106 ॥ इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने किरिचक्ररथदेवताप्रकाशनं नाम विंशो ऽध्यायः आकर्ण्य ललितादेव्या यात्रानिगमनिस्वनम् । महान्तं क्षोभमायाता भण्डासुरपुरालयाः
106 // iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne kiricakrarathadevatāprakāśanaṃ nāma viṃśo 'dhyāyaḥ ākarṇya lalitādevyā yātrānigamanisvanam / mahāntaṃ kṣobhamāyātā bhaṇḍāsurapurālayāḥ
1 ॥ यत्र चास्ति दुराशस्य भण्डदैत्यस्य दुर्धियः । महेन्द्रपर्वतोपान्ते महार्णवतटे पुरम्
1 // yatra cāsti durāśasya bhaṇḍadaityasya durdhiyaḥ / mahendraparvatopānte mahārṇavataṭe puram
2 ॥ तत्तु शून्यकनाम्नैव विख्यातं भुवनत्रये । विषङ्गाग्रजदैत्यस्य सदावासः किलाभवत्
2 // tattu śūnyakanāmnaiva vikhyātaṃ bhuvanatraye / viṣaṅgāgrajadaityasya sadāvāsaḥ kilābhavat
3 ॥ तस्मिन्नेव पुरे तस्य शतयोजनविस्तरे । वित्रेसुर सुराः सर्वे श्रीदेव्यागमसंभ्रमात्
3 // tasminneva pure tasya śatayojanavistare / vitresura surāḥ sarve śrīdevyāgamasaṃbhramāt
4 ॥ शतयोजनविस्तीर्णं तत्सर्वं पुरमासुरम् । धूमैरिवावृतमभूदुत्पातजनितैर्मुहुः
4 // śatayojanavistīrṇaṃ tatsarvaṃ puramāsuram / dhūmairivāvṛtamabhūdutpātajanitairmuhuḥ
5 ॥ अकाल एव निर्भिन्ना भित्तयो दैत्यपत्तने । धूर्णमाना पतन्ति स्म महोल्का गगनस्थलात्
5 // akāla eva nirbhinnā bhittayo daityapattane / dhūrṇamānā patanti sma maholkā gaganasthalāt
6 ॥ उत्पातानां प्राथमिको भूकंपः पर्यवर्तत । मही जज्वाल सकला तत्र शून्यकपत्तने
6 // utpātānāṃ prāthamiko bhūkaṃpaḥ paryavartata / mahī jajvāla sakalā tatra śūnyakapattane
7 ॥ अकाल एव हृत्कंपं भेजुर्दैत्यपुरौकसः । ध्वजाग्रवर्तिनः कङ्कगृध्राश्चैव बकाः खगाः
7 // akāla eva hṛtkaṃpaṃ bhejurdaityapuraukasaḥ / dhvajāgravartinaḥ kaṅkagṛdhrāścaiva bakāḥ khagāḥ
8 ॥ आदित्यमण्डले दृष्ट्वादृष्ट्वा चक्रन्दुरुच्चकैः । क्रव्यादा बहवस्तत्र लोचनैर्नावलोकिताः
8 // ādityamaṇḍale dṛṣṭvādṛṣṭvā cakranduruccakaiḥ / kravyādā bahavastatra locanairnāvalokitāḥ
9 ॥ मुहुराकाशवाणीभिः परुषाभिर्बभाषिरे । सर्वतो दिक्षुदृश्यन्ते केतवस्तु मलीमसाः
9 // muhurākāśavāṇībhiḥ paruṣābhirbabhāṣire / sarvato dikṣudṛśyante ketavastu malīmasāḥ
10 ॥ धूमायमानाः प्रक्षोभजनका दैत्यरक्षसाम् । दैत्यस्त्रीणां च विभ्रष्टा अकाले भूषणस्रजः
10 // dhūmāyamānāḥ prakṣobhajanakā daityarakṣasām / daityastrīṇāṃ ca vibhraṣṭā akāle bhūṣaṇasrajaḥ
11 ॥ हाहेति दूरं क्रन्दन्त्यः पर्यश्रु समरोदिषुः । दपणानां वर्मणां च ध्वजानां खड्गसंपदाम्
11 // hāheti dūraṃ krandantyaḥ paryaśru samarodiṣuḥ / dapaṇānāṃ varmaṇāṃ ca dhvajānāṃ khaḍgasaṃpadām
12 ॥ मणीनामंबराणां च मालिन्यमभवन्मुहुः । सौधेषु चन्द्रशालासु केलिवेश्मसु सर्वतः
12 // maṇīnāmaṃbarāṇāṃ ca mālinyamabhavanmuhuḥ / saudheṣu candraśālāsu keliveśmasu sarvataḥ
13 ॥ अट्टालकेषु गोष्ठेषु विपणेषु सभासु च । चतुष्किकास्वलिङ्गेषु प्रग्रीवेषु वलेषु च
13 // aṭṭālakeṣu goṣṭheṣu vipaṇeṣu sabhāsu ca / catuṣkikāsvaliṅgeṣu pragrīveṣu valeṣu ca
14 ॥ सर्वतोभद्रवासेषु नन्द्यावर्तेषु वेश्मसु । विच्छन्दकेषु संक्षुब्धेष्ववरोधनपालिषु । स्वस्तिकेषु च सर्वेषु गर्भागारपुटेषु च
14 // sarvatobhadravāseṣu nandyāvarteṣu veśmasu / vicchandakeṣu saṃkṣubdheṣvavarodhanapāliṣu / svastikeṣu ca sarveṣu garbhāgārapuṭeṣu ca
15 ॥ गोपुरेषु कपाटेषु वलभीनां च सीमसु । वातायनेषु कक्ष्यासु धिष्ण्येषु च खलेषु च
15 // gopureṣu kapāṭeṣu valabhīnāṃ ca sīmasu / vātāyaneṣu kakṣyāsu dhiṣṇyeṣu ca khaleṣu ca
16 ॥ सर्वत्र दैत्य नगरवासिभिर्जनमण्डलैः । अश्रूयन्त महाघोषाः परुषा भूतभाषिताः
16 // sarvatra daitya nagaravāsibhirjanamaṇḍalaiḥ / aśrūyanta mahāghoṣāḥ paruṣā bhūtabhāṣitāḥ
17 ॥ शिथिली सवतो जाता घोरपर्णा भयानका । करटैः कटुकालापैर्वलोकि दिवाकरः । आराविषु करोटीनां कोटयश्चापतन्भुवि
17 // śithilī savato jātā ghoraparṇā bhayānakā / karaṭaiḥ kaṭukālāpairvaloki divākaraḥ / ārāviṣu karoṭīnāṃ koṭayaścāpatanbhuvi
18 ॥ अपतन्वेदिमध्येषु बिन्दवः शोणितांभसाम् । केशौघकाश्च निष्पेतुः सर्वतो धूमधूसराः
18 // apatanvedimadhyeṣu bindavaḥ śoṇitāṃbhasām / keśaughakāśca niṣpetuḥ sarvato dhūmadhūsarāḥ
19 ॥ भौमान्तरिक्षदिव्यानामुत्पातानामिति व्रजम् । अवलोक्य भृशं त्रस्ताः सर्वे नगरवासिनः । निवेदयामासुरमी भण्डाय प्रथितौजसे
19 // bhaumāntarikṣadivyānāmutpātānāmiti vrajam / avalokya bhṛśaṃ trastāḥ sarve nagaravāsinaḥ / nivedayāmāsuramī bhaṇḍāya prathitaujase
20 ॥ स च भण्डः प्रचण्डोत्थैस्तैरुत्पातकदंबकैः । असंजातधृतिभ्रंशो मन्त्र स्थानमुपागमत्
20 // sa ca bhaṇḍaḥ pracaṇḍotthaistairutpātakadaṃbakaiḥ / asaṃjātadhṛtibhraṃśo mantra sthānamupāgamat
21 ॥ मेरोरिव वपुर्भेदं बहुरत्नविचित्रितम् । अध्यासामास दैत्येन्द्रः सिंहासनमनुत्तमम्
21 // meroriva vapurbhedaṃ bahuratnavicitritam / adhyāsāmāsa daityendraḥ siṃhāsanamanuttamam
22 ॥ स्फुरन्मुकुटलग्नानां रत्नानां किरणैर्घनैः । दीपयन्नखिलाशान्तानद्युतद्दानवेश्वरः
22 // sphuranmukuṭalagnānāṃ ratnānāṃ kiraṇairghanaiḥ / dīpayannakhilāśāntānadyutaddānaveśvaraḥ
23 ॥ एकयोजनविस्तारे महत्यास्थानमण्डपे । तुङ्गसिंहासनस्थं तं सिषेवाते तदानुजै
23 // ekayojanavistāre mahatyāsthānamaṇḍape / tuṅgasiṃhāsanasthaṃ taṃ siṣevāte tadānujai
24 ॥ विशुक्रश्च विषङ्गश्च महाबलपराक्रमौ । त्रैलोक्यकण्टकीभूतभुजदण्डभयङ्करौ
24 // viśukraśca viṣaṅgaśca mahābalaparākramau / trailokyakaṇṭakībhūtabhujadaṇḍabhayaṅkarau
25 ॥ अग्रजस्य सदैवाज्ञामविलङ्घ्य मुहुर्मुहुः । त्रैलोक्यविजये लब्धं वर्धयन्तौ महद्यशः
25 // agrajasya sadaivājñāmavilaṅghya muhurmuhuḥ / trailokyavijaye labdhaṃ vardhayantau mahadyaśaḥ
26 ॥ न तेन शिरसा तस्य मृदूनन्तौ पादपीठिकाम् । कृतां जरिप्रणामौ च समुपाविशता भुवि
26 // na tena śirasā tasya mṛdūnantau pādapīṭhikām / kṛtāṃ jaripraṇāmau ca samupāviśatā bhuvi
27 ॥ अथास्थाने स्थिते तस्मिन्नमरद्वेषिणां वरे । सर्वे सामन्तदैत्येन्द्रास्तं द्रष्टुं समुपागताः
27 // athāsthāne sthite tasminnamaradveṣiṇāṃ vare / sarve sāmantadaityendrāstaṃ draṣṭuṃ samupāgatāḥ
28 ॥ तेषामे कैकसैन्यानां गणना न हि विद्यते । स्वंस्वं नाम समुच्चार्य प्रणेमुर्भण्डकेश्वरम्
28 // teṣāme kaikasainyānāṃ gaṇanā na hi vidyate / svaṃsvaṃ nāma samuccārya praṇemurbhaṇḍakeśvaram
29 ॥ म च तानसुरान्सर्वानतिधीरकनीनकैः । संभावयन्समालोकैः कियन्तं चित्क्षणं स्थितः
29 // ma ca tānasurānsarvānatidhīrakanīnakaiḥ / saṃbhāvayansamālokaiḥ kiyantaṃ citkṣaṇaṃ sthitaḥ
30 ॥ अवोचत विशुक्रस्तमग्रजं दानवेश्वरम् । मथ्यमानमहासिंधुसमानार्गलनिस्वनः
30 // avocata viśukrastamagrajaṃ dānaveśvaram / mathyamānamahāsiṃdhusamānārgalanisvanaḥ
31 ॥ देवत्वदीयदोर्द्दण्डविध्वस्तबलविक्रमाः । पापिनः पामराचारा दुरात्मानः सुराधमाः
31 // devatvadīyadorddaṇḍavidhvastabalavikramāḥ / pāpinaḥ pāmarācārā durātmānaḥ surādhamāḥ
32 ॥ शरण्यमन्यतः क्वापि नाप्नुवन्तो विषादिनः । ज्वलज्ज्वालाकुले वह्नौ पतित्वा नाशमागताः
32 // śaraṇyamanyataḥ kvāpi nāpnuvanto viṣādinaḥ / jvalajjvālākule vahnau patitvā nāśamāgatāḥ
33 ॥ तस्माद्देवात्समुत्पन्ना काचित्स्त्री बलगर्विता । स्वयमेव किलास्राक्षुस्तां देवा वासवादयः
33 // tasmāddevātsamutpannā kācitstrī balagarvitā / svayameva kilāsrākṣustāṃ devā vāsavādayaḥ
34 ॥ तैः पुनः प्रबलोत्साहैः प्रोत्साहितपराक्रमाः । बहुस्त्रीपरिवाराश्च विविधायुधमण्डिताः
34 // taiḥ punaḥ prabalotsāhaiḥ protsāhitaparākramāḥ / bahustrīparivārāśca vividhāyudhamaṇḍitāḥ
35 ॥ अस्माञ्जेतुं किलायान्ति हा कष्टं विधिवैशसम् । अबलानां समूहस्छेद्बलिनो ऽस्मान्विजेष्यते
35 // asmāñjetuṃ kilāyānti hā kaṣṭaṃ vidhivaiśasam / abalānāṃ samūhaschedbalino 'smānvijeṣyate
36 ॥ तर्हि पल्लवभङ्गेन पाषाणस्य विदारणम् । ऊह्यमानमिदं हन्तुं परिहासाय कल्प्यते
36 // tarhi pallavabhaṅgena pāṣāṇasya vidāraṇam / ūhyamānamidaṃ hantuṃ parihāsāya kalpyate
37 ॥ विडंबना न किमसौ लज्जाकरमिदं न किम् । अस्मत्सैनिकनासीरभटेभ्यो ऽपि भवेद्भयम्
37 // viḍaṃbanā na kimasau lajjākaramidaṃ na kim / asmatsainikanāsīrabhaṭebhyo 'pi bhavedbhayam
38 ॥ कातरत्वं समापन्नाः शक्राद्यास्त्रिदिवौकसः । ब्रह्मादयश्च निर्विण्णविग्रहा मद्बलायुधैः
38 // kātaratvaṃ samāpannāḥ śakrādyāstridivaukasaḥ / brahmādayaśca nirviṇṇavigrahā madbalāyudhaiḥ
39 ॥ विष्णोश्च का कथैवास्ते वित्रस्तः स महेश्वरः । अन्येषामिह का वार्ता दिक्पालास्ते पलायिताः
39 // viṣṇośca kā kathaivāste vitrastaḥ sa maheśvaraḥ / anyeṣāmiha kā vārtā dikpālāste palāyitāḥ
40 ॥ अस्माकमिषुभिस्तीक्ष्णैरदृश्यैरङ्गपातिभिः । सर्वत्र विद्धवर्माणो दुर्मदा विबुधाः कृताः
40 // asmākamiṣubhistīkṣṇairadṛśyairaṅgapātibhiḥ / sarvatra viddhavarmāṇo durmadā vibudhāḥ kṛtāḥ
41 ॥ तादृशानामपि महापराक्रमभुजोष्मणाम् । अस्माकंविजयायाद्य स्त्री काचिदभिधावति
41 // tādṛśānāmapi mahāparākramabhujoṣmaṇām / asmākaṃvijayāyādya strī kācidabhidhāvati
42 ॥ यद्यपि स्त्री तथाप्येषा नावमान्या कदाचन । अल्पो ऽपि रिपुरात्मज्ञैर्नावमान्यो जिगीषुभिः
42 // yadyapi strī tathāpyeṣā nāvamānyā kadācana / alpo 'pi ripurātmajñairnāvamānyo jigīṣubhiḥ
43 ॥ तस्मात्तदुत्सारणार्थं प्रेषणीयास्तु किङ्कराः । सकचग्रहमाकृष्य सानेतव्या मदोद्धता
43 // tasmāttadutsāraṇārthaṃ preṣaṇīyāstu kiṅkarāḥ / sakacagrahamākṛṣya sānetavyā madoddhatā
44 ॥ देव त्वदीय शुद्धान्तर्वर्तिनीनां मृगीदृशाम् । चिरेण चेटिकाभावं सा दुष्टा संश्रयिष्यति
44 // deva tvadīya śuddhāntarvartinīnāṃ mṛgīdṛśām / cireṇa ceṭikābhāvaṃ sā duṣṭā saṃśrayiṣyati
45 ॥ एकैकस्माद्भटादस्मात्सैन्येषु परिपन्थिनः । शङ्कते खलु वित्रस्तं त्रैलोक्यं सचराचरम्
45 // ekaikasmādbhaṭādasmātsainyeṣu paripanthinaḥ / śaṅkate khalu vitrastaṃ trailokyaṃ sacarācaram
46 ॥ अन्यद्देवस्य चित्तं तु प्रमाणमिति दानव । निवेद्य भण्डदैत्यस्य क्रोधं तस्य व्यवीवृधत्
46 // anyaddevasya cittaṃ tu pramāṇamiti dānava / nivedya bhaṇḍadaityasya krodhaṃ tasya vyavīvṛdhat
47 ॥ विषङ्गस्तु महासत्त्वो विचारज्ञो विचक्षणः । इदमाह महादैत्यमग्रजन्मानमुद्धतम्
47 // viṣaṅgastu mahāsattvo vicārajño vicakṣaṇaḥ / idamāha mahādaityamagrajanmānamuddhatam
48 ॥ देव त्वमेव जानासि सर्वं कार्यमरिन्दम । न तु ते क्वापि वक्तव्यं नीतिवर्त्मनि वर्तते
48 // deva tvameva jānāsi sarvaṃ kāryamarindama / na tu te kvāpi vaktavyaṃ nītivartmani vartate
49 ॥ सर्वं विचार्य कर्तव्यं विचारः परमा गतिः । अविचारेण चेत्कर्म समूलमवकृन्तति
49 // sarvaṃ vicārya kartavyaṃ vicāraḥ paramā gatiḥ / avicāreṇa cetkarma samūlamavakṛntati
50 ॥ परस्य कटके चाराः प्रेषणीयाः प्रयत्नतः । तेषां बलाबलं ज्ञेयं जयसंसिद्धिमिच्छता
50 // parasya kaṭake cārāḥ preṣaṇīyāḥ prayatnataḥ / teṣāṃ balābalaṃ jñeyaṃ jayasaṃsiddhimicchatā
51 ॥ चारचक्षुर्दृढप्रज्ञः सदाशङ्कितमानसः । अशङ्किताकारवांश्च गुप्तमन्त्रः स्वमन्त्रिषु
51 // cāracakṣurdṛḍhaprajñaḥ sadāśaṅkitamānasaḥ / aśaṅkitākāravāṃśca guptamantraḥ svamantriṣu
52 ॥ षडुपायान्प्रयुञ्जानः सर्वत्रा भ्यर्हिते पदे । विजयं लभते राजा जाल्मो मक्षु विनश्यति
52 // ṣaḍupāyānprayuñjānaḥ sarvatrā bhyarhite pade / vijayaṃ labhate rājā jālmo makṣu vinaśyati
53 ॥ अविमृश्यैव यः कश्चिदारम्भः स विनाशकृत् । विमृश्य तु कृतं कर्म विशेषाज्जयदायकम्
53 // avimṛśyaiva yaḥ kaścidārambhaḥ sa vināśakṛt / vimṛśya tu kṛtaṃ karma viśeṣājjayadāyakam
54 ॥ तिर्यगित्यपि नारीति क्षुद्रा चेत्यपि राजभिः । नावज्ञा वैरिणां कार्या शक्तेः सर्वत्र सम्भवः
54 // tiryagityapi nārīti kṣudrā cetyapi rājabhiḥ / nāvajñā vairiṇāṃ kāryā śakteḥ sarvatra sambhavaḥ
55 ॥ स्तंभोत्पन्नेन केनापि नरतिर्यग्वपुर्भृता । भूतेन सर्वभूतानां हिरण्यकशिपुर्हतः
55 // staṃbhotpannena kenāpi naratiryagvapurbhṛtā / bhūtena sarvabhūtānāṃ hiraṇyakaśipurhataḥ
56 ॥ पुरा हि चण्डिका नाम नारी मयाविजृंभिणी । निशुम्भशुंभौ महिषं व्यापादितवती रणे
56 // purā hi caṇḍikā nāma nārī mayāvijṛṃbhiṇī / niśumbhaśuṃbhau mahiṣaṃ vyāpāditavatī raṇe
57 ॥ तत्प्रसंगेन बहवस्तया दैत्या विनाशिताः । अतो वदामिनावज्ञा स्त्रीमात्रे क्रियतां क्वचित्
57 // tatprasaṃgena bahavastayā daityā vināśitāḥ / ato vadāmināvajñā strīmātre kriyatāṃ kvacit
58 ॥ शक्तिरेव हि सर्वत्र कारणं विजयश्रियः । शक्तेराधारतां प्रप्तैः स्त्रीपुंलिङ्गैर्न नो भयम्
58 // śaktireva hi sarvatra kāraṇaṃ vijayaśriyaḥ / śakterādhāratāṃ praptaiḥ strīpuṃliṅgairna no bhayam
59 ॥ शक्तिस्तु सर्वतो भाति संसारस्य स्वभावतः । तर्हि तस्या दुराशायाः प्रवृत्तिर्ज्ञायतां त्वया
59 // śaktistu sarvato bhāti saṃsārasya svabhāvataḥ / tarhi tasyā durāśāyāḥ pravṛttirjñāyatāṃ tvayā
60 ॥ केयं कस्मात्समुत्पन्ना किमाचारा किमाश्रया । किंबला किंसहाया वा देव तत्प्रविचार्यताम्
60 // keyaṃ kasmātsamutpannā kimācārā kimāśrayā / kiṃbalā kiṃsahāyā vā deva tatpravicāryatām
61 ॥ इत्युक्तः स विषङ्गेण को विचारो महौजसाम् । अस्मद्बले महासत्त्वा अक्षौहिण्यधिपाः शतम्
61 // ityuktaḥ sa viṣaṅgeṇa ko vicāro mahaujasām / asmadbale mahāsattvā akṣauhiṇyadhipāḥ śatam
62 ॥ पातुं क्षमास्ते जलधीनलं दग्धुं त्रिविष्टपम् । अरे पापसमाचार किंवृथा शङ्कसे स्त्रियः
62 // pātuṃ kṣamāste jaladhīnalaṃ dagdhuṃ triviṣṭapam / are pāpasamācāra kiṃvṛthā śaṅkase striyaḥ
63 ॥ तत्सर्वं हि मया पूर्वं चारद्वारावलोकितम् । अग्रे समुदिता काचिल्ललितानामधारिणी
63 // tatsarvaṃ hi mayā pūrvaṃ cāradvārāvalokitam / agre samuditā kācillalitānāmadhāriṇī
64 ॥ यथार्थनामवत्येषा पुष्पवत्पेशलाकृतिः । न स्त्त्वं न च वीर्यं वा न संग्रामेषु वा गतिः
64 // yathārthanāmavatyeṣā puṣpavatpeśalākṛtiḥ / na sttvaṃ na ca vīryaṃ vā na saṃgrāmeṣu vā gatiḥ
65 ॥ सा चाविचारनिवहा किन्तु मायापरायणा । तत्सत्त्वेनाविद्यमानं स्त्रीकदम्बकमात्मनः
65 // sā cāvicāranivahā kintu māyāparāyaṇā / tatsattvenāvidyamānaṃ strīkadambakamātmanaḥ
66 ॥ उत्पादितवती किं ते न चैवं तु विचेष्टते । अथ वा भव दुक्तेन न्यायेनास्तु महद्बलम्
66 // utpāditavatī kiṃ te na caivaṃ tu viceṣṭate / atha vā bhava duktena nyāyenāstu mahadbalam
67 ॥ त्रैलोक्योल्लङ्घिमहिमा भण्डः केन विजीयते
67 // trailokyollaṅghimahimā bhaṇḍaḥ kena vijīyate
68 ॥ इदानीमपि मद्बाहुबलसंमर्दमूर्च्छिताः । श्वसितुं चापि पटवो न कदाचन नाकिनः
68 // idānīmapi madbāhubalasaṃmardamūrcchitāḥ / śvasituṃ cāpi paṭavo na kadācana nākinaḥ
69 ॥ केचित्पातालगर्भेषु केचिदम्बुधिवारिषु । केचिद्दिगन्तकोणेषु केचित्कुञ्जेषुभूभृताम्
69 // kecitpātālagarbheṣu kecidambudhivāriṣu / keciddigantakoṇeṣu kecitkuñjeṣubhūbhṛtām
70 ॥ विलीना भृशवित्रस्तास्त्यक्तदारसुतश्रियः । भ्रष्टाधिकाराः पशवश्छन्नवेषाश्चरन्ति ते
70 // vilīnā bhṛśavitrastāstyaktadārasutaśriyaḥ / bhraṣṭādhikārāḥ paśavaśchannaveṣāścaranti te
71 ॥ एतादृशं न जानाति मम बाहुपराक्रमम् । अबला न चिरोत्पन्ना तेनैषा दर्पमश्नुते
71 // etādṛśaṃ na jānāti mama bāhuparākramam / abalā na cirotpannā tenaiṣā darpamaśnute
72 ॥ न जानन्ति स्त्रियो मूढा वृथा कल्पितसाहसाः । विनाशमनुधावन्ति कार्याकार्यविमोहिताः
72 // na jānanti striyo mūḍhā vṛthā kalpitasāhasāḥ / vināśamanudhāvanti kāryākāryavimohitāḥ
73 ॥ अथ वा तां पुरस्कृत्य यद्यागच्छन्ति नाकिनः । यथा महोरगाः सिद्धाः साध्या वा युद्धदुर्मदाः
73 // atha vā tāṃ puraskṛtya yadyāgacchanti nākinaḥ / yathā mahoragāḥ siddhāḥ sādhyā vā yuddhadurmadāḥ
74 ॥ ब्रह्मा वा पद्मनाभो वा रुद्रो वापि सुराधिपः । अन्ये वा हरितां नाथास्तान्संपेष्टुमहं पटुः
74 // brahmā vā padmanābho vā rudro vāpi surādhipaḥ / anye vā haritāṃ nāthāstānsaṃpeṣṭumahaṃ paṭuḥ
75 ॥ अथ वा मम सेनासु सेनान्यो रणदुर्मदाः । पक्वकर्करिकापेषमवपेक्ष्यति वैरिणः
75 // atha vā mama senāsu senānyo raṇadurmadāḥ / pakvakarkarikāpeṣamavapekṣyati vairiṇaḥ
76 ॥ कुटिलाक्षः कुरण्डश्च करङ्कः कालवाशितः । वज्रदन्तो वज्रमुखो वज्रलोमा बलाहकः
76 // kuṭilākṣaḥ kuraṇḍaśca karaṅkaḥ kālavāśitaḥ / vajradanto vajramukho vajralomā balāhakaḥ
77 ॥ सूचीमुखः फलमुखो विकटो विकटाननः । करालाक्षः कर्कटको मदनो दीर्घजिह्वकः
77 // sūcīmukhaḥ phalamukho vikaṭo vikaṭānanaḥ / karālākṣaḥ karkaṭako madano dīrghajihvakaḥ
78 ॥ हुंबको हलमुल्लुञ्चः कर्कशः कल्किवाहनः । पुल्कसः पुण्ड3केतुश्च चण्डबाहुश्च कुक्कुरः
78 // huṃbako halamulluñcaḥ karkaśaḥ kalkivāhanaḥ / pulkasaḥ puṇḍa3ketuśca caṇḍabāhuśca kukkuraḥ
79 ॥ जंबुकाक्षो जृंभणश्च तीक्ष्मशृङ्गस्त्रिकण्टक । चतुर्गुप्तश्चतुर्बाहुश्चकाराक्षश्चतुःशिराः
79 // jaṃbukākṣo jṛṃbhaṇaśca tīkṣmaśṛṅgastrikaṇṭaka / caturguptaścaturbāhuścakārākṣaścatuḥśirāḥ
80 ॥ वज्रघोषश्चोर्ध्वकेशो महामायामहाहनुः । मखशत्रुर्मखास्कन्दी सिंहघोषः शिरालकः
80 // vajraghoṣaścordhvakeśo mahāmāyāmahāhanuḥ / makhaśatrurmakhāskandī siṃhaghoṣaḥ śirālakaḥ
81 ॥ अन्धकः सिंधुनेत्रश्च कूपकः कूपलोचनः । गुहाक्षो गण्डगल्लश्च चण्डधर्मो यमान्तकः
81 // andhakaḥ siṃdhunetraśca kūpakaḥ kūpalocanaḥ / guhākṣo gaṇḍagallaśca caṇḍadharmo yamāntakaḥ
82 ॥ लडुनः पट्टसेनश्च पुरजित्पूर्वमारकः । स्वर्गशत्रुः स्वर्गबलो दुर्गाख्यः स्वर्गकण्टकः
82 // laḍunaḥ paṭṭasenaśca purajitpūrvamārakaḥ / svargaśatruḥ svargabalo durgākhyaḥ svargakaṇṭakaḥ
83 ॥ अतिमायो बृहन्माय उपमाय उलूकजित् । पुरुषेणो विषेणश्च कुन्तिषेणः परूषकः
83 // atimāyo bṛhanmāya upamāya ulūkajit / puruṣeṇo viṣeṇaśca kuntiṣeṇaḥ parūṣakaḥ
84 ॥ मलकश्च कशूरश्च मङ्गलो द्रघणस्तथा । कोल्लाटः कुजिलाश्वश्च दासेरो बभ्रुवाहनः
84 // malakaśca kaśūraśca maṅgalo draghaṇastathā / kollāṭaḥ kujilāśvaśca dāsero babhruvāhanaḥ
85 ॥ दृष्टहासो दृष्टकेतुः परिक्षेप्तापकञ्चुकः । महामहो महादंष्ट्रो दुर्गतिः स्वर्गमेजयः
85 // dṛṣṭahāso dṛṣṭaketuḥ parikṣeptāpakañcukaḥ / mahāmaho mahādaṃṣṭro durgatiḥ svargamejayaḥ
86 ॥ षट्केतुः षड्वसुश्चैव षड्दन्त षट्प्रियस्तथा । दुःशठो दुर्विनीतश्च छिन्नकर्णश्च मूषकः
86 // ṣaṭketuḥ ṣaḍvasuścaiva ṣaḍdanta ṣaṭpriyastathā / duḥśaṭho durvinītaśca chinnakarṇaśca mūṣakaḥ
87 ॥ अदृहासी महाशी च महाशीर्षो मदोत्कटः । कुम्भोत्कचः कुम्भनासः कुम्भग्रीवो घटोदरः
87 // adṛhāsī mahāśī ca mahāśīrṣo madotkaṭaḥ / kumbhotkacaḥ kumbhanāsaḥ kumbhagrīvo ghaṭodaraḥ
88 ॥ अश्वमेढ्रो महाण्डश्च कुम्भाण्डः पूतिनासिकः । पूतिदन्तः पूतिचक्षुः पूत्यास्यः पूतिमेहनः
88 // aśvameḍhro mahāṇḍaśca kumbhāṇḍaḥ pūtināsikaḥ / pūtidantaḥ pūticakṣuḥ pūtyāsyaḥ pūtimehanaḥ
89 ॥ इत्येवमादयः शूरा हिरण्यकशिपोः समाः । हिरण्याक्ष समाश्चैव मम पुत्रा महाबलाः
89 // ityevamādayaḥ śūrā hiraṇyakaśipoḥ samāḥ / hiraṇyākṣa samāścaiva mama putrā mahābalāḥ
90 ॥ एकैकस्य सुतास्तेषु जाताः शुराः परःशतम् । सेनान्यो मे मदोदुवृत्ता मम पुत्रैरनुद्रुताः
90 // ekaikasya sutāsteṣu jātāḥ śurāḥ paraḥśatam / senānyo me madoduvṛttā mama putrairanudrutāḥ
91 ॥ नाशयिष्यन्ति समरे प्रोद्धतानमराधमान् । ये केचित्कुपिता युद्धे सहस्राक्षौहिणी वराः । भस्मशेषा भवेयुस्तै हा हन्त किमुताबला
91 // nāśayiṣyanti samare proddhatānamarādhamān / ye kecitkupitā yuddhe sahasrākṣauhiṇī varāḥ / bhasmaśeṣā bhaveyustai hā hanta kimutābalā
92 ॥ मायाविलासाः सर्वे ऽपि तस्याः समरसीमनि । महामायाविनोदाश्च कुप्युस्ते भस्मसाद्बलम्
92 // māyāvilāsāḥ sarve 'pi tasyāḥ samarasīmani / mahāmāyāvinodāśca kupyuste bhasmasādbalam
93 ॥ तद्वृथा शङ्कया खिन्नं मा ते भवतु मानसम् । इत्यक्त्वा भण्डदैत्येन्द्रः समुत्थाय नृपासनात्
93 // tadvṛthā śaṅkayā khinnaṃ mā te bhavatu mānasam / ityaktvā bhaṇḍadaityendraḥ samutthāya nṛpāsanāt
94 ॥ उवाच निजसेनान्यं कुटिलाक्षं महाबलम् । उत्तिष्ठ रे बलं सर्वं संनाहय समन्ततः
94 // uvāca nijasenānyaṃ kuṭilākṣaṃ mahābalam / uttiṣṭha re balaṃ sarvaṃ saṃnāhaya samantataḥ
95 ॥ शून्यकस्य समन्ताच्च द्वारेषु बलमर्पय । दुर्गाणि संगृहाण त्वं कुरुक्षेपणिकाशतम्
95 // śūnyakasya samantācca dvāreṣu balamarpaya / durgāṇi saṃgṛhāṇa tvaṃ kurukṣepaṇikāśatam
96 ॥ दुष्टाभिचाराः कर्तव्या मेत्रिभिश्च पुरोहितैः । सज्जीकुरु त्वं शस्त्राणि युद्धमेतदुपस्थितम्
96 // duṣṭābhicārāḥ kartavyā metribhiśca purohitaiḥ / sajjīkuru tvaṃ śastrāṇi yuddhametadupasthitam
97 ॥ सेनापतिषु यं केचिदग्रे प्रस्थापयाधुना । अनेकबलसंघातसहितं घोरदर्शनम्
97 // senāpatiṣu yaṃ kecidagre prasthāpayādhunā / anekabalasaṃghātasahitaṃ ghoradarśanam
98 ॥ तेन संग्रामसमये सन्निपत्य विनिर्जितम् । केशेष्वाकृष्य तां मूढां देवसत्त्वे न दर्पिताम्
98 // tena saṃgrāmasamaye sannipatya vinirjitam / keśeṣvākṛṣya tāṃ mūḍhāṃ devasattve na darpitām
99 ॥ इत्याभाष्य चमूनाथं सहस्रत्रितयाधिपम् । कुटिलाक्षं महासत्त्वं स्वयं चान्तः पुरं ययौ
99 // ityābhāṣya camūnāthaṃ sahasratritayādhipam / kuṭilākṣaṃ mahāsattvaṃ svayaṃ cāntaḥ puraṃ yayau
100 ॥ अथापतन्त्याः श्रीदेव्या यात्रानिः साणनिःस्वनाः । अश्रूयन्त च दैत्येन्द्रैरतिकर्णज्वरावहाः
100 // athāpatantyāḥ śrīdevyā yātrāniḥ sāṇaniḥsvanāḥ / aśrūyanta ca daityendrairatikarṇajvarāvahāḥ