Living Bliss — Awakening Inner Bliss
Hindu Digital Library
ॐ श्री गुरुभ्यो नमःॐ श्री परमात्मने नमः
Brahmāṇḍa Purāṇa

Parva 3 · Chapter 17

ब्रह्माण्डपुराणम्

BndP_3,17.

36 ॥ इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने ससेनविजययात्रा नाम षोडशो ऽध्यायः दण्डनाथाविनिर्याणे संख्यातीतैः सितप्रभैः । छत्रैर्गगनमारेजे निःसंख्याशशिमण्डितम्

36 // iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne sasenavijayayātrā nāma ṣoḍaśo 'dhyāyaḥ daṇḍanāthāviniryāṇe saṃkhyātītaiḥ sitaprabhaiḥ / chatrairgaganamāreje niḥsaṃkhyāśaśimaṇḍitam

BndP_3,17.

1 ॥ अन्योन्यसक्तैर्थवलच्छत्रैरन्तर्घनीभवत् । तिमिरं नुनुदे भूयस्तत्काण्डमणिरोचिषा

1 // anyonyasaktairthavalacchatrairantarghanībhavat / timiraṃ nunude bhūyastatkāṇḍamaṇirociṣā

BndP_3,17.

2 ॥ वज्रप्रभाधगधगच्छायापूरितदिङ्मुखाः । तालवृन्ताः शतविधाः क्रोडमुख्या बले ऽचलन्

2 // vajraprabhādhagadhagacchāyāpūritadiṅmukhāḥ / tālavṛntāḥ śatavidhāḥ kroḍamukhyā bale 'calan

BndP_3,17.

3 ॥ चण्डो दण्डादयस्तीव्राभैरवाः शुलपाणयः । ज्वलत्केशापिशङ्गाभास्तडिद्भासुरदिङ्मुखाः

3 // caṇḍo daṇḍādayastīvrābhairavāḥ śulapāṇayaḥ / jvalatkeśāpiśaṅgābhāstaḍidbhāsuradiṅmukhāḥ

BndP_3,17.

4 ॥ दहत्य इव दैत्यौघांस्तीक्ष्णैर्मार्गणवह्निभिः । प्रचेलुर्दण्डनाथायास्सेना नासीरधाविताः

4 // dahatya iva daityaughāṃstīkṣṇairmārgaṇavahnibhiḥ / pracelurdaṇḍanāthāyāssenā nāsīradhāvitāḥ

BndP_3,17.

5 ॥ अथ पोत्रीमुखीदेवीसमानाकृतिभूषणाः । तत्समानायुधकरास्तत्समानस्ववाहनाः

5 // atha potrīmukhīdevīsamānākṛtibhūṣaṇāḥ / tatsamānāyudhakarāstatsamānasvavāhanāḥ

BndP_3,17.

6 ॥ तीक्ष्मदंष्ट3विनिष्ठ्यूतवह्रिधूमामितांबराः । तमालश्यामलाकाराः कपिलाः क्रूरलोचनाः

6 // tīkṣmadaṃṣṭa3viniṣṭhyūtavahridhūmāmitāṃbarāḥ / tamālaśyāmalākārāḥ kapilāḥ krūralocanāḥ

BndP_3,17.

7 ॥ सहस्रमहिषारूढाः प्रचेलुः सूकराननाः । अथ श्रीदण्डनाथा च करिचक्ररथोत्तमात्

7 // sahasramahiṣārūḍhāḥ praceluḥ sūkarānanāḥ / atha śrīdaṇḍanāthā ca karicakrarathottamāt

BndP_3,17.

8 ॥ अवरुह्य महासिंहमारुरोह स्ववाहनम् । वज्रघोष इति ख्यातं धूतकेसरमण्डलम्

8 // avaruhya mahāsiṃhamāruroha svavāhanam / vajraghoṣa iti khyātaṃ dhūtakesaramaṇḍalam

BndP_3,17.

9 ॥ व्यक्तास्यं विकटाकारं विशङ्कटविलोचनम् । दंष्ट्राकटकटत्कारबधिरीकृतदिक्तटम्

9 // vyaktāsyaṃ vikaṭākāraṃ viśaṅkaṭavilocanam / daṃṣṭrākaṭakaṭatkārabadhirīkṛtadiktaṭam

BndP_3,17.

10 ॥ आदिकूर्मकठोरास्थि खर्परप्रतिमैर्नखैः । विबन्तमिव भूचक्रमापातालं निमज्जिभिः

10 // ādikūrmakaṭhorāsthi kharparapratimairnakhaiḥ / vibantamiva bhūcakramāpātālaṃ nimajjibhiḥ

BndP_3,17.

11 ॥ योजनत्रयमुत्तुङ्गं वगादुद्धूतवालधिम् । सिंहवाहनमारुह्य व्यचलद्दण्डनायिका

11 // yojanatrayamuttuṅgaṃ vagāduddhūtavāladhim / siṃhavāhanamāruhya vyacaladdaṇḍanāyikā

BndP_3,17.

12 ॥ तस्यामसुरसंहारे प्रवृत्तायां ज्वलत्क्रुधि । उद्वेगं बहुलं प्राप त्रैलोक्यं सचराचरम्

12 // tasyāmasurasaṃhāre pravṛttāyāṃ jvalatkrudhi / udvegaṃ bahulaṃ prāpa trailokyaṃ sacarācaram

BndP_3,17.

13 ॥ किमसौ धक्ष्यति रुषा विश्वमद्यैव पोत्रिणी । किं वा मुसलघातेन भूमिं द्वेधा करिष्यति

13 // kimasau dhakṣyati ruṣā viśvamadyaiva potriṇī / kiṃ vā musalaghātena bhūmiṃ dvedhā kariṣyati

BndP_3,17.

14 ॥ अथ वा हलनिर्घातैः क्षोभयिष्यति वारिधीन् । इति त्रस्तहृदः सर्वे गगने नाकिनां गणाः

14 // atha vā halanirghātaiḥ kṣobhayiṣyati vāridhīn / iti trastahṛdaḥ sarve gagane nākināṃ gaṇāḥ

BndP_3,17.

15 ॥ दूराद्रुतं विमानैश्च सत्रासं ददृशुर्गताः । ववन्दिरे च ता देवा बद्धाञ्जलिपुटान्विताः । मुहुर्द्वादशनामानि कीर्तयन्तो नभस्तले

15 // dūrādrutaṃ vimānaiśca satrāsaṃ dadṛśurgatāḥ / vavandire ca tā devā baddhāñjalipuṭānvitāḥ / muhurdvādaśanāmāni kīrtayanto nabhastale

BndP_3,17.

16 ॥ अगस्त्य उवाच कानि द्वादशनामानि तस्या देव्या वद प्रभो । अश्वानन महाप्राज्ञ येषु मे कौतुकं महत्

16 // agastya uvāca kāni dvādaśanāmāni tasyā devyā vada prabho / aśvānana mahāprājña yeṣu me kautukaṃ mahat

BndP_3,17.

17 ॥ हयग्रीव उवाच शृणु द्वादशनामानि तस्या देव्या घटोद्भव । यदाकर्णनमात्रेण प्रसन्ना सा भविष्यति । पञ्चमी दण्डनाथा च संकेता समयेश्वरी

17 // hayagrīva uvāca śṛṇu dvādaśanāmāni tasyā devyā ghaṭodbhava / yadākarṇanamātreṇa prasannā sā bhaviṣyati / pañcamī daṇḍanāthā ca saṃketā samayeśvarī

BndP_3,17.

18 ॥ तथा समयसंकेता वाराही पोत्रिणी तथा । वार्ताली च महासेनाप्याज्ञा चक्रेश्वरी तथा

18 // tathā samayasaṃketā vārāhī potriṇī tathā / vārtālī ca mahāsenāpyājñā cakreśvarī tathā

BndP_3,17.

19 ॥ अरिघ्नी चेति सम्प्रोक्तं नामद्वादशकं मुने । नामद्वादशकाभिख्यवज्रपञ्जरमध्यगः । संकटे दुःखमाप्नोति न कदाचन मानवः

19 // arighnī ceti samproktaṃ nāmadvādaśakaṃ mune / nāmadvādaśakābhikhyavajrapañjaramadhyagaḥ / saṃkaṭe duḥkhamāpnoti na kadācana mānavaḥ

BndP_3,17.

20 ॥ एतैर्नामभिरभ्रस्थाः संकेतां बहु तुष्टुवुः । तेषामनुग्रहार्थाय प्रचचालच सा पुनः

20 // etairnāmabhirabhrasthāḥ saṃketāṃ bahu tuṣṭuvuḥ / teṣāmanugrahārthāya pracacālaca sā punaḥ

BndP_3,17.

21 ॥ अथ संकेतयोगिन्या मन्त्रनाथा पदस्पृशः । निर्याणसूचनकरी दिवि दध्वान काहली

21 // atha saṃketayoginyā mantranāthā padaspṛśaḥ / niryāṇasūcanakarī divi dadhvāna kāhalī

BndP_3,17.

22 ॥ शृङ्गारप्रायभूषाणां शार्दूलश्यामलत्विषाम् । वीणासंयतपाणीनां शक्तीनां निर्ययौ बलम्

22 // śṛṅgāraprāyabhūṣāṇāṃ śārdūlaśyāmalatviṣām / vīṇāsaṃyatapāṇīnāṃ śaktīnāṃ niryayau balam

BndP_3,17.

23 ॥ काश्चद्गायन्ति नृत्यन्ति मत्तकोकिलनिःस्वनाः । वीणावेणुमृदङ्गाद्याः सविलासपदक्रमाः

23 // kāścadgāyanti nṛtyanti mattakokilaniḥsvanāḥ / vīṇāveṇumṛdaṅgādyāḥ savilāsapadakramāḥ

BndP_3,17.

24 ॥ प्रचेलुः शक्तयः श्यामा हर्षयन्त्यो जगज्जनान् । मयूरवाहनाः काश्चित्कतिचिद्धंसवाहनाः

24 // praceluḥ śaktayaḥ śyāmā harṣayantyo jagajjanān / mayūravāhanāḥ kāścitkaticiddhaṃsavāhanāḥ

BndP_3,17.

25 ॥ कतिचिन्नकुलारूढाः कतिचित्कोकिलासनाः । सर्वाश्च श्यामलाकाराः काश्चित्कर्णीरथस्थिताः

25 // katicinnakulārūḍhāḥ katicitkokilāsanāḥ / sarvāśca śyāmalākārāḥ kāścitkarṇīrathasthitāḥ

BndP_3,17.

26 ॥ कादंबमधुमत्ताश्च काश्चिदारूढसैन्धवाः । मन्त्रनाथां पुरस्कृत्य संप्रचेलुः पुरः पुरः

26 // kādaṃbamadhumattāśca kāścidārūḍhasaindhavāḥ / mantranāthāṃ puraskṛtya saṃpraceluḥ puraḥ puraḥ

BndP_3,17.

27 ॥ अथारुह्य समुत्तुङ्गध्वजचक्रं महारथम् । बालार्कवर्णकवचा मदालोलविलोचना

27 // athāruhya samuttuṅgadhvajacakraṃ mahāratham / bālārkavarṇakavacā madālolavilocanā

BndP_3,17.

28 ॥ ईषत्प्रस्वेदकणिकामनोहरमुखांबुजा । प्रेक्षयन्ती कटाक्षौधौः किञ्चिद्भ्रूवल्लिताण्डवैः

28 // īṣatprasvedakaṇikāmanoharamukhāṃbujā / prekṣayantī kaṭākṣaudhauḥ kiñcidbhrūvallitāṇḍavaiḥ

BndP_3,17.

29 ॥ समस्तमपि तत्सैन्यं शक्तीनामुद्धतोद्धतम् । पिच्छत्रिकोणच्छत्रेण बिरुदेन महीयसा

29 // samastamapi tatsainyaṃ śaktīnāmuddhatoddhatam / picchatrikoṇacchatreṇa birudena mahīyasā

BndP_3,17.

30 ॥ आसां मध्ये न चान्यासां शक्तीनामुज्ज्वलोदया । निर्जगाम घनश्यामश्यामला मन्त्रनायिका

30 // āsāṃ madhye na cānyāsāṃ śaktīnāmujjvalodayā / nirjagāma ghanaśyāmaśyāmalā mantranāyikā

BndP_3,17.

31 ॥ तां तुष्टुवुः षोडशभिर्नामभिर्नाकवासिनः । तानि षोडशनामानि शृणु कुंभसमुद्भव

31 // tāṃ tuṣṭuvuḥ ṣoḍaśabhirnāmabhirnākavāsinaḥ / tāni ṣoḍaśanāmāni śṛṇu kuṃbhasamudbhava

BndP_3,17.

32 ॥ संगीतयोगिनी श्यामा श्यामला मन्त्रनायिका । मन्त्रिणी सचिवेशी च प्रधानेशी शुकप्रिया

32 // saṃgītayoginī śyāmā śyāmalā mantranāyikā / mantriṇī saciveśī ca pradhāneśī śukapriyā

BndP_3,17.

33 ॥ वीणावती वैणिकी च मुद्रिणी प्रियकप्रिया । निपप्रिया कदंबेशी कदंबवनवासिनी

33 // vīṇāvatī vaiṇikī ca mudriṇī priyakapriyā / nipapriyā kadaṃbeśī kadaṃbavanavāsinī

BndP_3,17.

34 ॥ सदामदा च नामानि षोडशैतानि कुंभज । एतैर्यः सचिवेशानीं सकृत्स्तौति शरीरवान् । तस्य त्रैलोक्यमखिलं हस्ते तिष्ठत्यसंशयम्

34 // sadāmadā ca nāmāni ṣoḍaśaitāni kuṃbhaja / etairyaḥ saciveśānīṃ sakṛtstauti śarīravān / tasya trailokyamakhilaṃ haste tiṣṭhatyasaṃśayam

BndP_3,17.

35 ॥ मन्त्रिनाथा यत्रयत्र कटाक्षं विकिरत्यसौ । तत्रतत्र गताशङ्कं शत्रुसैन्यं पतत्यलम्

35 // mantrināthā yatrayatra kaṭākṣaṃ vikiratyasau / tatratatra gatāśaṅkaṃ śatrusainyaṃ patatyalam

BndP_3,17.

36 ॥ ललितापरमेशान्या राज्यचर्चा तु यावती । शक्तीनामपि चर्चा या सा सर्वत्र जयप्रदा

36 // lalitāparameśānyā rājyacarcā tu yāvatī / śaktīnāmapi carcā yā sā sarvatra jayapradā

BndP_3,17.

37 ॥ अथ संगीतयोगिन्याः करस्थाच्छुकपोतकात् । निर्जगाम धनुर्वेदो वहन्सज्जंशरासनम्

37 // atha saṃgītayoginyāḥ karasthācchukapotakāt / nirjagāma dhanurvedo vahansajjaṃśarāsanam

BndP_3,17.

38 ॥ चतुर्बाहुयुतो वीरस्त्रिशिरास्त्रिविलोचनः । नमस्कृत्य प्रधानेशीमिदमाह स भक्तिमान्

38 // caturbāhuyuto vīrastriśirāstrivilocanaḥ / namaskṛtya pradhāneśīmidamāha sa bhaktimān

BndP_3,17.

39 ॥ देवि भण्डासुरेद्रस्य युद्धाय त्वं प्रवर्त्तसे । अतस्तव मया साह्यं कर्तव्यं मन्त्रिनायिके

39 // devi bhaṇḍāsuredrasya yuddhāya tvaṃ pravarttase / atastava mayā sāhyaṃ kartavyaṃ mantrināyike

BndP_3,17.

40 ॥ चत्रजीवमिमं नाम कोदण्डं सुमहत्तरम् । गृहाण जगतामंब दानवानां निबर्हणम्

40 // catrajīvamimaṃ nāma kodaṇḍaṃ sumahattaram / gṛhāṇa jagatāmaṃba dānavānāṃ nibarhaṇam

BndP_3,17.

41 ॥ इमौ चाक्षयबाणाढ्यौ तूणीरौ स्वर्णचित्रितौ । गृहाण दैत्यनाशाय ममानुग्रहहेतवे

41 // imau cākṣayabāṇāḍhyau tūṇīrau svarṇacitritau / gṛhāṇa daityanāśāya mamānugrahahetave

BndP_3,17.

42 ॥ इति प्रणम्य शिरसा धनुर्वेदेन भक्तितः । अर्पितांश्चापतूणीराञ्जग्राह प्रियकप्रिया

42 // iti praṇamya śirasā dhanurvedena bhaktitaḥ / arpitāṃścāpatūṇīrāñjagrāha priyakapriyā

BndP_3,17.

43 ॥ चित्रजीवं महाचापमादाय च शूकप्रिया । विस्फारं जनयामास मौर्वीमुद्वाद्य भूरिशः

43 // citrajīvaṃ mahācāpamādāya ca śūkapriyā / visphāraṃ janayāmāsa maurvīmudvādya bhūriśaḥ

BndP_3,17.

44 ॥ संगीतयोगिनी चापध्वनिना पूरितं जगत् । नाकालयानां च मनोन यनानन्दसंपदा

44 // saṃgītayoginī cāpadhvaninā pūritaṃ jagat / nākālayānāṃ ca manona yanānandasaṃpadā

BndP_3,17.

45 ॥ यन्त्रिणी चेति द्वे तस्याः परिचारिके । शुकं वीणां च सहसा वहन्त्यौ परिचेरतुः

45 // yantriṇī ceti dve tasyāḥ paricārike / śukaṃ vīṇāṃ ca sahasā vahantyau pariceratuḥ

BndP_3,17.

46 ॥ आलोलवलयक्वाणवर्धिष्णुगुणनिस्वनम् । धारयन्ती घनश्यामा चकारातिमनोहरम्

46 // ālolavalayakvāṇavardhiṣṇuguṇanisvanam / dhārayantī ghanaśyāmā cakārātimanoharam

BndP_3,17.

47 ॥ चित्रजीवशरासेन भूषिता गीतयोगिनी । कदंबिनीव रुरुचे कदम्बच्छत्रकार्मुका

47 // citrajīvaśarāsena bhūṣitā gītayoginī / kadaṃbinīva ruruce kadambacchatrakārmukā

BndP_3,17.

48 ॥ कालीकटाक्षवत्तीक्ष्णो नृत्यद्भुजगभीषणः । उल्लसन्दक्षिणे पाणौ विललास शिलीमुखः

48 // kālīkaṭākṣavattīkṣṇo nṛtyadbhujagabhīṣaṇaḥ / ullasandakṣiṇe pāṇau vilalāsa śilīmukhaḥ

BndP_3,17.

49 ॥ गेयचक्ररथारूढां तां पश्चाच्च सिषेविरे । तद्वच्छ्यामलशोभाढ्या देव्यो बाणधनुर्धराः

49 // geyacakrarathārūḍhāṃ tāṃ paścācca siṣevire / tadvacchyāmalaśobhāḍhyā devyo bāṇadhanurdharāḥ

BndP_3,17.

50 ॥ सहस्राक्षौहिणीसंख्यास्तीव्रवेगा मदालसाः । आपूरयन्त्यः ककुभं कलैः किलिकिलारवैः

50 // sahasrākṣauhiṇīsaṃkhyāstīvravegā madālasāḥ / āpūrayantyaḥ kakubhaṃ kalaiḥ kilikilāravaiḥ

Edition, source and reuse
Edition
Brahmāṇḍa Purāṇa electronic text in GRETIL; printed edition is not identified in the header.
Electronic text
Members of the Sansknet Project · GRETIL, SUB Göttingen · 2020-07-31
Review status
Source imported; scholarly proofreading pending

The IAST Sanskrit is preserved from the source. Devanāgarī is generated from IAST and awaits proofreading. Source variants and edition notes are shown separately. Unusual numbering and repeated source lines are retained.

Inline GRETIL reference extraction, whitespace normalization and mechanical IAST-to-Devanāgarī conversion. Original XML preserved. No translation or commentary added.

This text and our script conversion are available under CC BY-NC-SA 4.0, including attribution, noncommercial use and share-alike requirements. This licence applies to the text, independently of the site design.

Hindu Digital Library
ॐ श्री गुरुभ्यो नमःॐ श्री परमात्मने नमः