
40 // uparyupari vardhante sapiṇḍapravisarpiṇaḥ / naśyanti bahavaḥ sarpā jāyante cāpare punaḥ
41 ॥ एकस्य नाशसमये बहवो ऽन्ये समुत्थिताः । मूलभूता यतो दुष्टा सर्पिणी न विनश्यति
41 // ekasya nāśasamaye bahavo 'nye samutthitāḥ / mūlabhūtā yato duṣṭā sarpiṇī na vinaśyati
42 ॥ अतस्तत्कृतसर्पाणां नाशे सर्पान्तरोद्भवः । ततश्चशक्तिसैन्यानां शरीराणि विषानलैः
42 // atastatkṛtasarpāṇāṃ nāśe sarpāntarodbhavaḥ / tataścaśaktisainyānāṃ śarīrāṇi viṣānalaiḥ
43 ॥ दह्यमानानि दुःखेन विप्लुतान्यभवन्रणे । किङ्कर्तव्यविमूढेषु शक्तिचक्रेषु भोगिभिः
43 // dahyamānāni duḥkhena viplutānyabhavanraṇe / kiṅkartavyavimūḍheṣu śakticakreṣu bhogibhiḥ
44 ॥ पराक्रमं बहुविधं चक्रुस्ते पञ्च दानवाः । करीन्द्री गर्दभशतैर्युक्तं स्यन्दनमास्थितः
44 // parākramaṃ bahuvidhaṃ cakruste pañca dānavāḥ / karīndrī gardabhaśatairyuktaṃ syandanamāsthitaḥ
45 ॥ चक्रेण तीक्ष्णधारेण शक्तिसेनाममर्दयत् । वज्रदन्ताभिधश्चान्यो भण्डदैत्यचमूपतिः
45 // cakreṇa tīkṣṇadhāreṇa śaktisenāmamardayat / vajradantābhidhaścānyo bhaṇḍadaityacamūpatiḥ
46 ॥ वज्रबाणाभिघातेन होष्ट्रतो हि रणं व्यधात् । अथ वज्रमुखश्चैव चक्रिवन्तं महत्तरम्
46 // vajrabāṇābhighātena hoṣṭrato hi raṇaṃ vyadhāt / atha vajramukhaścaiva cakrivantaṃ mahattaram
47 ॥ आरुह्य कुन्तधाराभिः शक्तिचक्रममर्दयत् । वज्रदन्ताभिधानो ऽन्यश्चमूनामधिपो बली
47 // āruhya kuntadhārābhiḥ śakticakramamardayat / vajradantābhidhāno 'nyaścamūnāmadhipo balī
48 ॥ गृध्रयुग्मरथारूढः प्रजहार शिलीमुखैः । तैः सेनापतिभिर्दुष्टैः प्रोत्साहितमथाहवे
48 // gṛdhrayugmarathārūḍhaḥ prajahāra śilīmukhaiḥ / taiḥ senāpatibhirduṣṭaiḥ protsāhitamathāhave
49 ॥ शतमक्षौहिणीनां च निपपातैकहेलया । सर्पिणी च दुराचारा बहुमायापरिग्रहा
49 // śatamakṣauhiṇīnāṃ ca nipapātaikahelayā / sarpiṇī ca durācārā bahumāyāparigrahā
50 ॥ क्षणेक्षणे कोटिसंख्यान्विससर्ज फणाधरान् । तथा विकलितं सैन्यमवलोक्य रुषाकुला
50 // kṣaṇekṣaṇe koṭisaṃkhyānvisasarja phaṇādharān / tathā vikalitaṃ sainyamavalokya ruṣākulā
51 ॥ नकुली गरुडारूढा सा पपात रणाजिरे । प्रतप्तकनकप्रख्या ललितातालुसम्भवा
51 // nakulī garuḍārūḍhā sā papāta raṇājire / prataptakanakaprakhyā lalitātālusambhavā
52 ॥ समस्तवाङ्मयाकारा दन्तैर्वज्रमयैर्युता । सर्पिण्यभिमुखं तत्र विससर्ज निजं बलम्
52 // samastavāṅmayākārā dantairvajramayairyutā / sarpiṇyabhimukhaṃ tatra visasarja nijaṃ balam
53 ॥ तयाधिष्ठिततुङ्गांसः पक्षविक्षिप्तभूधरः । गरुडः प्राचलद्युद्धे सुमेरुरिव जङ्गमः
53 // tayādhiṣṭhitatuṅgāṃsaḥ pakṣavikṣiptabhūdharaḥ / garuḍaḥ prācaladyuddhe sumeruriva jaṅgamaḥ
54 ॥ सर्पिणीमायया जातान्सर्पान्दृष्ट्वा भयानकान् । क्रोधरक्तेक्षणं व्यात्तं नकुली विदधे मुखम्
54 // sarpiṇīmāyayā jātānsarpāndṛṣṭvā bhayānakān / krodharaktekṣaṇaṃ vyāttaṃ nakulī vidadhe mukham
55 ॥ अथ श्रीनकुलीदेव्या द्वात्रिंशद्दन्तकोटयः । द्वात्रिंशत्कोटयो जाता नकुलाः कनकप्रभाः
55 // atha śrīnakulīdevyā dvātriṃśaddantakoṭayaḥ / dvātriṃśatkoṭayo jātā nakulāḥ kanakaprabhāḥ
56 ॥ इतस्ततः खण्डयन्तः सर्पिणीसर्पमण्डलम् । निजदंष्ट्राविमर्देन नाशयन्तश्च तद्विषम् । व्यभ्रमन्समरे घोरे विषघ्नाः स्वर्णबभ्रवः
56 // itastataḥ khaṇḍayantaḥ sarpiṇīsarpamaṇḍalam / nijadaṃṣṭrāvimardena nāśayantaśca tadviṣam / vyabhramansamare ghore viṣaghnāḥ svarṇababhravaḥ
57 ॥ उत्कर्णाः क्रोध सम्पर्काद्धूनिताशेषलोमकाः । उत्फुल्ला नकुला व्यात्तवदना व्यदशन्नहीन्
57 // utkarṇāḥ krodha samparkāddhūnitāśeṣalomakāḥ / utphullā nakulā vyāttavadanā vyadaśannahīn
58 ॥ एकैकमायासर्पस्य बभ्रुरेकैक उद्गतः । तीक्ष्णदन्तनिपातेन खण्डयामास विग्रहम्
58 // ekaikamāyāsarpasya babhrurekaika udgataḥ / tīkṣṇadantanipātena khaṇḍayāmāsa vigraham
59 ॥ भोगिभोगसृतै रक्तैः सृक्किणी शोणतां गते । लिहन्तो नकुला जिह्वापल्लवैः पुप्लुवुर्मृधे
59 // bhogibhogasṛtai raktaiḥ sṛkkiṇī śoṇatāṃ gate / lihanto nakulā jihvāpallavaiḥ pupluvurmṛdhe
60 ॥ नकुलैर्दश्यमानानामत्यन्तचटुलं वपुः । मुहुः कुण्डलितैर्भोगैः पन्नगानां व्यचेष्टत
60 // nakulairdaśyamānānāmatyantacaṭulaṃ vapuḥ / muhuḥ kuṇḍalitairbhogaiḥ pannagānāṃ vyaceṣṭata
61 ॥ नकुलावलिदष्टानां नष्टासूनां फणाभृताम् । फणाभरसमुत्कीर्णा मणयो व्यरुचन्रणे
61 // nakulāvalidaṣṭānāṃ naṣṭāsūnāṃ phaṇābhṛtām / phaṇābharasamutkīrṇā maṇayo vyarucanraṇe
62 ॥ नकुलाघातसंशीर्णफणाचक्रैर्विनिर्गतैः । फणयस्तन्महाद्रोहवह्विज्वाला इवाबभुः
62 // nakulāghātasaṃśīrṇaphaṇācakrairvinirgataiḥ / phaṇayastanmahādrohavahvijvālā ivābabhuḥ
63 ॥ एवंप्रकारतो बभ्रुमण्डलैरवखण्डिते । मायामये सर्पजाले सर्पिणी कोपमादधे
63 // evaṃprakārato babhrumaṇḍalairavakhaṇḍite / māyāmaye sarpajāle sarpiṇī kopamādadhe
64 ॥ तया सह महद्युद्धं कृत्वा सा नकुलेश्वरी । गारुडास्त्रमतिक्रूरं समाधत्त शिलीमुखे
64 // tayā saha mahadyuddhaṃ kṛtvā sā nakuleśvarī / gāruḍāstramatikrūraṃ samādhatta śilīmukhe
65 ॥ तद्गारुडास्त्रमुद्दामज्वालादीपितदिङ्मुखम् । प्रविश्य सर्पिणीदेहं सर्पमायां व्यशोषयत्
65 // tadgāruḍāstramuddāmajvālādīpitadiṅmukham / praviśya sarpiṇīdehaṃ sarpamāyāṃ vyaśoṣayat
66 ॥ मायाशक्तोर्विनाशेन सर्पिणी विलयं गता । क्रोधं च तद्विनाशेन प्राप्ताः पञ्च चमूवराः
66 // māyāśaktorvināśena sarpiṇī vilayaṃ gatā / krodhaṃ ca tadvināśena prāptāḥ pañca camūvarāḥ
67 ॥ यद्बलेन सुरान्सर्वान्सेनान्यस्ते ऽवमेनिरे । सा सर्पिणी कथाशेषं नीता नकुलवीर्यतः
67 // yadbalena surānsarvānsenānyaste 'vamenire / sā sarpiṇī kathāśeṣaṃ nītā nakulavīryataḥ
68 ॥ अतःस्वबलनाशेन भृशं क्रुद्धाश्चमूचराः । एकोद्यमेन शस्त्रौघैर्नकुलीं तामवाकिरन्
68 // ataḥsvabalanāśena bhṛśaṃ kruddhāścamūcarāḥ / ekodyamena śastraughairnakulīṃ tāmavākiran
69 ॥ एकैव सा तार्क्ष्यरथा पञ्चभिः पृतनेश्वरी । लघुहस्ततया युद्धे चक्रे वै शस्त्रवर्षिणी
69 // ekaiva sā tārkṣyarathā pañcabhiḥ pṛtaneśvarī / laghuhastatayā yuddhe cakre vai śastravarṣiṇī
70 ॥ पट्टिशैर्मुसलैश्चैव भिन्दिपालैः सहस्रशः । वज्रसारमयैर्दन्तैर्व्यदशन्मर्म सीमसु
70 // paṭṭiśairmusalaiścaiva bhindipālaiḥ sahasraśaḥ / vajrasāramayairdantairvyadaśanmarma sīmasu
71 ॥ ततो हाहारुतं घोरं कुर्वाणा दैत्यकिङ्कराः । उदग्रदंशनकुलैर्नकुलैराकुलीकृताः
71 // tato hāhārutaṃ ghoraṃ kurvāṇā daityakiṅkarāḥ / udagradaṃśanakulairnakulairākulīkṛtāḥ
72 ॥ उत्पत्य गगनात्केचिद्घोरचीत्कार कारिणः । देशन्तस्तद्द्विषां सैन्य सकुलाः प्रज्वलक्रुधः
72 // utpatya gaganātkecidghoracītkāra kāriṇaḥ / deśantastaddviṣāṃ sainya sakulāḥ prajvalakrudhaḥ
73 ॥ कर्णेषु दष्ट्वा नासायामन्ये दष्टाः शिरस्तटे । पृष्ठतो प्यदशन्केचिदा गत्य व्याकृतक्रियाः
73 // karṇeṣu daṣṭvā nāsāyāmanye daṣṭāḥ śirastaṭe / pṛṣṭhato pyadaśankecidā gatya vyākṛtakriyāḥ
74 ॥ विकलाश्छिन्नवर्माणो भयविस्रस्तशस्त्रिकाः । नकुलैरभिभूतास्ते न्यपतन्नमरद्रुहः
74 // vikalāśchinnavarmāṇo bhayavisrastaśastrikāḥ / nakulairabhibhūtāste nyapatannamaradruhaḥ
75 ॥ केचित्प्रविश्यनकुला व्यात्तान्यास्यानि वैरिणाम् । भोगिभोगानि वाकृष्य व्यदशन्रसनातलम्
75 // kecitpraviśyanakulā vyāttānyāsyāni vairiṇām / bhogibhogāni vākṛṣya vyadaśanrasanātalam
76 ॥ अन्ये कर्णेषु नकुलाः प्राविशन्देववैरिणाम् । सूक्ष्मरूपा विशन्तिस्म नानारन्ध्राणि बभ्रवः
76 // anye karṇeṣu nakulāḥ prāviśandevavairiṇām / sūkṣmarūpā viśantisma nānārandhrāṇi babhravaḥ
77 ॥ इति तैरभिभूतानि नकुलैरवलोकयन् । निजसैन्यानि दीनानि करङ्कः कोपमास्थितः
77 // iti tairabhibhūtāni nakulairavalokayan / nijasainyāni dīnāni karaṅkaḥ kopamāsthitaḥ
78 ॥ अन्ये ऽपि च चमूनाथा लघुहस्ता महाबलाः
78 // anye 'pi ca camūnāthā laghuhastā mahābalāḥ
79 ॥ प्रतिबभ्रु शरस्तोमान्ववृषुर्वारिदा इव । दैत्यसैन्यपतिप्रौढ कोदडोत्थाः शिलीमुखाः । बभ्रूणां दन्तकोटीषु कठोरघट्टनं व्यधुः
79 // pratibabhru śarastomānvavṛṣurvāridā iva / daityasainyapatiprauḍha kodaḍotthāḥ śilīmukhāḥ / babhrūṇāṃ dantakoṭīṣu kaṭhoraghaṭṭanaṃ vyadhuḥ
80 ॥ चमूपतिशख्यूहैराहतेभ्यः परःशतैः । बभ्रूणां वज्रदतेभ्यो निश्चक्राम हुताशनः । पञ्चापि ते चमूनाथविसृष्टैरेकहेलया
80 // camūpatiśakhyūhairāhatebhyaḥ paraḥśataiḥ / babhrūṇāṃ vajradatebhyo niścakrāma hutāśanaḥ / pañcāpi te camūnāthavisṛṣṭairekahelayā
81 ॥ स्फुरत्फलैः शरकुलैर्बभ्रुसेनां व्यमर्दयत् । इतस्ततश्चमूनाथविक्षिप्तशरकोटिभिः । विशीर्णगात्रा नकुला नकुलीं पर्यवारयन्
81 // sphuratphalaiḥ śarakulairbabhrusenāṃ vyamardayat / itastataścamūnāthavikṣiptaśarakoṭibhiḥ / viśīrṇagātrā nakulā nakulīṃ paryavārayan
82 ॥ अथ सा नकुली वाणी वाङ्मयस्यैकनायिका । नकुलानां परावृत्त्या महान्तं रोषमाश्रिता
82 // atha sā nakulī vāṇī vāṅmayasyaikanāyikā / nakulānāṃ parāvṛttyā mahāntaṃ roṣamāśritā
83 ॥ अक्षीणनकुलं नाम महास्त्रं सर्वतोमुखम् । वह्निज्वालापरीताग्रं संदधे शार्ङ्गधन्वनि
83 // akṣīṇanakulaṃ nāma mahāstraṃ sarvatomukham / vahnijvālāparītāgraṃ saṃdadhe śārṅgadhanvani
84 ॥ तदस्त्रतो विनिष्ठ्यूता नकुलाः कोटिसंख्याकाः । वज्राङ्गा वज्रलोमानो वज्रदंष्ट्रा महाजवा
84 // tadastrato viniṣṭhyūtā nakulāḥ koṭisaṃkhyākāḥ / vajrāṅgā vajralomāno vajradaṃṣṭrā mahājavā
85 ॥ वज्रसाराश्च निबिडा वज्रजाल भयङ्करा । वज्राकारैर्नशैस्तूर्ण दारयन्तो महीतलम्
85 // vajrasārāśca nibiḍā vajrajāla bhayaṅkarā / vajrākārairnaśaistūrṇa dārayanto mahītalam
86 ॥ वज्ररत्नप्रकाशेन लोचनेनापि शोभिताः । वज्रसंपातसदृशा नासाचीत्कार कारिणः
86 // vajraratnaprakāśena locanenāpi śobhitāḥ / vajrasaṃpātasadṛśā nāsācītkāra kāriṇaḥ
87 ॥ मर्दयन्ति सुरारातिसैन्यं दशनकोटिभिः । पराक्रमं बहुविधं तेनिरे ते निरेनसः
87 // mardayanti surārātisainyaṃ daśanakoṭibhiḥ / parākramaṃ bahuvidhaṃ tenire te nirenasaḥ
88 ॥ एवं नकुलकोटीभिर् वज्रघोरैर्महाबलैः । विनष्टाः प्रत्यवयवं विनेशुर्दानवाधमाः
88 // evaṃ nakulakoṭībhir vajraghorairmahābalaiḥ / vinaṣṭāḥ pratyavayavaṃ vineśurdānavādhamāḥ
89 ॥ एवं वज्रमयैर्बभुमण्डलैः शण्डिते बले
89 // evaṃ vajramayairbabhumaṇḍalaiḥ śaṇḍite bale
90 ॥ शताक्षौहिणिके संख्ये ते स्वमात्रावशेषिताः । अतित्रासेन रोषेण गृहीताश्च चमूवराः । संग्राममधिकं तेनुः समाकृष्टशरासनाः
90 // śatākṣauhiṇike saṃkhye te svamātrāvaśeṣitāḥ / atitrāsena roṣeṇa gṛhītāśca camūvarāḥ / saṃgrāmamadhikaṃ tenuḥ samākṛṣṭaśarāsanāḥ
91 ॥ तैः समं बहुधा युद्धं तन्वाना नकुलेश्वरी । पट्टिशेन करङ्कस्य चिच्छेद कठिनं शिरः
91 // taiḥ samaṃ bahudhā yuddhaṃ tanvānā nakuleśvarī / paṭṭiśena karaṅkasya ciccheda kaṭhinaṃ śiraḥ
92 ॥ काकवाशितसुख्यानां चतुर्णामपि वैरिणाम् । उत्पत्योत्पत्य तार्क्ष्येण व्यलुनादसिना शिरः
92 // kākavāśitasukhyānāṃ caturṇāmapi vairiṇām / utpatyotpatya tārkṣyeṇa vyalunādasinā śiraḥ
93 ॥ तादृशं लाघवं दृष्ट्वा नकुल्या श्यामलांबिका
93 // tādṛśaṃ lāghavaṃ dṛṣṭvā nakulyā śyāmalāṃbikā
94 ॥ बहु मेने महासत्त्वां दुष्टासुरविनाशिनीम् । निजाङ्गदेवतत्त्वं च तस्यै श्यामांबिका ददौ
94 // bahu mene mahāsattvāṃ duṣṭāsuravināśinīm / nijāṅgadevatattvaṃ ca tasyai śyāmāṃbikā dadau
95 ॥ लोकोत्तरे गुणे दृष्टे कस्य न प्रीतिसंभवः । हतशिष्टा भीतभीता नकुलीशरणं गताः
95 // lokottare guṇe dṛṣṭe kasya na prītisaṃbhavaḥ / hataśiṣṭā bhītabhītā nakulīśaraṇaṃ gatāḥ
96 ॥ सापि तान्वीक्ष्य कृपया मा भैष्टेति विहस्य च । भवद्राज्ञे रणोदन्तमशेषं च निबोधत
96 // sāpi tānvīkṣya kṛpayā mā bhaiṣṭeti vihasya ca / bhavadrājñe raṇodantamaśeṣaṃ ca nibodhata
97 ॥ तयैवं प्रेषिताः शीघ्रं तदालोक्य रणक्षितिम् । मुदितास्ते पुनर्भीत्या शून्यकायां पलायिताः
97 // tayaivaṃ preṣitāḥ śīghraṃ tadālokya raṇakṣitim / muditāste punarbhītyā śūnyakāyāṃ palāyitāḥ
98 ॥ तदुदन्तं ततः श्रुत्वा भण्डश्चण्डो रुषाभवत्
98 // tadudantaṃ tataḥ śrutvā bhaṇḍaścaṇḍo ruṣābhavat